وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی ھەرێم بڕیاریدا منحەی ٦٣٩ زیندانی سیاسی خەرج بکرێت، بەپێی نوسراوکەی وەزارەتی دارایی و ئابووری ھەرێم ئەو بڕە پارەیە تەنھا بۆ ئەو زیندانە سیاسیانەیە کە ھیچ موچەکەیەکیان نییە.

بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی ھەرێم، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٥٨٩ کەسی تر تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ٧ تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و  ٧٩١ تووشبووی تری ڤایرۆسەکە چاکبوونەتەوە.

دوای ئەوەی لە ژمارەیەک راگەیاندنەوە ھەواڵی تۆمارکردنی حاڵەتی کەروی ڕەش لە پارێزگای کەرکوک بڵاو کرایەوە، بەروبەرایەتی تەندروستی کەرکوک تۆمارکردنی ئەو نەخۆشیەی ڕەتکردەوە و ئاماژەی بۆ ئەوە کرد، کەڕوی ڕەش نەخۆشیەکی کۆنە و پێشوتر ھەبوە. 

ھەروەھا رونیکردوەتەوە تەندروستی کەرکوک ھیچ ئامێرێکی بۆ دەستنیشان کردنی ئەو نەخۆشیە نیە، بۆیە نازانرێت لەئێستادا ھیچ حاڵەتێکی لەو جۆرە لە پارێزگاکەدا ھەیە یاخود نا، تا ئێستاش تەندروستی کەرکوک ھیچ حاڵەتێکی توشبونی بە کەڕوی ڕەش رانەگەیاندوە.

لە راگەیەندراوێکی بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی سلێمانیدا ھاتووە، بەیانی ئەمڕۆ سەعات ٤:٣٠ دەقە زانیاری گەیشتە پۆلیسی دوکان بەبوونی بریندارێک لەناو خواردنگەیەک لە قەزای دوکان،پۆلیسی فریاکەوتنی دوکان دەستبەجێ گەیشتنە شوێنی ڕوداوەکەو توانرا بریندارەکە ڕەوانەی نەخۆشخانەبکرێت، کە تۆمەتبار لە کاتی خەودا بلۆکێکی کێشابوو بەسەریدا و ھەڵاتبوو.

ئاماژە بەوەشکراوە، دوای وەرگرینی فەرمانی دادوەر پۆلیسی فریاکەوتنی دوکان لێکۆڵینەوەکانی دەستپێکردوو توانرا لەماوەیەکی کەمدا تۆمەتبار دەستگیربکرێت، کە بەرەو شوێنێکی تر ھەڵاتبوو .

پۆلیسی سێمانی راشیگەیاندووە، لەئێستادا تۆمەتبار (ج ، ج ، ع ) تەمەن ٢٣ ساڵ بەبڕیاری دادوەر ڕاگیراوە و لێکۆڵینەوە لەگەڵیدا بەردەوامە .

رێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی رایگەیاندووە، دەبێت عێراق چارەنووسی ٦٤٣ ھاووڵاتی سوننە ئاشکرا بکات، کە بەر لە ٥ ساڵ لەسەر دەستی گروپەکانی شیعە رفێندراون. 

رێکخراوە روونیشی کردۆتەوە، ئەو کەسانە لە ھەڵمەتێکی حەشدی شەعبی بۆ رزگارکردنەوەی "فەلوجە" لە دەستی تیرۆریستانی داعش لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٦  دیار نەماون، لەو کاتەشدا رێکخراوە ناحکومییەکان ھۆشدارییاندا لەو پێشێلکارییانەی لایەنە جیاوازەکان ئەنجامیان دەدا، حەشدی شەعبیش چەندین جار رفاندن و دەستگیرکردنی ھاووڵاتیانیان رەتکردۆتەوە.

بە پێی توێژینەوەیەکی پەیمانگای کاروباری ئاشتی و سیاسەتی ئەمنی لە زانکۆی ھامبۆرگی ئەڵمانی، ئەمریکا ٢٠ موشەکی ئەتۆمی لە بنکەی (بیوخل) لە ھەرێمی ڕاینلاند بفالتسی ئەڵمانیا ھەڵگرتووە و ٢٠ موشەک لە بنکەی (کلاینە بروگل) لە بەلجیکا، ٢٠ موشەک لە (فولکل) لە ھۆڵەندا و ٢٠ موشەک (ئینجەرلیک) لە تورکیا داناوە.

ھەر بە پێی توێژینەوەکە سوپای ئەمریکا ٢٠ موشەکی ئەتۆمیشی بردووەتە ھەردوو بنکەی (ئەفیانۆ) و (گیدی توری) لە ئیتاڵیا و پاراستوونی.

بە پێی ڕاپرسییەکان زۆربەی ئەڵمانییەکان و پارتەکانی ئۆپۆزسیۆن لەگەڵ کشانەوەی موشەکەکانی سوپای ئەمریکان لە وڵاتەکەیان.

دەزگای ھەواڵگری عێراق ڕایگەیاند، سەدان خێزانی داعش لە کەمپی ھۆل پلانی ھەڵاتن و دووبارە پەیوەندیکردنیان بە پاشماوەکانی داعشەوە ھەیە، ئاشکراشیکردووە، دوای گەڕانەوە ژمارەیەک خێزانی داعشی بە ڕەچەڵەک عێراقی بۆ ناوچەکانی خۆیان، ئێستا بێ سەروشوێنن و شوێنی نیشتەجێبوونیان نادیارە.

بە پێی لێدوانی بەشێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانیش، فشارێکی نێودەوڵەتی لەسەر کابینەکەی کازمی ھەیە بە گەڕانەوەی خێزانی داعشە عێراقییەکان لە کەمپی ھۆلەوە بۆ پارێزگاکانی باکور و ناوەڕاست و خۆرئاوای عێراق.

لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە، لەو ئۆپراسیۆنانەدا ١٠ کەسی مەدەنیش بریندار بوون و ڕێکخراوە نێودەوڵەتیییەکانی مافی مرۆڤیش دەڵێن ژمارەی کوژراو و بریندارەکان زۆر لەوە زیاترە کە سوپای ئەمریکا ڕایگەیاندووە.

لەگەڵ ئەوەی کۆنگرێسی ئەمریکا سێ ملیۆن دۆلاری بە پنتاگۆن داوە بۆ ئەوەی قەرەبووی کەسوکاری کوژراوەکان بکاتەوە، بەڵام زانیارییەکان باس لەوە دەکەن ھیچ کام لە قوربانییەکان ئەم بڕە پارەیان بە دەست نەگەیشتووە.

کازمی لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی، داوای لە وەزارەتەکان و فەرماندە ئەمنییەکان کرد، ھەوڵەکانیان چڕ بکەنەوە بۆ دەستبەرکردنی زەمیینەیەکی ئارام بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردن، لەگەڵ گرنگی پەیڕەوکردنی دانایی لە مامەڵەکردن لەگەڵ  پێشھاتەکان.

جەختیشی کردەوە لەسەر ڕێگەنەدان بە پێشێلکاری و ڕوونیشیکردەوە، دەرفەتی سەرکەوتن ھەیە لە پێناو وڵات و بەرژەوەندییەکانی گەل.

(بەشیر حەداد) لە چاوپێکەوتنێکدا ڕایگەیاند: پێشنیارەکەی وەزیری دارایی بۆ لێبڕینی مووچەی فەرمانبەرانی عێراق لە ژێر ناوی (باج)، دژی ماددەی (٣٤)ی یاسایی بودجەیە و ئەنجوومەنی نوێنەران پشتیوانی لەو پێشنیارەی حکومەت ناکات.

ڕوونیشیکردەوە، تا ئێستا حکومەت ھیچ داواکارییەکی ئاڕاستەی دەستەی سەرۆکایەتی ئەنجوومەنی نوێنەران نەکردووە بۆ گۆڕانکاری وزاری.

ئاشکراشی کرد، حکومەتی ھەرێم و بەغداد لەسەر میکانزمەکانی جێبەجێکردنی ماددەی (١١)ی بودجە گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و لە چەند ڕۆژی داھاتوو بەرەوپێشچوونی باش دێتە ئاراوە، بە تایبەت لەسەر دۆسیەی (داھاتی نەوت و دەروازە سنورییەکان و مووچەی فەرمانبەران). وتیشی، وەفدەکەی ھەرێم پابەندی تەواوی خۆی بە یاسایی بودجەی عێراق نیشانداوە. 

دەستەی گشتی ڕەوتی حیکمە بە سەرۆکایەتی (عەممار حەکیم) ڕایگەیاند: جموجۆڵە سیاسییەکان بۆ دواخستنی وادەی ھەڵبژاردنی پێشوەخت دەستیانپێکردووە، بێ ئەوەی ڕێککەوتن لەسەر وادەیەکی نوێ بکرێت.

ڕەوتی حیکمە بێ ئەوەی زانیاری زیاتر ئاشکرا بکات ئاماژەی بۆ ئەوەکرد "ئەو لایەنانەی لە پشت ئەو ھەوڵە سیاسییەن بۆ دواخستنتی پرۆسەی ھەڵبژاردن،  لە ناو حکومەت و ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق خاوەنی ھەژموونن، کە ئامانجیان ھێشتنەوەی دۆخە سیاسییەکەیە وەک خۆی".

"ئاری جەلال" سەرۆکی دەزگای لوتکە بۆ کاروباری پەنابەران بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، شەپۆلێکی تری کۆچ بەرەو وڵاتانی ئەوروپا دەستپێکردووەتەوە، ژمارەیەکی زۆری کۆچبەری کوردیش لە کەناراوەکانی تورکیا ماونەتەوە و ڕێگەی دەربازبوونیان بۆ وڵاتانی ئەوروپا نییە.

وتیشی، ژمارەیەکی زۆری کۆچبەری کورد لە وڵاتانی سوید و نەرویژ و دانیمارک و فللەندە مافی پەنارییان ڕەتکراوەتەوە، ھەڕەشەی مەترسی بە زۆر ناردنەوەیان بۆ ھەرێمی کوردستان لەسەرە.

ڕاشیگەیاند، بە پێی ئامارەکان ساڵی ڕابردوو بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و داخستنی سنورەکان، ٣٤ ھەزار کەس ڕوویان لە وڵاتانی ئەوروپا کردووە، لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ساڵی ٢٠١١ش، نزیکەی ٦ ھەزار و ٥٠٠ پەنابەر بە زۆرەملێ دیپۆرتی عێراق و ھەرێمی کوردستان کراونەتەوە.

ھاوکات بە پێی ھەواڵێکی بەشی کوردی ڕادیۆی سوید، لەسەر داوای پۆلیسی ھەواڵگری سوید و دەزگای کۆچ ٣٨ پەنابەری کورد ھەڕەشەی دیپۆرتکردنەوەیان بۆ تورکیا لەسەرە و بڕیاری ناردنەوەیان دراوە.
پارێزەرانی ئەو کەسانە و چەند پەرلەمانتارێکی ئەو وڵاتە دەڵێن، بڕیاری دیپۆرتکردنەوەی ئەو کەسانە نایاساییە.

(دکتۆر بەرھەم ساڵح) لە توێتێکدا ئاماژەی بەوەکردووە "سەرباری لەشکرێشی و پێشێلکردنی سەروەری و شەڕ و ئاوارە بوونی خەڵک، بڕینەوەی دارستانە سروشتیەکان لە ھرور و باتیفا و ناوچە سنووریەکانی کوردستان تاوانە دژ بە مرۆڤ و ژینگە، مایەی چاوپۆشی نیە.

ڕاشگەیاندووە، ئەرکیانە لە حکومەتی فیدراڵ و ھەرێم ھاوکاربین بۆ ڕاگرتنی ئەم دەستدرێژی و تاڵانیە و سزادانی تاوانکاران.

مەرال دانیش بەشتاش جێگری سەرۆکی فراکسیۆنی ھەدەپە لە پەرلەمانی تورکیا ڕایگەیاند، ژمارەیەکی زۆری بەندکراوی سیاسی کورد لە بەندیخانەکانی تورکیا و باکوری کوردستان بەدەست نەخۆشییەوە دەناڵێنن و حکومەتیش ئامادە نیە ئازادیان بکات.

جێگری سەرۆکی فراکسیۆنی ھەدەپە ڕاشیگەیاند، کێشەکانی بەندکراوانی نەخۆش دەباتە پەرلەمانی تورکیا  و داوای ئازادکردنیان دەکات.

دانیش بەشتاش وتیشی، دۆخی نەخۆشەکان لە ناو زیندان زۆر خراپە و دادوەران دەسەڵاتەکانیان بە شێوەی کەیفی بەکاردەھێنن و بەو ھۆیەوە زیندانیانی نەخۆش ژیانیان لە دەست دەدەن.

دادگای فیدراڵی عێراق لە ڕاگەیەنراوێکدا سەبارەت بە کۆتاییھێنان بە کاری ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراق ڕایگەیاند، بڕیاری ڕاگرتنی کاری ئەنجومەنی پارێزگاکان لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە، لەبەرئەوەیە ماوەی یاساییان کۆتایھاتووە، مافی دەنگدەریشە ئەنجومەنێکی نوێ ھەڵبژێرێت.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، ھەمواری دووەمی یاسای ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لە ساڵی ٢٠١٩ تایبەت بە کۆتاییھێنان بە کاری ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراق دەستورییە، چونکە ئەو ئەنجومەنانە ماوەی یاساییان تەواو بووە، بەڵام ئەوە بە واتای ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنەکان نییە و ئەنجومەنی نوێنەران ناتوانێت یاسا بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەو ئەنجومەنانە دەربکات.