موهەنەد ئیبراهیم پەیامنێری کوردسات نیوز لە رۆژئاوای کوردستان رایگەیاند، کەمێك پێش ئێستا مەزڵوم کۆبانی گەیشتووەتە دیمەشق و بڕیارە لەگەڵ ئەحمەد شەرع کۆببنەوە.

نوێدەکرێتەوە...

وەزارەتی کشتوکاڵی عیراق رایگەیاندوە، بەمەبەستی ساغ بونەوەی بەرهەمی ناوخۆ و رێگریکردن لە بەرزبونەوەی نرخەکان، هاوردەی  11 بەرهەمی کشتوکاڵی قەدەغە دەکات و ناوی بەرهەمەکانیشی بڵاوکردوەتەوە.

مەهدی زەمەد قەیسی، راوێژکاری وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق بە میدیا عەرەبییەکانی راگەیاند، سیاسەتی هاوردەكردن لەسەر بنەمای ساڵنامەی كشتوكاڵییە، كە بەردەوام بەپێی خواست و كەمی بەرهەمی ناوخۆیی  گۆڕانکاری بەسەردا دێت.

ئاماژەی بەوەشکردوە، پلانی وەزارەتەکەیان بە مەبەستی دڵنیابوون لە رێژەی بەروبووم و رێگریكردن لە بەرزبوونەوەی نرخەكان، ناوی بەرهەمەکانیشی بڵاوکردوەتەوە، کە چەوەندەر، شەڵغەم، كاهوو، كەلەرم، قەیسی، كولەكە، باینجان، پەتاتە، مریشك، هەنگوین و خورما لەخۆدەگرێت.

لەبارەی تەماتەشەوە وتویەتی؛ لە ئێستادا هاوردەکردنی رێگەپێدراوە، بەڵام رەنگە لە داهاتوودا هاوردەی قەدەگە بکرێت.

سەبارەت بە پلانی كشتوكاڵی زستانەش راوێژکارەکەی وەزارەتی کشتوکاڵ رایگەیاندوە، كە روبەڕی دیاریكراو بۆ بەرهەمی کشتوکاڵی  4.5 ملیۆن دۆنمە، لەو ژمارەیەش 3.5 ملیۆن دۆنمیان پشت بە ئاوی ژێر زەوی دەبەستن و یەك ملیۆن دۆنمیش پشت بە ئاوی سەرزەوی دەبەستێت.

کەشناسی هەرێم رایگەیاند،  لە 48 سەعاتی داهاتوودا بارانبارین بەردەوام دەبێت  لە ناوچە شاخاوییەکانیش بەفر دەبارێت ئاماژەی بەوەش کردوە، پلەکانی گەرما دوو بۆ پێنج پلە نزمدەبنەوە و لە ناوچە شاخاوییەکان دەبێت بە کڕێوە.

ئەمڕۆ شەممە،  بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم، پێشبینی بۆ 48 سەعاتی داهاتووی کەشوهەوا بڵاوکردوەتەوە و بە گوێرەی پێشبینیەکان ئاسمان هەور دەبێت و بارانبارینیش بەردەوام دەبێت، لە ناوچە شاخاوییەکانیش بەفر دەبارێت و کڕیوە دروست دەبێت.

لەبارەی کەشی سبەینێشەوە کەشناسی هەرێم دەڵێت؛ هاوشیوەی ئەمڕۆ بارانبارین بەردەوام دەبێت و دابارین زیاتر دەبێت، لە ناوچە شاخاوییەکانیش بەفربارین بەردەوامی دەبێت و پلەکانی گەرماش نزیک دەبنەوە لە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزییش بەم شێوەی دەبێت

هەولێر : 10 پلەی سیلیزی

سلێمانی : 7 پلەی سیلیزی

دهۆک : 9 پلەی سیلیزی

زاخۆ :10 پلەی سیلیزی

کەرکوک : 11 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە : 8 پلەی سیلیزی

سۆران: 7 پلەی سیلیزی

گەرمیان : 12 پلەی سیلیزی

درەنگانێکی شەوی رابردوو،  گروپەکانی سەر بە حکومەتی دیمەشق، بە چەکی قورس و تانک هێرشیان کردە سەر گەڕەکەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە لە شاری حەلەب، ئاسیشی ناۆخۆی شارەکەش  ە پێشێلکاری داناوە و دەلێت، دەیانەویط خەڵکی مەدەنی بکەنە ئامانج.

هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ لە شاری حەلەب بڵاویانكردەوە، گروپە چەكدارەكانی سەر بە دیمەشق  بە تانک و چەكی قورس هێرشیان کردوەتە سەر هەردوو گەڕەکی کورد نشینی شاری حەلەب، ئەمەش لە دوای ئەوەی بە ئار پی جی، یەکێک لە خاڵەکانی پشکنینیان لەو دوو گەڕەکە کردە ئامانج.

پێش ئەوەی هێرشەکان بۆ سەر ئەو دوو گەڕەکە دەستپێبکاتو  تانکو  چەکی قورس لە دەوروبەریان کۆبکرێتەوە لەلایەن هێزەکانی سەر بە دیمەشقەوە، وەزارەتی بەرگری سوریا رایگەیاندبو، هەسەدە بە درۆن هێرشیان بۆسەر هێزەکانیان دەستپێکردەوە.

ئەمەش لە کاتێکدایە، بڕیار وایە پێش سەری ساڵ مەزڵم کۆبانی سەردانی دیمەشق بکات و  لەگەڵ حکومەتی دیمەشق پرسی یەکگرتنی هێزەکانی هەسەدە تواوتوێ بکەن

ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردوەتەوە، رەنگە روسیا موشەکی هایپەرسۆنیک، کە توانای هەڵگرتنی کڵاوەی ئەتۆمیی هەیە لە بنکەی ئاسمانی وڵاتی بیلاروس جێگیرکرد بێت، توێژەرانی ئەمریکی لە رێگەی مانگی دەستکردەوە چاودێریان کردوە و بەمەش توانای موشەکەکانی بە تەواوەتی دەگەنە ئەوروپا.

ئاژانسەکە لە زاری چەند توێژەرێکی ئەمریکییەوە بڵاویکردوەتەوە توێژەرانی ئەمریکی چاودێری گواستنەوەی مووشەکەکانیان کردوە، لە رێگای مانگی دەستکردەوە بۆ بنکەی ئاسمانی چۆڵکراوی کریچیڤ لە رۆژهەڵاتی بیلاڕووس.

توێژەرانی ئەمریکی هۆشدارییان داوە، کە ئەم هەنگاوانەی پوتن بۆ بەهێزکردنی توانای ناردنی موشەکەکانی روسیایە بۆ سەرتاسەری ئەوروپا.

جۆن فۆرمان، پسپۆڕی ئەمریکییە  بە ئاژانسی رۆیتەرز راگەیاندوە؛ پوتن بەنیازە ئەم چەکە لە بیلاڕوس جێگیر بکات بۆ ئەوەی مەودای خۆی لە قووڵایی ئەوروپادا درێژ بکاتەوە.

ئەمە لە کاتێکدایە، ڤلادیمێر پوتن، پێشتر نیازی خۆی بۆ جێگیرکردنی موشەکی  مەودا درێژی لە وڵاتی بیلاروس راگەیاند بوو، بەڵام  وردەکاری باس نەکردبوو.

هاوشێوەی ئەڵمانیا و فەرەنسا، بەریتانیاش پلانی نوێ بەکاردەهێنێت، بۆ ئەوەی گەنجانی وڵاتەکە بچنە خزمەتی سەربازییەوە  و بە گوێرەی پلانەکە گەنجانی خوار تەمەن 25 ساڵ بەم زووانە دەتوانن داواکاری پێشکەش بکەن بۆ ئەوەی  ساڵێک ئەزموونی مووچە و مەشقکردن لە سەرانسەری سوپا و هێزی دەریایی شاهانە و هێزی ئاسمانی شاهانە هەبێت.

وەزارەتی بەرگری بەریتانیا  بڕیارە پلانێکی "مۆڵەتی خوێندن" دەستپێبکات بۆ ئەوەی دەرچووانی قوتابخانە و زانکۆ، کە  لە خوار تەمەنی 25 ساڵەوەن بچنە ناو سوپا و هێزی دەریایی و هێزی ئاسمانییەوە بەبێ پابەندبوونێکی درێژخایەن و لە بەرانبەردا موچەشیان پێدەدرێت.

مۆڵەتی 12 مانگە بە موچەوە بەشێکە لە هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشە درێژخایەنەکانی دامەزراندنی کارمەند لە هێزە سەربازییەکانی بەریتانیا و بە گوێرەی پلانەکە ئەو گەنجانە راهێنانیان پێدەکرێت بۆ شەڕکردن لە ناوچە جەنگییەکان وەک ئامادەکارییەک بۆ هەر حاڵەتێکی لەناکاو.

ئەم پلانە نوێیە  لە پلانێکی هاوشێوەی ئوسترالیاوە سەرجاوەی گرتوە، کە زیاتر لە دە ساڵە جێبەجێ دەکات.

هێزە سەربازییەکانی بەریتانیا لە مێژە کێشەیان هەیە بۆ دامەزراندنی کارمەندان و مانەوەی کارمەندان و حکومەت دەیەوێت بواری سەربازی تا ئەو جێگایەی، کە دەتوانرێت بکاتە جێی سەرنجی گەنجانی وڵاتەکەی و ئەو پلانە هەوڵێکە بۆ زیادکردنی دامەزراندنی سەربازی.

ئەمە لە کاتێکدایە لە چەند مانگی رابردوودا فەرەنسا و ئەڵمانیا پلانی نوێیان بۆ دامەزراندنی گەنجان و خۆبەخشیکردن بۆ خزمەتکردنی سەربازی راگەیاندووە، ئەمەش لە هەوڵێکدا بۆ بەرزکردنەوەی قەبارەی هێزە چەکدارەکانیانە بۆ خۆئامادەکردن بۆ  ئەگەری هێرشی روسیا بۆسەر ئەوروپا وەک ئەوەی خۆیان بانگەشەی بۆدەکەن.

سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاندوە، هیواخوازە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ بگەنە رێککەوتن بۆ کۆتایی هێنان بە جەنگی نێوان وڵاتەکەی و روسیا، ئاماژەی بەوەشکردوە، روسیا پلانەکەی ترەمپ قبوڵ ناکات، ئەگەر نا ئەوان ئامادەن ریفراندۆم ئەنجامبدەن بە مەرجێک شەڕ بوەستێندرێت.

ئەمڕۆ هەینی ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی، بە پێگەی ئاکسیۆسی راگەیاندوە، ئەو ئامادەیە پلانێک بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم بخاتەڕوو و بەو مەرجەی روسیا رازی بێت بە ئاگربەستێک، کە لانیکەم 60 رۆژ کەمتر نەبێت.

سەرۆکی ئۆکراین ئەوەشیخستوەتەڕوو، بە گوێرەی ئەو زانیاریانەی هەواڵگری ئەوان هەیانە، روسیا ئامادەنییە لە هەنگاوی یەکەمدا پلانەکەی سەرۆکی ئەمریکا قبوڵ بکات و هەر رفراندۆمێکیش تا شەڕ بەردەوامی هەبێت قبوڵکراو نییە و ناشەرعییە.

ئەمە لە کاتێکدایە، پێشتر سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاندبوو، لەسەر پلانەکەی سەرۆکی ئەمریکا لەبارەی خاکی ئۆکراینەوە نەگەشتونەتە رێککەوتن و هیواشی خواست ئەو مەرجانە باشتر بکات، کە لەپلانەکەدا هەیە و لە ئەگەری بەدەستنەهێنانی  پێویستیان بە رەزامەندی خەڵکی ئۆکراینە بۆ قبوڵکردنی ئەو خاڵانەی باس لە رادەستکردنی بەشێک لە خاکەکەیان دەکەن بۆ روسیا.

ئەم قسانەی سەرۆکی ئۆکراین لە کاتێکدایە بڕیار وایە رۆژی یەکشەممە، لەگەڵ دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا کۆببێتەوە و پرسی پلانەکەی ترەمپ و وەڵامی روسیا تاوتوێ بکەن بە مەبەستی هەوڵەکان بۆ کۆتایی هێنان بە جەنگی روسیا و ئۆکراین.

كاروان ستونی، وته‌بێژی حه‌ج و عومره‌ی هەرێم رایگه‌یاند، ئه‌مڕۆ حه‌وت هاووڵاتی هەرێم، كه‌ به‌مه‌به‌ستی عومره‌ له‌ هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ به‌ره‌و سعودیه‌ به‌ڕێكه‌وتوبون له‌ كه‌ربه‌لا توشی روداوی هاتوچۆ بون و كه‌سێكیان گیانی له‌ده‌ستدا و شه‌ش كه‌سه‌كه‌ی دیكه‌ش بریندارن.

لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا بۆ کوردسات نیوز، کاروان ستونی رایگەیاند، لە روداوێکی هاتوچۆدا لە نزیک کەربەلا، حەوت هاووڵاتی هەرێم بوون بە قوربانی، کە بە مەبەستی بە جێهێنانی عومرە بەرەو سعودییە بەڕێکەوت بوون.

ئاماژەی بەوەشکردوە، روداوەکە له‌ رێگای كه‌ربه‌لا له‌ نزیك نخێب رویداوە لە نێوان  ئۆتۆمبێلی هاووڵاتییەکان هەرێم و  بارهه‌ڵگرێكدا  و به‌هۆیه‌وه‌ كه‌سێكیان، كه‌ ژنه‌ گیانی له‌ده‌ستداوه‌ و شه‌ش كه‌سه‌كه‌ی دیكه‌ش بریندار بوون و لە ئێستادا لە نەخۆشخانەیەکی کەربەلان.

کاروان ستونی ئەوەشیخستەوەتەڕوو، شۆفێری بارهه‌ڵگره‌كه‌ ده‌ستگیركراوه‌ و له‌سه‌ر هێڵن بۆ ئه‌وه‌ی ئاسانكاری بۆ هێنانه‌وه‌ی ته‌رمه‌كه‌ و برینداران بكرێت بۆ هه‌رێم، کە خەڵکی پردێن و لە هەولێر دادەنیشن.

پۆلیسی راپەرین، دەستگیرکردنی دوو تۆمەتباری راگەیاند، کە سێ ساڵە بە بەردەوامی دزیان لە فرۆشگەیەک کردوە و دانیان بە تاوانەکەیاندا ناوە

بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی راپەڕین، لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاندوە، دوای ساکاڵای هاوڵاتییەک، لە نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی ڕانیە کە بە وتەی خۆی" لە فرۆشگەی خوێندنگەی سەفین و راپەڕین دزی لێ کراوە، کە پارەکی زۆر و خواردنی فرۆشگەکەیان لێ دزیووە" دەستیان کردوە بە لێکۆڵینەوە.

پۆلیسی راپەرین، ئاماژەی بەوەکردوە، پەراوی لێکۆینەوەیان بۆ دۆسیەکە کردوەتەوە و دوای بەدواداچون توانیویانە ناسنامەی تاوانباران ئاشکرابکەن و دوو تۆمەتبارەکە دەستگیر بکەن.

بە گوێرەی راگەیەندراوەکە، دوای لێکۆڵینەوە لەگەڵیان دانایان بە تاوانەکەدا ناوە و وتویانە لە مانگی نۆی ساڵی 2023 وە تا رێکەوتی 20-12-2025 بە کاتی جیاجیا بە رێژەیەکی زۆر، کە نازانن چەندە  لەو فرۆشگەیەدا پارەیەکی زۆر و خواردنێکی زۆریان دزیوە.

پۆلیسی راپەرین ئەوەشی خستوەتەڕوو، بە بڕیاری دادوەر بە ماددەی  443 لە یاسایی سزادانی عیراقی تۆمەتباران راگیران و یەکێک لە تۆمەتبارەکان تەمەنی لەخوار 18 ساڵییەوەیە و ئەویدیکەش لەسەرو 18 ساڵەوەیە.

 

پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، ئەمڕۆ هەینی لە روداوێکی وەرگەڕاندا لە سەر رێگای مەرزی کێلێ لە قەزای پشدەر، نۆ کەس بریندار بوون و کەسێکیش گیانی لەدەستداوە، بە گوێرەی زانیارییەکان  رەوشی بریندارەکان سەختە و چواریان رەوانەی سلێمانی کراون.

عەلی عەبدوڵا، وتەبێژی هاتوچۆی راپەڕین بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لەسەر رێگای مەرزی کێلێ ئۆتۆمبێلێکی جۆری تویۆتا هایلۆکس کە 10 کەسی تێدا بووە، کۆنتڕۆڵی لەدەستداوە و وەرگەڕاوە.

ئاماژەی بەوەشکردوە؛ بەهۆی روداوەکەوە نۆ کەس بریندار بوون، کە دوو منداڵ، چوار ژن و سێ پیاون، برینەکانیان سەختە و شۆفێری ئۆتۆمبێلەکەش گیانی لەدەستداوە.

بە گوێرەی زانیارییەکان، چوار لە بریندارەکان کە دوو منداڵ و دوو ژنن، رەوانەی سلێمانی کراون و چوارکەسیش لە نەخۆشخانەکانی سنورەکە چارەسەری پێویستیان بۆکراوە و لەژێر چاودێری پزیشکی دان.

ناوەندی راگەیاندنی هەسەدە رایگەیاند، بە پاڵپشتی هاوپەیمانان، هێزەکانیان توانیویانە چوار ئەندامی داعش دەستگیربکەن، ئاماژەیان بەوەشکردوە، دەستگیرکراوەکان دانیان بەتاوانەکانیاندا ناوە و هاوکاری شانە نوستوەکانیان کردوە و زانیاریان لەسەر جموجوڵی هێزەکانی هەسەدە داوەتە گروپەکانی داعش.

ئەمڕۆ هەینی، لە راگەیەندراوێکدا هەسەدە رایگەیاندوە، بە پاڵپشتی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە ئۆپراسیۆنێکی ورددا، دوای کۆکردنەوەی زانیاری و بەڵگەی باوەڕپێکراو سەبارەت بە چالاکییەکانی شانەی تیرۆریستی، رۆژی چوارشەمەی رابردوو توانیویانە چوار ئەنجامی داعش دەستگیر بکەن.

 ئاماژەیان بەوەشکردوە، لە میانەی لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکاندا، تیرۆریستە دەستگیرکراوەکان دانیان بەوەدا ناوە، کە سەر بە رێکخراوی تیرۆریستی داعشن و تێوەگلاون لە ئەنجامدانی چالاکی تیرۆریستی لە ناوچەکەدا و هەماهەنگی و پەیوەندیان لەگەڵ شانەکانی دیکەدا هەبووە و پێگە سەربازییەکانی هێزەکانی هەسەدەیان کردوەتە ئامانج و هەوڵی ئەنجامدانی تیرۆری تاکەکەسییان داوە.

هەسەدە دەشڵێت؛ ئەم ئۆپراسیۆنە ئەمنییە گرنگییەکی سەرەکی هەیە، چونکە لە چوارچێوەی هەوڵە چالاکانەی هێزەکانیاندایە بۆ هەڵوەشاندنەوەی شانەکانی داعش پێش ئەوەی بتوانن پلانە تاوانکارییەکانیان جێبەجێ بکەن و ئەم جۆرە ئۆپراسیۆنانە بۆ ئاسایشی ناوچەکە و سەلامەتی خەڵکی مەدەنی و هێزەکانیان گرنگن.

بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەڕێوەبەریی خۆسەر ئیدانەی هێرشەکەی حومس دەکات و دەڵێت، ئەم روداوە دەرەنجامی ئەو کەشوهەوایەیە کە بە وتاری رقئامێز و هاندان پەروەردە دەکرێت.

ئیلهام ئەحمەد، بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەڕێوەبەریی خۆسەر لە باکور و رۆژهەڵاتی سوریا، لە کاردانەوەی تەقینەوەکەی مزگەوتی ئیمام عەلی لە حومس رایگەیاند، ئەمە کارێکی تاوانکارییە و بە توندترین شێوە ئیدانەی دەکەن.

وتیشی: "ئەم روداوە بەڵایەکی لەناکاو نییە، بەڵکو دەرەنجامی ئەو کەشوهەوایەیە کە بە وتاری رقئامێز و هاندان، کۆمەڵگەکان دژی یەکتر دەوەستێنێتەوە".

ئیلهام ئەحمەد ئاماژەی بەوە کرد، ئەم جۆرە توندوتیژییە لە بۆشاییەوە نایەت، بەڵکو لایەنی تێکدەر دروستی دەکەن کە لە دابەشبوون و پشێویدا بەرەو پێشدەچن.

جەختیشی کردەوە کە بەرپرسیارێتیی هەمووانە وتاری توند رابگرن و هاووڵاتیان بپارێزن، چونکە "سوریا بە هاندان بونیاد نانرێتەوە، بەڵکو بە متمانە و ئاسایش دەبێت".

لە روداوێکی ترسناکدا لە کارگەیەکی ژاپۆن، کەسێک بە چەقۆ و مادەیەکی شل پەلاماری کرێکارانی دا و 14 کەسی بریندار کرد.

میدیاکانی ژاپۆن بڵاویانکردەوە، رووداوەکە پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ لە شاری میشیما لە خۆرئاوای تۆکیۆ لە کارگەی "یۆکۆهاما رەبەر" رویداوە. هێرشبەرەکە کە ماسکی دژەگازی بەستووە، مادەیەکی شلی نەزانراوی بە رووی قوربانییەکاندا پرژاندووە و بە چەقۆ پەلاماری داون.

تیمەکانی فریاگوزاری ئاشکرایان کرد، 14 کەس گەیەنراونەتە نەخۆشخانە کە برینی شەش کەسیان سەختە.

پۆلیس دەستبەجێ گەیشتووەتە شوێنی روداوەکە و تۆمەتبارەکەی دەستگیرکردووە، کە پیاوێکی تەمەن 38 ساڵە و بەپێی لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان پەیوەندی بە کارگەکەوە هەیە.

سەرۆکی روسیا مەرجی بۆ هەر رێککەوتنێک ئەوەیە ناوچەی دۆنباس بە تەواوی بۆ وڵاتەکەی بێت، لەبەرامبەردا ئامادەیی نیشانداوە دەستبەرداری ناوچەکانی دیکەی ژێر دەسەڵاتی بێت.

رۆژنامەی "کۆمێرسانت"ی روسی بڵاویکردەوە، ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ بازرگانان وردەکاریی پلانەکەی خستووەتەڕوو و رایگەیاندووە: "دۆنباس هی ئێمەیە و دەبێت بە تەواوی بخرێتە سەر روسیا".

پەیامنێری رۆژنامەکە لە کرێملین ئاشکرای کرد، پوتن ئامادەیی نیشانداوە بۆ "ئاڵوگۆڕی بەشێک لە خاک" لەو ناوچانەی دەکەونە دەرەوەی دۆنباس و ئێستا لەژێر دەسەڵاتی سوپای روسیادان.

لەلایەکی دیکەوە، ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، لەگەڵ ئەمریکا خەریکی داڕشتنی کۆتایی پلانێکی 20 خاڵین، بەڵام هێشتا نەگەیشتوونەتە رێککەوتن سەبارەت بە داواکاریی دەستبەرداربوون لەو بەشانەی دۆنباس کە هێشتا لەژێر دەسەڵاتی ئۆکراینن، هەروەها چارەنووسی وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا یەکلایی نەبووەتەوە.

دۆنباس؛ دڵی پیشەسازی و خاڵی ناکۆکی پوتن و زیلینسکی:

1. شوێنی جوگرافی و دووری لە روسیاوە:

هەرێمی دۆنباس دەکەوێتە باشوری رۆژهەڵاتی ئۆکراین.ئەم هەرێمە نەک هەر نزیکە، بەڵکو هاوسنوورە لەگەڵ روسیا. دۆنباس بە درێژایی سنووری خۆرئاوای روسیا (بە دیاریکراوی هەرێمی رۆستۆڤی روسیا) درێژبووەتەوە. واتە دۆنباس دوا خاڵی ئۆکراینە لە بەری رۆژهەڵاتەوە و راستەوخۆ دەچێتە ناو خاکی روسیا.

لە رووی ئیدارییەوە لە دوو پارێزگای سەرەکی پێکهاتووە: دۆنێتسک و لوهانسک.

2. ناوەکەی لە چییەوە هاتووە؟

• وشەی "دۆنباس" (Donbas) کورتکراوەی دەستەواژەی "حەوزی خەڵوزی دۆنێتس"ـە (Donets Coal Basin). ناوەکە ئاماژەیە بۆ روباری "دۆنێتس" کە بە ناوچەکەدا تێدەپەڕێت و دەوڵەمەندە بە کانزای خەڵوز.

3. تایبەتمەندییە سەرەکییەکان (ئابووری و دانیشتووان):

• دڵی پیشەسازی: دۆنباس بە ناوەندی پیشەسازیی قورسی ئۆکراین دادەنرێت. بەهۆی بوونی یەدەگێکی زەبەلاحی خەڵوز، دەیان ساڵە کارگەی گەورەی پۆڵا، کانزا و کیمیایی تێدا دامەزراوە. پێش جەنگ، بەشێکی گەورەی ئابووریی ئۆکراین پشتی بەم ناوچەیە دەبەست.

• زمان و کولتوور: زۆرینەی دانیشتووانی دۆنباس بە زمانی روسی قسە دەکەن.  هەرچەندە بەپێی ئامارە رەسمییەکان زۆرینەیان بە رەچەڵەک ئۆکراینین، بەڵام کاریگەریی کولتوور و زمانی روسی لەم ناوچەیەدا زۆر بەهێزترە لە ناوچەکانی دیکەی ئۆکراین، ئەمەش وایکردووە مۆسکۆ هەمیشە وەک "ناوچەی نفوزی خۆی" سەیری بکات.

٤. گرنگییەکەی لە جەنگی ئێستادا:

• بەهۆی ئەوەی راستەوخۆ بەستراوەتەوە بە سنووری روسیاوە و زۆرینەی دانیشتووانەکەی روسی زمانن، دۆنباس بووەتە چەقی ململانێکان. پوتن ئەم ناوچەیە بە بەشێکی دانەبڕاو لە "جیهانی روسی" دەزانێت و کۆنترۆڵکردنی بە یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی جەنگەکە داناوە.

کۆمەڵەی پارێزەرانی ئازادی (OHD) داوادەکات "مافی هیوا" بۆ عەبدوڵڵا ئۆجەلان جێبەجێ بکرێت و هەمووان بۆ ئازادیی جەستەیی ئەو بەشداری خۆپیشاندانی ئامەد بکەن.

لقەکانی کۆمەڵەی پارێزەرانی ئازادی لە ئامەد، وان، ئیستەنبوڵ، ئەنقەرە و چەندین شاری دیکە، لە راگەیەندراوێکی هاوبەشدا پشتیوانییان بۆ خۆپیشاندانی "هیوا و ئازادی" دەربڕی کە بڕیارە 4ی مانگی داهاتوو لە گۆڕەپانی وێستگەی ئامەد بەڕێوەبچێت.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە: "دابینکردنی ئازادیی جەستەیی بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلان و جێبەجێکردنی مافی هیوا، مەرجی بنەڕەتیی ئاشتییەکی راستەقینە و بەردەوامە".

کۆمەڵەکە ئاماژەی بەوە کردووە، دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا سزای زیندانیی هەتاهەتایی بەبێ مافی ئازادبوون بە پێشێلکاریی قەدەغەکردنی ئەشکەنجە داناوە و داوای لە تورکیا کردووە یاساکانی هەموار بکاتەوە، بەڵام دوای 11 ساڵ هێشتا ئەنقەرە هیچ هەنگاوێکی نەناوە.

پارێزەرانی ئازادی داوا لە پەرلەمانی تورکیا دەکەن دەستبەجێ یاساکانی پەیوەست بە "مافی هیوا" هەموار بکاتەوە و کۆتایی بە گۆشەگیری بهێنێت.