بە فڕۆكەی بێفڕۆكەوان هێرشكرایە سەر بەحرەین و فڕۆكەخانەی كوەیت و بەریتانیاش دەڵێت، كەشتییەكیان بۆردومان كراوە و زیانی پێگەیشتووە.

دەستەی گشتیی فڕۆكەوانی كوەیت رایگەیاند، بەهۆی هێرشی فڕۆكەی بێفڕۆكەوانی ئێرانەوە بۆسەر كۆگایەكی سوتەمەنی لە فڕۆكەخانەی كوەیت، ئاگرێكی گەورە كەوتووەتەوە. 
ئاماژەی بەوەشكردووە، روداوەكە زیانێكی ماددی زۆری لێكەوتووەتەوە.
لەلایەكی ترەوە وەزارەتی ناوخۆی بەحرەین رایگەیاند، بەهۆی هێرشی ئێرانەوە بۆسەر كۆمپانیایەك، ئاگرێكی گەورە كەوتووەتەوە.

وەزارەتەكە هیچ زانیارییەكی تری لەبارەی كۆمپانیاكە و شوێنەكەی و زیانەكان بڵاونەكردووەتەوە.

هاوكات، دەستەی ئۆپەراسیۆنی بازرگانی ئاویی بەریتانیا رایگەیاندووە، كەشتییەكیان لە نزیك قەتەڕ بۆردومان كراوە و بەهۆیەوە زیان بەر كەشتییەكە كەوتووە. 

هاوكات واشنتۆن داوا لە هاووڵاتییەكانی دەكات لە سعودیە، لە ماڵەكانیاندا بمێننەوە و نەیەنە دەرەوە.

 

لە چوارچێوەی هەوڵەکان بۆ نەهێشتنی هەڕەشە موشەکییەکان، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رەوشی رژێمی ئێران بە داڕماو وەسف دەکات و جەخت لەسەر بەردەوامیی گورزە سەربازییەکان دەکاتەوە.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە نوێترین پێشهاتەکانی جەنگی دژ بە ئێران رایگەیاند، هێشتا شەڕ کۆتایی نەهاتووە و ئۆپەراسیۆنەکان بۆ سەر تواناکانی ئێران بەردەوامن.

ناتانیاهۆ جەختی کردەوە، موشەکەکانی ئێران چیتر هەڕەشەی جددی نین بۆ سەر ئیسرائیل، چونکە بەشێوەیەکی سیستماتیک ژێرخانی پیشەسازیی سەربازیی ئەو وڵاتەیان تێکشکاندووە.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەکرد، پایەکانی رژێمی ئێران داڕماون و لە ئێستادا تاران لە هەموو کاتێک لاوازترە.

ناتانیاهۆ ئاشکرایکرد، وڵاتەکەی لە جەنگێکی مێژووییدایە و بە هەماهەنگییەکی تەواو لەگەڵ سوپای ئەمریکا، گورزی کوشندە لە ئێران دەوەشێنن.

دوای روداوێکی تەقەکردن لە سنوری هەولێر کە بووە هۆی گیانلەدەستدانی شەش کەس، هێزە ئەمنییەکان پێنج تۆمەتباری روداوەکەیان دەستگیرکرد.

بەڕێوەبەرایەتییەکانی پۆلیس و ئاسایشی هەولێر، ئاشکرایانکرد، لە رۆژی 30ـی3ـی2026 لە ناحیەی کەورگۆسک بەهۆی کێشەیەکی کۆنی کۆمەڵایەتییەوە، شەڕ لە نێوان دوو بنەماڵەدا رویدا و بووە هۆی کوژرانی شەش کەس و برینداربوونی سێ کەسی تر.

ئاماژەیان بەوەکرد، بە فەرمانی دادوەر پێنج تۆمەتبار دەستگیرکراون و دەست بەسەر 20 پارچە چەکی جۆراوجۆردا گیراوە. هەروەها پەڕاوی لێکۆڵینەوە رەوانەی دادگا کراوە بۆ گرتنەبەری رێکارە یاساییەکان.

وەزارەتی ناوخۆی عیراق رفاندنی كچە رۆژنامەنووسێكی بیانی لە بەغداد لە لەلایەن چەند كەسێكی نەناسراوەوە راگەیاند و دەشڵێت، لێكۆڵینەوە لە روداوەكە دەستیپێكردووە و یەكێك لەو ئەنجامدەرانی تاوانەكەش دەستگیركراوە.

وەزارەتی ناوخۆی عیراق لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، كچە رۆژنامەنووسێكی بیانی لە بەغداد لەلایەن چەند كەسێكی نەناسراوەوە رفێندراوە، روداوەكەش بەجۆرێك بووە، رفێنرەكان بە ئۆتۆمبێل شوێن ئۆتۆمبێلی رۆژنامەنووسەكە كەوتوون و لەئەنجامدا ئۆتۆمبێلی رۆژنامەنووسەكە وەرگەڕاوە، دواتریش رفێنەرەكان رۆژنامەنووسەكەیان رفاندووە.

ئەوەشی خستووەتەڕو، دەستبەجێ هێزە ئەمنییەكان لێكۆڵینەوەی مەیدانیان لە رووداوەكە دەستپێكردووە و لەسەر بنەمای زانیاری هەواڵگری ورد، توانیویانە رفێنەرێك دەستگیربكەن، هەروەها دەستبگرن بەسەر یەكێك لەو ئۆتۆمبێلانەی تاوانەكەی پێ ئەنجامدراوە.

وەزارەتی ناوخۆی عیراق دڵنیاییش دەدات، لێكۆڵینەوەكان لە روداوەكە بەردەوامە و هەوڵەكانیان چڕكردووەتەوە بۆ رزگاركردنی رۆژنامەنووسە بیانییەكە و دەستگیركردنی سەرجەم رفێنەرەكان.

بۆ ناچارکردنی تاران بە قبوڵکردنی مەرجەکان، واشنتۆن هەموو بژاردە سەربازییەکانی بۆ هێرشی تر و بەردەوامی فشارەکان خستووەتەڕوو.

پیت هێگسێس، وەزیری جەنگی ئەمریکا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا لە پنتاگۆن رایگەیاند، گفتوگۆکان لەگەڵ ئێران بەردەوامن و بەرەو پێشچوونی باشیان بەخۆوە بینیوە.

 ئاماژەی بەوەشکرد، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئامادەیە بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتن، بەڵام هاوکات جەختی کردەوە کە بژاردەی سەربازی و وەشاندنی گورزی نوێ لە ئەگەرە هەمیشەییەکانن.

وەزیری بەرگری ئەمریکا هۆشداریدا، ئەگەر رێککەوتن نەکرێت، واشنتۆن ئامادەیە بۆ بەردەوامبوون لە هێرشەکان. وتیشی: "سەرۆک ترەمپ هیچ بژاردەیەک بەدوور نازانێت، تەنانەت ناردنی هێزی وشکانی بۆ ناو خاکی ئێران، جەنگیش تەنها بەو مەرجانە کۆتایی دێت کە واشنتۆن دایانناوە.

هێگسێس ئاماژەی بەوەشکرد، هێزی ئاگرینی ئەمریکا لە زیادبووندایە و تواناکانی ئێرانیش بەرەو نەمان دەچن.

لە لایەکی دیکەوە، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکا وردەکاری نوێی لەبارەی ئۆپەراسیۆنەکانەوە ئاشکرا کرد و رایگەیاند، تا ئێستا زیاتر لە 11 هەزار ئامانجیان لەناو خاکی ئێران پێکاوە. راشیگەیاند کە باڵادەستیی ئاسمانیی تەواویان هەیە و فڕۆکە زەبەلاحەکانی "B-52" بە ئازادی ئەرکەکانیان جێبەجێ دەکەن.

ئامارەکان و زیانە دەریاییەکان: بەپێی وتەکانی سەرۆکی ئەرکانی سوپا، زیانەکان بەم شێوەیەن:

تێکشکانی 150 کەشتی جەنگی ئێران.

پێکان و تێکشکانی کارگەکانی بەرهەمهێنانی موشەک، درۆن و ناوەندەکانی توێژینەوەی سەربازی.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، وەزیری بەرگری ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، ئاگاداری ئەوەن هەندێک وڵاتی رکابەر زانیاری هەواڵگری دەدەنە ئێران، بەڵام جەختی کردەوە کە ئەمریکا لە جووڵە بەردەوامەکانیدا ئەو هەوڵانە پووچەڵ دەکاتەوە و ئامانجەکانی لە گەرووی هورمز و تەواوی ناوچەکە زۆر روونن.

بڕیاردرا ڕۆژی یەکشەممەی داهاتوو، بازگەی باوە مەحمود لە قەزای خانەقین بەڕووی جموجۆڵی بازرگانیدا بکرێتەوە، ئەمەش دوای هەوڵەکانی فراکسیۆنی سەوز لە بەغداد بۆ کاراکردنەوەی ئەو بازگەیە

لەو بارەیەوە، سروە محەمەد ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند، "فراکسیۆنی یەکێتی لە ئەنجومەنی نوێنەران توانیویەتی رەزامەندی رەسمی بۆ کردنەوەی ئەو بازگەیە وەربگرێت، کە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر بوژانەوەی ناوچەکە دەبێت."

ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی نوێنەران ئاماژەی بەوەشکرد، بازگەکە بە رووی هەموو جۆرە کاڵایەکی ناوخۆیی و دەرەکیدا کراوە دەبێت و ئاسانکاری تەواو بۆ هاتوچۆی بار هەڵگرەکان دەکرێت، ئەوەش وەک هەنگاوێک بۆ پاڵپشتیکردنی کەرتی بازرگانی لە سنوری پارێزگای دیالە و ناوچە دابڕێنراوەکان.

قوباد تاڵەبانی رایگەیاندووە، یەکێک لە کێشە گەورەکانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان نەبوونی هەماهەنگییە لەنێوان زانکۆ و پەیمانگاکان و بازاڕی کاردا، لەمەودوا زانکۆ و پەیمانگاکان بە هەماهەنگی لەگەڵ کەرتی تایبەت، هێزی کاری شارەزا و راهێنراو بۆ کەرتی تایبەت ئامادە دەکەن.

قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم رایگەیاندووە: یەکێک لە کێشە گەورەکانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان نەبوونی هەماهەنگییە لەنێوان زانکۆ و پەیمانگاکان و بازاڕی کاردا. بەهۆی ئەم ناهەماهەنگییەوە کۆمپانیاکان و خاوەنکارەکانی کەرتی تایبەت بە ئاسانی هێزی کاری شارەزای ناوخۆییان دەست ناکەوێت و ناچارن پشت بەهێزی کاری بیانی ببەستن و لە هەمان کاتیشدا گەنجان و خوێندکارەکانیشمان هەمیشە نیگەرانن کە لە دوای تەواوکردنی خوێندن هەلی کاریان دەست نەکەوێت.ماوەی چەند ساڵێکە کار دەکەین بۆ دروستکردنی ئەم هەماهەنگییە.

قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشداوە: سوپاسی رێکخراوی MEED دەکەم کە هاوکارمان بووە و رۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە دروستکردنی تێگەیشتن لە نێوان زانکۆکان و کەرتی تایبەتدا و لە ئەنجامی ئەم هەوڵانەشدا ئەمڕۆ زانکۆکان و پەیمانگاکان و نوێنەرانی کۆمپانیاکان لەسەر نەخشەڕێگەیەک رێککەوتن کە لەمەودوا زانکۆ و پەیمانگاکان بە هەماهەنگی لەگەڵ کەرتی تایبەت، هێزی کاری شارەزا و راهێنراو بۆ کەرتی تایبەت ئامادە دەکەن و بەمەش هەلی کاری زیاتر بۆ گەنجەکانمان دەستەبەر دەبێت و کۆمپانیاکانیش ناچار نابن پشت بە هێزی کاری بیانی ببەستن.

 

د.هەڵو عەسکەری، وەزیری ژینگەی عیراق  بە  کوردسات نیوزی راگەیاند، لەگەڵ تەیف سامی وەزیری دارایی عیراق لەبارەی خەرجکردنی موچەی مانگی سێی هەرێمی کوردستانەوە گفتوگۆی کردوە و دڵنیایداوە هیچ مەترسیەک لە ئارادا نییە.

د. هەڵۆ ئاماژەی بەوەشکرد، وەزیری دارایی عیراق رایگەیاندوە، کە هیچ مەترسیەک نابینن لەبەردەم خەرجکردنی موچەی مانگی سێی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان و بۆ خەرجکردنیشی لە چاوەڕوانی گەیشتنی راپۆرتی تەرازوی پێداچونەوەی وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستاندان.

لەبارەی داهاتی نانەوتیشەوە بۆ مانگی سێ، وەزیرەکەی عیراق بە، محەمەد عەبدولرەحمانی پەیامنێری کوردسات نیوزی راگەیاند، وەزیری دارایی عیراق بەرچاو روونی هەیە، کە بەهۆی ئەم  رەوشەوە داهاتی نانەوتی لە عیراق و هەرێمی کوردستانیش کەمیکردوە، ئەمە نابێتە بەربەست و رێگری لەبەردەم خەرجکردنی موچەی مانگی سێی هەرێم.

ئەم قسانەی د.هەڵو عەسکەری لە کاتێكدایە پەیامنێری کوردسات نیوز، لە چەند سەرچاوەیەکەوە زانیویەتی کە تا ئەمڕۆش، راپۆرتی تەرازوی پێداچونەوەی وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێم و نوسراوی وەزارەتی نەوت، رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق نەکراوە.

ئەمەش هۆکاری دەستپێنەکردنەوەی رێکارەکانی وردبینی کردنبوە لە لیستی موچەی مانگی سێی فەرمانبەرانی حکومەتی هەرێم.

پارێزگاری هەولێر رایگەیاند، هەڵمەتێکی توندیان بۆ دەستبەسەردا گرتنی سیمکاری بێ سەرەتا دەستپێکردوە و دەیان دوکانیان داخستوە و سەدان  سیمکارتیش دەستی بەسەردا گیراوە.

ئەمڕۆ سێشەممە، پارێزگاری هەولێر راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تییدا هاتووە؛ لە چوارچێوەی هەوڵە بەردەوامەکان بۆ چەسپاندنی یاسا و رێکخستنی کەرتی پەیوەندییەکان، لیژنەی تایبەتی پارێزگای هەولێر هەڵمەتێکی بەرفراوانی بۆ قەدەغەکردنی فرۆشتنی سیمکارتی بێ سەرەتا ئەنجامدا.

ئاماژەیان بەوەشکردوە، لە رۆژی (1-3-2026 تا 31 3-2026) لیژنەکە بە سەرۆکایەتی بەڕێوەبەری کاروباری ناوخۆی پارێزگا و ئەندامییەتی نوێنەرانی وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن، پۆلیسی رێکاری و پۆلیسی شارەوانی، توانییان دەست بەسەر  هەزار و 685  سیمکارتی بێ سەرەتادا بگرن.

وەک لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ لە هەڵمەتەکەدا بەهۆی سەرپێچیکردن لە رێنماییەکان و فرۆشتنی نایاسایی سیمکارت، (17) شوێن و دوکانی مۆبایل داخران و خاوەنەکانیان روبەڕووی سزای دارایی و پێبژاردن کرانەوە.

پارێزگای هەولێر جەخت دەکاتەوە، کە ئەم هەڵمەتانە بەردەوام دەبن بۆ پاراستنی ئاسایشی هاووڵاتیان و رێگریکردن لە هەر جۆرە بازرگانییەکی.

لە نوێترین پەیامیدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند ئەو وڵاتانەی بەهۆی داخستنی گەروی هورمزەوە  ناتوانن سوتەمەنی بەدەست بهێنن، پێویستە خۆیان ئازابن و بچن بۆ گەروەکە و دەستی بەسەردا بگرن.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردوە،  ئێران تاڕادەیەکی زۆر لەناوچووە و سەختترین بەشی جەنگەکە کۆتایی هاتووە، ئەو کارەشیان بە بێ هاوکاری وڵاتان ئەنجام داوە.

ناوبراو پەیامێکیش بۆ ئەو وڵاتانە ناردوە، کە بەشداری جەنگەکەیان نەکردوە و دەڵێت؛ ئێمە لەوێ نابین بۆ یارمەتیدانی ئەو وڵاتانی کە کێشەی سوتەمەنییان هەیە، هەروەک چۆن ئەوان ئامادەنەبوون بۆ هاوکاری ئێمە

سەرۆکی ئەمریکا وتوشیەتی؛ فەرەنسا رێگری لەو فڕۆکانە کرد و ئاسمانی وڵاتەکەی بەڕوودا داخستن و هاوکار نەبوو لە هێرشکردنە سەر ئێران،  ئەو کارەی فەرەنسا هیچ کات ئەمریکا  لەبیر ناکەن.

کەشناسی هەرێم رایگەیاند، کەشی بەهارە روو لە ناوچەکە دەکات،  ئاسمان بە گشتی هەور دەبێت و شەپۆلی باران بارین کۆتایی هاتوە، تەنها لە چەند ناوچەیەک ئەگەری نمە باران هەیە

ئەمڕۆ سێشەممە، بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینی بۆ 48 سەعاتی داهاتووی بڵاوکردەوە، بە گوێرەی پێشبینییەکان دوای ئە  شەپۆلە درێژخایەنەی باران بارین، کە ناوچەکەی گرتبوەوە کۆتایی دێت، تەنها لە چەند ناوچەیەک ئەگەری بارینی نمە باران هەیە.

لەبارەی پلەکانی گەرماشەوە، کەشناسی دەڵێت، نزیک دەبن لە تۆمارکراوەکانی دوێنێ.

لەبارەی کەشە سبەینێ چوارشەمەشەوە، کەشناسی دەڵێت؛ بە گشتی لە تەواوی ناوچەکان  نیمچە هەورە دەبێت و تا رادەیەک کەشەکەی بەهارە دەبێت و پلەکانی گەرماش کەمێک بەرز دەبنەوە

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ رۆژی چوارشەممە

هەولێر: 18 پلەی سیلیزی

پیرمام: 14 پلەی سیلیزی

سۆران: 15 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران: 8 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 18 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 19 پلەی سیلیزی

دهۆک: 17 پلەی سیلیزی

زاخۆ: 18 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە: 19 پلەی سیلیزی

گەرمیان: 22 پلەی سیلیزی

بە فڕۆكەی بێفڕۆكەوان هێرشكرایەسەر سێ ناوچەی جیاواز و بارەگانی حەشدی شەعبی لە بەغداد و بابل و ئەنبار.

میدیاكانی عیراق بڵاویانكردەوە، شەوی رابردوو دوو جار هێرشكراوەتە سەر بنكەیەكی سەربازیی لە ناوچەی جورف سەخر سەر بە پارێزگای بابل و لە قەزای موسیەب سەر بە هەمان پارێزگاش دەستبەسەر چەند فڕۆكەیەكی بێفڕۆكەواندا گیراوە، كە ئامادەكرابوون بۆئەوەی بارەگای پشتیوانی دیپلۆماسی لە فڕۆكەخانەی بەغداد بكەنە ئامانج.

لەلایەكی ترەوە، بە فڕۆكەی بێفڕۆكەوان لیوای 27ی سەر بە حەشدی شەعبی لە قەزای فەلوجە سەر بە ئەنبار بۆردومانكرا و تائێستا هیچ وردەكارییەك لەبارەی هێرشەكە بڵاونەكراوەتەوە.
جارێكیتریش هێرش كرایە سەر بنكەی پاڵپشتی لۆجستی هێزەكانی ئەمریكا ناسراو بە بنكەی ئاسمانیی ڤیكتۆریا لەناو فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد و میدیاكانی عیراقیش باس لەوە دەكەن، فڕۆكەكە ئامانجەكەی پێكاوە، بەڵام هیچ وردەكارییەكی تر لەسەر هێرشەكە بڵاونەكراوەتەوە.

ئەوەش دوای ئەوەدێت، شەوی رابردوو وەزارەتی ناوخۆی عیراق رایگەیاند، بە فەرمانی وەزیری ناوخۆ، بەڕێوەبەرانی پۆلیس و هەواڵگریی و فەرماندەی فەوجی دووی لیوای 4ی پۆلیسی فیدراڵی بەغداد لە پۆستەكانیان لادراون و فەرمانی دەستبەسەركردنیشیان بۆ دەرچووە، بڕیاریشدراوە لیژنەیەك بۆ لێكۆڵینەوە و دۆزینەوەی كەلێنە ئەمنییەكان و كەمتەرخەمی ئەو لێپرسراوانە پێكبهێنرێت.

 

لەبارەی كوژرانی ژمارەیەك سەربازی یونیفیل لە باشوری لوبنان، ئەمڕۆ ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كۆبونەوەیەكی بەپەلە دەكات.

كۆبوونەوەكە لەسەر داوای فەرەنسایە و تێیدا تاوتوێی ئەو مەترسییانە دەكرێت كە هێزە نێودەوڵەتییەكان لە لوبنان روبەڕوی دەبنەوە بەتایبەتی كوژرانی 3 ئەندامی یونیفیل كە فەەرنسین و لە باشوری لوبنان كوژران.

پێشتریش جان نوێل بارۆ وەزیری دەرەوەی فەرەنسا بە توندی ئیدانەی كوژرانی سەربازەكانی یۆنیفیلی كرد و رایگەیاند، ئەو پێشێلكارییە ئەمنییانە لەلایەن سوپای ئیسرائیلەوە بەرامبەر كارمەندە نێودەوڵەتییەكان قبوڵكراو نییە.  

یونیفیل هێزێكی سەر بە نەتەوەیەكگرتوەەكانە كە بەهۆی جەنگی بەردەوامیی نێوان ئیسرائیل و حزبوڵاوە لە باشوری لوبنان جێگیركراوە و نزیكەی 8 هەزار و 200 سەرباز لە 47 وڵاتەوە لە خۆ دەگرێت.

 

ئۆجەلان دەڵێت، دەبێت كارەكانی دوای راپۆرتی كۆمیسیۆن بەبێ دواكەوتن بگاتە چوارچێوەیەكی یاسایی و پرۆسەی ئاشتی گەیشتووەتە قۆناغێكی گرنگ. 

عەبدوڵا ئۆجەلان پەیامێكی لەبارەی پرۆسەی ئاشتی بۆ رایگشتی بڵاوكردەوە و دەڵێت، پرۆسەی ئاشتی گەیشتووەتە قۆناغێكی گرنگ و پرۆسەكە پێویستی بە هەڵسەنگاندنی دانوستان و ئیرادەی دیموكراسی و بەرپرسیارێتی مێژوویی هەیە.

لەبارەی كارەكانی كۆمیسیۆنی ئاشتیش ئاماژەی بەوەكردووە، كارەكانی دوای راپۆرتی كۆمیسیۆن پێویستە بەبێ دواكەوتن بگاتە چوارچێوەیەكی یاسایی گشتگیر، لە هەڵسەنگاندنی لیژنەكانیشدا تێڕوانینی هاوبەش هاتووەتە ئاراوە، بۆئەوەی دەرفەتی مێژوویی لە دەست نەدرێت و ئیرادەی راستەقینە بۆ چارەسەر زاڵ بێت و كەناڵەكانی دیالۆگ كراوەبن.

راشیگەیاندووە، نابێت بە شێوەیەكی كورت لەو كێشە گەورەیە نزیكببنەوە كە هەوڵی چارەسەركردنی دەدرێت، چونكە پلانی هەژموونی قووڵ بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە، جەختیشیكردووەتەوە، كێشەیان لەگەڵ كۆماردا نییە، بەڵكو كێشەی راستەقینە ئەوەیە كۆمار دیموكراسی نییە كە تاكە چارەسەرە و دەتوانێت كۆمار بەهێز بكات.

لەبارەی شەڕی ئێران و ئەمریكاش دەڵێت، لەو شەڕەدا سێ میحوەر سەریهەڵداوە كە ئەمریكا-ئیسرائیل و میحوەری هەندێك لە زلهێزە نێودەوڵەتی و ناوچەییەكانن.

بۆ یەكەمجار لە دوای چوار ساڵ، نرخی بەرمیلێك نەوتی ئەمریكا 100 دۆلاری تێپەڕاند.

لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا، ئەمڕۆ نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت بە 107.2 دۆلار مامەڵەی پێوەكرا و بەراورد بە چەند سەعاتێك پیشتر لەسەدا 0.16 بەهاكەی لە دەستدا،  نرخی یەك بەرمیل نەوتی تەكساسیش شەوی رابردوو 100 دۆلاری تێپەڕاند كە بۆ یەكەمجارە لە دوای ساڵی 2022 دەگاتە ئەو ئاستە، بەڵام ئەمڕۆ لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا كەمێك لە بەهاكەی دابەزی و بە 99.73 دۆلار مامەڵەی پێوەكرا.

لە سەرەتای دەستپێكردنی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێرانەوە، نرخی نەوت تا رادەیەكی زۆر بەرزبووەوە و شڵەژاوی و نا سەقامگیری لە بازاڕەكانی جیهاندا دروستبوو.

 

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ،لە راپۆرتێکدا بڵاویکردوەتەوە،  دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا  بە یاریدەدەرەکانی راگەیاندووە، ئامادەیە کۆتایی بە هەڵمەتە سەربازییەکانی ئەمریکا دژ بە  ئێران بهێنێت، تەنانەت ئەگەر گەروی هورمز بە داخراویش بمێنێتەوە.

بە گوێرەی زانیارییەکانی رۆژنامەکە، سەرۆکی ئەمریکا و تیمەکەی گەیشتونەتە ئەو بڕوایەی کە پرۆسەی کردنەوەی گەروەکە کاتێکی زۆر دەخایەنێت و لە خشتەی کاتیی دیاریکراوی ئەو چوار بۆ شەش هەفتە لادەدات، بۆیە بڕیاریداوە تەرکیز بخاتە سەر پەکخستنی هێزی دەریایی و جبەخانە موشەکییەکانی ئێران و دواتر لە رێگەی دیپلۆماسی و گوشاری هاوپەیمانە ئەوروپی و کەنداوەکانەوە کار بۆ کردنەوەی گەروەکە بکات.

ئەم زانیاریانەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە کاتێكدایە، پێشتر دۆناڵد ترەمپ هەڕەشەی بۆردومانکردنی ژێرخانی وزەی ئێرانی کردبوو، بەڵام  وادیارە ئێستا گرنگی گەروەکە بۆ ئەمریکا بە کەم دەزانێت.

بەهۆی جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل بەرانبەر بە ئێران، گەروەی هورمز لەلایەن ئێرانەوە داخراوە و داخراویی بەردەوامی گەروەکە کاریگەرییەکی توندی کردووەتە سەر ئابوری جیهان و بوەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمنی و کەمیی ئەو ماددانەی لە پیشەسازی تەکنەلۆژیا و کشتوکاڵدا بەکاردێن.