بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە سلێمانی لەگەڵ ماکسیم رۆبین، کونسوڵی رووسیا لە هەرێمی کوردستان کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا کە دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، لێپرسراوی مەکتەبی پەیوەندییەکان ئامادەیبوو، دوایین گۆڕانکارییە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان، عیراق و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆچوونیان لەبارەوە ئاڵۆگۆڕکرا.

سەرۆک بافڵ باسی لە پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و بەغدا کرد و وتی، گفتوگۆکانمان بەردەوامە و هەوڵدەدەین هەمووان بە رێککەوتنەکانەوە پابەندبن تاوەکو گرفت بۆ مووچە دروست نەبێت.

دۆخی سووریا و رۆژئاوای کوردستان تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکە بوو و هەردوولا هاوڕابوون لەسەر ئەوەی پێویستە حکومەتی سووریا نوێنەرایەتیی هەموو پێکهاتەکان بکات.

دووهەمین رۆژی کۆنفرانسی هاوپەیمانی سۆسیال دیموکراتی وڵاتانی عەرەبی بەڕێوەدەچێت، تێیدا بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وتارێکی پێشکەشکرد و رایگەیاند، بەکردار هەوڵدەدەین بۆ سەرکەوتنی دیموکراسی، هاوکات خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات مەترسییە بۆ ئەو پڕۆسەیە.

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە وتارەکەیدا رایگەیاند، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست رووبەڕووی چەندین ئالنگاری دەبێتەوە و دەمانەوێت پێکەوە پەیامی ئاشتی بە جیهان بگەیەنین.

وتیشی، پێویستە لە ناوخۆدا یەکڕیز بین و ئێمە دەزانین هێز لە یەکێتیدایە، بەکرداریش هەوڵدەدەین بۆ سەرکەوتنی دیموکراسی.

بافڵ جەلال تاڵەبانی ئەوەشی خستەڕوو، شاری سلێمانی مێژوویەکی پڕشنگداری هەیە لە دیموکراسیدا و سلێمانی شاری دیموکراسییە.

دەمانەوێت بەیەكەوە پەیامی ئاشتی بە جیهان بگەیەنین، هەروەها دەزانین باجی جەنگ و خەڵاتی ئاشتی  چییە، بافڵ جەلال تاڵەبانی وا دەڵێت.

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان ئاشکراشیکرد، هەموو گرژییەکان دەکرێت بە ئاشتی و دیموکراسی چارەسەر بکرێن.

شاره‌وانی سلێمانی ناوی ژماره‌یه‌ك فه‌رمانبه‌ری سنووری پارێزگای سلێمانی بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه‌ 28ی8ی2025 به‌شێوه‌ی تیروپشكی ئه‌لیكترۆنی زه‌وییان وه‌رگرتووه‌.

ناوەکان لەم لینکەدایە

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق، ئەمڕۆ بەشداری لە کۆنفرانسی هاوپەیمانی سۆسیال دیموکرات لە جیهانی عەرەبیدا کرد، کە لە شاری سلێمانی بە سەرپەرشتی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان و بە هاوکاری هاوپەیمانی پێشکەوتنخوازانە کە سەرکردەی حزبە پێشکەوتنخوازەکان و رێکخراوەکانی ژنان و گەنجان لەخۆدەگرێت بەڕێوەچوو.

خانمی یەکەمی عیراق لە وتارەکەیدا بەخێرهاتنی میوانانی کرد و ئاماژەی بەوەدا کە گرنگی ئەم کۆنفرانسانە بۆ باشتر تێگەیشتنە لە یەکتر و دروستکردنی پاڵپشتی راستەقینەی یەکترە کە ئەمەش دەبێتە مایەی دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی برینەکان، هاوکات تیشکی خستەسەر پێویستی کۆکردنەوەی دیدگاکان سەبارەت بەو کێشانەی کە رووبەڕووی گەلان دەبنەوە و ویستەکان بۆ رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەیان و دڵنیابوون لە داهاتوویەکی باشتر بۆ نەوەکانمان.

شاناز ئیبراهیم جەختیکردەوە، کە لایەنێکی سیاسی وشەی "دیموکراسی"ی بۆ ناوەکەی زیاد کردووە  گرنگ نیە بەڵکو پێویستە کار بۆ جێبەجێکردنی تەواوەتی ئەم وشەیە بکەنن ، ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر ئەو بێدەنگییە نێودەوڵەتییەی کە خۆی سەرکزکرد لە ئاست شاڵاوەکانی ئەنفال و بۆردومانکردنی هەڵەبجە بەچەکی کیمیایی و گۆڕە بەکۆمەڵەکان هاوکات بۆسنەش بۆردومان نەدەکرا و کۆمەڵکوژییەکانی رواندا و شەنگالیش رووی نەدەدا. هەموو ئەم کارەساتە مرۆییە، و ئەوەی ئێستا ژنان و منداڵان لە غەززە روبەروی دەبنەوە، دەگەڕێتەوە بۆ بێدەنگی جیهان.

خانمی یەکەم جەختیکردەوە کە کاتی ئەوە هاتووە هەڵوێستی جددی بۆ پاراستنی شکۆمەند و مافەکانی مرۆڤ بگرنەبەر، ئاماژەی بەوەشکرد کە ژنان لەسەر دەستی چەتە تیرۆریستییەکانی داعش تاوانی گەورەیان دەرحەق کراوە کە وەک کاڵا و غەنیمەتی شەڕ لە بازاڕەکانی رەقە و دێرەزۆر و موسڵ فرۆشران.

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد لە کۆتایی قسەکانیدا ئاماژەی بەوەدا، ژنان قورسترین باج دەدەن و رووبەڕووی گەورەترین ئاستەنگ دەبنەوە لە شەڕدا، داوای لە زلهێزەکانی جیهان و ناوچەکە کرد کە هەمان دیدگا و خەمی هاوبەشیان هەیە لە کاتی کارەسات و تاوانە گەورەکاندا بێدەنگ نەبن و یەکگرتوو بن لە دژی شەڕ و کوشتار.

ژنانی بەشداربوو پێزانینی خۆیان بۆ ئامادەبوون و بەشداری خانمی یەکەم شاناز ئیبراهیم ئەحمەد لە کۆنفرانسەکەدا دەربڕی، بەو پێیەی ئاماژەی بەوەدا کە ژنانی عێراق و کوردستان هەنگاوی بەرهەمداریان لە پێشخستنی کارەکانی ژناندا ناوە.

راما ئەجێنسی چالاکییەکی بۆ پڕبینەرترین کەناڵەکانی هەرێمی کوردستان رێکخست و کوردسات وەک پڕبینەرترین کەناڵی گشتی هەڵبژێردرا.

رێبوار عوسمان بەڕێوەبەری راما ئەجێنسی بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، لەو راپرسییەی ئەنجامیانداوە پێنج هەزار فۆرمیان لە سەرتاسەری کوردستان دابەشکردووە، کە لەسەر بنەمای فۆرمی خۆراک دابەشکردنەکە ئەنجامدراوە.

وتیشی، راپرسییە لەسەر بنەمای زانستی بووە و لەسەرجەم شاروشارۆچکەکان فۆرمەکان بەسەر هەموو چین و توێژەکان دابەشکراوە.

رێبوار عوسمان ئەوەشی خستەڕوو، لەدوای راپرسییەکە فۆرمەکان کۆکراوەتەوە و دواتر و دەنگەکان جیاکراوەتەوە و ریزبەندی کەناڵەکان دیاری کراوە.

بەڕێوەبەری راما ئەجێنسی پیرۆزبایی لە کەناڵی کوردسات کرد، کە وەک کەناڵێکی گشتی زۆرترین دەنگی بەدەستهێناوە و یەکەمی سەر ئاستی هەرێمی کوردستانە.

جێگەی ئاماژە، کەناڵی کوردسات هەمیشە لەگەڵ روداو و پێشهاتەکاندا بەرپرسیارانە مامەڵەی کردووە و لە روی کۆمەڵاتیشەوە، هەمیشە بەها ئەخلاقیەکانی پاراستووە و بەپێی ئیتیکی رۆژنامەنووسی کاری کردووە.

لە یەکەم رۆژی کۆنفرانسی هاوپەیمانی سۆسیال دیموكراتەكانی وڵاتانی عەرەبی کە لە سلێمانی بەڕێوەدەچێت، وتاری بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەلایەن کاروان گەزنەیی وتەبێژی یەکێتییەوە خوێندرایەوە.

 

دەقی وتارەکە

 

میوانە بەڕێزەکان و بەشداربووانی بەڕێز،

 

بە شەرەفێکی زۆرەوە بەخێرهاتنی هەمووتان دەکەم بۆ شاری سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و خۆڕاگری و پێشکەوتنمان.

 

بە درێژایی مێژووی ئێمە ژنانی کورد قورسایی زۆر گەورەتر لە پشکی خۆیان هەڵگرتووە. ئەوان بڕبڕەی پشتی بنەماڵەکانمان و پارێزەری کولتوورەکەمان و پارێزەری خاکەکەمان بوون. لە سەختترین ساتەکاندا، لە شاخەوە بۆ شارەکان، لە بەرەکانی شەڕەوە تا ماڵەکانمان، ژنان شان بە شان لەگەڵ پیاوان وەستاون، زۆرجار قوربانی زیاتریان داوە.

 

ئەمڕۆ کە باس لە پێشکەوتن و دیموکراسی و دادپەروەری دەکەین، دەبێت دان بەوەدا بنێین کە هیچیان بەبێ بەشداری تەواوی ژنان مومکین نییە. کۆمەڵگایەک کە ژنان بێدەنگ بکات، یان قوربانیدانەکانیان پشتگوێ بخات، ناتوانێت بەرەو پێشەوە بچێت.

 

دەمەوێت ڕێز لە هەموو ژنێکی کورد، دایکی شەهیدان، ئەو ژنانەی لە ڕیزەکانی پێشمەرگەی ئێمەدا خەباتیان کردووە، ئەو ژنانەی کە لە سیاسەت و پەروەردە و کۆمەڵگەی مەدەنیدا پێشەنگن، بگرم. ئازایەتی و خۆڕاگری ئێوە نەک هەر جێگای شانازییە بۆ گەلی کورد، بەڵکو ڕێنیشاندەرێکە بۆ داهاتوومان.

 

پێویستە پابەندبوونمان ڕوون بێت: ئێمە بەردەوام دەبین لە بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان، بۆ کردنەوەی هەموو دەرگایەکی دەرفەت و دڵنیابوون لەوەی کە قوربانیدانی ژنانی کورد بە یەکسانی و ڕێزێکی ڕاستەقینەوە ڕێزیان لێدەگیرێت.

ژن و پیاو پێکەوە کوردستانێکی بەهێزتر و ئازادتر و دادپەروەرتر بنیات دەنێین.

 

بافڵ جەلال تاڵەبانی

سەرۆکی یەکێتی نشتیمانی کوردستان

لەسەر بانگهێشتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان  ئەمڕۆ كۆنفرانسی هاوپەیمانی سۆسیال دیموكراتی وڵاتانی عەرەبی لە سلێمانی بەرێوەدەچێت.

كۆنفرانسەكە لە 27 تاك 30ی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت، ، یەكەم رۆژی كۆنفرانسەكەش تایبەت دەبێت بە ژنان و هەر ئەمڕۆ سەرۆكی ژنانی رێكخراوی سۆسیال دیموكرات و جێگیرەكانی هەڵبژردرێت، هەروەها شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەكەمی عیراق وتارێك لە بارەی رۆڵی ژنان پێشكەش دەكات.

بڕیاریشە لە رۆژی دووەمی كۆنفراسەكەدا، د. لە تیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق و نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێم و چەندین كەسایەتی سیاسی و ئەندامی ئەو رێكخراوە لە وڵاتانی عەرەبی و ئەمریكاو ئەوروپا  بەشداری تیدا دەكەن وتار پێشكەش بكەن.

هەر بە پێی ئەجێندای كۆنفرانسەكە  لە ماوەی ئەو چوار رۆژەدا چەندین تەوەر تاوتویی َدەكرێن لەوانە گەنجان و ژنان و سیاسی و كلتور چەندین بابەتی دیكە.

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاندووە کە نیازی وایە لەمەودوا داوای سزای لەسێدارەدان بۆ تاوانبارانی کوشتن لە شاری واشنتۆن دی سی بکات.

ناوبراو ئەم لێدوانەی لەکاتی کۆبوونەوەیەکی ئیداری لە کۆشکی سپیدا، و پێی وایە سزای لەسێدارەدان دەتوانێت "ڕێگر"بێت لە کەمکردنەوەی تاواندا.

ترەمپ پێشتر رەوشی پایتەختی ئەمریکای بە "بێ یاسایی" وەسفکردبوو. بە وتەی ناوبراو، ئەم وەسفە دەتوانێت ببێتە بنەمایەک بۆ جێبەجێکردنی سیاسەت و رێکارە هاوشێوەکان لە شارەکانی دیکەی وەک شیکاگۆ و باڵتیمۆر.

لەگەڵ ئەوەشدا، موریێل باوزەر، سەرۆکی شارەوانی واشنتۆن، بانگەشەکانی ترەمپی لەبارەی زیادبوونی تاوان رەتکردووەتەوە. باوزەر جەختی لەوە کردووەتەوە کە ئامارەکانی تاوان لەم شارەدا دوای گەیشتنی بە لووتکە لە ساڵی 2023، ئێستا کەمی کردووە.

ئەم بڕیار و لێدوانانەی ترەمپ لە کاتێکدایە کە لە سەردەمی سەرۆکایەتی جۆ بایدن، وەزارەتی دادی ئەمریکا جێبەجێکردنی سزای لەسێدارەدانی لەسەر ئاستی فیدراڵی راگرتبوو.

بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر دەستگیركردنی بكوژی كرێكارە عەرەبەكەی بازاڕی عەلوەی هەولێری راگەیاند.

بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر بڵاویكردەوە، دوای ئەوەی لە رووداوێكی تەقەكردندا لە بازاڕی عەلوەی هەولێر هاوڵاتییەكی بە نەتەوە عەرەب كە پیشەی كوژرا، دەستبەجێ لەلایەن تیمەكانی ئاسایشی هەولێرەوە لێكۆڵینەوە لە رووداوەكە دەستیپێكرد و دەركەوت تۆمەتبارانی كوشتنی ئەو هاوڵاتییە عەرەبە لە چوار كەس پێكهاتوون.

ئەوەشی خستووەتەڕو، ئەو چوار تۆمەتبارە دوای ئەنجامدانی تاوانەكە بۆ دەرەوەی شاری هەولێر هەڵهاتوون، دوای وەرگرتنی فەرمانی دادوەری لێكۆڵینەوەی ئاسایش و بە هەماهەنگی ئاسایشی بازگەكانیش، توانراوە چوار تۆمەتبارەكە دەستیگربكرێن، كە ئەوانیش بە نەتەوە عەرەبن و نیشتەجێی ناحیەی رەبیعەن لە پارێزگای موسڵ.

ئاسایشی هەولێر ئاماژەی بەوەشكردووە، لە پەراوێزی لێكۆڵینەوە و بەدواداچوون بۆ رووداوەكە دەركەوتووە، تۆمەتباران بەهۆی كێشەیەكی كۆمەڵایەتییەوە كە مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 2020 هەڵساون بە ئەنجامدانی تاوانە و لەكاتی دەستگیركردنیشیاندا دەستگیراوە بەسەر ئەو چەك و ئۆتۆمبێلەی تاوانەكەیان پێ ئەنجامداوە.

ئەمڕۆ لە کۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق رەزامەندی لەسەر خەرجکردنی موچەی مانگی شەشی موچەخۆرانی هەرێم درا.
هەڵۆ عەسکەری وەزیری ژینگەی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە کۆتا بڕگەری کۆبونەوەی ئەمڕۆی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق تاوتوێی پرسی موچەی مانگی شەشی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان کراو و لە ئەنجامی لە ئەنجامدا محەمەد شیاع سودانی بڕیاریدا  دەستبکرێت بە خەرجکردنی موچەی مانگی شەشی موچەخۆرانی هەرێم.
ئاماژەی بەوەشکرد، لیژنەیەک پێکدەهێنرێت بۆ پێداچوونەوە بە خاڵەناکۆکەکانی نێوان عیراق وهەرێم چارەسەردکردنی و  رێککەوتن لەبارەیەوە، ئەگەریش ئەو خاڵە ناکۆکانە چارەسەرنەکرا، پەنادەبرێتە بەر دادگای فیدراڵی و ئەنجومەنی دەوڵەت بۆ یەکلایکردەنەوەی ئەو نوسراوە یاساییانەی کە شیکردنەوەی جیاوازی بۆ دەکرێت. 
 هەڵۆ عەسکەری راشیگەیاند، لەنێو کۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا بەشێوەیەکی ئەرێنی و بەپەرۆشیەوە باس لە چارەسەری کێشەی موچەی موچەخۆرانی هەرێم کراوە.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی حەج و عومرەی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، دوای وەرگرتنی بەڵێننامەی یاسایی لە کۆمپانیاکان، گەشتە ئاسمانییەکان بۆ عومرە دەستیانپێکردەوە.

ئەمڕۆ سێشەممە، لە دیوانی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی حەج و عومرە، شێخ نیاز ڕاغب نەقشبەندی، بەڕێوەبەری گشتی، لەگەڵ سەرجەم خاوەن کۆمپانیاکانی تایبەت بە عومرە کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا، جەخت لەوە کراوەتەوە، کە مافی هاووڵاتیان و عومرەکاران "هێڵی سوورە" و دەبێت بە باشترین شێوە خزمەت بکرێن و هیچ دواکەوتنێک لە گەشتەکانیاندا قبووڵکراو نییە.

بەڕێوەبەری گشتیی حەج و عومرە رایگەیاند، کۆمپانیاکان دەبێت بەرپرسیارێتیی تەواوی دواکەوتنی گەشتەکان هەڵبگرن و بە پێچەوانەوە روبەروی لێپێچینەوەی یاسایی، کارگێڕی و دارایی دەبنەوە.

لە بەرانبەردا، هەر حەوت کۆمپانیاکەی بواری عومرە لە هەرێمی کوردستان، بەڵێننامەیان لە دادنووس پڕکردەوە و پابەندبوونی خۆیان بە سەرجەم رێنماییەکان و گەڕاندنەوەی عومرەکاران لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا دووپاتکردەوە.

دوای تەواوبوونی رێکارە یاساییەکان، بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی حەج و عومڕە بڕیاریدا هەر ئەمڕۆوە گەشتە ئاسمانییەکان بۆ عومرە دەستپێبکرێنەوە و گەشتەکان ئاسایی ببنەوە، بەشێوەیەک کە تەواوی مافی عومرەکاران گەرەنتی کراوە.

جێی باسە، پێشتر رۆژی 19ی ئابی 2025، بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی حەج و عومرە بەهۆی دواکەوتنی گەڕانەوەی عومرەکاران، بڕیاری راگرتنی سەرجەم گەشتەکانی عومرەی دەرکردبوو.

 

لە سەردانێکدا بۆ سلێمانی ساڵح موسلیم، سەردانی مەزاری سەرۆک مام جەلالی کرد لە سلێمانی و لە یاداشتێکدا رێز و وەفای خۆی بۆ ئەو سەرکردە مێژووییە دووپاتکردەوە.

ساڵح موسلیم لە یاداشتەکەیدا کە بە دەستوخەتی خۆی لەسەر مەزاری مام جەلال نووسیوێتی؛

"بەهۆی ئەو پیلانە سیاسیانەوە کە لە دژی دەگێردرێت، کوردستان ئەمڕۆ لە هەمووکاتێک زیاتر پێویستی بە ئێوەیە، بەڵێنتان پێدەدەین کە لەسەر ئەو رێچکەیە بڕۆین کە ئێوە و سەرۆک ئاپۆ نەخشەتان کێشاوە، تاکو ئازادی و سەقامگیری بەرقەرار دەبێت بۆ گەلەکەمان و ناوچەکە."

ئەم پەیامە لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بە دۆخێکی هەستیاردا تێدەپەڕێت و جەخت لە ڕۆڵ و پێگەی مێژوویی مام جەلال دەکاتەوە وەک سەرکردەیەک کە هەمیشە پشتیوانی گەلانی ناوچەکە بووە بۆ بەدەستهێنانی مافەکانیان.

سەردان و پەیامەکەی ساڵح موسلیم نیشانەی بەردەوامیی ئەو پەیوەندییە سیاسی و نەتەوەییەیە کە مام جەلال دایڕشتبوو و جارێکی دیکە ئەو راستییە دەسەلمێنێت کە کۆچی دوایی ئەو سەرکردەیە بۆشاییەکی گەورەی لە گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان و ناوچەکەدا دروست کردووە.

لە دیدارێکی تایبەتدا لەگەڵ وەفدێکی میدیایی عەرەبی لە دیمەشق، ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا، زنجیرەیەک پەیامی ئاڕاستەی ناوخۆ و دەرەوەی وڵاتەکەی کرد، کە تێیدا هێڵە گشتییەکانی قۆناغی داهاتووی سوریای تێدا خستەڕوو.

وتارەکەی شەرع تەنها رەهەندێکی سیاسیی تەقلیدی نەبوو، بەڵکو ئاماژەی ستراتیژیی گرنگی لەخۆگرتبوو سەبارەت بە داهاتووی سوریا، یەکپارچەیی وڵات، ئاڵنگارییە ئەمنییەکان، و هەروەها ئاشکراکردنی دانوستانی پێشکەوتوو لەگەڵ ئیسرائیل کە ئەگەری هەیە ببێتە هۆی رێککەوتنێکی ئەمنی بە سەرپەرشتیی ئەمریکا.

ئەم پەیامانە، کە تێکەڵەیەک بوون لە دڵنیاکردنەوە و هەڵوێستی توند، و کردنەوە و داخستن، هاوسەنگییەکی ورد نیشان دەدەن کە شەرع هەوڵی بۆ دەدات: پێشکەشکردنی سوریا وەک وڵاتێک کە ئامادەیە بۆ قۆناغێکی نوێ، بەڵام بەبێ سازشکردن لەسەر "هێڵە سوورەکان" کە لە پێش هەموویانەوە یەکپارچەیی و سەروەریی خاکی سوریا دێت.

پچڕان لەگەڵ ئایدیۆلۆژیای رابردوو:

سەرۆکی سوریا لە وتەکانیدا جەختی لەوە کردەوە کە "درێژکراوەی بەهاری عەرەبی" و هیچ کام لە بزووتنەوە ئیسلامییەکان نییە، نە جیهادییەکان و نە ئیخوان موسلمین. ئەمەش وەک هەوڵێک دێت بۆ کێشانی وێنەی "سوریای نوێ" وەک کیانێکی سەربەخۆ کە پەیوەست نییە بە هیچ ئەجێندایەکی دەرەکی یان تاقیکردنەوەیەکی ئایدیۆلۆجییەوە.

شەرع هەروەها دووپاتیکردەوە کە یەکپارچەیی خاکی سوریا "هێڵی سوورە" و هەر جۆرە باسێک لەسەر جیابوونەوە یان پشکپشکێنە "بە تەواوی ڕەتدەکرێتەوە". ئەم پەیامە راستەوخۆیە ئاڕاستەی پێکهاتەکانی ناوخۆی سوریا کراوە، بەتایبەت ئەو دەنگانەی لە باشوری سوریا لەلایەن پێکهاتەی درووزەوە بانگەشەی جیابوونەوەیان دەکرد.

رێککەوتنی ئەمنی چاوەڕوانکراو لەگەڵ ئیسرائیل:

خاڵی هەرە دیاری لێدوانەکانی شەرع، ئاشکراکردنی دانوستانی پێشکەوتوو بوو لەگەڵ تەلئەبیب سەبارەت بە رێککەوتنێکی ئەمنی لەسەر بنەمای هێڵی ئاگربەستی ساڵی 1974.

کەناڵی 12ی ئیسرائیلی بڵاویکردەوە، رێککەوتنە چاوەڕوانکراوەکە بە نێوەندگیریی ئەمریکا و چاودێریی هەرێمی بەڕێوەدەچێت و بڵاوکردنەوەی چەکی ستراتیژی لە سوریا قەدەغە دەکات، لەوانەش مووشەک و سیستمی بەرگریی ئاسمانی.

بەپێی زانیارییە دزەپێکراوەکان، لە بەرانبەردا دیمەشق هاوکاریی دەرەکی بۆ ئاوەدانکردنەوە بەدەست دەهێنێت، لەگەڵ چەکداماڵینی ناوچەی نێوان دیمەشق و سوەیدا. لەگەڵ ئەوەشدا، شەرع بیرۆکەی "ڕێڕەوی مرۆیی" لە ڕێگەی ئیسرائیلەوە بۆ سوەیدا ڕەتکردەوە و جەختی کردەوە کە هەر هاوکارییەک دەبێت لە ڕێگەی دیمەشقی پایتەختەوە بێت، ئەمەش وەک پابەندبوونێک بە مەرکەزییەتی دەوڵەت.

هاوکێشەی ئاڵۆز: سەروەری لە بەرانبەر سازان

ئەم دانوستانانە سەرکردایەتیی نوێی سوریا دەخاتە بەردەم هاوکێشەیەکی یەکجار ئاڵۆز: لە لایەکەوە، کردنەوەی دەرگا بۆ رێککەوتنێک کە رەنگە ببێتە کلیلی ئاوەدانکردنەوە و کەمکردنەوەی فشاری سەربازیی ئیسرائیل، و لە لایەکی دیکەشەوە، قبووڵکردنی مەرجگەلێک کە دەست بۆ کرۆکی سەروەریی سوریا دەبەن.

قەدەغەکردنی سیستمی بەرگریی ئاسمانی و چەکی ستراتیژی، بە مانای سنووردارکردنی توانای دیمەشق دێت بۆ پاراستنی ئاسمان و سنوورەکانی، کە شرۆڤەکاران بە "سازشێکی گەورە لەسەر جەوهەری سەروەری" ناوی دەبەن.

عەبدوڵڵا حەمد، نووسەر و توێژەری سیاسی، لەم بارەیەوە دەڵێت: "شەرع ویستی راشکاو و شەفاف بێت، بە واقیعیەتێکی سیاسیی بەرزەوە قسەی کرد، بەڵام لە هەمان کاتدا پەیامی دڵنیایی بۆ ناوخۆ و دەرەوە نارد، کە سوریا چیتر گۆڕەپانی ململانێ نابێت."

رۆڵی ئەمریکا و نیگەرانییەکان

سەرۆکایەتیی سوریا پشتڕاستی کردەوە کە تۆماس باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، سەردانی دیمەشقی کردووە و وردەکاریی رێککەوتنە چاوەڕوانکراوەکەی لەگەڵ سەرکردایەتیی سوریا تاوتوێ کردووە. ئەم هەنگاوە دەرگا لە بەردەم هەماهەنگیی ڕاستەوخۆی نێوان سوریا و ئەمریکا دەکاتەوە، کە وەرچەرخانێکی گرنگە لە پەیوەندییەکانیاندا.

بەڵام ئەم هەماهەنگییە لە هەمان کاتدا نیگەرانی لای بەشێک لە سورییەکان دروست کردووە، کە پێیان وایە نێوەندگیریی ئەمریکا رەنگە مەرجی وا بسەپێنێت کە سەروەریی وڵاتەکەیان لە ناوەڕۆکدا بەتاڵ بکاتەوە.

ستراتیژی نوێ: راشکاوی و کردنەوەی دەرگاکان

بە بۆچوونی عەبدوڵڵا حەمد، وتارەکەی شەرع تەنها لێدوانێکی پرۆتۆکۆلی نەبوو، بەڵکو "دانیشتنێکی راستەقینەی راشکاوانە" بوو. ئەو دەڵێت: "سەرۆک بە شەفافییەتەوە قسەی کرد، دانینا بە هەڵەکانی رابردوودا، بەڵام جەختی کردەوە کە سوریا چیتر گۆڕەپانی ململانێ نابێت، بەڵکو دەرگای بۆ هەمووان کراوە دەبێت و هەوڵی بنیادنانی ئابوورییەکی نوێ دەدات."

شەرع دیدگایەکی سیاسیی نوێی خستەڕوو کە لەسەر بنەمای رەتکردنەوەی پشکپشکێنە و پێکهێنانی حکومەتێکی تەکنۆکرات و نیشتمانی دامەزراوە، لەگەڵ هەنگاوی چاکسازی وەک دەرکردنی جاڕنامەی دەستووری، دامەزراندنی دەستەی دادپەروەریی گواستنەوە، و ئامادەکاری بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی.

لەکۆتاییدا، وتارەکەی شەرع و رێککەوتنە ئەمنییە چاوەڕوانکراوەکە لەگەڵ ئیسرائیل، سوریا دەخاتە سەر دووڕیانێکی مێژوویی: یان رێککەوتنەکە دەبێتە دەروازەیەک بۆ ئاشتییەکی بەردەوام و ئاوەدانکردنەوە، یان دەبێتە ئاشتییەکی ناسەقامگیر کە سەروەریی وڵات سنووردار دەکات و دابەشبوونە ناوخۆییەکان قووڵتر دەکاتەوە. 

وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە بڕیارێکی نوێدا لێخۆشبوونی بۆ ئەو هاووڵاتییە خاوەن پێداویستییە تایبەتانە دەرکرد کە پێشتر سوودمەند بوون لە پێشینەی هاوسەرگیری.

بەپێی گشتاندنێکی رەسمی کە بە ئیمزای، وەزیری دارایی و ئابووری دەرچووە و ئاڕاستەی سەرجەم دامودەزگاکانی حکومەت کراوە، بڕیاردراوە بە بەخشینی پاشماوەی قەرزی پێشینەی هاوسەرگیری لە ئەستۆی ئەو کەسانەی کە خاوەن پێداویستیی تایبەتن.

لە رێنماییە داراییەکەدا کە بە ژمارە (حەوت)ی ساڵی 2025 دەرچووە، هاتووە کە لێخۆشبوونەکە ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە پێش ساڵی 2013 پێشینەی هاوسەرگیرییان وەرگرتووە، واتە پێش دەرچوونی بڕیاری راگرتنی پێشینەکە.

ئەم بڕیارە پاڵپشتە بە نووسراوی ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتی دارایی سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەکانی ئاگادار کردووەتەوە بۆ کارکردن بەپێی ئەم رێنماییە نوێیە و جێبەجێکردنی.

دەقی نووسراوەکە کە دەست کوردسات نیوز کەوتووە:

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە هەڤاڵ شێخ جەعفەر شێخ مستەفا، لێپرسراوی ئەنجوومەنی پاراستنی بەرژەوەندییە باڵاکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کرد.

لە دیدارێکدا پێشهاتە سیاسییە ناوخۆییەکانی هەرێمی کوردستان، کاری رێکخراوەیی و رێکخستنەوەی ئۆرگانەکانی یەکێتی تاوتوێکران.

هەڤاڵ شێخ جەعفەر شێخ مستەفا جەختی لە درێژەپێدانی سیاسەتی سەرۆک مام جەلال بە سەرۆکایەتیی سەرۆک بافڵ کردەوە و وتی، پێویستە هەموو ئۆرگانەكانی یەکێتی هاوكار و هەماهەنگبن لەپێناو خزمەتكردنی خەڵك و بەدەمەوەچوونی داواكارییەكانیان.