عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس، رایگەیاند کە پلانێکی "ژیرانە و کردەیی" بۆ رێگریکردن لە قەیرانێکی چاوەڕوانکراو پێشکەش بە هاوتا ئەوروپییەکانی کردووە، بەڵام رەخنەی توند لە وەڵامی ئەوان دەگرێت و بە "بیانوو هێنانەوە و خۆدزینەوە" وەسفی دەکات.

عراقچی لە پەیامەکەیدا نووسیویەتی: "دوێنێ لەبری کۆماری ئیسلامیی ئێران، پلانێکی ژیرانە و جێبەجێکردنی ئاسانم پێشکەش بە هاوتاکانم لە E3/EU (فەرەنسا، ئەڵمانیا، بەریتانیا و یەکێتی ئەوروپا) کرد، بۆ خۆلادان لە قەیرانێکی ناپێویست لە رۆژانی داهاتوودا."

ناوبراو رەخنەی لەوە گرتووە کە لەبری گفتوگۆکردن لەسەر ناوەڕۆکی پلانەکە، ئێران روبەروی "کۆمەڵێک بیانوو و خۆدزینەوەی ئاشکرا" بووەتەوە، لەوانەش "ئەو ئیدیعا پێکەنیناویەی کە گوایە وەزارەتی دەرەوە نوێنەرایەتی تەواوی دامەزراوە سیاسییەکە ناکات."

وەزیری دەرەوەی ئێران، لە کاتێکدا خۆشحاڵی خۆی بە دانپێدانانی سەرۆکی فەرەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن، نیشانداوە کە پێشنیارەکەی بە "ژیرانە" زانیوە، جەختی کردەوە کە "پێویستە ئەو، و هەموو جیهان، بزانن کە من پشتگیریی تەواوی کۆماری ئیسلامیی ئێرانم هەیە، بە ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی وڵاتەکەیشمەوە."

عراقچی هۆشداری دا کە "مەترسییەکان لە بەرزترین ئاستدان" و رەخنەی ئاڕاستەی دەزگای دیپلۆماسیی ئەوروپا کرد و وتی رەنگە ئەوان بن کە "لەکارکەوتوون". هەر بۆیە داوای کرد "کاتی ئەوە هاتووە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دەستوەردان بکات و دیپلۆماسی لەبری روبەروبوونەوە هەڵبژێرێت."

لە کۆتاییدا، عراقچی ئاماژەی بە هەنگاوەکانی ئێران کرد و وتی:
١. ئیمزاکردنی رێککەوتنێک لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی (IAEA) بۆ کردنەوەی "قۆناغێکی نوێی هاوکاری."
٢. پێشکەشکردنی "پێشنیارێکی داهێنەرانە، دادپەروەرانە و هاوسەنگ" کە دەتوانێت بە خێرایی قەیرانەکە چارەسەر بکات.

پەیامەکەی بەوە کۆتایی پێهێنا کە بەرپرسیارێتییەکە تەنها لە ئەستۆی ئێراندا نییە و نووسی: "رێگایەک بۆ پێشەوە هەیە، بەڵام ئێران ناتوانێت تاکە ئەکتەری بەرپرسیار بێت."

هاتوچۆی هەولێر ئاشکرایدەکات، زۆربەی روداوەکانی هاتوچۆ بەهۆی ماتۆڕ سکیلەوەیە، بۆ کەمکردنەوەی ئەو روداوانەش چەند رێوشوێنێک دەگیرێتەبەر.

بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی هەولێر رایگەیاند، بە گوێرەی بە دواداچوونەکان، بەشی زۆری روداوەکانی هاتووچۆ یان بە هۆی ماتۆڕسوارەوەیە یان ماتۆڕسکیل و ماتۆرسوار یەکێکن لە لایەنەکانی هەر روداوێکی هاتووچۆ، کە بەردەوام یان مردن یاخود برینداربوونی سەختی لێدەکەوێتەوە.

ئەوەشی خستوەتەڕوو، بە فەرمانی وەزارەتی ناوخۆ لێژنەیەکی هاوبەشی نێوان پۆلیسی هاتوچۆ و پۆلیسی هەولێر ئاگاداری بازاڕەکانی کڕین و فرۆشتن و چاککردنەوەی ماتۆڕسکیلیان لە ناو سەنتەری شاری هەولێر کردوەتەوە، بۆ ئەوەی خۆیان دوور بگرن لە دروستکردنی ماتۆڕسکیل بە پارچە و مامەڵەکردن بە ماتۆڕی بێ سەرەتا و تۆمارنەکراو.

دەشڵێت، ئەمڕۆ تیمەکانیان لە بازاڕی شێخڵا و بازاڕی هەینی هەولێر ئامادەبوون بۆ ئاگادارکردنەوەی هاووڵاتیان لە رێوشوێنەکانی یاسایی بەرانبەر بە ماتۆڕی بێ سەرەتا.

هاتوچۆی هەولێر داوا لە دایکان و باوکان دەکات، رێگری بکەن لە هەرزەکارانیان بۆ ئەوەی نەبنە قوربانی مانۆڕەکانی ماتۆڕسواری و هەروەها توشی سزای دارایی نەبنەوە.

بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی لە 48 کاتژمێری داهاتوودا پلەکانی گەرما نزمدەبنەوە و خۆڵبارین ناوچە جیاجیاکانی هەرێم دەگرێتەوە.

بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی هەرێم کەشوهەوای بۆ 48 کاتژمێری داهاتوو بڵاوکردەوە و رایگەیاندووە، ئەمڕۆ هەینی ئاسمان ساماڵ دەبێت لە ناوچە شاخاوییەکان بەتایبەتی ناوچە سنوریەکانی باکوور پەلە هەور دەبێت.

ئاماژەی بەوەشکردووە، تۆز و خۆڵ بەرزدەبێتەوە، لە نیوەڕۆوە چڕییەکەى زیاد دەکات بە تایبەتى سنورى پارێزگاى سلێمانى و کەرکوک و ئیدارەى راپەڕین وگەرمیان.

کەشناسی هەرێم راشیگەیاندووە، سبەینێ شەممە، ئاسمان ساماڵ دەبێت، لەگەڵ بەردەوامى بەرز بوونەوەی تۆز و خۆل تا  کاتەکانی نیوەڕۆ, پاشان کەشەکە سەقامگیر دەبێت.

سودانی دەڵێت، بەشداری نەكردن لە هەڵبژاردن چارەسەری هیچ پرسێك ناكات، بەڵكو دەبێتە دیارییەك بۆ گەندەڵكاران و دەبێت هەمووان بەشداری هەڵبژاردن بكەن.

محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، گرنگە هەمووان بەشداری لە هەڵبژاردنەكەی مانگی 11ی ئەمساڵی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدا بكەن، چونكە بەشدارینەكردن لە هەڵبژاردن و نەچوون بۆ دەنگدان چارەسەر نییە بۆ هیچ پرسێك، بەڵكو دەبێتە دیارییەكی گەورە بۆ گەندەڵكاران.

وتیشی، بەشداریكردن لە هەڵبژاردن و دەنگدان، بڕینی نیوەی ئەو رێگەیەیە كە بەرەو ئاسایش و سەقامگیری و گەشەسەندن دەچێت، دەشڵێت، ئێستا وڵاتانی جیهان چاویان لەسەر عیراقە كە وڵاتێكی پارێزراو و گەشەسەندووە، هەر ئەوەش وایكردووە چەندین كۆمپانیای گەورەی جیهان وەبەرهێنانیان هێناوەتە عیراق و گۆڕانكاریی گەورەی ئابوریش لە وڵاتدا بەدیهێنراون.

بەپێی داتاکانی ماڵپەڕی شەفافیەت داهاتی نانەوتی ئەم هەفتەیەی سلێمانی زیاتر لە 11 ملیار دیناربووە.

ماڵپەڕی شەفافیەت داهاتی ئەم هەفتەیەی بڵاوکردەوە و بەپێی ئامارەکە، لە رۆژی 13ـی 9 تا 19ـی ئەم مانگە، داهاتی پارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارە سەربەخۆکانی راپەڕین و گەرمیان زیاتر لە 11 ملیار و 59 ملیۆن دینار بووە.

هەر بەپێی داتای ماڵپەڕی شەفافیەت، بە بەراورد بە هەفتەی رابردوو نزیکەی 2 ملیار دینار داهاتی نانەوتی کەمتر بووە.

جێگەی ئاماژەیە، ماڵپەڕی شەفافییەت بۆ داهات و خەرجی، لەسەر راسپاردەی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم دامەزرا، ئێستا رۆژانە لە رێگەی ئەو ماڵپەڕەوە دەتوانیت سەرجەم داهاتە نانەوتییەکانی هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆکانی راپەڕین و گەرمیان بزانیت.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ پێنجشەممە 18ـی 9ـی 2025 لە بەغداد پێشوازی لە عەمار حەکیم سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانی کرد.

لەدیدارەکەدا گفتوگۆکرا لەبارەی پێشهاتەکانی گۆڕەپانی ناوخۆ و ناوچەکە و جەختکرایەوە لەسەر گرنگی هەوڵدان بۆ پاراستنی سەقامگیری لە بوارەکانی ئەمنی و سیاسی و ئابووریدا و کارکردن بۆ بەرەوپێشبردنی لایەنی خزمەتگوزاری.

لە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی ئامادەکارییەکان کرا بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پەرلەمانی داهاتوو بە شێوەیەکی سەرکەوتوو و دادپەروەرانە و شەفاف.

بەهۆی تەقینەوەیەکەوە لە کەرتی غەززە ژمارەیەک سەرباز کوژران و برینداربوون، رەوشی تەندروستی بریندارەکانیش ناجێگیرە.

سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، لە کاتی هەڵمەتێکی گەڕان و پشکنیندا لە ناوچەی رەفەح لە غەززە بەهۆی تەقینەوەی بۆمبێکی چێندراوەوە بە بلدۆزەرێک و دوو ئۆتۆمبێلی سەربازیدا چوار سەرباز کوژراون و سیانی دیکەش برینداربوون.

ئاماژەی بەوەشکردوە، تەمەنی ئەو سەربازانەش لەنێوان 20 بۆ 24 ساڵدایە، هەروەها رەوشی تەندروستی بریندارەکانیش ناجێگیرە.

بەپێی هەڵسەنگاندنەکانی سوپای ئیسرائیل، سەدان سەرباز بەهۆی تەقینەوەی بۆمبی چێندراوەوە لە سەرەتایی جەنگی غەززەوە کوژراون.

حكومەتی بەریتانیا یاسای نوێی بۆ دیپۆرتكردنەوەی پەنابەران جێبەجێكرد كە بە یاسای "کەسێک بۆدەرەوە، کەسێک بۆ ناوەوە" ناسراوە و ئەمڕۆ یەكەمین  كۆچبەر بە فرۆكە دیپۆرتی فەرەنسا كرایەوە.

حكومەتی بەریتانیا رایگەیاند، ئەو كەسە بەشێوەیەكی نایاسایی بە بەلەمی بچوك لە كەناڵی ئینگلیز پەڕیوەتە وڵاتەكە و رێگەیەكی نەشیاوی گرتەوەبەر و ژیانی خۆی خستوەتە مەترسییەوە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، لە رۆژانی داهاتوودا ژمارەی دیپۆرتكراوەكان زیاتر دەبێت و رێگری لە كۆچی نایاسایی دەكەن.

 ئەوەش لەكاتێكدایە لە ئەمساڵدا زیاتر لە 30 هەزار كەس بە بەلەمی بچوك لە رێگەی كەناڵی ئینگلیزەوە گەیشتونەتە بەریتانیا و شابانا مەحمود وەزیری ناوخۆی وڵاتەكەش رایگەیاند ، رێگری لە كۆچی نایاسایی دەكەن و ئەو دیاردەیە ناهێڵن.

لە 11هەمین کۆبوونەوەی ئەو لیژنەیەی کە تایبەت بە "پرۆسەی چارەسەری" نوێ پێکهێنراوە، شەڕ و ئاڵۆزی رویدا و پەرلەمانتارانی پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان (دەم پارتی) کۆبوونەوەکەیان بەجێهێشت.

ئەمڕۆ، لیژنەی "هاوپشتیی نیشتمانی، برایەتی و دیموکراسی" کە لە پەرلەمانی تورکیا پێکهێنراوە، بە سەرۆکایەتیی نوعمان کورتوڵموش، سەرۆکی پەرلەمان، بۆ ئەنجامدانی 11هەمین کۆبوونەوەی خۆی کۆبووەوە.

بەڵام، لە میانی کۆبوونەوەکەدا گرژی و ئاڵۆزی دروست بوو، لە ئەنجامدا پەرلەمانتارانی دەم پارتی لە کۆبوونەوەکە چوونە دەرەوە.

ئیدارەی ئەمریكا رایگەیاند, پڕكردنەوەی فۆڕمی لۆتەری "وەرگرتنی گرین كاردی ئەمریكا" چیتر بێبەرامبەر نییە.

فۆڕمی لۆتەری كە بە فۆڕمی یانسیبی ئەمریكا ناسراوە و ساڵانە چەندین كەس لە تەواوی جیهان بە بێ بەرامبەر پڕیاندەكردەوە و بە هۆیەوە دەیانتوانی ببنە هاوڵاتی ئەمریكی، چی تر بێبەرامبەر نییە و تەنها بۆ پڕكردنەوەی فۆڕمەكە پێویستە یەك دۆلار بدرێت.

بڕیارەكە لە 16 مانگی داهاتووەوە دەخرێتە بواری جێبەجێ كردنەوە و بەرپرسانی ئەو وڵاتەش دەڵێن ئەم سیاسەتە نوێیە بۆ دابینكردنی تێچووی كارگێڕی و بەهێزكردنی پشكنینی ئەمنییە.

ئەمریكا بە هۆی ئەو پڕۆگرامەوە ساڵانە پەنجا و پێنج هەزار گرین كارت دەبەخشێتە ئەو كەسانەی كە خوازیارن لە ئەمریكا بژین یان بخوێنن.

حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە رێگەی گشتاندنێکی سەرۆکایەتیی دیوانی ئەنجومەنی وەزیرانەوە، روماڵکردنی روداوەکانی تاوانی لەلایەن کەناڵەکانی میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە قەدەغە کرد، کە بڵاوکردنەوەی دیمەن و ڤیدیۆی تاوانباران و شوێنی روداوەکان دەگرێتەوە.

بەپێی گشتاندنەکە کە ئاراستەی سەرجەم وەزارەت و دامودەزگاکانی حکومەت کراوە، لەمەودوا رێگە بە هیچ میدیایەک نادرێت دیمەنی روداوی تاوان، تۆمەتباران، و شوێن و کاتی روداوەکان بڵاوبکاتەوە و روماڵی بکات.

ئەم بڕیارە لەسەر بنەمای داواکارییەکی "دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ" لە هەرێمی کوردستان دەرچووە، کە داوای لە ئەنجومەنی وەزیران کردبوو رێگری لەم جۆرە روماڵانە بکرێت.

ئامانج لەم گشتاندنە، وەک لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، بریتییە لە پاراستنی رێڕەوی لێکۆڵینەوە یاساییەکان، رەچاوکردنی باری دەروونی و کۆمەڵایەتی هاوڵاتیان، و رێگریکردن لە بەکارهێنانی روداوەکان بۆ مەرامی سیاسی و دروستکردنی دووبەرەکی.

هەروەها جەخت لەسەر پاراستنی سەلامەتیی گشتی، ئاسایشی تاک و کۆمەڵگە، و رێزگرتن لە بنەماکانی مافی مرۆڤ کراوەتەوە.

ئەفسەرێکی پلە باڵای بەڕێوەبەرایەتیی بەرگریی شارستانیی دهۆک، کە بەرپرسی بەشی ژمێریارییە، بە گومانی تێوەگلان لە دۆسیەی گەندەڵی روبەروی لێکۆڵینەوە بووەتەوە. هاوکات، دەستەی دەستپاکی دوو دۆسیەی دیکەی پەیوەست بە سوتانی بازاڕی چەلێ لەسەر هەمان بەڕێوەبەرایەتی تۆمار کردووە.

بەپێی ئەو زانیارییانەی دەستکەوتوون، ئەفسەرە پلە باڵاکە بۆ ماوەی هەفتەیەک لە شاری هەولێر راگیراوە و دواتر بە کەفالەت ئازاد کراوە، بەڵام لێکۆڵینەوەکان لەگەڵیدا بەردەوامن.

سەرچاوە تایبەتەکان ئەوەشیان ئاشکرا کردووە کە دوو دۆسیەکەی دیکە کە لەلایەن دەستەی دەستپاکیەوە جوڵێندراون، پەیوەندییان بە روداوی سوتانی بازاڕی 'چەلێ' لە دهۆک و پرسی قەرەبووکردنەوەی دوکاندارە زیانلێکەوتووەکانەوە هەیە.

محەمەد شیاع سودانی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، بڕیاریدا بە دوورخستنەوەی مشعان موحی خەزرەجی، سەرۆکی دیوانی وەقفی سوننی لە پۆستەکەی.

ئەم بڕیارە بە پشتبەستن بە نووسراوێکی "کۆڕبەندی فیقهی عیراقی" دەرچووە، کە لەلایەن خۆیەوە سێ ناوی جێگرەوەی بۆ وەرگرتنی پۆستەکە پێشنیاز کردبوو.

هەروەها، سەرۆک وەزیران، عامر شاکر جەنابیی راسپارد بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی دیوانی وەقفی سوننی بە وەکالەت بۆ ماوەی شەش مانگ.

لە نوسراوەکەدا محەمەد شیاع سودانی دیوانەکە ئاگاداردەکاتەوە کە پێویستە خۆی لە هەر وتارێکی توندڕەوانە و نزیکبوونەوە لە سیاسەت بپارێزێت و کاربکات بۆ پتەوکردنی گیانی برایەتی.

پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد ئاشکرای دەکات، کۆبوونەوەی ئەنجومەنی دەوڵەتی عیراق کە ئەمڕۆ بەڕێوەچوو، بەبێ دەرکردنی رونکردنەوەی کۆتایی لەبارەی راپۆرتی لیژنە یاساییەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق کۆتایی هات، ئەمەش بەهۆی ئامادەنەبوونی حکومەتی هەرێمی کوردستان بوو.

هۆکاری دواخستنەکە و هەڵوێستی هەرێم:

محەمەد عەبدولڕەحمان، پەیامنێری کوردسات نیوز زانیوێتی کە حکومەتی هەرێمی کوردستان رەتی نەکردووەتەوە کە ئامادەی دانیشتنەکەی ئەنجومەنی دەوڵەت نەبێت. بەڵکو بەهۆی دروستبوونی گرفتێکەوە کە بووەتە هۆی دواکەوتنیان، نەیانتوانیوە لە کۆبوونەوەکەی ئەمڕۆدا ئامادە بن. هەر بۆیە ئەنجومەنی دەوڵەت نەیتوانی رونکردنەوەی خۆی بڵاوبکاتەوە و بابەتەکە دواخراوە بۆ سەرەتای هەفتەی داهاتوو.

دڵنیایی ئەنجومەنی دەوڵەت و پابەندبوونی بە بڕیارەکانی:

پەیامنێری کوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەکی باڵا لەنێو ئەنجومەنی دەوڵەتەوە ئاشکرای دەکات، ئەنجومەنی دەوڵەت دڵنیایی داوەتە حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەرپرسانی کورد لە بەغدا، کە بێ لایەنانە رونکردنەوەی خۆیان دەردەکەن و مافی هاوڵاتیان و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان لەبەرچاو دەگرن.

ئەو سەرچاوە باڵایە ئەوەشی وتووە، دەرکردنی رونکردنەوە لەلایەن ئەنجومەنی دەوڵەتەوە تەنها خۆی لە پێدانی بۆچوون نابینێتەوە، بەڵکو رونکردنەوەکە "پابەندییە و دەبێت جێبەجێ بکرێت." ئەمەش مانای وایە هەر بڕیارێک کە ئەنجومەن بیدات، دەبێت لەلایەن هەموو لایەنەکانەوە جێبەجێ بکرێت.

بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان، رەوشی کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتووی  راگەیاند و ئاماژەی بەوەدا کە سبەی هەینی، شەپۆلێکی تۆز و خۆڵ ناوچەکانی هەرێم دەگرێتەوە و پلەکانی گەرما بە شێوەیەکی بەرچاو دادەبەزن، لەگەڵ ئەگەری تاوەبارانی پچڕپچڕ لە ناوچە سنورییەکانی باکوری رۆژهەڵات.

کەشوهەوای ئەمڕۆ پێنجشەممە:

بەپێی پێشبینییەکان، ئاسمانی هەرێمی کوردستان بە گشتی ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما نزیک دەبن لە تۆمارکراوەکانی دوێنێ. خێرایی با لەسەرخۆ دەبێت و لە نێوان 5 بۆ 15 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبێت.

کەشوهەوای سبەی هەینی:

ئاسمان ساماڵ دەبێت، بەڵام لە ناوچە شاخاوییەکانی باکور و باکوری رۆژهەڵات دەگۆڕێت بۆ پەڵەهەور و نیمچەهەور.

لەلایەکی دیکەوە، لە کاتەکانی بەیانییەوە شەپۆلێکی تۆز و خۆڵ بەهۆی چالاکبوونی باوە لە ناوچەکانی رۆژئاواوە دەستپێدەکات و پاشان زۆربەی ناوچەکانی هەرێم دەگرێتەوە تا درەنگانی ئێوارە. لەگەڵ ئەمەشدا، ئەگەری تاوەبارانی پچڕپچڕ لە ناوچە سنوورییەکانی باکوری رۆژهەڵاتدا هەیە.

خێرایی با سەرەتا لە نێوان 15 بۆ 25 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبێت، بەڵام دواتر چالاک دەبێت بۆ سەرووی 40 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا.

هەروەها، پلەکانی گەرما بە شێوەیەکی بەرچاو دادەبەزن کە نزیکەی 5 بۆ 6 پلەی سیلیزی دەبێت.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ سبەی هەینی:

• هەولێر: 34 پلە

• سلێمانی: 31 پلە

• دهۆک: 32 پلە

• کەرکوک: 35 پلە

• هەڵەبجە: 33 پلە

• زاخۆ: 32 پلە

• ئاکرێ: 31 پلە

• ئامێدی: 26 پلە

• سۆران: 29 پلە

• حاجی ئۆمەران: 21 پلە

• گەرمیان: 37 پلە