هەواڵەکان
"جاسب حەجامی" بەڕێوەبەری تەندروستی کەرخ ڕایگەیاند، پێدەچێت کۆرۆنای گۆڕاو لە جۆری دەلتا ھاتبێتە عێراقەوە، چونکە ژمارەی تووشبووان لە نێو گەنجان زۆر زیادی کردووە و ئەو کەسانەشی لە نەخۆشخانە دەخەوێندرێن لە ٣٠٠ کەسەوە بۆ ٥٠٠ بەرزبووەتەوە.
وتیشی، بەرزبوونەوەی ژمارەی تووشبووان و نیشانەکان ئاماژەن بۆ ئەوەی کە دەلتا ھاتووەتە عێراق، بەڵام تا ئێستا لە ڕێی تاقیگەوە تەئکیدی لێنەکراوەتەوە.
بە وتەی بەڕێوەبەری تەندروستی کەرخ، لە چەند ڕۆژی داھاتوودا کاروانێکی نوێ لە ڤاکسینی فایزەر کە بڕەکەی ١١ ھەزار و ٧٠٠ دۆزە دەگاتە عێراق و ھەڵمەتەکانی کوتان فراوانتر دەکەن.
.jpg&w=2048&q=75)
وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی ئەندام لەو کۆبوونەوەیە جەخت لە بابەتەکانی برسیەتی و گۆڕانکارییەکانی کەش و ھەوا و ھاوکاری مرۆیی لە جیھان دەکەنەوە، ھەروەھا پرسی کۆرۆنا و بوژانەوەی ئابوری وڵاتانیش تەوەرێکی تر گفتوگۆکان دەبن.
بەر لە دەستپێکردنی کۆبوونەوەکەش، وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا لە شاری "باری" پێشوازی لە وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی تر کردووە.
کۆبوونەوەی وڵاتانی گروپی جی ٢٠ ڕۆژێک لە دوای کۆبوونەوەی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعشە، کە دوێنی لە "ڕۆما"ی پایتەختی "ئیتاڵیا" ڕێکخرابوو.
جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی، لەگەڵ ڕیئوفین ڕیفیلین سەرۆکی ئیسڕائیل کۆبووەوە و ئامادەیی دەربڕی بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ نافتالی بێنیت سەرۆک وەزیرانی نوێی ئیسڕائیل و ڕاشیگەیاند، گفتوگۆیان لە بارەی چەندین ئاڵنگاریکردووە لەوانە ئێران و بەڵێنیش بە ئیسڕائیل دەدات، لە ماوەی سەرۆکایەتیەکەیدا ڕێگە نادات ئێران ببێت بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
بەر لە دەستپێکردنی ئەو خۆپیشاندانەش، ڕێوڕەسمێکی ڕەمزی بۆ ناشتنی ئەو چەکدارانەی حەشدی شەعبی ڕێکخرا کە لە بۆردوومانێکی ئەمریکا لە "ئەلبوکەمال" کرانە ئامانج.
لەو ڕێوڕەسمەدا "فالح فەیاز" سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی و "قاسم ئەعرەجی" ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی و "ھادی عامری" سەرۆکی ھاوپەیمانی فەتح ئامادەی بوون. عەسائیب ئەھللحەقیش بڵاویکردەوە، ئەمریکا جەنگێکی کراوە و کۆتایی نەھاتووی بەرپا کردووە.
دوای تێپەڕبوونی ٢٤ سەعات بەسەر ئەو مۆڵەتەی بۆ فەلەستینییەکانی دیاریکردبوو تا خانووەکانی گەڕەکی بوستانی شارۆچکەی سەلوانی قودس چۆڵبکەن، ھێزێکی ئیسڕائیلی بە چەندین کەلوپەلی سەربازی و شۆفڵ گەیشتنە شارۆچکەکە و دەستیان کردووە بە ڕووخاندنی ١٧ خانووی گەرەکی بوستان.
ئەوەش شەر و پێکدادانی لە نێوان دانیشتوانی ناوچەکە و سەربازانی ئیسڕائیلدا لێکەوتەوە، لێپرسراوێکی بزوتنەوەی فەتحی فەلەستینیش ڕایگەیاندووە، ئەو ھەنگاوەی ئیسڕائیل پێشھاتێکی مەترسیدارە و دەبێتە ھۆکاری دوبارە دەستپێکردنەوەی شەڕو ئالۆزییەکان. دووپاتیشیکردووەتەوە، کە پێویستە کۆمەڵی نێودەوڵەتی لەو تاوان و داگیرکارییە بێدەنگ نەبێت.
پێش نیوەڕۆی ئەمڕۆ یائیر لاپید وەزیری دەرەوەی ئیسڕائیل، گەیشتە ئیماڕات و تاوتوێی پەیوەندییەکانی ھەردوو وڵات لەگەڵ لێپرسراوانی ئەبو زەبی دەکات، تەوەرێکی سەردانەکەی کارکردنە بۆ باڵیۆزخانە و کونسوڵخانەی وڵاتەکەی لە ھەر دوو شاری ئەبوزەبی و دوبەی.
یائیر لاپید ١٣ی ئەم مانگە دوای پێکھێنانی حکومەتی نوێ، وەک وەزیری دەرەوەی ئیسڕائیل دەستبەکار بوو، بڕیاریشە دوای دوو ساڵی تر پۆستی سەرۆک وەزیرانی ئیسڕائیل وەربگرێت، ئەوەش لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی پێکھێنانی حکومەت، لەگەڵ نافتالی بێنیت سەرۆک وەزیرانی ئیستای ئیسڕائیل.
مانگی ئەیلولی ساڵی ڕابردوو، چەند وڵاتێکی عەرەبی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئیسڕائیل ئاساییکردەوە، بڕیاریش بوو مانگی ئاداری ئەمساڵ بنیامین ناتانیاھۆ سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئیسڕائیل، وەک یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئیسڕائیل سەردانی ئیماڕات بکات، بەڵام ھێڵی ئاسمانی ئوردن ڕێگەی نەدا ناتانیاھۆ ئاسمانی وڵاتەکەی بۆ چوونە ئیماڕات بەکاربھێنێت، ھەر بۆیە سەردانەکە ھەڵوەشایەوە.
ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی، بە زۆرینەی دەنگ، پێشنیازی بە قەزاکردنی ھەر یەک لە ناحیەکانی بازیان و حاجیاوای پەسەندکرد و ئاڕاستەی حکومەتی کرد بۆ تەواوکردنی ڕێکارەکان.
ئازاد محەمەد سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕاگەیاند، ھەموو ڕێکارە یاساییەکان بۆ بەقەزاکردنی ئەو دوو ناحیەیە کراون، ھیواشی خواست ئەو ھەنگاوە ببێتە مایەی گەشەکردن و ڕەخساندنی ھەلی کار بۆ دانیشتوانی ھەردوو ناحیەکە.
لە دەستپێکی سەردانەکانی بۆ لای لایەنە سیاسییەکان سەرۆکی ھەرێمی کوردستان سەردانی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کرد.
سەرۆکی ھەرێم لەگەڵ لایەنەکان تاوتوێی دواین پێشھات و گۆڕانکارییە سیاسیەکانی ھەرێمی کوردستان و عێراق دەکات، پرسی نوسینەوەی دەستووریش، یەکێکی تر دەبێت لە تەوەری گفتوگۆکان.
"مەعروف مەجید" ھاوسەرۆکی بۆردەکە لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لە مانگی شەشەوە سەرۆکی حکومەتی ھەرێم بڕیاریدا بە خەرجکردنی زیاتر لە ٥ ملیار دینار بۆ ئاودانی باخچەکانی سلێمانی، بەڵام تا ئێستا پارەکە تەرخان نەکراوە و ٥ ساڵە شاری سلێمانی لەم وەرزەدا ڕووبەڕووی کەمی ئاو بۆ باخچە و پارکەکان دەبێتەوە. وتیشی، تەنھا ئاودانی باخچە و بلوارەکانی سلێمانی ڕۆژانە پێویستیان بە یەک ملیار لیتر ئاو ھەیە.
قاسم ئەعرەجی ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە، عێراق لەم قۆناغەدا پێویستی بە ھێزی بیانی نیە و ھێزێکی ئەمنی باشی ھەیە کە دەتوانێت پشتی پێ ببەستێت، ھەر بۆیە بەمنزیکانە کازمی سەردانی واشنتۆن دەکات و لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە خشتەی کشانەوەی ھێزە ئەمریکییەکان لە عێراق دادەنێن.
ئەوە لە کاتێکدایە "کێنێس ماکێنزی" فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی ھێزەکانی ئەمریکا ڕایگەیاندووە، لەلایەن گروپە چەکدارەکانەوە ڕووبەڕووی فشارێکی زۆر دەبنەوە بۆ کشانەوە لە عێراق، بەڵام ھێزەکانیان لەسەر داوای حکومەتی عێراق لەو وڵاتەن و بڕیاری کشانەوەشیان تەنھا لە دەستی حکومەتی عێراقدایە.
ھێزی دەریایی تونس بڵاویکردەوە، ١٧٨ کۆچبەر لە دەریای ناوەڕاست دوای نقومبوونی بەلەمەکەیان ڕزگارکراون و تەرمی ٢ کۆچبەریش دۆزراونەتەوە.
ڕاشیگەیاند ئەو کۆچبەرانە ویستوویانە لە لیبیاوە بگەنە ئەوروپا و لە دەریای ناوەڕاست توشی گرفت بوونەتەوە، کۆچبەرەکانیش خاوەن ڕەگەزنامەی میسڕی و تونسی و سوری و نەجیری و ئسیوبین.
لە ٢ مانگی سەرەتای ئەمساڵدا ١١ ھەزار کۆچبەر ھەوڵیانداوە لیبیا بەرەو وڵاتانی تر تێبپەڕێنن، ئەو ژمارەیەش بەراورد بە ساڵی ڕابردوو ٧٣٪ زیادی کردووە.
بە پێی داتاکانی نەتەوە یەکگرتووەکانیش، لە ٣ مانگی سەرەتای ئەمساڵدا ٧٦٠ کۆچبەری نایاسایی لە دەریای ناوەڕاست خنکاون.
"ڕەبیعی" باسی لەوە کرد، ئەگەر ڕێککەوتنی "تاران" لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم درێژ بکرێتەوە، دانوستانەکانی "ڤییەنا" ئیستفزازی دەبن و ھیچ بڕیارێک نەدراوە بۆ درێژکردنەوەی ڕێککەوتنەکە و ھەموو بژاردەکان تاوتوێ دەکەن.
وتیشی، پەلەیان نییە بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لە "ڤییەنا" و بەردەوام دەبن تا گەیشتن بە ئەنجام، بەڵام "تاران" بڕیاری خۆیداوە و کاتی ئەوەیە لایەنەکانی تر بە تایبەت "واشنتۆن" بڕیار بدەن.
"ڕوبەیعی" جەختی کردەوە لەوەی ھەر ڕێککەوتنێک بکەن، دەبێت ھەڵگرتنی تەواوی سزاکان لەخۆبگرێت و ڕێککەوتنیش ھەیە بۆ ھەڵگرتنی سزاکان لەسەر وزە و بانکەکان و کۆمپانیاکانی دڵنیایی.
ماجد حەنتوش وەزیری کارەباری عێراق لە ژێر فشاری موقتەدا سەدر ڕێبەری ڕەوتی سەدر دەست لە کارکێشانەوەی پێشکەش بە سەرۆک وەزیرانی عێراق کرد.
ئەحمەد موسا وتەبێژی وەزارەتی کارەبای عێراق ڕایگەیاند، وەزیری کارەبا دەستلەکارکێشانەوەی لە پۆستەکەی ئاڕاستەی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیران کردووە.
دەستلەکارکێشانەوەی وەزیری کارەبا دوای ھەڵوێستێکی موقتەدا سەدر ھات سەبارەت خراپی ڕەوشی کارەبا و بوونی گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردنی کەرتەکە و داوای لە وەزیر کرد دەست لە کار بکێشێتەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا کە بە مەبەستی ماڵئاوایی کردنی کۆنسوڵی بەریتانیا بەڕێوەچوو، قوباد تاڵەبانی ستایشی ڕۆڵی کۆنسوڵی کرد کە لە ماوەی دوو ساڵی کارکردنیدا لە ھەرێم ڕۆڵی گرنگی بینیوە لە پشتیوانیکردنی حکومەتی ھەرێم لە پرسی ڕیفۆرم و چاکسازی و بە تایبەتیش لە بواری یەکخستنەوەی ھێزەکانی پێشمەرگەدا.
ھیواشی خواست لە قۆناغی داھاتوودا پەیوەندییەکانی بەریتانیا و ھەرێمی کوردستان گەشەی زیاتر بە خۆیەوە ببینێت بە تایبەت کە حکومەتی ھەرێم پڕۆسەی دروستکردنی حکومەتی ئەلیکترۆنی دەست پێکردووە و لەمەشدا پێویستی بە ھاوکاری زیاتری بەریتانیا ھەیە.
لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی دۆخی ھەرێم و پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێم و بەغدا کرا، کە تیایدا قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بە ڕۆڵی کۆنسوڵ و حکومەتی بەریتانیادا کە لە ماوەی ڕابردوودا لەلایەکەوە ھەوڵی لێکنزیککردنەوەی لایەنەکانی ناوخۆی ھەرێمیان داوە و لەلایەکیتریشەوە ھاوکاری حکومەتی ھەرێم و حکومەتی فیدراڵیشیان کردووە بۆ ئەوەی لە ڕێی دانووستانەوە کێشەکان چارەسەر بکرێن.
ھەر لەم چوارچێوەیەشدا جێگری سەرۆک وەزیران جەختی کردەوە لە نیەتی حکومەتی ھەرێم کە دەیەوێت یاسای بودجە جێبەجێ بکات و ئامادەیی حکومەتیشی دەربڕی بۆ چارەسەرکردنی ھەموو کێشە ھەڵپەسێردراوەکانی تری نێوان ھەرێم و بەغدا لە ڕێی دانووستانەوە.
لە تەوەرێکیتری کۆبوونەوەدا قوباد تاڵەبانی باسی لەوە کرد حکومەتی ھەرێم سەرقاڵی پڕۆسەی شۆڕکردنەوەی دەسەڵاتەکانە بۆ پارێزگار و قایمقام و بەڕێوبەرە گشتییەکان ئەمەش کاریگەری دەبێت لەسەر کەمکردنەوەی ڕۆتین و باشتر خزمەتکردنی ھاوڵاتیان.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا جەیمس تۆرنتن سوپاسی قوباد تاڵەبانی کرد کە لە ماوەی ڕابردوو پشتیوانێکی باشی کۆنسوڵخانەی بەریتانیا بووە و ئاماژەی بەوەشدا کە لە داھاتووشدا ئاستی ھەماھەنگی و ھاوکارییەکانی نێوان حکومەتی ھەرێم و بەریتانیا گەشەی زیاتر بەخۆیەوە دەبینێت.
ھەسەدە ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای ھێرشەکە، ھێزەکانیان چەند ئۆپراسیۆنێکیان لە ناوچەکەدا کردووە بۆ ڕێگریکردن لە ھەر جموجۆڵێکی تیرۆریستانی داعش.
شەوی دووشەممە ھێرشی مووشەکی کرایە سەر کێلگەی نەوتی عومەر لە خۆرھەڵاتی دێرەزوور کە گەورەترین کێلگەی نەوتی سوریایە و لە ژێر کۆنترۆڵی ھێزەکانی ئەمریکا و ھەسەدەدایە، ھاوپەیمانی نێودەوڵەتیش ڕایگەیاند، ھێرشەکە ھیچ زیانێکی گیانی نەبووە.
لە پارێزگاکانی نەجەف و بەسڕە و دیالە و سەڵاحەدین، بەھۆی بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، بۆ ڕۆژانی چوارشەممە و پێنجشەممە پشووی ڕەسمی ڕاگەیەنرا.
ھاوکات سیتسمی کارەبای نیشتمانی لە پارێزگاکانی میسان و زیقار و بەسڕە و سەماوە لەکارکەوتووە و دانیشتوانی ئەو پارێزگایانە بێ کارەبا بوون. بەڵام تا ئێستا ھۆکاری لەکارکەوتنەکەی ئاشکرا نەکراوە.