هەواڵەکان
بە ھاوبەشی چەند ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی لە ڕۆژی جیھانی پاڵپشتیکردن لە ڕزگاربووانی ئەشکەنجە، چالاکییەکی تایبەت بە ناونیشانی "ئەشکەنجەدان ڕابگرن" لە ھەولێر بەڕێوەدەچێت.
چالاکییەکەش بە مەبەستی بەدیھێنانی ئاسایش و سەقامگیری زیاترە لە ھەرێمی کوردستان و کارکردنی لایەنە پەیوەندیدارەکانە بە ئاڕاستەی بەرگرتن لە ئەشکەنجەدان و پشتیوانیکردنی ڕزگاربووانی ئەشکەنجە.
"بێگەرد تاڵەبانی" وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی ھەرێم بە مەبەستی دڵنیابوون لە چۆنیەتی بەرھەمھێنان و گونجاوی خاکی بتوێن بۆ بەرھەمی چەوەندەر، توێژینەوەیەکی زانستی لەسەر چەوەندەری شەکر لە دەشتی بتوێن لە گوندی قەمتەران بەسەردەکاتەوە.
ئەوەش لە کاتێکدایە وەزارەتی کشتوکاڵ بە ھاوبەشی لەگەڵ کەرتی تایبەت، بەردی بناغەی پڕۆژەی ستراتیژی کارگەی بەرھەمھێنانی شەکری چەوەندەری لە دەشتی بتوێن داناوە، لە ئێستاشدا ھەڵسەنگاندن بۆ گونجاوی دەشتی بتوێن دەکرێت بۆ ئەو بابەتە.
ڕێکخراوی "دابین" وۆرک شۆپێکی تایبەت بە یاسای خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتی بۆ ژمارەیەک لە یاساناسان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنی لە سلێمانی ڕێکدەخات، بە مەبەستی ھەموارکردنەوەی یاسای خانەنشینی و دەستبەرکردنی ماف و ئیمتیازاتەکانی خانەنشینان لە ھەرێمی کوردستان.
ئەوەش لە کاتێکدایە لە ماوەی ڕابردوو وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی و چەند ڕێکخراوێکی تری کۆمەڵی مەدەنی پڕۆژەی ھەمواری یاسای خانەنشینانیان ئامادەکردووە، پەرلەمانی کوردستانیش پڕۆژەیەکی بۆ ھەمواری یاساکە ئامادە کردووە.
(نەجم جبوری) پارێزگاری نەینەوا ڕایگەیاند، لەسەر بڕیاری (مستەفا کازمی)، حکومەتی عێراق (٢٦) ملیار دیناری تری بۆ قەرەبووی زیانلێکەوتووانی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی جەنگی دژی داعش ڕەوانە کردووە و لەم قۆناغەشدا تەنھا زیانلێکەوتووانی گەڕەکەکانی موسڵی کۆن دەگرێتەوە.
وتیشی، لە قۆناغی یەکەمدا (٣٥٠) ھاوڵاتی زیانلێکەوتوو قەرەبوو دەکرێنەوە، (٤) ھەزار کەسی تریش داوای قەرەبوویان پێشکەش بە دادگا کردووە.
بەڵام ھێشتا پڕۆسەی قەرەبووکردنەوەی زیانلێکەتووانی (شەنگال و زوممار و ڕەبیعە و تەلەعفەر) دەستیان پێنەکردووە.
بەڕێوەبەرایەتی ناحیەی سیدەکانیش تەنھا مۆڵەت بە جوتیاران و خەڵکی ئاژەڵدار و ھەنگەوانان دەدات سەردانی ناوچە کوێستانەکان بکەن و ھیچ کەسێکی تر بۆی نییە بە مەبەستی گەشتیاری داوای مۆڵەت بکات.
(جۆی ھۆد) یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ کاروباری خۆرھەڵاتی ناوەڕاست ڕایگەیاند، ئەمریکا پارێزگاری لە بوونی سەربازەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژئاڤای کوردستان و باکور و خۆرھەڵاتی سوریا دەکات، بە ئامانجی ڕووبەڕووبوونەوەی پاشماوەکانی داعش و سەقامگیری ناوچە ڕزگارکراوەکانی سوریا و گەیاندنی کۆمەکی مرۆیی، بە ھاوبەشی لەگەڵ ھێزەکانی سوریای دیموکرات.
(جۆی ھۆد) ئاماژەی بەوەشکرد، ئیدارەی کۆشکی سپی نیگەرانە لە پەیوەندییەکانی تورکیا لەگەڵ کوردە ھاوپەیمانەکانی ئەمریکا و دەیانەوێت ئەنقەرە بە ڕوونی لە نیازی واشنتۆن تێبگات.
(ڕۆبەرت مالی) نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ کاروباری ئێران ڕایگەیاند، سەرجەم سزاکان لەسەر ئێران ھەڵناگیرێت، کە لە سەردەمی ئیدارەی پێشوو بەسەر ئەو وڵاتەدا سەپێنراوە.
وتیشی، ھەر کات گفتوگۆکانی ڤییەننا لە بەرژەوەندی ئەمریکا نەبێت، تیمی دانوستانی وڵاتەکەی دەکشێتەوە، ئامانجی ئەمریکاش لە گفتوگۆکان ڕێگریکردنە لە ئێران بۆ بەدەستھێنانی چەکی ئەتۆمی.
(ڕۆبەرت مالی) ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لەسەر پرسی ڕێککەوتنی ئەتۆمی، ئیدارەی کۆشکی سپی لە نزیکەوە ڕاوێژ لەگەڵ ئیسڕائیل دەکات، تا ئێستاش یەک ئامانجی ھاوبەشیان ھەیە، وەزارەتی دەرەوەی ئێرانیش ڕایگەیاند، تا سزاکانی سەر وڵاتەکەی ھەڵنەگیرێت، پاشگەزنابنەوە لە بەرزکردنەوەی ڕێژەی پیتاندنی یۆرانیۆم.
ئەوەش لە کاتێکدایە کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان بەردەوامە لە ئەنجامدانی کارەکانی بۆ ھەڵبژاردنی داھاتووی ئەنجومەنی نوێنەران کە بڕیارە لە ١٠ تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەبچێت.
لە تەوەرێکی تری کۆبوونەوەکەدا خوێندنەوەی یەکەم بۆ ٨ پڕۆژە یاسا و خوێندنەوەی دووەمیش بۆ ٣ پڕۆژە یاسا دەکرێت، ھەر بە پێی بەرنامەی کار، بە ئامادەبوونی لایەنی پەیوەندیدار لە حکومەتی ھەرێم گفتوگۆ دەکرێت لەسەر چۆنیەتی پڕکردنەوەی کورتھێنانی موچە و ھۆکارەکانی جێبەجێ نەبوونی یاسای چاکسازی و یاسای بودجەی عێراق و کەموکوڕیی خاڵە سنورییەکان و داھاتی نەوت و داھاتی ناوخۆ.
کۆلۆنێل (واین مارۆتۆ) وتەبێژی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی ڕایگەیاند، لە مانگی حوزەیراندا بە ھاوبەشی لەگەڵ ھێزەکانی سوریای دیموکرات و سوپا و ھێزە ئەمنیەکانی عێراق، (٢٣) ئۆپراسیۆنیان لە دژی پاشماوە و شانە نوستووەکانی داعش لە عێراق و سوریا ئەنجامداوە.
وتیشی، ئۆپراسیۆنەکان پاڵپشت بووە بە زانیاری ھەواڵگری، بۆ شکستپێکھێنانی پیلانەکانی داعش بۆ ئەنجامدانی کردەوەی تیرۆریستی و بە ئامانجگرتنی ھاوڵاتیان.
کەسی بیانیش دەتوانێت داوای گۆڕینی ئەو سپۆنسەرە بکات کە لە ڤیزەی ئەلیکترۆنی داواکراوە، دوای ھاتنە ژوورەوەی بە مەبەستی دەرھێنانی کارتی نشینگە بە مەرجێک بڕی ٥٠٠ ھەزار دینار وەک ڕسوماتی گۆڕینی سپۆنسەر بدات.
ھاوکات کەسی بیانی دەتوانێت دوای ھاتنەژورەوەی بۆ ناو ھەرێم و پێش وەرگرتنی نشینگە لە ماوەی بەرکاربوونی ڤیزەکەی داوای گۆڕینی شوێنی پێدانی نشینگە لە بەڕێوەبەرایەتییەکی نشینگە بۆ بەڕێوەبەرایەتیەکی تر بکات دوای پێدانی بڕی ٢٥٠ ھەزار دینار وەک ڕسوماتی ئەو خزمەتگوزارییە.
کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکانی عێراق نووسراوێکی ئاڕاستەی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی عێراق کردووە و ئاماژەی بۆ ئەوەکردووە، بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران داوا لە وەزارەتی خوێندنی باڵا دەکات ناوی مامۆستایانی زانکۆ و پەیمانگەکان بە پێی فۆڕمێکی ئەلیکترۆنی، کە بۆ وەزارەت نێردراوە ڕەوانەی کۆمسیۆن بکەن، پێویستە لەگەڵ ناوی مامۆستایاندا، ژمارەی کارتی دەنگدانی ھەر مامۆستایەک ڕەوانە بکرێت بە مەبەستی ئەوەی بە پێی ئەو شوێن و ناوەندانەی دەنگدان دابنرێن، کە خۆیان سەر بەو ناوەندەن بۆ ئەوەی وەک بەڕێوەبەری ناوەندەکە یان وێستگەی دەنگدان دیاری بکرێن.
کۆمسیۆن بڕیاریداوە ڕۆژی ٥ی تەمموزی داھاتوو نووسینگەکانی کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەکان لە پارێزگاکان تیروپشکی پێدانی ژمارە بە کاندیدەکانی ھەڵبژاردن ئەنجام بدەن.
وەزارەتی دەرەوەی تورکیا ڕایگەیاند، بڕیارەکەی کۆمسیۆنی یەکێتی ئەوروپا بە مەبەستی پاڵپشتیکردنی کەمپی ئاوارەکانی سوریا، بە بڕی سێ ملیار یۆرۆ تا ساڵی (٢٠٢٤)، لە ئاستی چاوەڕوانیەکاندا نییە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، ھاوکارییەکان بە پڕۆسەیەکی درێژخایەن، قەیرانی ئاوارەکانی سوریا لە تورکیا چارەسەر ناکات، بەشێکی زۆری قورسایی ئاوارەکانیش لەسەر ئەو وڵاتانەیە کە ئاوارەکانی سوریایان لە خۆگرتووە.
ئاژانسی ھەواڵی ڕۆیتەرز ڕایگەیاند، لە ماوەی ٦ مانگی ڕابردوودا، پۆلیسی فیدراڵی ئەمریکا لەسەر سنورەکان زیاتر لە (١) ملیۆن کۆچبەری مەکسیکی دەستگیرکردووە کە ھەوڵیانداوە بە شێوەی نایاسایی دزە بکەنە ناو ئەمریکاوە.
لە دوای دەستبەکاربوونی لە کۆشکی سپی، (جۆو بایدن) سەرۆکی ئەمریکا پلانی ھەیە بۆ پێداچوونەوە بە سیاسەتی وڵاتەکەی لە بەرامبەر کۆچبەرانی مەکسیکی.
لە ساڵی ٢٠١٨دا ئەمریکا لە سەردەمی ئیدارەکەی (دۆنالد تڕەمپ)، بڕیاری تەلبەندکردنی سنوری لەگەڵ مەکسیک بە دریژای (٢٤٠) کیلۆمەتر ڕاگەیاند.
ناوەندی ڕاگەیاندنی ھەسەدە ڕایگەیاند، یەکینەکانی دژە تیرۆر و ھێزەکانی کۆماندۆسی سەر بە ھێزەکانی سوریای دیموکرات لە شارۆچکەی بەسیرە لە ڕیفی خۆرھەڵاتی دێرەزوور کە دوو ڕۆژ بەردەوام بووە، ٢٢ تیرۆریستی داعش دەستگیرکراون و دەست بەسەر ژمارەیەک لە چەک و جبخانەشدا گیراوە.
بە پێی ناوەندی ھەسەدە، ئۆپەراسیونەکە بە پشتیوانی ئاسمانیی ھێزەکانی ھاوپەیمانان بەڕێوەچووە، لە ئەنجامی تەقینەوەیەکیشدا لەسەر ڕێگەی گشتی شارۆچکەی جزرە لە ڕیفی خۆرئاوای دێرەزوور، ٣ شەرڤان شەھیدبوون و ٦ شەڕڤانی تریش برینداربوون.
بە پێی میدیاکانی رۆژئاڤای کوردستان تەقینەوەکە لە نزیک فولکەی کاوە لە سەر رێگەی شارۆچکەی ئەعزاز لە دەروازەی خۆرھەڵاتی شارەکە رویداوە و بەھۆیەوە سێ کەس گیانی لەدەستداوە، کە یەکێکیان منداڵ بووە، ژمارەیەک ھاوڵاتی دیکەش بریندار بوون و زیانی مادیشی لێکەوتەوە.
لە ١٥ی ئەم مانگەشدا ئۆتومبێلێکی بۆمبرێژکراو لە نزیک فولکەی شارۆچکەی کەفەر جەننە لە سەر رێگەی ئەعزاز رویدا و بەھۆیەوە کەسێک کۆژرا و دوو کەسی دیکەش برینداربوون.
شاری عەفرین لەرۆژئاڤای کوردستان لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ەوە لە ژێر دەسەڵاتی گروپە چەکدارەکانی ھاوپەیمانی تورکیادایە.