هەواڵەکان
بەهۆی وشكەساڵی و وشكبوونی زیاتر لە 90٪ی زەلكاوەكانی عیراق، نزیكەی 500 هەزار خێزانی عیراقی لەژێر هەڕەشەی لەدەستدانی سەرچاوەی بژێوی ژیانیاندان.
عارف حەمامی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق باسی لەوەكردووە، بەهۆی وشكەساڵییەوە نزیكەی 500 هەزار خێزان لە باشوری عیراق كە كاری كشتوكاڵ و ئاژەڵداری و راوەماسی دەكەن، مەترسی لەدەستدانی سەرچاوەی بژێوی ژیانیان هەیە، چونكە 90%ی زۆنگاوەكان وشكبون.
ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی نوێنەران دەشڵێت، وشكەساڵی تەنها كاریگەریی لەسەر داهاتووی كشتوكاڵ نابێت، بەڵكو دەبێتە هەڕەشە بۆسەر توانای دابینكردنی ئاوی خواردنەوە.
لەماوەی رابردووشدا وەزارەتی سەرچاوەكانی ئاوی عیراق رایگەیاندبوو، عیراق رووبەڕووی گەورەترین قەیرانی كەمئاوی 20 ساڵی رابردوو و سەختترین وشكەساڵی 80 ساڵی رابردوو بووەتەوە.
نوێنەری سەرۆكی ئەمریكا گەیشتە روسیا بۆ باشتكردنی پەیوەندیەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە، وتەبێژی كرملنیش دەڵێت، چاكبونەوەی پەیوەندییەكانی نێوان واشنتۆن و مۆسكۆ كاتی پێویستە.
ستیڤ ویتكۆف نوێنەری سەرۆكی ئەمریكا گەیشتە مۆسكۆی پایتەختی روسیا و بڕیارە لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە كۆببێتەوە و گفتوگۆ بكات لەبارەی باشتركردنی پەیوەندییەكانی واشنتۆن و مۆسكۆ.
هاوكات، سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، سەپاندنی پاكێجێكی نوێی سزاكانی ئەمریكا بەسەر روسیا دوادەخات تا دوای سەردانەكەی ویتكۆف.
لە بەرامبەردا، دیمیتری پیسكۆف وتەبێژی كۆشكی كرملن رایگەیاند، ئاساییكردنەوەی پەیوەندیەكانی نێوان مۆسكۆ و واشنتۆن كاتی پێویستە، سەبارەت بە كۆبوونەوەی لوتكەی نێوان پوتن و ترەمپیش، وتەبێژی كرملن رایگەیاند، هیچ پێشكەوتنێك لەو بابەتەدا نیە.
وەرگەڕانی بارهەڵگرێكی هەڵگری یارمەتی لە غەززە كوژرانی 20 كەس لێكەوتەوە، ترەمپیش دەڵێت بڕیاری ئیسرائیل بۆ داگیركردنی تەواوی غەززە پەیوەستە بەخۆیانەوە.
بەپێی زانیارییەكانی نووسینگەی راگەیاندنی حكوومەتی لە كەرتی غەززە، درەنگانی شەوی سێشەممە، بارهەڵگرێكی هەڵگری یارمەتی خۆراكیی لە غەززە وەرگەڕا و لانیكەم 20 فەلەستینی گیانیان لەدەستدا و دەیان كەسی دیكەش برینداربوون.
سەرچاوەكان ئاماژەیان بەوەشكردووە، رووداوەكە لە كاتێكدا بووە دانیشتووانی ناوچەكە هەوڵیانداوە بگەنە بارهەڵگرێكی فریاگوزاری كە لەسەر رێگایەكی قیرتاو نەكراو هاتووچۆی كردووە، بەو هۆیەشەوە لەناو قەرەباڵغی خەڵكی مەدەنیدا وەرگەڕاوە.
لایخۆشییەوە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە كۆشكی سپی سەبارەت بە بڕیارێكی حكومەتی ئیسرائیل بۆ داگیركردنی تەواوەتی غەززە رەتیكردەوە بڵێت پاڵپشتی یان دژایەتی دەكات و رایگەیاند، ئەو بڕیارە پەیوەستە بە ئەوانەوە، ئەو تەنها گرنگی دەدات بە گەیشتنی خۆراك بە دەستی خەڵکی غەززە.
سەرۆكی پەرلەمانی توركیا رایگەیاند وڵاتەكەیان لە قۆناغێكی گرنگی گۆڕانكاریدایە دەشڵێت چەكدانان لە ئەنجامی هیچ مامەڵەیدا نەبوە و تەنها خواستی خەڵك بوە.
دوای بەرێوەچونی یەكەم كۆبونەوەی كۆمسیۆنی پرۆسەی ئاشتی لە پەرلەمانی توركیا و ناو لێنانی كۆمسیۆنەكە بەناوی كۆمسیۆنی هاوپشتی نەتەوەیی و برایەتی و دیموكراسی، نوعمان كورتولموش سەرۆكی پەرلەمانی توركیا وتی: لە لێواری قۆناغێكی نوێداین كە بە هەنگاوە چارەنوسسازەكان هەوڵەكانی كودەتا و تیرۆر پووچەڵ كرانەوە.
وتیشی پڕۆسەی چەك دانان لە ئەنجامی مامەڵەیەكدا نەبوە، بەڵكو بەهۆی پێداگریی خەڵكی وڵاتەكە بوە بۆ ئارامیی، یەكگرتوویی .
سەرۆكی پەرلەمانی توركیا راشیگەیاند: كۆمیسیۆنی هاوپشتی ئامانجی سەرەكیی كاركردنە بۆ بەدیهاتنی ئاشتی و یەكێتی و یەكڕیزی دەبێت سەرپشك بێت لە چۆنیەتی كۆبونەوە و گفتوگۆ سەبارەت بە پڕۆسەكە.
هاوكات سەرۆكی پەرلەمانی توركیا رەشنوسێكی 12 خاڵی بڵاوكردەوە كەتێیدا چوارچێوەی كاركردنی كۆمسیۆنەكە دیاریكراوە
وەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند، لەماوەی دوو رۆژی داهاتوودا نەوتی هەرێمی كوردستان وەردەگرن و لە رێگەی بەندەری جەیهانی توركیاوە هەناردەی دەكەین.
حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عیراق لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەنوسیدا لە كاتی سەردانی بۆ كۆمپانیای نەوتی باكور رایگەیاند، رێككەوتنیان لەگەڵ هەرێم هەیە، وتیشی لە ئێستادا هەرێم 130 هەزار بەرمیل نەوت رۆژانە بەرهەمدەهێنێت، 50 بۆ ناخۆیە و 80 هەزار بەرمیل لە رێگای كۆمپانیای سۆمۆوە رەوانەی بەندەری جەیهانی توركیا دەكرێت بۆ هەناردەكردنی.
وەزیری نەوت راشیگەیاند، ئەمڕۆ یان سبەینێ بڕی 80 هەزار بەرمیل نەوتەكەی نەوتی هەرێم لە لایەن حكومەتی فیدراڵیەوە وەردەگرێت.
ئاماژەی بەوەشكرد، بە پێی ئەو رێككەوتنەی لەگەڵ هەرێم كراوە دەبێت وردە وردە بەرهەمهێنان نەوتی هەرێم بگاتە 400 هەزار بەرمیلی رۆژانە.
راشیگەیاند، رێككەوتنیان هەیە لەگەل حكومەتی خوجێی كەركوك هەیە بە ئامانجی پەرەپێدان ئەو پارێزیە ئەوەش تەنها لە رێگای پەرەپێدانی كێڵگە نەوتیەكانەوە دەبێت، وتیشی پلان هەیە نەوتی بەرهەمهێنراوی رۆژانەی كەركوك بگەیەنرێتە 600 هەزار بەرمیل.
پارێزگاری كەركوكیش رایگەیاند، كردنەوەی ئەو وێستگە نوێی نەوت دەستكەوتێكی گەورەیە بۆ كەركوك، وتیشی، پشتوانی هەموو كەسێك دەكەن ژێرخانی كەركوك پەرەپێبدات، هەروەها بوونی كۆمپانیای نەوتی بەریتانی پی پی لە كەركوك بۆ پەرەپێدانی ئەو كێڵگە نەوتیانە دەستكەوتە بۆ هەموان، وتیشی بەهەموو شێوەیك پشتووانی وەزارەتی نەوتی عیراق دەكەن.
وەزیری نەوتی عیراق: بەهۆی هێرشكردنە سەر كێڵگە نەوتییەكانی هەرێم بەرهەمهێنانی نەوت كەمبوەتەوە
دانیشتوانی ناحیەی کەورگۆسک سەر بە قەزای خەبات دژی نەبونی خزمەتگوزارییەکان و نەبونی ئاو و کارەبا گردبوونەوە رێگای سەرەکی قەزاکەیان داخست.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، بەهۆی داخستنی رێگاکەوە لۆدێکی زۆر لەسەر شەقامەکە دروستبووە و ئاستەنگی هاتوچۆی لێکەوتووەتەوە.
داواکاریی هاووڵاتیانی ناحیەکە تایبەتە بە جێبەجێکردنی پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان و دامەزراندن، تائێستاش بەرپرسانی ناوچەکە بەدەم داواکارییەکانەوە نەچوون.
دوای دەستگیرکردنی عەجاج ناسراو بە جەلادەکەی زیندانی نوگرەسەلمان، تۆمارکردنی سکاڵا لەلایەن کەسوکاری ئەنفالکراوان بەردەوامە.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، لە سلێمانی و چەندین شوێنی دیکەش سکاڵاکان تۆماردەکرێن و وتە لە شایەتحاڵ و تاقانەکانی ئەنفالی ناو زیندانەکە وەردەگیرێت.
عەجاج ناوی تەواوی عەجاج ئەحمەد حەردان تکریتییە، خەڵکی شاری تکریتی ناوەندی پارێزگای سەڵاحەدینە و بە جەلادەکەی زیندانی نوگرەسەلمان ناسراوە لەسەردەمی حوکمی رژێمی پێشووی بەعس.
رژێمی بەعس لەساڵی 1988دا لەهەڵمەتێکی سەربازی گەورەدا پلانی ئەنفالی کوردی بەچەند قۆناغێک دەستپێکرد و بەهۆیەوە زیاتر لە 182 هەزار کەس ئەنفال و بێسەروشوێن کران.
سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند هێرشەكانی وڵاتەكەی بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێرانی راگرت بە وتەی ترەمپ هێرشەكان نەبوایە ئێران لە دوو مانگی دیکەدا دەبووە خاوەنی چەكی ئەتۆمی.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، هەوڵەكانی بۆ راگرتنی جەنگ لە جیهاندا بەردەوام دەبێت وهێرشی سەر دامەزراوە ئەتۆمییەكانی ئێران لە چوارچێوەی راگرتنی جەنگدا بوە.
ترەمپ وتیشی، ئەگەر هێرشەكانی ئەمریكا نەبوایە، ئێران دەیتوانی لە ماوەی دوو مانگی دیکەدا چەكی ئەتۆمی دروست بكات.
ئەمریكا لە مانگی شەشی ئەمساڵدا هەرسێ دامەزراوەی ئەتۆمیی فۆردۆ، نەتەنز و ئەسفەهانی بۆردومان كرد و سەرۆكی ئەمریكاش دوای بۆردومانەكە رایگەیاند، بەرنامەی ئەتۆمیی ئێرانیان لەناوبردوە.
میدیا ناوخۆییەکانی فەرەنسا بە پشتبەستن بە سەرچاوەکانی حکومەتی خۆجێی لە باشووری وڵاتەکە بڵاویانکردەوە، ئاگرێکی گەورە هەزاران هێکتار زەوی دەسوتێنێت.
راپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە زیاتر لە 4 هەزار و 500 هێکتار زەوی و بەروبووم لە ئاگرەکەدا سووتاون کە لە شاری ریباوت کەوتەوە.
بە وتەی بەرگری شارستانی ناوچەکە، بڵێسەی ئاگرەکە بە شێوەیەکی نائاسایی و خێرا بڵاوبووەتەوە و پێناچێت تا ئێوارە ئاگرەکە کۆنتڕۆڵبکرێت.
هاوکات زیاتر لە هەزار کەس لە تیمی ئاگرکوژێنەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئاگرەکە بەشداربوون، بە هۆی بای بەهێزیشەوە کۆنتڕۆڵکردنی ئاگرەکە ئەستەم بووە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە توندی دژایەتی پرۆژەیاسای حەشدی شەعبی دەکات و ئاشکرایکرد، ئەمریكا پاڵپشتی لە تەواوی سەروەری عیراق دەكات.
تامی برۆس وتەبێژی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، ئەمریکا بە توندی دژایەتی پرۆژەیاسای حەشدی شەعبی دەکات و پاڵپشتی لە تەواوی سەروەری عیراق دەکەین.
تامی بروس ئەوەشی خستەڕوو، ئەم پڕۆژە یاسایە دژی رێككەوتنی ستراتیژی ئەمریکا لەگەڵ عیراق و یارمەتییە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ ئەو وڵاتە.
سەدان رۆژنامەنوس داوادەکەن رێگەیان پێبدرێت بۆ کارکردن بڕۆنە ناو کەرتی غەززە و ناوەندێکی رۆژنامەنوسانیش ئاماری پێشێلکاریەکان بۆ سەر رۆژنامەنوسان لە کەرتی غەززە بڵاوکردەوە.
زایاتر لە 600 رۆژنامەنوس و پەیامنێر لە سەرانسەری جیهانەوە داوادەکەن بۆ روماڵکردنی رەوشی کەرتی غەززە رێگەیان پێبدرێت دەستبەجێ و بەبێ هیچ بەربەستێک برۆنە ناو کەرتەکە لەمیانەی هەڵمەتێک لەژێر ناونیشانی ئازادی روماڵکرد.
بەشێک لەو رۆژنامەنوسانە لە میدیا جیهانیەکانی وەک سی ئێن ئێنی ئەمریکی و سکای نیوز و زە گاردیانی بەریتانی رێکخەری ئەو هەڵمەتەن بۆ رێگە پێدانیان لە کارکردن لە کەرتی غەززە.
ناوەندی مەدا بۆ پەرەپێدان و ئازادی رۆژنامەوانی لە فەلەستین رایگەیاند، لە مانگی رابردوودا سوپای ئیسرائیل 62 پێشێلکاری بەرانبەر بە رۆژنامەنوسان ئەنجامداوە بەهۆیەوە 9 رۆژنامەنوس کوژراون و 10ی دیکەش برینداربوون، هەروەها لە کاتی روماڵکردنەکاندا 7 پەیامنێر دەستگیرکراون و رێگریش لە 18پەیامنێرکراوە.
دوای ململانێیەكی درێژخایەن لەگەڵ نەخۆشی شێرپەنجە، هونەرمەند نەرمین قادر، ئەكتەری دیاری بەرنامەی بەرنامە كۆچی دوایی كرد.
ئێوارەی ئەمڕۆ نەرمین قادر لە شاری سلێمانی و لە تەمەنی 63 ساڵیدا كۆچی دواییكرد.
نەرمین قادر ماوەی زیاتر لە چل ساڵە خزمەت بە بواری شانۆ و سینەما و هونەری كوردی كرد و خێزانەكەی بەشێك بوون لە خەباتی رزگاریخوازی گەلی كورد و قوربانییان بۆ داوە.
نەرمین قادر بە خانمە تاقانەكەی بەرنامەی بەرنامە دەناسرا كە لە ساڵی 1998 لە خاک تیڤی و دواتریش لە کوردسات پەخش دەكراو بۆ چەند ساڵێك بەردەوام بوو كە سەرنجی تەواوی خەڵكی هەرێمی كوردستانی بەلای خۆیدا راكێشابوو.
بەهۆی لافاوەوە لە ناوچەکانی باکوری هیندستان دەیان کەس بێسەروشوێن و ژمارەیەک کەسیش گیانیان لەدەستداوە.
میدیاکانی هیندستان بڵاویانکردەوە، بەهۆی دروستبوونی لافاوە لە چەند گوندێکی بناری زنجیرە چیای هیمالایا 50 کەس بێسەرو شوێن بوون و 4 کەسی دیکە گیانیان لەدەستداوە، پێشبینیش دەکرێت ئەو ژمارەیە لەماوەی داهاتوودا زیاتربێت، هەروەها چەندین خانوی هاووڵاتیان بەهۆی لافاوەکەوە روخاوە.
بەرگری شارستانی هیندستان رایگەیاند، لە رێگەی تیمەکانەوە سەدان کەسیان رزگارکردوە و لە رێگەی سێ هەلیکۆپتەرەوە گەران و پشکنین بۆ دۆزینەوەی ئەو کەسانەی بێسەروشوێن بوون بەردەوامە.
وەزیری بەرگری ئیسرائیل لە میانەی سەردانێكیدا بۆ ناوچەیەکی ئەمنی لە کەرتی غەززە ئامانجەکانی جەنگی غەززە ئاشکرادەکات پاش ئەو دەنگۆیانەی کە باس لەوە دەکات سەرۆک ئەرکانی سوپا دژی فراونکردنی جەنگی غەززەیە.
یسرائیل کاتز وەزیری بەرگی ئیسرائیل لە سەردانێکیدا بۆلای سەربازانی وڵاتەکەی لە ناوچەیەکی ئەمنی لە کەرتی غەززە رایگەیاند، ئامانجەکانی جەنگی غەززە سنوردارکردنی بزوتنەوەی حەماس لە رووی سەربازییەوە و رەخساندنی هەلومەرجی گونجاو بۆ رزگارکردنی بارمتە ئیسرائیلیەکانی ژێردەستی حەماس لە غەززە.
راشیگەیاند، سوپای ئیسرائیل لەو ناوچانەدا کە دەستیبەسەردا گرتووە بەشێوەیەکی هەمیشەی دەمێنێتەوە بۆ نەهێشتنی هەر هەڕەشەیەک لە داهاتودا بۆ سەر ئیسرائیل هەروەها رێگریکردن لە هاتنی چەک بۆ کەرتی غەززە بەرێگەی قاچاخ.
ئەوەش لەکاتێکدایە، میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویانکردوەتەوە، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئیسرائیل دژی فراوانکردن و داگیرکاری تەواوەتی کەرتی غەززە بەهۆی دروست بوونی مەترسی بۆ سەر ژیانی بارمتە ئیسرائیلیەکان و کوژرانی سەربازی سەبازی زیاتر.
زەوی بە خێراییەکی پێوانەیی دەخولێتەوە و زانایان هۆشداری لە "کۆتاییەکی کارەساتبار" دەدەن.
زانایان هۆشداری دەدەن لەوەی کە خولانەوەی زەوی ئەمڕۆ سێشەممە خێراییەکی نائاسایی بەخۆیەوە دەبینێت، ئەمەش وا دەکات یەکێک لە کورتترین رۆژەکانی مێژوو تۆمار بکرێت.
بە وتەی شارەزایان، ئەم گۆڕانکارییە بچووکە بەهۆی هێزەکانی کێشکردنی مانگەوە روودەدات کە وادەکات هەسارەکە خێراتر بخولێتە24 کاتژمێرە.
هەرچەندە مرۆڤ هەست بەم گۆڕانکارییە ناکات، بەڵام زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەردەوامبوونی خێرابوونی خولانەوەی زەوی لەوانەیە لە داهاتوویەکی دووردا دەرەنجامی کارەساتباری لێبکەوێتەوە.
مەترسیی نوقمبوونی شارەکان لە داهاتوودا
زانایان روونی دەکەنەوە کە خێرابوونی خولانەوەی زەوی هێزی دەرکردنی ناوەندی (قوة الطرد المركزي) زیاد دەکات، ئەمەش دەبێتە هۆی پاڵنانی ئاوی زەریاکان لە جەمسەرەکانەوە بەرەو هێڵی کەمەرەیی.
زیادبوونێکی کەم لە خێرایی خولانەوەی زەویدا، تەنانەت ئەگەر تەنها یەک میل لە کاتژمێرێکدا بێت، دەکرێت ببێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاو بە چەند ئینجێک لە ناوچە کەمەرەییەکان. ئەمەش مەترسیی نوقمبوونی ئەو شارە کەنارییە نزمانە زیاد دەکات کە لە بنەڕەتدا رووبەڕووی هەڕەشەی بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان بوونەتەوە.
لە سیناریۆی خراپتردا، ئەگەر خێرایی خولانەوەی زەوی بە بڕی 100 میل لە کاتژمێرێکدا زیاد بکات، ئەوا بەشێکی بەرفراوانی ناوچە کەمەرەییەکان بەهۆی رژانی ئاوی جەمسەرەکانەوە بەرەو باشوور بە تەواوی ژێرئاو دەکەون.
