هەواڵەکان
ئێوارەی رۆژی دووشەممە وەفدێکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان کە پێکھاتوون لە نوێنەرانی حکومەتی ھەرێم خانەنشینی و وەزارەتی کار و ژمارەیەک بەڕێوەبەری گشتیی لە وەزارەتی دارایی و ئابووری و خانەنشینی گشتیی، گەیشتنە بەغدا و لەگەڵ وەزارەتی دارایی عێراق کۆدەبنەوە.
لەشکر ئیبراھیم جێگری بەڕێوەبەری خانەنشینی ھەرێمی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، وەفدەکە لەبەغدایە و لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانی عیراق کۆدەبنەوە بۆ تاوتوێکردنی پرسی جێبەجێکردنی یاسای خانەنشینی یەکگرتوو.
لای خۆیەوە، بەختیار حاجی حەمەد بەرێوبەی گشتی لە نوێنەرایەتی حکومەتی ھەرێم لەبەغداد بە کوردسات نیوزی راگەیاند: ئامانج لە چوونی وەفدەکە تاوتوێکردنی پرسی مووچەی فەرمانبەران و ھاوتاکردنی خانەنشینی سەربازییە ھاوشێوەی فەرمانبەرانی شارستانی .
محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئاژانسی بلومبێرگی ئەمریکی ئاماژەی بەوەکرد، دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوتی ھەرێم پێویستی بە ھەمواری گرێبەستە نەوتییەکان یان ھەمواری یاسای بودجەیە، بەو پێیەی لە یاسای بودجە تێچووی بەرھەمھێنانی بەرمیلێک نەوت بە ھەشت دۆلار دیاریکراوە، لەکاتێکدا لە گرێبەستە نەوتییەکانی ھەرێم بە ٢٦ دۆلار دیاریکراوە.
وتیشی کۆمپانیا نەوتییەکانی ھەرێم ھەموارکردنی گرێبەستەکان رەتدەکەنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا گفتوگۆ لەگەڵ ھەرێم و کۆمپانیا نەوتییەکان بەردەوامە بۆ گەیشتن بە چارەسەر و پێشبینی دەکەن ئەمساڵ بگەنە چارەسەر بۆ دەستپێکردنەوەی ھەناردەکردنی نەوت.
سودانی باسیلەوەشکرد، عیراق پابەندە بە کەمکردنەوەی خۆبەخشی بەرھەمھێنان و ھەناردەی نەوت بۆ پارێزگاریکردن لە نرخی نەوت.
محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق لە چاوپێکەوتنەکەیدا لەگەڵ ئاژانسی بلومبێرگی ئەمریکی ئاماژەی بەوەشکرد، لە کۆنگرەی نێودەوڵەتی ھاوپەیمانان دژی داعش وادەی کۆتایی ھێنان بە ئەرکی سەربازی ھێزەکانی ھاوپەیمانان رادەگەیەنن، ئەوەش بەشێکە لە کارنامەی حکومەت.
باسی لەوەشکرد، لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا پرسی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی تاوتوێکردووە و لە مانگی ئابی ساڵی رابردوودا لیژنەیەکی دوو قۆڵی سەربازیان پێکھێناوە بۆ دانوستان لەو بارەیەوە و گەیشتوون بە لێکتێگەیشتن بۆ رێکخستنی پرسی کشانەوەی ھاوپەیمانان.
دەشڵێت، بۆ تێکەڵنەکردنی پرسەکان راگەیاندنی ئەنجامی گفتوگۆکانیان دواخستووە بۆ کۆنگرەی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش کە بڕیارە لەم مانگەدا لە واشنتن بەڕێوەبچێت.
سودانی جەختیکردەوە، پاساوەکانی بوونی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی کۆتایی ھاتووە و دەستیان بە گفتوگۆی راشکاو کردووە لەگەڵ ھاوپەیمانان بۆ کۆتایی ھێنان بە ئەرکی سەربازیان لە عیراق.
نەوزاد غەفور، سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی رایگەیاند، رۆژی ۹/۱۸ تا ٩/٢٣ لەناو باڵەخانەی پێشانگەی نێودەوڵەتی سلێمانی لە تاسڵوجە،١٧ھەمین پێشانگەی نێودەوڵەتی ساڵانە بەڕێوەدەچێت.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لە پێشانگەکەدا زیاتر لە ۱٠٠ کۆمپانیا بەشداریان کردووە لە بوارەکانی ئۆتۆمبێل، وەبەرھێنان، پیشەسازی، خۆراکی، پاکەرەوە، پزیشکی، خوێندن و زانست و بەشداربووان تازەترین کارەکانیان و بەرھەمەکانیان نمایش دەکەن بۆ ھاووڵاتیان و بازرگانان و پیشەسازان.
نەوزاد غەفور راشیگەیاند، کۆمپانیا بەشدارەکان بەشێکی زۆریان ناوخۆین، ژمارەیەکیش لە کۆمپانیاکانی وڵاتانی دراوسێ بەشداری دەکەن، هاوکات کۆمپانیا جیھانییەکان لە رێگەی بریکارەکانیانەوە لە ھەرێمی کوردستان بەشدارن و نوێترین بەرھەمە جیھانییەکانیان لە پێشانگەکەدان نمایش دەکەن.
لەو سەردانەدا مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال بەڕێزەوە باسیان لە تێکۆشەرەکانی گەرمەسێرکرد کە پشتوپەنا و قەڵغانی شۆڕش و یەکێتی بوون و ھەر تێکۆشەرێکی گەرمیان ورەیەک بوون بۆ جۆشدانەوەی گیانی موقاوەمەت و بەرگریکردن کە مامۆستا سۆران یەکێکە لە نموونەی ئەو پێشمەرگە و فەرماندانەی کە مێژوویەکی پڕلەشانازیان تۆمارکرد.
مەکتەبی سکرتارییەت لەبەرانبەر ئازایەتی و قارەمانێتی سوپاس و پێزانینی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی و قوباد تاڵەبانیان پێشکەش بە مامۆستا سۆران کر،د جەختیان کردەوە، خزمەتکردنی تێکۆشەرانی کوردایەتی بە ئەرکی خۆیان دەزانین.
ھاوکات مامۆستا سۆران، وێڕای دەڕبڕینی سوپاسگوزاری بۆ سەردان و بەسەرکردنەوەکەی روونیکردەوە، مایەی خۆشحاڵییە ئێستا یەکێتی یەک دەنگ و یەک بڕیارە، لەم رووە بۆ خزمەتکردنی وڵات ھەر پێشمەرگەکەکەی یەکێتی دەبێت.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بڵاویکردەوە، وەفدێکی وەزارەتیان لەگەڵ وەزارەتی پەروەردە بە سەرۆکایەتی ھەریەک لە د.سەیوان عەلی بریکاری وەزارەتی پەروەردە و د.ئامانج عەبدوڵا راوێژکاری وەزیری خوێندنی باڵا کۆبووەتەوە و تێیدا، نمرەی دەرچووانی پۆلی ١٢ـی ئامادەیی بە ھەرسێ بەشی زانستی و وێژەیی و پیشەییەوە کە ژمارەیان ٥٥ ھەزار و ٧٢٠ دەرچووە، رادەستی وەزارەتی خوێندنی باڵا کراوە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەدوای وەرگرتنی نمرەی ئەو دەرچووانە، وەزارەتی خوێندنی باڵا کاریان لەسەر دەکات و ئامادەکارییەکانیش دەستپێدەکات بۆ ئەوەی لە ئایندەیەکی نزیکدا سیستەمی زانکۆلاین کارابکرێت و لە رێگەیەوە پێشکەشکردن بۆ زانکۆ و پەیمانگا حکومییەکان دەستپێبکات.
وەزارەتی خوێندنی باڵا ئاماژەی بەوەشداوە، بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠٢٤-٢٠٢٥) لەسەرجەم زانکۆ و پەیمانگە حکومییەکان زۆرترین دەرفەتی خوێندنی بێبەرامبەر بۆ دەرچوانی دوانزەی ئامادەیی دەرەخسێنێت.
دادگای فیدراڵی عیراق لە روونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەکردووە، لە ماددەی ٤١ی دەستوری ساڵی ٢٠٠٥دا ھاتووە کە عیراقییەکان ئازادن لە پابەندبوون و رێکخستنی باری کەسێتی خۆیان بەپێی ئاین و مەزھەب و نەریتەکانیان رێکبخرێت کە ئەوەش بەپێی یاسا دەبێت.
دەشڵێت، ئەو مافە تەنیا بە یاسا دەدرێت بە ھاووڵاتیان و سنوردار دەکرێت بە مەرجێک ئەو سنوردارکردنە پێچەوانەی ماددەکانی دەستور نەبێت و ھاووڵاتی سەرپشک دەبێت لە رێکخستنی باری کەسێتی خۆی.
ئەوەش لەکاتێکدایە، کە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق خوێندنەوەی دووەمی بۆ ھەمواری یاسای باری کەسێتی کردووە کە رێگە بە ھاوسەرگیریکردنی کچانی تەمەن نۆ ساڵ دەدات، ئەوەش ناڕەزایەتی لەسەر ئاستی عیراق و ھەرێم لێکەوتووەتەوە و داوادەکرێت گۆڕانکاری تیادا بکرێت و بە پێشێلکردنی مافی منداڵان و ژنانی دەزانن.
عەتوان عەتوانی سەرۆکی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەران رایگەیاند، بابەتی دابەزینی نرخی نەوت زیادەڕۆی تیاداکراوە و لەکاتی ئامادەکردنی بودجە نرخی یەک بەرمیل نەوت بە ٧٠ دۆلار جێگیرکراوە، بەڵام ئێستا ئەوە کێشە دروستناکات و داھاتی نەوت گەیشتووەتە ١٢٠ تریلیۆن دینار کە موچەی موچەخۆرانی پێ دابیندەکرێت.
دەشڵێت، ئەگەر نرخی نەوت بەردەوامبێت لە دابەزین و ببێتە ٦٠ دۆلاریش، کاریگەری لەسەر موچە نابێت ھەوڵ ھەیە کە داھاتی نانەوتی زیادبکرێت و لیژنەی دارایی بەردەوام دەبێت لە میوانداریکردنی وەزیرەکان و میوانداری تەیف سامی وەزیری داراییش دەکرێت، بۆ پێداچونەوە بەو جێگرەوانەی کە دەتوانرێت داھاتی پێ زیاد بکرێت.
بەڕێوەبەرایەتی نەوت و کانزاکانی سلێمانی بڵاویکردەوە، سبەینێ چوارشەممە دابەشکردنی نەوتی سپی لە سنووری قائیمقامیەتی قەزای پشدەر دەستپێدەکات.
ئەوەشی خستەڕوو، بۆ ھەر خێزانێک بڕی ٢٠٠ لیتر نەوت بە نرخی ١٠٤ ھەزار دینار دابیندەکرێت.
شوان کەلاری جێگری سەرۆکی لیژنەی شەھیدان و زیندانیانی سیاسی لە ئەنجومەنی نوێنەران ئاماژەی بەوەدا، بەپێی بڕگەی یەکەم، شەھیدانی دەستی داعش لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم وەک پێشمەرگە، ئاسایش، ھێزەکانی ناوخۆ، موچە و ئیمتیازاتەکانیان دەخرێتە سەر دامەزراوەی شەھیدانی عیراق.
ئەوەشی خستەڕوو، بەپێی بڕگەی دووەم، بەشێک لەو شەھیدانەی لە وەزارەتی شەھیدانی ھەرێم پێش ساڵی ٢٠٠٣ تۆمارکراون، ھەموو ئیمتیازاتەکانی دامەزراوەی شەھیدانی عیراقیان دەبێت، تەنھا گواستنەوەی موچەکانیان نەبێت.
میدیاکانی تورکیا بڵاویانکردەوە، بەپێی راپۆرتی پزیشکی داد لە ئیستەنبوڵ دەرکەوتووە کە نارین گورانی ھەشت ساڵ بە دەست لە ئۆتۆمبێلی مامی خنکێندراوە و لیکی نارین لە ناو ئۆتۆمبێلەکەدا دۆزراوەتەوە.
نارین گورانی تەمەن ھەشت ساڵ، ١٩ رۆژ بێسەروشوێن بوو و لە ٩ـی مانگی ئەیلول تەرمەکەی لە رووبارێکی نزیک ماڵەکەی خۆیان لە ئامەد دۆزرایەوە، دوای ئەوەش ٢١ کەس بەتۆمەتی تێوەگلان لە رووداوەکە دەستگیرکران و لێکۆڵینەوە لەو بابەتە بەردەوامە و بەگوێرەی دانپێدانانی یەکێک لە تۆمەتبارەکان، نارین بە پەیوەندی خۆشەویستی نێوان دایکی و ئامۆژنێکی لەگەل مامیدا زانیوە بۆیە لەلایەن مامیەوە کوژراوە.
میدیاکانی عیراق بڵاویانکردەوە، ئیسماعیل قائانی لە بەغدادە و لەگەڵ بەشێک لە سەرکردەی ھێز و لایەنە سیاسییەکان و گروپە چەکدارەکانی نزیک لە وڵاتەکەی کۆبووەتەوە.
ئەوەشیان خستووەتەڕوو، قائانی لە میانی زنجیرە دیدار و کۆبوونەوەکانی لە بەغداد، چاوی بە ھەریەک لە ھادی عامری سەرۆکی رێکخراوی بەدر و قەیس خەزعەلی ئەمینداری گشتی عەسائیبی ئەھلی حەق و حسێن حەمیداوی فەرماندەی کەتائیبی حزبوڵای عیراقی کەوتووە.
ئەوەش لەکاتێکدایە، ھەفتەی رابردوو مەسعود پزیشکیان سەرۆک کۆماری ئێران سەردانی عیراق و ھەرێمی کوردستانی کرد و بەجیان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ھەردوولا زنجیرەیەک دیدار و کۆبوونەوەی ئەنجامدا.
ئەحمەد موسەوی وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی عیراق رایگەیاند، دوای وردبینیکردنی زانیاریی فەرمانبەرانی ھەرێمی کوردستان دەرکەوتووە سەرپێچیی لە تۆڕی چاودێریی کۆمەڵایەتی بەدیکراوە، زیاتر لە پێنج ھەزار فەرمانبەر و کارمەندی ھێزە ئەمنییەکانی ھەرێمی کوردستان بە نایاسایی موچەی چاودێریی کۆمەڵایەتی وەردەگرن.
دەشڵێت، دۆسیەی ئەو کەسانە دراوەتە لایەنی پەیوەندیدار بۆ گەڕاندنەوەی ئەو موچەیەی کە بە نایاسایی بۆیان خەرجکراوە.
ئەحمەد موسەوی وتیشی، ئەو کەسانە لەماوەی نێوان ساڵانی ٢٠١٦ و ٢٠٢١دا تۆمارکراون و ئەو موچەخۆرانە سەرباری ئەوەی لە دامەزراوەکانی ھەرێم دامەزرێندراون، موچەی چاودێریی کۆمەڵایەتیش وەردەگرن.
سوزان مەنسور ئەندامی فراکسیۆنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، لەسەر پێشنیازی فراکسیۆنی یەکێتی و لەسەر راسپاردەی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی، توانیان ماف و شایستەی کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێمی کوردستان لە ھەمواری یاساکەدا جێگیربکەن.
وتیشی، ھەمواری یاساکە لە بەندی دەیەمی ماددەی ٢٠ـی یاساکەدا پەسەندکرا، کە تەواوی مافی شەھیدانی عیراق دەبەخشێتە کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێمی کوردستان.
سوزان مەنسور ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، بە پێی ھەموارەکە ھەموو ئەو پێشمەرگانەی لە ناوچەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم شەھیدبوون بە رەسمی وەک شەھید لە دامەزراوەی شەھیدان دەناسێندرێن و کەسوکارەکانیان ھاوشێوەی تەواوی شەھیدانی عیراق سود لە ئیمتیازاتەکان وەردەگرن.
وەزارەتی گواستنەوەی عیراق لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ھێڵی ئاسمانی عیراق لە سبەینێوە دەستدەکات بە گواستنەوەی ئەو عومرەکارانەی کە لە سعودیە گیریانخواردووە بۆ فڕۆکەخانەکانی عیراق و ھەرێم.
دەشڵێت، ژووری ئۆپراسیۆنەکانی وەزارەت چاودەخشێنێتەوە بە ئەو گەشتانەی کە گرفتیان ھەیە بۆ سعودیە تا کۆتایی ئەم مانگە بۆ ئەوەی گەشتەکان لە بەرژەوەندی گەشتیاران بۆ ئەو وڵاتە رێکبخەنەوە و لەکاتی خۆیدا ئەنجام بدرێن.
لەنێو ئەو عومرەکارنەی عێراق و ھەرێمی کوردستان کە ماوەی چوار رۆژە گیریانخواردووە و ناتوانن بگەڕێنەوە، دوو ھەزار و ٤٠٠ عومرەکاریان کوردن، لەکاتێکدا بڕیار وابوو رۆژی شەممە بگەڕێنەوە ھەرێم.
باسم عەوادی وتەبێژی حکومەتی عیراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، بەدواداچوون بۆ دوایین پێشھاتە ئەمنییەکانی لوبنان و ھێرشە ئەلیکترۆنییەکەی ئیسرائیل دەکەن، کە بەھۆیەوە گیانلەدەستدان و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆری ھاووڵاتی مەدەنی لێکەوتەوە.
ئەوەشی خستەڕوو، ئەو روداوە و بەردەوامی ھەڕەشە و دەستدرێژییەکانی ئیسرائیل و ھەڕەشەی دەستپێکردنی شەڕێکی فراوان بۆ سەر لوبنان، پێویستی بەدەستێوەردانی بەپەلەی نێودەوڵەتی ھەیە، بۆ رێگریکردن لە فراوانبوونی گرژییەکان، ھاوشێوەی غەززە و کەناری رۆژئاوا و باشووری لوبنان.
وتەبێژی حکومەتی عیراق ئاماژەی بەوەشدا، لەسەر راسپاردەی محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیران، تیمی پزیشکی و فریگوزاری عیراق رەوانەی لوبنان دەکرێن بۆ ھاوکاریکردنی برینداربووانی مەدەنی روداوەکە.