هەواڵەکان
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ھەرێم ڕایگەیاند، بۆ ساڵی نوێی خوێندن و دەستپێکردنەوەی پڕۆسەی خوێندن ئامادەکاری پێویست کراوە، ئەنجومەنی وەزارەتیش بڕیاریداوە خوێندنی ساڵی ٢٠٢١ - ٢٠٢٢ لە زانکۆکانی کوردستان لەناو ھۆڵەکانی خوێندن بێت، بە مەرجێک ڕەوشی تەندروستی بەرەو خراپی نەڕوات.
لە بەشێکی تری ڕاگەیەنراوەکەدا ھاتووە، پڕۆسەی خوێندن لە زانکۆ و پەیمانگەکانی ھەرێمی کوردستان لە ١ی ئەیلول بە دواوە بە پێی ساڵنامەی زانکۆیی زانکۆکان، بە پلان و بەرنامەی گونجاو دەستپێدەکاتەوە، لەگەڵ ئەنجومەنی وەزیرانیش کار کراوە بۆ چارەسەرکردنی گرفتە داراییەکانی زانکۆکان و پڕکردنەوەی پێداویستییەکان، بۆ ئەوەی خوێندن لە ھەرێمی کوردستان سەرکەوتوو بێت.
بافڵ تاڵەبانی ھاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە ھەولێر لەگەڵ ژمارەیەک تێکۆشەر و پێشمەرگەی دێرینی ھەولێر کۆبووەوە و ڕایگەیاند، ھەر ھەنگاوێک نراوە بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەو و ئاساییکردنەوەی ئەرکەکانی حیزب بووە، و ئەو بارە لارەی بە دەستی ئەنقەست دروستکرابوو ڕاستکراوەتەوە و لەمەودوا بەرپرسیاریەتی و ئەرکی حیزبی بە ڕێگایەکی تەندروستدا تێدەپەڕێت، بافڵ تاڵەبانی ھانی ھەموو لایەکیدا کار بکەن بۆ سەرخستنی ھاوپەیمانی کوردستان و بە گەرموگوڕییەوە بانگەشە بکەن.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆی ھەمەلایەنە لەسەر پێشھاتەکان کرا و پەرۆشی یەکێتی ناو یەکێتی و سەرخستنی لیستی ھاوپەیمانی کوردستان دووپاتکرایەوە.
ھاوسەرۆک لەو بەسەرکردنەوەیەدا تەئکیدیکردەوە یەکێتی بە چاوی ڕێزێکی زۆرەوە دەڕوانێتە خەبات و تێکۆشانی ھەموو ئەو سەرکردە و تێکۆشەر و پێشمەرگانەی لە ڕۆژانی سەختدا بەشدار و کۆڵەکەی شۆڕشی نوێ بوون. ڕاشیگەیاند، لای ئێمە، ئێوە سەرمایەیەکی نیشتمانی و گرنگ و بە نرخی نەک تەنھا میللەتەکەمان بەڵکو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانیشن و خەباتی ئێوەش بەرپرسیاریەتی ئێمەیە کە یەکێتی بپارێزین و بەھێزتری بکەین.
(عەبدولخاق عەزاوی) ئەندامی لیژنەی پەیوەەندییەکانی دەرەوە لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ئاشکرایکرد، بەغداد لە ڕێگەی وەزارەتی دەرەوە ڕێکارەکانی دەستپێکردووە بۆ تۆمارکردنی سکاڵا لە ئەنجومەنی ئاسایش دژی پێشیلکارییەکانی تورکیا لە ناو خاکی عێراق.
وتیشی، لە سکاڵاکەدا بەغداد دۆسیەی ئاوارەبوون و کوژرانی سەدان ھاوڵاتی مەدەنی لە ھەرێمی کوردستان وروژاندووە، و داوا لە ئەنجومەنی ئاسایش دەکات سنورێک بۆ ئەو پێشیلکاریانەی تورکیا دابنرێت.
لە چوارچێوەی پێشھاتەکاندا سەبارەت بە ڕەوشی "ئەفغانستان"، "کارزای" وتی لەگەڵ فەرماندەکانی "تاڵیبان" گفتوگۆی بەرھەمداریان کردووە و پرسە ھاوبەشەش و گرنگەکانیان تاوتوێ کردووە و لە پەیوەندیدان لەگەڵیاندا، وتیشی ھەوڵ ھەیە بۆ ئەوەی ژیان ئاسایی بکرێتەوە.
پێشتریش "کارزای" داوای پێکھێنانی لیژنەیەکی کردبوو، بۆ گرەنتی کردنی ڕادەستکردنی دەسەڵات بە شێوەیەکی ئاشتییانە.
لە درێژەی سەردانەکەی بۆ موسڵ، مستەفا کازمی سەردانی ئەو مزگەوت و کەنیسە و شوێنە ئاینیانەی کرد، کە لەلایەن داعشەوە تەقێندرانەوە و لە ئێستادا کارەکانی نۆژەنکردنەوەیان دەستیانپێکردووە.
سەرەتا کازمی سەردانی کەنیسەی "تاھرە"ی مەسیحییەکانی کرد، لە وتەیەکیشدا ڕایگەیاند، کەنیسەکە لە پێشتر باشتر نۆژەندەکەنەوە. داواشی لەو مەسیحیانە کرد کە ئاوارە یان پەنابەربوون، بگەڕێنەوە بۆ ناوچەکانیان، دواتریش مزگەوتی "نور"ی بەسەرکردەوە.
ھەر لە درێژەی سەردانەکەدا، کازمی لەگەڵ ژمارەیەک لە ژنانی ئێزدیی ڕزگاربووی دەستی داعش کۆبووەوە و دواتریش لە شاری موسڵ سەردانی بازاڕی شارەکەی کرد و بەڵێنی چارەسەرکردنی کێشە و گرفتەکانی ھاوڵاتیانی شارەکەیدا.
"بایدن" لە وتەیەکیدا لە کۆشکی سپی وتی، ئەوەی لە "ئەفغانستان" ڕوودەدات ناخۆشە بەڵام پەشیمان نییە لە بڕیاری کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا و نابێت سوپای ئەمریکا لە جەنگێکدا بمرن کە سوپای ئەفغانستان نەیانەوێت شەڕی تێدا بکەن.
وتیشی، فەرماندەکانی ئەو وڵاتە خۆیان بەدەستەوەدا و سوپا ڕووخا، ئەمریکاش ئەوەی ئەفغانستان پێویستی پێ بوو پێی بەخشین، بەڵام شکستیان ھێنا لەوەی سەربکەون. پشتیوانی خۆشی بۆ دیپلۆماسییەت و مافی مرۆڤ دووپات کردەوە.
بە پێی ھەواڵێکی ئاژانسی ھەواڵی فرانس پرێس، بزوتنەوەی تاڵیبان دوای ئەوەی تەواوی کابولی پایتەختی ئەفغانستانی کردووە، بڕیاری لێبوردنی گشتی بۆ لێپرسراوانی حکومەتی دەرکردووە و داواشی لێکردوون بگەڕێنەوە سەر کارەکانیان.
لەلایەکی تریشەوە لێپرسراوێک لە فڕۆکەخانەی کابول ڕایگەیاندووە، بەیانی ئەمڕۆ گەشتە ئاسمانییەکان لە فڕۆکەخانەکە بۆ گواستنەوەی دیپلۆماتکاران و مەدەنییەکان لە ئەفغانستان دەستیپێکردووەتەوە و فڕۆکەخانەکە کە ڕۆژی دووشەممە ھەزاران کەسی تێدابوو، ئەمڕۆ بە چۆڵی دەبینرێت.
وەزارەتی دەرەوەی عێراق لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە ھەندێک لە میدیاکان باس لەوە دەکەن کە حکومەتی عێراق لە ڕێی فالح فەیاز سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبیەوە بانگھێشتی حکومەتی دیمەشقی کردووە بۆ بەشداریکردن لە لوتکەی وڵاتانی دراوسێی عێراق، بەڵام حکومەتی عێراق بە ھیچ شێوەیەک پەیوەندی بەو بانگھێشتەوە نیە و ھیچ لایەنێکیش جگە لە حکومەتی عێراق مافی ئەوەی نیە وڵاتان بانگھێشتنی لوتکەکە بکات.
لە بەرامبەر ڕاگەیەندراوەکەی وەزارەتی دەرەوەشدا، نوسینگەی فالح فەیاز سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕەتیکردووەتەوە بانگھێشتنامەی دابێتە بەشار ئەسەد سەرۆکی سوریا، بەڵکو نامەیەکی مستەفا کازمی داوەتە ئەسەد کە تێیدا ھۆکارەکانی بانگھێشتنەکردنی سوریا بۆ لوتکەکە خراوەتەڕوو.
دووپاتیشکراوەتەوە کە بانگھێشتنەکردنی سوریا لەلایەن حکومەتی عێراقەوە مانای پشتگوێخستنی دیمەشق نیە، بەڵکو بە مەبەستی سەرخستنی کۆنگرەکەیە تا لە ڕێیەوە کێشەکانی ناوچەکە چارەسەر بکرێت و کێشەی سوریاش لە پێشینەی کێشەکانە.
میدیاکانی تورکیا بڵاویانکردەوە، بەلەمێکی کۆچبەران لە کەناراوەکانی ھەرێمی موغڵا ژێرئاو کەوتووە، بەڵام ھێزە دەریاییەکانی تورکیا ١٨ کۆچبەریان لە خنکان ڕزگار کردووە.
لەلایەکی ترەوە پۆلیسی بەرەنگاربوونەوەی مافیاکان لە کالیاریی باشووری ئیتاڵیا، دەستگیرکردنی دوو کەسی ڕاگەیاند، کە سەرۆکایەتی دوو تۆڕی تاوانکاری نێودەوڵەتی بازرگانیکردن بە کۆچبەران و کەسیانی مەترسیدار و گواستنەوەیان بۆ ئیتاڵیا کردووە.
لە دوای ڕاپۆرتەکەی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند، سەرباری ھۆشدارییەکانی وڵاتانی خۆرئاوا، بەڵام ئێران پێشکەوتنی بەرچاوی بەدیھێناوە لە پیتاندنی یۆرانیۆم و پێویستە بگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ سەبارەت بە ڕێککەوتنی ئەتۆمی.
ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم ڕایگەیاندبوو، بەرەوپێشچوونی ئێران لە پیتاندنی یۆرانیۆم ھەڕەشەیە لەسەر دەستپێکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکان.
ڕاشیگەیاندبوو، لە ١٤ی ئابی ئەمساڵدا، ئێران ٢٥٧ گرام یۆرانیۆمی بە ڕێژەی ٢٠٪ پیتاندووە لە پێناو بەرھەمھێنانی ٢٠٠ گرام کانزای یۆرانیۆمی پیتێنراو بە ڕێژەی ٢٠٪.
"سوھەیل شاھین" وتەبێژی بزوتنەوەی تاڵیبان ڕایگەیاندووە، تورکیا دەوڵەتێکی ئیسلامیی دۆستە و دەیانەوێت لە داھاتوودا پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵیدا ھەبێت، ھەروەھا لە زۆرێک لە کاروبارەکانی ئەفغانستانیشدا پێویستیان بە ھاوکاری تورکیا دەبێت.
لەلایەکی تریشەوە چەند سەرچاوەیەکی ئەمنی لە تورکیا ئاشکرایان کردووە، ئەنقەرە دەستبەرداری پلانەکانی بووە بۆ پاراستنی فڕۆکەخانەی کابوڵ لە دوای کشانەوەی ناتۆ لە ئەفغانستان، بەڵام ئەگەر داوای لێ بکرێت ئامادەیە ھاوکاری ئەمنی و تەکنیکی پێشکەشی تاڵیبان بکات.
بەھۆی ئەو شەپۆلی لافاوەی ژمارەیەک لە ھەرێمەکانی سەر دەریای ڕەشی گرتووەتەوە، تا ئێستا ٧٧ کەس گیانیان لە دەستداوە، تیمەکانی فریاکەوتنیش بەردەوامن لە گەڕان بەدوای ٤٧ کەسدا کە تا ئێستا بێ سەروشوێنن.
جگە لەوەش زیانی گەورە بەر شارۆچکەی "بۆزکۆرت" لە ھەرێمی "کاستا مونو" کەوتووە و زیاتر لە ٢ ھەزار کەسیش لە ناوچە زیان لێکەوتووەکان گواستراونەتەوە.
شارەزایانی کەشناسیش ھۆشدارییان داوە لەوەی کە شەپۆلێکی تری لافاو لە تورکیا ھەرێمەکانی سەر دەریای ڕەش دەگرێتەوە.
ئەو ڕێکخراوانە کەمپینێکیان ڕاگەیاندووە بە ناوی "بۆ ئەوەی نەمرن لە تینویەتیدا" و لە نوێترین کاریاندا کامێرای چاودێری و کۆلی ئاو و سۆندە و ماتۆڕی ئاویان گەیاندە دەربەندیخان بۆ ئەوەی ئاژەڵە کوێیەکانی چیای بەرانان لە تینویەتی ڕزگار بکەن، ئەم ئامێر و پێداویستیانەش بە پاڵپشتی مەکتەبی ڕێکخراوە دیموکراتییەکانی یەکێتی دابینکراوە.
بە پێی زانیارییەکان، قۆڵی یەکەم ھێزەکانی کۆماندۆی پێشمەرگە و یەکەیەکی ھێزەکانی فەڕەنسا لە شۆراو ئۆپراسیۆنەکەیان دەستپێکردووە تا گوندەکانی پەڵکانە، لە قۆڵی دووەمیش ھێزێکی ھاوبەشی فیرقەی بەرپەرچدانەوەی خێرا و لیوای ٥٢ی سوپای عێراقی و لیوای ٥٢ی حەشدی شەعبی لە زنجیرە چیای غەرە و گوندی قوریچای دەستیان پێکردووە و تا ئێستا دەستیانگرتووە بەسەر چەند حەشارگەیەکی چەکدارانی داعش و تەقێنراوەتەوە.
بە وتەی سەرچاوەیەکی ئەمنی، لە ڕێی بۆمبێکی چێندراوەوە، کاروانێکی ھێزەکانی ھاوپەیمانان لە ڕێگای نێودەوڵەتی خێرا نزیک شاری ناسڕیە لە زیقار کراوەتە ئامانج، بەڵام تەقینەوەکە ھیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتووەتەوە.
ئەوە لە کاتێکدایە ڕۆژی دووشەممەش ھێرشێکی ھاوشێوە لە شاری ئەبو غرێب لە خۆرئاوای بەغداد دژی ھاوپەیمانان ئەنجامدرا، بە بێ ئەوەی ھیچ زیانێکی گیانی لێبکەوێتەوە.