هەواڵەکان
ئەمڕۆ یەكەم دانیشتنی خولی شەشەمی پەرلەمانی كوردستان بەڕێوەدەچێت، بەتەمەنترین پەرلەمانتار دانیشتنەكە بەڕێوەدەبات و كاندیدە سەركەوتووەكان سوێندی یاسایی دەخۆن.
ئەمڕۆ سەعات ١١ی پێشنیوەڕۆ، یەكەم دانیشتنی خولی شەشەمی پەرلەمانی كوردستان بەڕێوەدەچێت، بەپێی بەرنامەی كاری دانیشتنەكە، لەلایەن سەرۆكی دیوانی پەرلەمانەوە، بانگهێشتی بەتەمەنترین كاندیدی ئامادەبوو دەكرێت، بۆ سوێندخواردن و بەڕێوەبردنی دانیشتنەكە.
لە بڕگەیەكی تری كۆبونەوەكەدا، سەرۆكی یەكەم دانیشنی خولی شەشەم كاندیدە هەڵبژێردراوەكان بانگ دەكات بۆ سوێندخواردنی یاسایی، دواتر سەرۆكی كاتی پەرلەمان كە بەتەمەنترین ئەندامە، بەپێی حوكمی ماددەكانی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان دانیشتنەكە بەڕێوەدەبات.
فرۆكەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی چەند ناوچەیەكی ژێر دەستی گروپە چەكدارەكانی ئێرانیان لە دەوروبەری دێرەزوری سوریا بۆردوومان كرد.
روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ رایگەیاند، هێزەكانی هاوپەیمانان ژمارەیەك لەو ناوچانەیان بۆردوومان كردوە كە ژێر كۆنتڕۆڵی سوپای سوریا و گروپە چەكدارەكانی سەر بە ئێراندان، ئەو ناوچانەش هەریەك لە شارۆچكەی خەشام لە دەوروبەری دێرەزور و حەوت گوند دەگرێتەوە كە گرنگیەكی ستراتیژییان هەیە بەو پێیەی دەكەونە خۆرهەڵاتی رووباری فورات و خاڵی پەیوەندی راستەوخۆن لەگەڵ ئەو ناوچانەی لەژیر كۆنتڕۆڵی هەسەدەدان.
لە بەرانبەردا، فرۆكەكانی روسیا بۆردومانی گۆرەپانێكیان كردوە لە نزیك زانكۆی شاری حەلەب و لە ئەنجامدا پێنج كەس كوژراون ، بەڵام تا ئێستا نازانرێت كوژراوەكان چەكدار یاخود مەدەنی بوون.
ئەمرۆ ئەنجومەنی نوێنەران بۆ دەنگدان لەسەر ئەو سێ پڕۆژە یاسایە كۆدەبێتەوە كە مشتومڕی لەنێوان كورد و شیعە و سوننە دروستكردووە، لەنێویشیاندا هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكانی بەعس و گەڕاندنەوەی خاوەندارێتی زەوی لە ناوچە جێناكۆكەكان بۆ خاوەنەكانیان.
د.نەرمین مەعروف ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بە كوردسات نیوزی راگەیاند، پێشتر چەندینجار رێككەوتن كراوە بۆ تێپەڕاندنی پڕۆژەیاساكان، بەڵام دواتر جێبەجێنەكراون.
لایەنە سونییەكان رێگرن لەوەی پرۆژە یاساكەی كورد بڕگەی دیكەی بۆ زیادبكرێت و دەڵێن پرۆژە یاساكە چۆن لە حكومەتەوە رەوانەی پەرلەمان كراوە دەبێت بە شێوەیە جێبەجێ بكرێت كە بریتییە لە هەشت بڕیاری ئەنجومەنی سەركردایەتی پێشووی بەعس.
مەزڵوم كۆبانێ دەڵێت، هێزەكانیان لەچەندین بەرەوە روبەڕووی هێرشی گروپە چەكدارەكانی توركیا بوونەتەوە و بەرخۆدان بۆ پاراستنی گەڕەكە كوردییەكانی حەلەب بەردەوامە.
مەزڵوم كۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەكانی سووریای دیموكرات لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس رایگەیاند، هێزەكانیان لە باكووری رۆژئاوای سووریا رووبەڕووی چەندین پەلاماری چڕی گروپە چەكدارەكانی سەر بە توركیا بوونەتەوە و شەڕ لە گەڕەكە كوردییەكانی حەلەب بەردەوامە.
راشیگەیاندووە، هەوڵیانداوە رێڕەوێكی مرۆیی لە حەلەب و تەل رەفعەت بۆ پاراستنی خەڵك لە كۆمەڵكوژی و گواستنەوەیان بۆ ناوچە ئارامەكان بكەنەوە، بەڵام بەهۆی پەلاماری گرووپە چەكدارەكانی توركیا رێڕەوەكە داخراوە و بەرخۆدان بۆ پاراستنی گەڕەكە كوردییەكانی حەلەب بەردەوامە.
مەزڵوم كۆبانێ جەختیكردەوە، هێزەكانیان لە حەلەب و تەل رەفعەت و شەهبا بەرگریان لە گەل كردوە، لەگەڵ لایەنەكانی سوریاش لە پەیوەندیدان بۆ پاراستنی خەڵك لە گەڕەكە كوردییەكانی حەلەب.
خۆپیشاندان و نارەزایەتی دژی دانانی قەیوم لە شارۆچكەی میكس لە باكوری كوردستان بەردەوامە.
ماوەی سێ رۆژە خۆپیشاندان و گردبونەوەی ناڕەزایەتی دژ بە دانانی قەیوم و دورخستنەوەی سەرۆكی شارەوانی بەردەوامە و بەشێك لە پەرلەمانتاری دەم پارتی وان و ئەندامانی ئەنجومەنی شارەوانی و نوێنەری ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی بەشدارییان لە رێپێوانەكاندا كردووە.
هاوكات ئەیواز حازر هاوسەرۆكی شارەوانی میكس، رایگەیاند، ئەگەر حكومەتی ئاكەپە پێی وایە بە دانانی پارێزگار و دەستگیركردنی هاوڕێكانیان بێزاریان دەكات، بە دڵنیاییەوە پاشەكشە ناكەن، تا مافەكانیان وەردەگرنەوە.
هاوكات مەحمود دیندار پەرلەمانتاری دەم پارتی رایگەیاند، حكومەتی ئاكەپە- مەهەپە دەستكەوتەكانی ئەوانی قبوڵ نەكردووە.
لە حەلەب مەترسی لەسەر كۆمەڵكوژی كوردانی شارەكە هەیە و زیاتر لە ٢٠٠ هەزار كوردیش گەمارۆ دراون هەموو جۆرە پەیوەندییەكیشیان بچڕاوە.
روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ بڵاویكردووەتەوە، بەهۆی دەستبەسەرداگرتنی زۆربەی ناوچەكانی دەوروبەری حەلەب لەلایەن گرووپە چەكدارەكانەوە، زیاتر لە 200 هەزار هاووڵاتی كورد كە زۆربەیان ئاوارەی عەفرین و ناوچەكانی ترن كە گرووپە چەكدارەكانی هاوپەیمانی توركیا دەستیان بەسەردا گرتوون و مەترسی لەسەر كۆمەڵكوژكردنیان هەیە كە بەهەموو شێوەیەك گەمارۆدراون و هەموو جۆرە پەیوەندییەكیشیان بچڕاوە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، هەموو رێگەكانی دەرچوون لە ناوچەكانی شەڕ لە بەردەم ئەو هاووڵاتییە كوردانە داخراوە و لەلایەن گرووپە چەكدارەكانی هاوپەیمانی توركیاوە گەمارۆدراون كە دەیانەوێت رزگاریان ببێت و خۆیان بگەیەننە ناوچە ئارامەكان.
لە قەزای شەقڵاوە كەسێك دایك و خوشكێكی خۆی كوشت و دواتر خۆی رادەستی هێزە ئەمنییەكان كرد.
بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوەكردوە، ئێوارەی ئەمڕۆ لە رووداوێكی تەقەكردندا لە قەزای شەقڵاوە تۆمەتبارێك، بەهۆكارێكی نادیار هەڵساوە بەتەقەكردن لە دایك و خوشكێكی خۆی و لە ئەنجام هەردوكیان گیانیان لەدەستدوە.
راشیگەیاندوە، تۆمەتباری ناوبراو دوای ئەنجامدانی تاوانەكە، لە نەخۆشخانەی شەقڵاوە خۆی رادەستكردوە، لێكۆڵینەوە لە رووداوەكە بەردەوامە.
سوپای سوریا كۆنترۆڵكردنەوەی چەند ناوچەیەكی پارێزگای حەمای راگەیاند، دەیان كەسیش لە بۆردومانە ئاسمانیەكان لە حەلەب و ئیدلیب كوژران، گروپی چەكداریی تەحریر شامیش داوا لە هەسەدە دەكات بەبێ شەڕ حەلەب چۆڵ بكەن.
سوپای سوریا لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاند، توانیویانە چەند گوندێكی سنوری پارێزگای حەما كۆنتڕۆڵ بكەنەوە، لە ئێستاشدا سوپای سوریا هێزێكی زۆری كۆكردوەتەوە و بەنیازە هێرشی پێچەوانە بكات.
هاوكات گروپی چەكداریی تەحریر شام لە راگەیەنراوێكدا داوای لە هەسەدە كرد، بەبێ شەڕ حەلەب چۆڵ بكەن، بەو پێیەی دوو گەڕەكی كوردنشینی حەلەب كە پێكهاتوون لە ئەشرەفییە و شێخ مەقسود هێشتا لەژێر دەستی هەسەدەدان.
بەپێی روانگەی سوری، لە بۆردومانە ئاسمانیەكانی ئەمڕۆی سوریا و روسیا لە شاری حەلەب، ٣٥ كەس كوژراون كە زۆربەیان مەدەنی بوون، جگە لە برینداربوونی ٢٣ كەس.
بۆردومانەكان گەڕەكەكانی شاری حەلەب و دەروازەی چوونە ژوورەوەی نەخۆشخانەی زانكۆیان كردووەتە ئامانج لە سەنتەری شارەكە كە لەلایەن تەحریر شامەوە كۆنترۆڵكرابوون.
روانگەی سوری باسی لەوەش كردووە، تا ئێستا ٢٣ هێرشی ئاسمانی لەسنوری گەڕەكەكانی حەلەب ئەنجامدراوە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، هەر لە ئەنجامی هێرشە ئاسمانییەكانی ڕوسیا بۆسەر ناوەندی ئیدلب نۆ كەس كوژراون و ٦٢ كەسیش برینداربوون.
وەزیری دەرەوەی عیراق رەوشی سوریا و شەڕ و ئاڵۆزییەكانی حەلەب لەگەڵ وەزیرانی دەرەوەی سوریا و توركیا تاوتوێ دەكات.
بەپێی راگەیەندراوێكی وەزارەتی دەرەوەی عیراق، فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عیراق لە پەیوەندییەكی تەلەفونید لەگەڵ بەسام سەباغ وەزیری دەرەوەی سوریا گفتوگۆیان لەبارەی دواین پێشهات و رووداوەكانی حەلەب و شەڕ و پێكدادانەكانی نێوان سوپای سوریا و گرووپە چەكدارەكان كردووە و جەختیكردووەتەوە حكومەتی عیراق پشتیوانی سوریا دەكات لە بەرەنگاربوونەوەی گرووپە تیرۆریستییەكان، چونكە ناسەقامگیری ئاسایش و ئارامی سوریا دەبێتە هەڕەشە و مەترسی لەسەر ناوچەكە بەگشتی.
ئاماژە بەوەشكراوە، وەزیری دەرەوەی عیراق لە پەیوەندییەكی تری تەلەفونیدا لەگەڵ هاكان فیدان وەزیری دەرەوەی توركیا جەختیانكردەوە شەڕ و ئاڵۆزییەكان و نائارامییەكانی سوریا كاریگەری لەسەر ئاسایش و ئارامی ناوچەكە دەبێت و بە پێویستیشیان زانیووە هەماهەنگییەكان زیاتر بكرێن لە پێناو هەڵسەنگانی رەوشی ئێستای سوریا و رێگریكردن لەو ناسەقامگیریە بۆئەوەی نەگوازرێتەوە بۆ ناوچەكە بە گشتی و وڵاتانی دراوسێی سوریا بەتایبەتی
بەشار ئەسەد دەڵێت، تیرۆریستان تەنها لە زمانی هێز تێدەگەن، پزیشكانیش داوای راگرتنی دەستێوەردانەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل لە گرژییەكانی ناوخۆی سوریا دەكات.
بەشار ئەسەد، سەرۆكی سوریا لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا لەگەڵ هاوتا ئەبخازییەكەی بە وەكالەت رایگەیاند، تیرۆریستان تەنها لە زمانی هێز تێدەگەن و ئەوانیش بەو زمانە تیرۆریستان لەناودەبەن، بەبێ گوێدانە ئەوانەی پشتیوانییان دەكەن.
جەختیلەوەشكردەوە، تیرۆریستان نوێنەرایەتی گەل و دامەزراوەكان ناكەن و تەنها نوێنەرایەتی ئەوانە دەكەن كە پشتیوانیان دەكەن.
هاوكات، مەسعود پزیشكیان سەرۆك كۆماری ئێران لە وتارێكیدا لە پەرلەمانی وڵاتەكەی رایگەیاند، پێویستە وڵاتانی ئیسلامی دەستێوەردانەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل لە گرژییەكانی ناوخۆی سوریا رابگرن و كاربكەن بۆ كۆتاییهێنان بە قەیرانەكانی سوریا.
د. لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق لەگەڵ قاسم ئەعرەجی راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی عیراق كۆبوەوە و رەوشی ئەمنی لە گۆرەپانی ناوخۆ و هەرێمیی تاوتوێكرا.
بەپێی راگەیەندراوێكی فەرمانگەی راگەیاندنی سەرۆكایەتی كۆمار، لە كۆبونەوەكەدا رەوشی ئەمنی لە گۆرەپانی ناوخۆ و هەرێمیی تاوتوێكراوە و د. لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق پشتگیری تەواوی بۆ هەوڵی دەزگا ئەمنی و هەواڵگرییەكان دوپاتكردوەتەوە و رایگەیاندوە، دوایین پێشهاتەكانی سوریا و كاریگەرییەكانی لەسەر ناوچەكە بەگشتی، جێی گرنگی پێدانێكی زۆرە و متمانەشی بە ئاستی ئامادەكارییەكان دوپاتكردەوە.
هەروەها رایگەیاندوە، گرنگە كۆمەڵی نێودەوڵەتی بەرپرسیارێتی هەڵبگرێت لە پشتگیریكردنی سەقامگیری و رێگریكردن لە جەنگ و كوشتار و وێرانكاری زیاتر لە ناوچەكەدا.
لایخۆشیەوە قاسم ئەعرەجی رایگەیاندووە، راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی ئامادەیی تەواوی تێدایە بۆ ئەنجامدانی ئەركەكانی بۆ پاراستنی ئاسایشی عیراق و گیانی هاووڵاتیەكانی.
بەغداد زیاتر لە ٧٦٠ ملیار دیناری خستە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی هەرێمی كوردستان، بەڵام وەزارەتی دارایی هەرێم ئامادە نییە پارەكە وەربگرێت.
سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دارایی هەرێم بە كوردسات نیوزی راگەیاند، ئەمرۆ ٧٦٠ ملیار و ٢٦٢ ملیۆن دینار لە بەغدادەوە خراوەتە سەر هەژماری وەزارەتەكەیان، بەڵام بەهۆی ئەوەی ئەو بڕە پارەیە بەشی مووچەی موچەخۆرانی هەرێم ناكات و هیچ بڕە پارەیەكیش بەردەست نییە بۆ تەواوكردنی ئەو پارەیە و دابەشكردنی بەسەر موچەخۆراندا، بۆیە وەزارەتی دارایی ئامادە نیە ئەو بڕە پارەیە وەربگرێت.
وەزیری دەرەوەی ئێران، سەردانی سوریا و توركیا دەكات و دەڵێت، ئەمریكا و ئیسرائیل لە پشت هێرشی گروپە چەكدارەكانن لە حەلەب.
بەپێی ئاژانسی هەواڵی ئێرنا، لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا عراقچی و سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا دوایین پێشهاتەكانی سوریایان تاوتوێكردوە و هەردوولا دوپاتیان كردۆتەوە كە روسیا و ئێران پابەندن بە پشتگیكردنی سەروەری نیشتمانی و یەكریزی خاكی سوریا، وەزیری دەرەوەی ئێران وتویەتی، جوڵەی گروپە چەكدارەكان لە سوریا، بەشێكە لە پیلانگێری ئەمریكا و ئیسرائیل بۆ تێكدانی سەقامگیری و ئاسایشی ناوچەكە .
هاوكات هەردوو وەزیرەكە جەختیان كردوەتەوە لەوەی پێویستە چاودێری رەوشەكە بكەن.
ئەوە لە كاتێكدایە، بەپێی راگەیەندراوێكی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمرۆ عراقچی سەردانی دیمەشق دەكات و لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ئەو وڵاتە كۆدەبێتەوە، دواتریش سەردانی ئەنقەرە دەكات.
بە سەرپەرشتی خانمی یەكەمی عیراق لە تەندروستی كۆیە هەڵمەتی نیشتمانی وەرگرتنی سامپڵی خوێن لە كەسوكاری ئەنفالكراوانی دەستیپێكرد.
تاڤگە حەمە ساڵح بەڕێوبەری دەزگای شەهیدان و ئەفالكراوانی كۆیە بە كوردسات نیوزی راگەیاند، هەڵمەتەكە چوار رۆژ دەخایەنێت و خوێن لە زیاتر لە ٨٠٠ كەس وەردەگیرێت و بەراورد دەكرێن لەگەڵ روفاتی ئەو ١٧٢ روفاتەی لە چەمچەماڵ نێژراون.
روسیا بۆردوومانی بنكەیەكی هێزەچەكدارەكانی سوریا دەكات و ئاژانسێكی هەواڵی ئەو وڵاتەش دەڵێت، گومان دەكرێت لە بۆردومانەكەدا سەرۆكی تەحریرشام كوژرابێت.
ئاژانسی هەواڵی سپوتنیكی روسیا بڵاویكردەوە بەرەبەیانی ئەمڕۆ فڕۆكە جەنگییەكانی روسیا بارەگای سەرەكی چەكدارانی تەحریر شامیان لە ئیدلیب بۆردوومان كردووە.
ئاماژە بەوەشكراوە، ئەو بارەگایەی بۆردوومانكراوە وەك ناوەندی فەرماندەیی هێزە چەكدارەكان بەكارهێنراوە و ئەبو محەمەد جۆلانی سەركردەی تەحریر شام لەو بارەگایەدا بوەو گومان دەكرێت كوژرابێت.
سپوتنیك باس لەوەدەكات، دوای وێرانبوونی بارەگا چەكدارییەكەی تەحریرشام لە لایەن ئەو هێزەوە پشتێنێكی ئەمنی بە چوار دەوری بارەگاكەدا دروستكراوە و ئەوەش گومانەكانی بۆ كوژرانی جۆلانی زیاتر كردووە.
سەرۆكی یەكێتی لە ئەڵمانیا لەگەڵ چەند لێپرسراوێكی كاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كۆبووەوە جەختیان لە گرنگی بەردەوامی پاڵپشتی ئەڵمانیا بۆ کوردستان کردەوە
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەگەڵ نوێنەرانی دامەزراوەی فریدریش ئیبەرت كە یەكێكە لە سەنتەرە بەناوبانگەكانی لێكۆڵینەوەی سیاسەتی دەرەوەی ئەڵمانیا، لەنێویاندا ئەلیزابێس براون، بەڕێوەبەری هاوكاری نێودەوڵەتی و بەرپرسی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفریقا و ریچارد پرۆبست، جێگری سەرۆكی بەشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقا كۆبووەوە.
لە كۆبونەوەكەدا سەرۆكی یەكێتی تیشكی خستەسەر سەركەوتنی یەكێتی لە هەڵبژاردنەكانی ئەم دواییەی هەرێمی كوردستان و پێكهێنانی حكومەتی داهاتوو هەروەها باسی لە گرنگی بەردەوامی پاڵپشتی ئەڵمانیا بۆ كوردستان كرد.
لە بەشێكی تری كۆبونەوەكەدا باس لە مەترسی و جموجۆڵی پاشماوەكانی داعش لە هەرێمی كوردستان و عیراق و ناوچەكە كرا.
لەلایەکی دیکەوە بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەگەڵ کریستوفر هیوسگن، سەرۆکی کۆنفرانسی ئاسایشی میونیخ و راوێژکاری پێشووی سیاسەتی دەرەوەی ئەنجیلا مێرکڵ و باڵیۆزی ئەڵمانیا لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە بەرلین کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا تیشک خرایە سەر رۆڵی ئەڵمانیا لە پاڵپشتیکردنی ئاشتی و سەقامگیری لە کوردستان و عیراق و زیادکردنی دەرفەتەکانی هاوبەشی ئابووری ئەڵمانیا لە کوردستان و عیراق.
