بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. لە رۆژی جیهانیی زمانی دایکدا پەیامێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیداهاتووە، " بە شانازییەوە زمانی شیرینی کوردی، زمانی ئێمەیە و هێمای شوناسی نەتەوەییمانە، ئەرکمانە پارێزگاری لەم سامانە بەنرخە بکەین".

دەقی پەیامەکەی سەرۆکی یەکێتی 

لە رۆژی جیهانیی زمانی دایکدا، پیرۆزباییەکی گەرم ئاڕاستەی خەڵکی کوردستان و هەموو ئەو رۆڵە دڵسۆزانەی نیشتمانەکەمان دەکەم کە خەباتیان بۆ بەرزڕاگرتنی زمانەکەمان کردووە.

بە شانازییەوە زمانی شیرینی کوردی، زمانی ئێمەیە و هێمای شوناسی نەتەوەییمانە، ئەرکمانە پارێزگاری لەم سامانە بەنرخە بکەین کە پێشینانمان بۆیان جێهێشتووین.

لەم رۆژەدا جەخت لەسەر ئەوە دەکەینەوە کە پاراستن و پەرەپێدانی زمانی دایک بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشی هەموو تاک و پێکهاتەکانی کۆمەڵگەیە و بەڵێن دەدەین کار بۆ بەهێزترکردنی زمانی کوردی لە تەواوی بوارەکاندا بکەین.

 

قوباد تاڵەبانی لە رۆژی جیهانیی زمانی دایکدا، ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا، ئەركی ئێمە لە زمان پاراستنەوە گۆڕاوە بۆ گەشەپێدانی زمانی کوردی.

قوباد تاڵەبانی رایگەیاند، پیرۆزبایی لە هەموو ئەو نووسەر و شاعیر و خەباتکارانە دەکەین، کە دەیان ساڵە سینە و زاریان كردۆتە قەڵغان لە پێناو پاراستنی زمانی کوردیدا، وەك سەربازی ون؛ ڕەنج و تاڵی و مەینەتیی زۆریان بۆ زمانەكەمان چەشتووە. لەمڕۆدا لەگەڵ پارێزەرانی زمان، ئاواتمانە هەموو منداڵانی کورد ئەو مافە سەرەتاییەیان بۆ بەدی بێت، کە پەروەردەكردن و فێركردنە بە زمانی شیرینی کوردی.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا، ئەركی ئێمە لە زمان پاراستنەوە گۆڕاوە بۆ گەشەپێدانی زمانی کوردی، دەبێت حکومەت و ناوەندە زانستییەكان، بە پێی پلان و چنینێكی هاودەنگ، کار بکەن، تا زمانی کوردی لەگەڵ گۆڕانکاری و پێشکەوتنە زانستی و بەجیهانیبوونەكاندا، برەو بسەنێت، بۆ ئەوەی نەک لە مەترسیی پەراوێزکەوتن و پاشکۆبوون رزگاری بکەین، بەڵکو شانبەشانی زمانە زیندووەکانی جیهان، وەك چۆن رەگدارە، وەهاش پایەدار و بەكار بێت.

بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی لە 48 سەعاتی داهاتوودا ئاسمان ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما دوو بۆ سێ پلە بەرز دەبنەوە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی هەرێم بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما  دوو بۆ سێ پلە بەگشتی بەرز دەبنەوە بە بەراوورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ.

ئاماژەی بەوەشکرد، سبەینێ ئاسمان ساماڵ دەبێت لە ناوچە شاخاویەکان هەندێک کات دەگۆرێت بۆ نیمچە هەور، هەروەها پلەکانی گەرما نزیک دەبێتەوە لە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ ئەمرۆ:

هەولێر: 23پلەی سیلیزی

پیرمام: 22 پلەی سیلیزی

سۆران: 19 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران: 15 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 22پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 24پلەی سیلیزی

دهۆک: 21 پلەی سیلیزی

زاخۆ: 21 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە : 22 پلەی سیلیزی

گەرمیان : 26 پلەی سیلیزی

کۆمپانیای نەوتی باکور ئاشکرایکرد، دوای دروستبوونی گرفتێکی تەکنیکی لە سیستمی پێوەرەکان، ئاگر لە وێستگەی پەستانی غازی باجوان لە کەرکوک کەوتەوە و دواتر لەلایەن تیمەکانەوە کۆنتڕۆڵکرا.

کۆمپانیای نەوتی باکور لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، سەعات 3:20ـی  بەیانی بەهۆی گرفتێکی تەکنیکی لە سیستمی پێوەرەکان، لێچوونی غاز لە وێستگەی باجوان رویداوە و بووەتە هۆی ئاگرکەوتنەوە لە پەنای وێستگەکەدا.

ئەوەشی خستەڕوو، تیمەکانیان بەپێی پلانی فریاگوزاری توانیویانە لە ماوەیەکی کەمدا ئاگرەکە کۆنتڕۆڵ بکەن و رەوشەکە ئاسایی بکەنەوە، راشیگەیاند، هیچ زیانێکی گیانی نەبووە و ئێستا کار بۆ چاککردنەوەی بۆرییەکان دەکرێت تا بگەڕێنەوە سەر کارەکانی تر.

کۆمپانیاکە دڵنیایی دەداتە هاووڵاتییان کە هەموو دامەزراوەکان بە سەلامەتی کار دەکەن و رێکاری پێویست بۆ پاراستنی کارمەندان لە شوێنی روداوەکە گیراوەتەبەر.

ئاڵۆزیی نێوان فەرەنسا و ئیتاڵیا؛ ماکرۆن بە میلۆنی دەڵێت: "هەرکەسە و با لە ماڵی خۆی بێت".

پەیوەندییەکانی نێوان فەڕەنسا و ئیتاڵیا جارێکی تر رووی لە گرژی کردووە، ئەمەش دوای ئەوەی ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، بە توندی وەڵامی لێدوانەکانی جۆرجیا میلۆنی، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا دایەوە سەبارەت بە کوژرانی چالاکوانێکی راستڕەوی فەرەنسی لە شاری لیۆن.

چالاکوانێکی راستڕەو بە ناوی کوینتان دێرانک (تەمەن 23 ساڵ) لە شاری لیۆن، لە کاتی پێکدادانێکدا لە پەراوێزی چالاکییەک لە نزیک پەیمانگای (Sciences Po Lyon) بە سەختی بریندار بوو و دواتر گیانی لەدەستدا. ئەم رروداوە لە کاتێکدا بوو کە پەرلەمانتاری ئەوروپی ریما حەسەن لەوێ بەشدار بوو.

داواکاری گشتی فەرەنسا رایگەیاند، شەش کەس لە هێرشەکەدا بەشدار بوون و تۆمەتی کوشتن ئاراستەی دووانیان کراوە. هەروەها یاریدەدەری پەرلەمانتارێکی پارتی (فەرەنسای یاخیبوو) تۆمەتبار کراوە بە بەشداری لە توندوتیژییەکەدا.

ململانێی لێدوانەکان

میلۆنی چی وت؟

میلۆنی لە پۆستێکدا رایگەیاند، کوژرانی دێرانک لەسەر دەستی "گرووپە توندڕەوە چەپەکان" نوێنەرایەتی "برینێک بۆ هەموو ئەوروپا" دەکات و هۆشداری دا لە بڵاوبوونەوەی "کەشوهەوای رقی ئایدۆلۆژی".

وەڵامی ماکرۆن:

ماکرۆن بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بەڵام توند وەڵامی دایەوە و وتی: "ئەو ناسیۆنالیستانەی کە نایانەوێت کەس دەستوەردان لە کاروباریان بکات، خۆیان یەکەم کەسن کە لێدوان لەسەر کاروباری وڵاتانی تر دەدەن." پاشان ئاماژەی بەوەکرد: "با هەرکەسە و لە ماڵی خۆی بمێنێتەوە، ئەو کاتە کاروبارەکان باش دەبن." کاتێکیش لێی پرسرا ئایا مەبەستی میلۆنییە؟ وتی: "خۆتان تێگەیشتن مەبەستم کێیە."

کاردانەوە سیاسییەکان

لە فەرەنسا: پارتی (کۆبوونەوەی نیشتمانی) راستڕەو، ئەم روداوەی وەک بەڵگەیەک بۆ بوونی توندوتیژی سیاسی دژی خۆیان بەکارهێنا، بەتایبەت کە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان و هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی 2027 لە پێشە.

لە ئیتاڵیا: وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا روداوەکەی بە مەترسیدار ناوبرد و بە هاوشێوەی "ساڵانی قورقوشم" (سەردەمێکی توندوتیژی سیاسی لە مێژووی ئیتاڵیا) وەسفیکرد.

پاشەکشەی میلۆنی: دواتر میلۆنی رایگەیاند، لێدوانەکانی بە هەڵە تێگەیشتنی بۆ کراوە و تەنها ویستوویەتی هۆشداری بدات لە جەمسەرگیری کۆمەڵایەتی، نەک دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی فەرەنسا.

جێگەی ئاماژەیە، بنەماڵەی قوربانییەکەش لە رێگەی پارێزەرەکەیانەوە داوای هێورکردنەوەی رەوشەکە دەکەن و داوا دەکەن هەموو جۆرە توندوتیژییەکی سیاسی شەرمەزار بکرێت.

بەرەبەیانی ئەمڕۆ بۆریەكی غاز لەناوچەی باجوان لە سنوری كەركوك تەقییەوە و دوای چەند سەعاتێك لەلایەن بەرگری شارستانییەوە كۆنترۆڵكرا.

سەرچاوەیەك لە كۆمپانیای غازی باكور بە كوردسات نیوزی راگەیاند، بۆریەكی غاز لەناوچەی باجوان لە سنوری كەركوك تەقییەوە و غاز لە نێوان هەردوو كێڵگەی (ئەی بی یەك و ئەی بی دوو) لە باجوان دەگوازێتەوە.

وتیشی، هۆكاری تەقینەوەی بۆرییەكە تەكنیكی بووە و ئاگرەكەش نزیكەی دوو سەعات و نیو بەردەوام بووە، دواتر لەلایەن بەرگری شارستانی كۆمپانیاكەوە كۆنترۆڵكراوە و هیچ زیانێكی گیانی نەبووە.

دوای ئەوەی دوای ئەوەی دادگای باڵای ئەمریکا بڕیارێکی دژ بە پلانەکانی دۆناڵد ترەمپ دەرکرد و رایگەیاند، کە سەپاندنی باجی گومرگی نوێ لە دەسەڵاتی ئەودا نییە و سنووربەزاندنە و بە نایاسای دانا، دۆناڵد ترەمپ دەڵێت؛ نەک دەسەڵاتیان سنوردار نەکردوم،  بەڵکو بە پێچەوانەوە دەسەڵاتی بەهێزتری پێ بەخشیوە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا. 

ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، کە دادگا تەنها بەکارهێنانێکی دیاریکراوی یاسای "دەسەڵاتە ئابوورییە فریاگوزارییە نێودەوڵەتییەکان"ی سنووردار کردووە نەک هەموو جۆرە باجەکان، هەر بۆیە ئەو بڕیارە توانای سەرۆک بۆ سەپاندنی باج لە داهاتوودا پەکناخات.

لەم چوارچێوەیەدا، ترەمپ رایگەیاند،کە رێگایەکی جیاواز و بەهێزتر لە بژاردەی گومرگی دەگرێتە بەر و ئەو دەسەڵاتانە بەکاردەهێنێت کە سەرۆکەکانی پێشوو پەنایان بۆ نەبردووە.

 وەک هەنگاوێکی کردەیی، ترەمپ واژۆکردنی فەرمانێکی جێبەجێکردنی راگەیاند بۆ سەپاندنی باجێکی جیهانی بە رێژەی %10، کە وەک باجێکی  زیادە دەچێتە سەر ئەو باجە ئاساییانەی کە ئێستا لە کاردان.

ترەمپ جەخت دەکاتەوە چەندین یاسای تری فیدراڵی هەیە کە دەسەڵات دەدات بە سەرۆک بۆ سەپاندنی باج و ئێستا دەتوانێت باجێک دابنێێت،  کە زۆر زیاترە لەوەی دادگای باڵا  ئەمریکا هەڵیوەشاندوەتەوە

 سەعدی ئەحمەد پیرە، ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان لەشاری هەولێر پێشوازیكرد، لە وەفدێکی پارتی چەپی سوید، کە پێکهاتبوون لە  یۆناس سیۆستێت ئەندامی پەرلەمانی ئەوروپا ،یەکبون ئالپی ئەندامی بۆردی سەرکردایەتی پارتی چەپی سویدی.

ئەمڕۆ هەینی ،سەعدی ئەحمەد پیرە و وەفدێکی پارتی چەپی سوید لە هەولێر کۆبونەوە و  لە کۆبونەوەکەدا هەردولا تاوتوێی رەوشی سیاسی عیراق بەگشتی و هەرێمی کوردستانیان بەتایبەتی کرد.

سەعدی ئەحمەد پیرە رایگەیاند، كە یەكێتی نیشتیمانی کوردستان خوازیاری سەقامگیری سیاسی و ئەمنیە لە ناوچەکە بەتایبەت خوازیاری زیاتر توند و تۆڵترکردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و بەغدایە

ناوبراو، جەختیکردەوە لەوەی باشترکردنی پەیوەندییەکانی هەرێم و بەغداد بە ئاراستەی بەدەستخستنی زیاتری ماف و ئیمتیازاتەکانی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان بێت لە چوارچێوەی دەستوری هەمیشەیی عیراقدا

دوای ئەوەی دادگای باڵای ئەمریکا بڕیارێکی دژ بە پلانەکانی دۆناڵد ترەمپ دەرکرد و رایگەیاند، کە سەپاندنی باجی گومرگی نوێ لە دەسەڵاتی ئەودا نییە و سنووربەزاندنە و بە نایاسای دانا، دۆناڵذ ترەمپیش دەڵێت ئەو کارە جێی شەرمەزارییە.

دوای ئەوەی  دادگای باڵای ئەمریکا بڕیارێکی گەورەی ترەمپی هەڵوەشاندەوە، دۆناڵد ترەمپ کاردانەوەی توندی نیشاندا و بڕیارەکەی دادگای بە "شەرمەزارانە" ناوبرد.

لە کاتێکدا، کە ڕێکخراوی بازرگانی جیهانی بێدەنگی هەڵبژاردووە لەسەر ئەو بڕیارەی دادگای باڵای ئەمریکا و هیچ لێدوانێکی لەسەر ئەم بڕیارە دادوەرییە نەداوە، کەناڵی "سی ئێن ئێن" بڵاوی کردەوە، کە ترەمپ بە کەسە نزیکەکانی رگەیاندووە کە پلانی "ب" ی هەیە و جێگرەوەیەکی ئامادە کردووە بۆ تێپەڕاندنی بڕیارەکەی دادگا و جێبەجێکردنی سیاسەتە ئابوورییەکانی.

لای خۆشیەوە حکومەتی کەنەدا  پێشوازی لە بڕیارەکەی دادگای باڵای ئەمریکا کردوە  سەبارەت بە باج رایگەیاندوە، ئەو بڕیارە  پێگەی ئێمە بەهێز دەکات.

دوای هاتنەوە سەر دەسەڵات، دۆناڵد ترەمپ بە بیانوی بەهێز کردنی ئابوری باجی گومرگی بەسەر چەند وڵاتێکدا سەپاند  و رایگەیاند بوو، ئامانجیان لەو کارە نەهێشتنی کورتهێنانی بازرگانیی ئەمەریکایە لەگەڵ زۆرێک لەو وڵاتانەی، کە دەیان ساڵە سیستەمی بازرگانیی جیهانیان هەژاندووە.

پەروین بوڵدان، ئەندامی وەفدی ئیمرالی لە پارتی دەم، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رۆژنامەی (یەنی ئۆزگور پۆلیتیکا) وردەکاریی نوێی دەربارەی دیداری وەفدەکەیان لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان، کە لە 16ی شوبات ئەنجام درابوو خستەڕوو. 

بوڵدان ئاماژەی بەوە کردوە، کە باری تەندروستی و ورەی ئۆجەلان زۆر بەرز بووە و بە تەواوی ئامادە و هاندەر بووە بۆ بەرەوپێشبردنی پڕۆسەی چارەسەری. 

سەبارەت بەرەوشی زیندانی ئیمرالیش، بوڵدان رایگەیاند، کە هێشتا هیچ گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە رەوشی مانەوەی ئۆجەلاندا نەکراوە و تەنیا شاندەکەی ئەوان مانگی جارێک سەردانی دەکەن، جگە لە هەندێک دیداری دەگمەنی خێزان و پارێزەرەکانی.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، بوڵدان باسی لەوە کرد، کە عەبدوڵا ئۆجەلان پڕۆسەی چارەسەری بە دوو قۆناغ دەبینێت؛ قۆناغی یەکەم کە کۆتاییهاتنی شەڕ و دانانی چەک بوو تەواو بووە، ئێستا کاتی قۆناغی دووەمە کە بریتییە لە تێکەڵبوونەوەی دیموکراتیانە

ئۆجەلان جەختی لەوە کردووەتەوە، کە  تێکەڵبوونەوەی دیموکراتیانە  دەبێت لەسەر بنەمای گەرەنتی کردنی مافە یاساییەکانی گەلی کورد بێت، بەتایبەت پاراستنی زمان، ناسنامە و کولتووری کوردی. 

بوڵدان  دەڵێت؛ بە بڕوای ئۆجەلان، پێویستە یاساکان بە جۆرێک هەموار بکرێنەوە کە مافە رەواکانی کورد وەک نەتەوەیەکی هاوبەش بپارێزرێت.

لە کۆتاییدا، پەروین بوڵدان تیشکی خستە سەر پرسی یەکێتیی نەتەوەیی و ئاماژەی بەوە کرد کە بەرگریی کوردان بەرانبەر هێرشەکانی سەر رۆژئاوا، رۆحی یەکێتیی نەتەوەیی لە نێوان پارچەکانی کوردستاندا بەهێزتر کردووە و  عەبدوڵا ئۆجەلانیش یەکێتیی نەتەوەیی بە بابەتێکی "نەبڕاوە و بنەڕەتی" دەبینێت کە کاریگەریی راستەوخۆی لەسەر مێزی دانوستاندنەکان دەبێت.

 

 

 

 

 

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند،  بەرنامە ئەتۆمییەکەی وڵاتەکەی بە هەوڵی زانایانی ناوخۆیی پەرەی پێدراوە و بە هێرشی سەربازی یان بۆردومان لەناو ناچێت، ئاماژەی بەوەشکرد هیچ چارەسەرێکی سەربازی بۆ بەرنامە ئەتۆمییەکەمان نییە و ناتوانن لە ناوی بەرن و  گفتوگۆکانیان لەگەڵ ئەمریکا  لە جنێڤ زۆر باش بوون.

وەزیری دەرەوەی ئێران جەختیکردوەتەوە، کە پێشتر هێرشی بەرفراوان کراوەتە سەر بنکە ئەتۆمییەکانیان، بەڵام نەیانتوانیوە لەناوی بەرن یاخود پەکی بخەن و دوپاتیشیکردەوە ئەوان  بۆ شەڕ و ئاشتی ئامادەن.

ناوبراو دەشڵێت؛  تەنیا رێگە بۆ دڵنیابوون لە ئاشتیانەبوونی پڕۆسەی پیتاندنی یۆرانیۆم، پەنابردنە بۆ دانوستان و چارەسەری دیپلۆماسی، بۆ ئەو مەبەستەش لەگەڵ واشنتۆن لەسەر کۆمەڵێک بنەمای سەرەکی گفتوگۆ دەکەن سەبارەت بە رێوشوێنەکانی دروستکردنی متمانە سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەیان، هەروەها هەڵگرتنی سزاکانی سەر ئێران.

وەزیری دەرەوەی ئێران ئاشکراشی کردوە ، کە ئێستا گفتوگۆکان لەسەر چۆنیەتی دروستکردنی متمانە و گەرەنتی مانەوەی بەرنامەکە بە شێوەیەکی ئاشتیانە لە بەرانبەر هەڵگرتنی سزاکانی سەر ئێران بەردەوامن.

ئۆفیسی هەڵبژاردنەکانی سلێمانی، سەرجەم کارمەندانی رۆژی دەنگدانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاگادار دەکاتەوە، سەردانیان بکەن بە مەبەستی وەرگرتنی ماستەرکارتی پاداشتەکانیان.

ئاماژەیان بەوەشکردوە، لەرۆژی یەکشەممە، رێکەوتی 22ـی2ـی2026ـوە دەتوانن، سەدانی ناوەندەکانی تۆمارکردن بکەن بەمەبەستی وەرگرتنی ماستەر کارتی تایبەت بە پاداشتەکانیان.

ئۆفیسی هەڵبژاردنەکانی سلێمانی، داواش دەکات ئەو کارمەندانەی سەردانیان دەکەن، کارتی نیشتمانی و کارتی دەنگدان لەگەڵ خۆیاندا بهێنن و جگە لەرۆژانی هەینی و شەممە، ناوەندەکان رۆژانە لە کاتژمێر 8:30 ی بەیانی تا 2:00 پاش نیوەڕۆ کراوەن بە روی کارمەندەکاندا.

وەزارەتی کارەبای عیراق رایگەیاند،  بەمزووانە وەفدێکی رەسمی  سەردانی ئێران دەکات بۆ تاوتوێکردنی مەلەفی دابینکردنی غاز، ئەمەش دوای ئەوەی راوەستانی هەناردەی غازی ئێرانی بووە هۆی لەدەستدانی 5500 مێگاوات لە توانای بەرهەمهێنانی کارەبای نیشتمانی.

 ئەحمەد موسا، وتەبێژی وەزارەتی کارەبا  ئاماژەی بەوە کردوە، کە پلانیان هەیە لە رێگەی تەواوکردنی پڕۆژەی سەکۆی غازی شل لە بەندەری خۆر ئەلزوبەیر تا سەرەتای حوزەیرانی داهاتوو، نزیکەی 4000 مێگاوات کارەبا بخەنە سەر تۆڕەکە.

هاوکات وەزارەت جەختی لەوە کردەوە، کە فراوانبوونی نیشتەجێبوون و زۆربوونی ناوچە زێدەڕۆکان باری سەر شانی تۆڕەکەیان قورستر کردووە، بەڵام لە هەماهەنگیدان لەگەڵ وەزارەتی نەوت بۆ دابینکردنی سووتەمەنی جێگرەوە و غازی ناوخۆیی بۆ وێستگەکان تاوەکو لە وەرزی هاویندا جێگیریی کارەبا بپارێزرێت.

حەمەی حەمەسەعی، وەزیری ڕۆشنبیری و لاوان لە رۆژی جیهانی پەیامێکی بڵاوکردەوە وتێیدا هاتووە؛ لە رۆژی جیهانی زماندا، پیرۆزبایی لە ئاخێوەرانی تەواوی زمانەکانی جیهان بە گشتیی و زمانە دێرین و رەسەنەکان لە کوردستان بە تایبەت دەکەین.

هەروەها جەخت لە پاراستنی شوناس و فەرهەنگی نەتەوەکان دەکاتەوە و دەڵێت؛ خوێندن بە زمانی دایک بە مافێکی رەوای سەرجەم منداڵانی نەتەوە و پێکهاتە و دیالێکتە جیاوازەکان دادەنرێت بۆ بنیادنانی کەسایەتییەکی بەهێز.

حەمەی حەمەسەعی، هۆشداریش دەدات لەەوەی  زمانی هەورامی (گۆران)  لەبەردەم مەترسیدایە  دەڵێت؛ یەکێکە لەو زمانە دێرینانەی لە مێژوودا، زمانی باڵای ئەدەب و نووسین بووە، گەنجینەیەکی گەورەی ئەدەبی بەو زمانە وەک میراتی ڕۆشنبیری لە بەردەستماندایە، بەڵام بەداخەوە بە گوێرەی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان ئەو زمانە دێرینەی سەر زەمینی کوردستان لەبەردەم هەڕەشەدایە.

 

دەقی پەیامەکەی وەزیری رۆشنبیری

پەیامی پیرۆزبایی بە بۆنەی ڕۆژی جیهانی زمانی دایک

بە بۆنەی ڕۆژی جیهانی زمانی دایک، پیرۆزبایی لە ئاخێوەرانی تەواوی زمانەکانی جیهان بە گشتیی و زمانە دێرین و ڕەسەنەکان لە کوردستان بە تایبەت دەکەین.

٢١ ی شوبات، ڕۆژی ئاوڕدانەوە و بایەخدانی هەمەلایەنەیە بە فەرهەنگ، مێژوو، پاراستنی کولتوور و ڕەسەنایەتی زمانی دایک. لەم یادەدا خوازیارین هیچ زمانێکی دایکی، نەبێتە قوربانی فەرامۆشکردن و لەناوچوون. منداڵانی سەرجەم نەتەوە و پێکهاتە و دیالێکتەکان مافی ڕەوای خۆیانە بە زمانی دایک، پەروەردە و گۆش بکرێن.

لە ماوەی تەمەنی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئێمە لەوەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان هەوڵمانداوە زەمینەی پاراستن و گەشەپێدان بۆ زمانی دایک لە کۆمەڵگەی کوردستانی فەراهەم بکەین. بۆ ئەو مەبەستەش بەڕێوبەرایەتییە گشتییەکانی ڕۆشنبیری و هونەری سریان و تورکمان چالاکانە کاردەکەن.

هەورامی (گۆران)، یەکێکە لەو زمانە دێرینانەی لە مێژوودا، زمانی باڵای ئەدەب و نووسین بووە، گەنجینەیەکی گەورەی ئەدەبی بەو زمانە وەک میراتی ڕۆشنبیری لە بەردەستماندایە، بەڵام بەداخەوە بە گوێرەی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان ئەو زمانە دێرینەی سەر زەمینی کوردستان لەبەردەم هەڕەشەدایە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسییەکان، ئێمە لە وەزارەت پڕۆژەی خوێندنی تەنیا یەک وانەمان لە پۆلە بنەڕەتییەکانی کەرتی پەروەردەدا پێشکەش بەوەزارەتی پەروەردە کردووە.

سەرەڕای کۆششەکانمان و تاوتوێکردنی ئەو پرسە لە ئەنجوومەنی وەزیران و پشتگیری جەنابی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و جێگری سەرۆکی ئەنجومەن، بەڵام تا ئێستا ئەو پڕۆژەیە لە کەرتی پەروەردەدا جێبەجێ نەکراوە، بەو پێیەی خوێندن بە زمانی دایک، هیچ مەترسییەک لەسەر ئاسایشی زمان لە کۆمەڵگەی کوردستان دروست ناکات و بگرە خزمەتێکی گەورە بە کاروانی ڕۆشنبیری و میراتی کولتووریمان دەکات، بۆیە چاوەڕوانین بەڕێز وەزیری پەروەردە لەم کابینەدا ئەو پڕۆژە بخاتە واری جێبەجێ کردنەوە.

لە ڕۆژی جیهانی زمانی دایک، ئێمە ئەم بۆنە جیهانییە بە دەرفەت دەزانین، بۆ ئەوەی دووپاتی بکەینەوە، هەموو منداڵێکی کۆمەڵگەی کوردستان مافی ڕەوا و بنەڕەتی خۆیەتی بە زمانی دایک بخرێتە بەر خوێندن، ڕێز لە کەسایەتی و مۆرکە کولتوورییەکانی بگیرێت، بە زمانی دایکی پەروەردە و گۆش بکرێت؛ بۆ ئەوەی لە داهاتوودا خاوەن کەسایەتییەکی بەهێز بێت و بتوانێت بە ناسنامە کولتوورییە دێرینەکەیەوە بیر بکاتەوە.

داواکاریشین لە ڕاگەیاندنی کوردی، دامودەزگا بڵاوکەرەوە و چاپەمەنییەکان و بەکارهێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بە گرنگییەوە کار بۆ پاراستنی زمان بکەن، ڕێگە بە خۆیان نەدەن ببنە بەشێک یان ئامرازێک بۆ شێواندن و پەراوێزخستنی زمانی دایک.

حەمەی حەمەسەعید

وەزیری ڕۆشنبیری و لاوان

٢٠٢٦/٢/٢٠

 

لە پێشهاتێکی نوێی پەیوەست بە دۆسیەی جێفری ئیپستین، ملیاردێری کۆچکردوو و تاوانباری سێکسی، بەڕێوەبەرانی سامانەکەی رەزامەندییان نیشان دا لەسەر پێدانی بڕی 35 ملیۆن دۆلار بۆ کۆتاییهێنان بە سکاڵایەکی بەکۆمەڵ.

 ئەم سکاڵایە لەلایەن کۆمەڵێک لە قوربانییەکانی ئیپستینەوە تۆمارکرابوو، کە تێیدا داوای قەرەبووی زیانە جەستەیی و دەروونییەکانیان دەکرد.بەپێی بەڵگەنامە فەرمییەکانی دادگا، ئەم بڕە پارەیە وەک رێککەوتنێک بۆ چارەسەرکردنی ئەو سکاڵایە دیاریکراوە کە تێیدا دوو لە راوێژکارە نزیکەکانی ئیپستین تۆمەتبار کرابوون.

تۆمەتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم راوێژکارانە بە شێوەیەکی راستەوخۆ "هاوکاری و ئاسانکارییان" بۆ ئیپستین کردووە تاوەکو بەردەوام بێت لە کارە تاوانکارییەکانی و بازرگانیی سێکسی بە کچانی گەنج و نەوجەوانەوە بکات.

ئەم ڕێککەوتنە داراییە لە کاتێکدایە، کە هەوڵە یاساییەکان بۆ قەرەبووکردنەوەی قوربانییەکان و دادگاییکردنی ئەو کەسانەی هاوکاری ئیپستینیان کردووە هێشتا بەردەوامە.

پارێزەرانی قوربانییەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە هەرچەندە هیچ بڕە پارەیەک ناتوانێت شوێنەوارە خراپەکانی ئەو تاوانانە بسڕێتەوە، بەڵام ئەم هەنگاوە بە دەستکەوتێکی گرنگ دادەنرێت بۆ داننان بەو ئازارانەی، کە کچانی قوربانی لەژێر دەستی ئیپستین و تۆڕە هاوکارەکەیدا چەشتوویانە

کەشناسی هەرێم پێشنی بۆ کەشوهەوای ئەم دوو رۆژە بڵاوکردوەتەوە، ئاسمان ساماڵ دەبێت بە گشتی و باران بارینی تێدا نییە جەوەکەی تەواو بەهارەیە، پلەکانی گەرماش یەک بۆ دوو پلە بەرزدەبنەوە.

ئەمڕۆ هەینی بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێم  پێشبینی بۆ 48 سەعاتی داهاتوو بڵاوکردوەتەوە، بە گوێرەی پێشبینییەکان باران بارینی تێدا نییە و ئاسمان ساماڵ دەبێت  و پلەکانی گەرماش روو لە بەرزبوونەوە دەکەن.

کەشناسی دەڵێت؛ پلەکانی گەرما بەرارود بە دوێنی، یەک بۆ دوو پلە بەرزدەبنەوە، سەبارەت بە سبەینێ شەممەش،  بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ پلەکانی گەرما زیاتر بەرزدەبنەوە.

پێشبینی بەرزترین پلەکانی گەرماش بۆ رۆژی شەممە بەم شێوەیەیە؛

هەولێر: 21 پلەی سیلیزی

پیرمام: 17 پلەی سیلیزی

سۆران: 19 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران: 11 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 22 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 23 پلەی سیلیزی

دهۆک: 20 پلەی سیلیزی

زاخۆ: 20 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە : 23 پلەی سیلیزی

گەرمیان : 24 پلەی سیلیزی