هەواڵەکان
شیروان میرزا لە لێدوانێکدا بۆ "کوردسات نیوز" وتی، "ھیچ گرفتێک لە بەردەم ناردنی ئەو ٢٠٠ ملیارە نییە کە ئەنجومەنی وەزیران بڕیاریداوە ڕەوانەی ھەرێمی کوردستانی بکات و لە ئێستاشدا چاوەڕوانی گەیشتنی پارەکە دەکەن.
وتیشی، تا ئێستا ڕوون نییە پارەکە تەنھا بۆ یەک مانگ ڕەوانە دەکرێت یاخود بەغداد ئەو شەش مانگەی پێشتری ساڵی ٢٠٢١یش بۆ ھەرێم خەرج دەکات.
ھەرێم کەمال ئاغا ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری ئەنجومەنی نوێنەران لە لێدوانێکدا بۆ "کوردسات نیوز" ڕایگەیاند، ئەمڕۆ لیژنەکەیان لە بارەی ھێرشەکانی سوپای تورکیا بۆ خاکی ھەرێمی کوردستان و ئەو ڕاپۆرتەی لە کاتی سەردانی ناوچە سنورییەکانی ھەرێم ئامادەی کردووە کۆدەبێتەوە و دواتر ڕاپۆرتەکە ئاڕاستەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران و سەرۆکایەتی حکومەت دەکرێت.
دوپاتیکردەوە کە دەبێت ئەمجارە حکومەتی عێراق ھەڵوێستی جدی ھەبێت، چونکە بێ دەنگی بەردەوام گومانی ئەوە دروست دەکات کە تورکیا بە ئاگاداری حکومەتی عیراق ئەو کارانە بکات، ئەندامەکەی لیژنەی ئاسایش و بەرگری نیگەرانیشی دەربری لەوەی کە حکومەتی ھەرێم تا ئێستا ھەڵوێستی جدی لەو بارەیەوە نەبووە.
ڕیاز حەلفی بەڕێوەبەری گشتی لە وەزارەتی تەندروستی عێراق ڕایگەیاندووە، تا ئێستا کارمەندانی تەندروستی لە ھێڵی بەرگری یەکەمدان لە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنادا و لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکەشەوە تا ئێستا ٣٨ ھەزار و ٦٩٧ پزیشک و کارمەندی کەرتی تەندروستی تووشی کۆرۆنا بوون و ٢١٤شیان بەھۆی ڤایرۆسەکەوە گیانیان لە دەستداوە.
لە ماوەی ڕابردوودا حەسەن تەمیمی وەزیری پێشوی تەندروستی عێراق ڕایگەیاندبوو کە ئەنجومەنی وەزیران ڕەزامەندی داوە لەسەر خەرجکردنی ١٠ ملیۆن دینار بۆ خێزانی ئەو کارمەندانەی کەرتی تەندروستی کە بەھۆی کۆرۆناوە گیان لە دەستدەدەن.
فەلاح قەیسی بریکاری وەزارەتی پەروەردەی عێراق ڕایگەیاند، لە مانگی ئەیلولەوە دەوامی مامۆستا و فەرمانبەران لە خوێندنگاکان دەستپێدەکاتەوە و ڕۆژی ١ی تشرینی یەکەمیش یەکەم ڕۆژی دەوامی خوێندنی ساڵی ٢٠٢١ – ٢٠٢٢ دەبێت و سەرجەم خوێندنگاکانیش پابەند دەکرێن بە ڕێکارەکانی کردنەوەی خوێندنگەکانەوە.
لەلایەکی تریشەوە لیژنەی پەروەردەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگەیاندووە، گرفتی کەمی بینای خوێندنگاکان لە دیارترین ئەو گرفتانەیە کە کەرتی پەروەردە لە عێراق ڕووبەڕووی دەبێتەوە و بۆ چارەسەری ئەو گرفتەش پێویستە ٢٠ ھەزار خوێندنگا لە پارێزگاکاندا دروست بکرێت.
ھەروەھا ئاماژە بۆ ئەوە کراوە، کە ٢٠١٩ەوە یەک ترلیۆن دینار بۆ دروستکردنی ژمارەیەک خوێندنگا تەرخان کراوە، بەڵام بەھۆی قەیرانە یەک لەدوایەکەکانەوە ئەو بڕە پارەیە تا ئێستا خەرج نەکراوە.
فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە، لە ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری ڕایگەیاند، لە ڕۆژی ١٠ی ئەم مانگەوە نوێنەری ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری لە ھەولێر و دوو ئەندامی پەیوەندییەکانی "پەیەدە"، لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانەوە لە شاری ھەولێر، بێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەخت دەستگیرکراون و تا ئێستا چارەنووسیان نادیارە.
ڕاشیگەیاند، ئەو کارە پێچەوانەی بەھا دیپلۆماسییەکانە و بەرپرسیاریەتی ژیانیان دەخەنە ئەستۆی ھێزە ئەمنییەکانی ھەرێم، داواشی لە لایەنە ڕەسمییەکانی ھەرێمی کوردستان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان کرد، ھاوکاریان بن، لە ئاشکراکردنی شوێنی دەستگیرکردنیان و ئازادکردنیان.
"فاروق سیزەر" سەرۆکی سەندیکای پۆلیسی تورکیا کە لە پارتی گەلی کۆماری ئۆپۆزسیۆنەوە نزیکە وتوویەتی، لە ماوەی ٢٥ ڕۆژدا ١٥ پۆلیس خۆیان کوشتووە و لە سەرەتای ئەمساڵیشەوە ٤٠ پۆلیس ھەوڵی خۆکوشتنیان داوە.
بە وتەی ئەو لێپرسراوە، حاڵەتەکانی خۆکوشتن لە نێو ھێزە ئەمنییەکانی تورکیا لە چەند ساڵی ڕابردوودا کەمیکردبوو، بەڵام ئەو ئامارەی ئەمساڵ بەرزە و نزیکە لە ئامارەکەی ساڵی ٢٠١٣ کە لەو ساڵەدا ٥٧ پۆلیس خۆیان کوشتبوو کە ئەوەش ژمارەیەکی پێوانەیی بوو، ھۆکارەکەشی بۆ خراپی ئیدارەدانی وڵات و زۆری کاتی کارکردن گەڕاندەوە.
لە تورکیا ھێزەکانی پۆلیس مانگانە ٤٠٠ سەعات کار دەکەن، لە کاتێکدا فەرمانبەرانی کەرتەکانی تر لە مانگێکدا ١٦٠ سەعات کار دەکەن.
لە "پنتاگۆن" وەزیری بەرگری ئیسڕائیل لەگەڵ "لوید ئۆستن" ھاوتا ئەمریکییەکەی و "مارک میلی" سەرۆکی دەستەی ئەرکانی ھاوبەشی ئەمریکی کۆبووەوە.
دوای ئەو کۆبوونەوەیە، "جۆن کیربی" وتەبێژی "پنتاگۆن" ڕایگەیاند، پەیوەندییەکی بەھێزیان لەگەڵ "ئیسڕائیل" ھەیە و ئەمریکا بوون و توانای بەھێزی ھەیە لە خۆرھەڵاتی ناوەڕاست و جوڵاندنی ھێزەکانیشیان لە ناوچەیەکەوە بۆ یەکێکی تر ئاساییە، ئەوەش وەک ئاماژەیەک بە کشانەوەی ٨ سیستمی مووشەکی "پاتریۆت" و گۆڕینی پاترییەکانیان لە چەند ناوچەیەکی خۆرھەڵاتی ناوەڕاست. "کیربی" ڕاشیگەیاند کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە ئەفغانستان بەردەوامە و لە کاتی خۆیدا تەواوی دەکەن.
نوێنەرایەتی یەکێتیی ئەوروپا لە عێراق لە تویتێکدا ڕایگەیاند، جۆزێف بۆریل بەرپرسی سیاسیەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا، ئامادەیی یەکێتییەکەی بۆ ھاوکاریکردنی عێراق لە ئەنجامدانی ھەڵبژاردنێکی پاک و ئازاد پیشانداوە و لەسەر داوای حکومەتی عێراق، تیمی چاودێری ڕەوانەی عێراق دەکەن، بە مەبەستی چاودێریکردنی ھەڵبژاردنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کە بڕیارە ١٠ی مانگی ١٠ی ئەمساڵ بەڕێوەبچێت.
ئەردۆغان لە وتەیەکدا ڕایگەیاند، کێشەکانیان لەگەڵ ئەمریکا لە کاتێکی گوونجاودا چارەسەر دەکەن و ئێستا پەیوەندییەکانیان چووەتە قۆناغی ھەماھەنگی، داواشی لە ئەمریکا کرد، ڕێز لە ماف و سەروەرییەکانی تورکیا بگرێت، ئەوەش وەک ئاماژەیەک بۆ بەردەوام بوون لە کڕینی سیستمی بەرگری ئاسمانی ئێس ٤٠٠ لە ڕووسیا و پەلامارەکانی بۆ سەر ھێزە کوردییەکان لە سوریا.
لەلایەکی ترەوە جۆزێف بۆریل، بەرپرسی سیاسیەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا ڕایگەیاند، لە کۆبوونەوەی وەزیرانی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا لە ڕۆژانی ٢٤ و ٢٥ی ئەم مانگە، پرسی تورکیا یەکێک دەبێت لە تەوەرەکانی گفتوگۆکانیان، بەڵام بە قوڵی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ تورکیا تاوتوێ ناکەن.
لە کۆبوونەوەیەکدا ئەمڕۆ لە ھەولێر، قوباد تاڵەبانی، سەرەتا پیرۆزبایی دەستبەکاربوونی لە کونسوڵی نوێی یۆنان کرد لە ئەرکی نوێیدا و داوایکرد ھەرچی دەتوانێت بیکات بۆ برەودانی زیاتری پەپوەندییەکانی نێوان ھەولێر و ئەسینا بە تایبەت لە بوارەکانی گەشتیاری و خوێندنی باڵا و کەلەپوور و بازرگانی.
دواتر قوباد تاڵەبانی پوختەیەکی لە بارەی کارنامەی حکومەتی ھەرێم پێشکەش بە کونسوڵی یۆنان کرد و جەختیکردەوە، حکومەتی ھەرێم کار بۆ فرەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داھات دەکات و ستایشی نموونەی یۆنانی کرد لە گرنگیدان بە گەشتوگوزار کە دەکرێت ببێتە وانە و ئەزموون بۆ ھەرێمی کوردستان.
لای خۆیەوە کونسوڵ ئامادەیی وڵاتەکەی دەربڕی بۆ پەرەپێدانی ھاریکاری زیاتر لەگەڵ ھەرێمی کوردستان بە تایبەت لە دروستکردنی پەیوەندی نێوان شارەکانی ھەرێمی کوردستان و شارەکانی یۆنان. ھەروەھا بە گرنگییەوە باسی لەوەشکرد بڕیارە بەم نزیکانە سەرۆک وەزیرانی یۆنان بێتە عێراق و ھەرێمی کوردستانیش یەکێک دەبێت لە وێستگەکانی سەردانەکەی.
بە پێی زانیارییەکان، ڕاکان جبوری بە نیاز بووە لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغدادەوە سەردانی تورکیا بکات، بەڵام لەلایەن بەرپرسانی فڕۆکەخانەوەکە ڕێگەی گەشتکردنی پێنەدراوە، بەو پێیەی لە دادگا سکاڵای لەسەر تۆمارکراوە.
لە ماوەی ڕابردووشدا گەشتی دەرەوە لە چەند بەرپرسێکی کەرکوک قەدەغەکراوە کە بە تۆمەتی گەندەڵی دارایی و ئیداری لە دادگا سکاڵایان لەسەر تۆمارکراوە. ھەروەھا ڕاکان جبوری پارێزگاری بە وەکالەتی کەرکوک زیاتر لە ٢٥ سکاڵای لەسەر تۆمارکراوە و تۆمەتبارکراوە بە گەندەڵی دارایی و ئیدارەی.
ئاسایشی سلێمانی: کەسێک پابەندی رێنماییەکان نەبووە و ھێزی چەکداری بەکارھێناوە
جێگری سەرۆک وەزیران ئاماژەی بەوەکرد، گرنگە وەزارەتە پەیوەندیدارەکانی پەیوەست بەکاری دەروازەکان، کار لەسەر کەمکردنەوەی ڕۆتین بکەن، لەپێناو ئاسانکاری زیاتر بۆ بازرگانان کە ئەمەش ھۆکارێکە بۆ چالاکترکردنی جموجۆڵی بازرگانی و بەھێزکردنی کەرتی تایبەت، ھەر بۆ ئەو مەبەستەش پێداگری کرد لەسەر داڕشتنی پەیڕەوێکی کاری ھاوبەش لەگەڵ دیاریکردنی میکانیزم بۆ چۆنییەتی جێبەجێکردنی لە دەروازە سنوورییەکان.
لە کۆبوونەوەکەدا وەزیرانی ناوخۆ، دارایی و ئابوری، پلاندانان، شارەوانی و گەشتوگوزار، ئاوەدانکردنەوە، تەندروستی، گواستنەوەو گەیاندن، سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران، بەڕێوبەری گشتی گومرگ، نوێنەری وەزارەتی کشتوکاڵ و بەرێوەبەری گشتی بازرگانی ئامادەبوون.
ئەم کۆبوونەوەیە تەواوکەری کۆبوونەوەی ھەفتەی رابردووی قوباد تاڵەبانی بوو لەگەڵ بەڕێوبەرانی گومرگەکانی ھەرێمی کوردستان و بانکە بازرگانییەکان کە تیایدا جەخت کرایەوە لەسەر چاکسازی کردن و ڕێکخستنەوەی کاری گومرگەکان و دەروازە سنورییەکان و کەمکردنەوەی ڕۆتین بە مەبەستی زیادکردن و ھەمەجۆرکردنی داھاتی دارایی و چالاکترکردنی جموجوڵی بازرگانی.
لە کۆبوونەوەکەدا ئەمڕۆ لە ھەولێر، قوباد تاڵەبانی جەختیکردەوە، لە ڕێکخستنەوەی شێوازی کۆکردنەوەی داھاتی دەروازە سنوورییەکان و ھەروەھا ڕێکخستنەوەی میکانیزمی جێبەجێ کردنی ئەو رێنماییانەی تایبەتن بە کاروباری دەروازە سنورییەکان.
جێگری سەرۆک وەزیران ئاماژەی بەوەکرد، گرنگە وەزارەتە پەیوەندیدارەکانی پەیوەست بەکاری دەروازەکان، کار لەسەر کەمکردنەوەی ڕۆتین بکەن، لەپێناو ئاسانکاری زیاتر بۆ بازرگانان کە ئەمەش ھۆکارێکە بۆ چالاکترکردنی جموجۆڵی بازرگانی و بەھێزکردنی کەرتی تایبەت، ھەر بۆ ئەو مەبەستەش پێداگری کرد لەسەر داڕشتنی پەیڕەوێکی کاری ھاوبەش لەگەڵ دیاریکردنی میکانیزم بۆ چۆنییەتی جێبەجێکردنی لە دەروازە سنوورییەکان.
لە کۆبوونەوەکەدا وەزیرانی ناوخۆ، دارایی و ئابوری، پلاندانان، شارەوانی و گەشتوگوزار، ئاوەدانکردنەوە، تەندروستی، گواستنەوەو گەیاندن، سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران، بەڕێوبەری گشتی گومرگ، نوێنەری وەزارەتی کشتوکاڵ و بەرێوەبەری گشتی بازرگانی ئامادەبوون.
ئەم کۆبوونەوەیە تەواوکەری کۆبوونەوەی ھەفتەی رابردووی قوباد تاڵەبانی بوو لەگەڵ بەڕێوبەرانی گومرگەکانی ھەرێمی کوردستان و بانکە بازرگانییەکان کە تیایدا جەخت کرایەوە لەسەر چاکسازی کردن و ڕێکخستنەوەی کاری گومرگەکان و دەروازە سنورییەکان و کەمکردنەوەی ڕۆتین بە مەبەستی زیادکردن و ھەمەجۆرکردنی داھاتی دارایی و چالاکترکردنی جموجوڵی بازرگانی.
وەزارەتی پێشمەرگە لە راگەیەندراوەکە باسی لەوە کردووە، جوانڕۆ کەریم قادر ناسراو بە جوانڕۆی باڵەبان کارمەندی وەزارەتەکەیان بووە و دوابەدوای بەدواداچوونی یەکە سەبازییەکەی لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان و ئاسایش، تەرمی ناوبراو بە دەستبەستراوی لە نزیک گوندی پەلکەڕەشی نێوان کەسنەزان و دێگەڵە دۆزراوەتەوە.
ئاماژە بەوەش کراوە، وەزارەتی پێشمەرگە بەدواداچوون و رێوشوێنی پێویستی لەبارەی ئەم تاوانەوە گرتووەتەبەر و لە ئێستادا لەلایەن پۆلیسەوە دۆسییەی لێکۆڵینەوەی بۆ کراوەتەوە و چاوەڕێی دەرئەنجامی لیکۆڵینەوەکانن.