هەواڵەکان
هێڵی ئاسمانی تورکش ئێرلاین گەشتە ئاسمانییەکانی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی دەست پێ ئەکاتەوە و هەفتانە چوار گەشت لەنێوان فڕۆکەخانی نێودەوڵەتیی سلێمانی و ئیستەنبوڵی تورکیا ئەنجامدەدرێت.
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی بڵاویکردەوە، بەپێی ئەو خشتەیەی لەلایەن 'هێڵی ئاسمانی تورکش ئێرلاین'ـەوە بۆ فڕۆکەخانەکە نێردراوە، وابڕیارە رۆژی 3ـی11ـی ئەمساڵ، گەشتەکانی نێوان ئیستەنبوڵ-سلێمانی بەپێچەوانەشەوە دەستپێبکەنەوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە سەرەتایی دەستپێکردنەوەی گەشتەکان هەفتانە چوار گەشتی ئاسمانی لە نێوان سلێمانی-ئیستەنبوڵ ئەنجامدەدرێت.
ئەمە لە کاتێكدایە زیاتر لە دوو ساڵە وڵاتی تورکیا، بە بیانوی سیاسی، گەشتەکانی بۆ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی راگرتووە و چەندین جاریش راگرتنەکەی درێژکردوەتەوە.
سبەینێ لە شاری ئامەدی باكوری كوردستان پێشانگەیەكی كتێب دەكرێتەوە، كتێبی كورد و عەرەبی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد یش بە زمانی تورکی لە پیشانگەكە بڵاودەکرێتەوە.
بڕیارە سبەینێ شەممە پیشانگەی نێودەوڵەتی میزۆپۆتامیا بۆ كتێب لە شاری ئامەدی باكوری كوردستان بە بەشداری80 ناوەندی چاپ و بڵاوكردنەوە بكرێتەوە و ماوەی نۆ رۆژ بەردەوام دەبێت.
لە پیشانگەكەدا كتێبی "كورد و عەرەب"ی نوسەر و روناكبیری گەورەی كورد مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد بە زمانی توركی و كوردی بە پیتی لاتینی بڵاودەكرێتەوە، كە لەلایەن ئیبراهیم ئەحمەد فاوندەیشن بە هاوكاری دەزگای چاپەمەنی لیز لە شاری ئامەد چاپكراوە.
هاوكات لەلایەن بوار نورەدین، كۆڕێكیش بە ناونیشانی"نەخشە رێگەی پێكەوەژیان لە نامیلكەیەكی 88 ساڵ لەمەوبەر"، لەسەر كتێبی "كورد و عەرەب" پێشكەش دەكرێت.
دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، هیوا دەخوازن سعودیە پەیوەستبێت بە هاتنە ناو رێککەوتنەکانی ئەبراهام و جەختیشیکردەوە بەم نزیکانە رێککەوتنەکە فراوانتر دەبێت .
ئەمڕۆ هەینی، سەرۆکی ئەمریکا بە کەناڵی فۆکس نیوزی راگەیاندووە؛ بەم زووانە ئاگاداری فراوانکردنی رێککەوتنامەی ئیبراهیمی دەبن، ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر سعودیە پەیوەندی بە رێککەوتنامەکەوە بکات بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل، ئەوا وڵاتانی دیکەش بەشداری دەکەن.
پێشتریش ترەمپ رایگەیاندبوو، چەند وڵاتێکی دیکەش ئامادەییان دەربریوە بۆ هاتنە ناو رێککەوتنەکە، ژمارەیەکی تریش خواستیان هەیە بۆ هاتنە ناوی.
رێكکەوتننامەی ئیبراهیم یان رێككەوتننامەكانی ئیبراهیم، گەرچی مێژوەکەی زۆر کۆنە، بەڵام ەل ساڵی 2020وە بە جدی کاری تێدادەکرێت و کۆمەڵێک رێکكەوتننامەی دیپلۆماسییە، کە لەنێوان ئیسرائیل و ژمارەیەك وڵاتی عەرەبی و موسڵمان ئیمزا کراوە
ئەو رێکكەوتننامانە بە شێوەیەکی رەسمی پەیوەندیی دیپلۆماسیی نێوان ئەو وڵاتانە و ئیسرائیلی ئاسایی کردەوە، کە زۆربەیان لەدوای سەرهەڵدانی شەڕی عەرەب - ئیسرائیلەوە، دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا نەنابوو یاخود یان پەیوەندیی دیپلۆماسییان لەگەڵدا نەبوو.
ڕێکكەوتننامەكە سەرەتا لە 15ی ئابی 2020دا لەنێوان ئیسرائیل و ئیمارات راگەیەندرا، دواتر لە 15ی ئەیلەولی 2020دا، رێکكەوتننامەکان بەفەرمی لە کۆشکی سپی لە واشنتۆن ئیمزا کران و دواتر بەحرەین چووە ناو ئەو رێکكەوتننامەیە و لە دواییشدا سوودان و مەغریب بەشدارییان کرد و سعودیەش بەڵێنی بەشداریکردنی داوە، بەڵآم تا ئێستا بە رەسمی رای نەگەیاندوە.
سەندیكای پارێزەرانی سەدە لەبارەی سەردانەكەیان بۆ ئیمراڵی و چاوپێكەوتن لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیكراوی پەكەكە راگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە ئاماژەیان بەوەکردوە؛ ئۆجەلان جەختی لە گرنگی مافی هیواکردوەتەوە و وتویەتی؛ ئەو بابەتە پەیوەستە بە ژیانی هەزاران کەسەوە.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا کە پەیوەستە بە سەردانەکەیان لە 13ی تشرینی یەکەمی 2025 بۆ ئیمرالی هاتووە؛ لە سەردانەكەدا لەسەر رەوشی سیاسی و هەڵسەنگاندن و تێڕوانینەكانی ئۆجەلان گفتوگۆیان كردووە و پێگەی یاسایی ئۆجەلان و مافی هیوا لە چوارچێوەی بڕیاری دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا یەكێكبووە لە تەوەرە سەركییەكان، كە لیژنەی ئەنجومەنی وەزیرانی ئەوروپا، لە 15ی ئەیلولی رابردوو داوای لە توركیا كردبوو، بەپێی بڕیاری دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا مافی هیوا دەستەبەر بكات.
ئەوەشیان خستوتەڕوو، ئۆجەلان ئاماژەی بۆ ئەوەكردوە، مافی هیوا هەنگاوێكە دەبێت دەوڵەت بیگرێتەبەر و جێبەجێبکات، ئەو بابەتە هەزاران كەس دەگرێتەوە و دەبێت بە شێوەیەكی یاسایی ئەنجام بدرێت.
ئۆجەلان پێداگریشیکردوە لە بانگەوازەکەی 27ی شوبات، کە پێویستە هەموو ئایین و مەزهەبەكان بتوانن بە ئازادی خۆیان دەرببڕن، هەموو كەسێكیش مافی هەیە گوزارشت لە نەتەوەی خۆی بكات و بە ئازادی بژی، تا ئیشتا کورد بە یاسا دانیپێدانەنراوە و پێویستە بە شێوەیەكی یەكگرتوو لە یاسای یەكگرتنی دیموكراسی جێگیر بكرێت.
ئۆجەلان بانگێشتی ئەو کەسانەی کردوە کە دەیانەوێت لێی تێبگەن بۆ قووڵکردنەوەی ئەم پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتییە، بۆ ئەوەی بتوانن جێبەجێی بکەن لەگەڵیدا بەشداری بکەن .
مافی هیوا، کە ئۆجەلان داوای جێبەجێکردنی دەکات، بریتییە لە یاسایەک یان مافێک کە لە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا دەرچووە، بە پێی یاساکە هەر بەندکراوێک ماوەی زیاتر لە 20 ساڵ زیندانی بکرێت، دوای تێپەڕبوونی ئەو ماوەیە، مافی ئەوەی هەیە دووبارە پێداچوونەوە بکرێتە بە بڕیاری سزادانەکەیدا، یاخود بەمەرج ئازاد بکرێت.
کەشناسی پێشبینی کەشەوهەوای بۆ 48 سەعاتی داهاتووی بڵاوکردوەتەوە و ئاماژەبەوەدەکات؛ پلەکانی گەرما کەمێک بەرزدەبنەوە و گەرمیان بە 35 پلە گەرمترین ناوچە و حاجی ئۆمەران بە 21 پلە ساردترین دەبێت و کەشەکەی پایزانەیە.
ئەمڕۆ هەینی، بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی سلێمانی بڵاویکردوەتەوە، ئەمڕۆبەراورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ، پلەکانی گەرما کەمێک بەرزدەبنەوە و کەشی ئاسمانیش ساماڵ و پەلەهەور دەبێت .
ئەوەشی خستوەتەڕوو، جگە لە ناوچەی گەرمیان کە 35 پلەیە، تەواوی ناوچەکانی دیکە لە خوار ئەو پلەیەوەن و حاجی ئۆمەرانیش ساردترین ناوچەی هەرێم دەبێت بە 21 پلەی سیلیزی.
لەبارەی کەشی سبەینێ شەممەشەوە، پێشبینی دەکات گۆڕانکارییەکی بەرچاو رونەدات و هاوشێوەی تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ بێت.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بەمشێوەیە دەبێت؛
هەولێر : 32 پلەی سیلیزی
سلێمانی : 29 پلەی سیلیزی
دهۆک : 31 پلەی سیلیزی
زاخۆ : 32 پلەی سیلیزی
ئامێدی : 26 پلەی سیلیزی
ئاکرێ : 29 پلەی سیلیزی
کەرکوک : 33 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە : 33 پلەی سیلیزی
سۆران : 30 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران : 21 پلەی سیلیزی
گەرمیان : 35 پلەی سیلیزی
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا، بەبیانوی ئەوەی لەسەر سنورەکانی وڵاتەکەی هەڕەشەکانی تیرۆر کۆتایی نەهاتووە، داوا لە پەرلەمانی وڵاتەکەی دەکات، بۆ سێ ساڵی تر مۆڵەتی رەوانەكردنی هێز و ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی سەربازی لە عیراق و سوریا درێژبكرێتەوە.
بەبیانوی ئەوەی تا ئێستا سەقامگیری هەمیشەیی مسۆگەرنییە، ئەردۆغان یاداشتێکی بە ئیمزای خۆی رەوانەی پەرلەمانی وڵاتەکەی کردوە، کە ناوەڕۆکەکەی بریتییە لە درێژکردەنەوەی ماوەی یۆپراسیۆنی هێزەکانیان لە رۆژئاوا و باشوری کوردستان، داواش دەکات دەنگی پێبدەن.
لەبەشێکی یاداشتەکەی سەرۆککۆماری تورکیادا باسی لەوەکردوە؛ لە سنورییەكانی باشوری وڵاتەکەی هەڕەشەی تیرۆر بەردەوامە و سەقامگیریی هەمیشەیی مسۆگەر نەکراو و ئەمەش هەڕەشە بۆسەر ئاسایشیی نیشتمانی دروست دەکات.
لەبارەی رۆژئاواشەوە ئاماژەی بەوەداوە، پەیەدە و یەپەگە بەهۆی ئەجێنداکانیانەوە، هیچ هەنگاوێک نانێن بۆ بەشداریکردن لە ئیدارەی ناوەندیی سوریادا و رێگری لە پێشکەوتنی پرۆسەی سەقامگیریی لەو وڵاتە دەکەن.
ئەم داوایەی سەرۆکی تورکیا لە کاتێکدایە زیاتر لە ساڵێکە پرۆسەی ئاشتی هاتوەتە ئاراوە و لە سوریاش هێزەکانی هەسەدە و دیمەشق رێککەوتون لەسەر تێکەڵاوکردنی هێزەکانیان.
ئەوروپا ئامادەکاری دەکات بۆ روبەڕوبوەنەوەی روسیا و دەنگەکانی ناو یەکێتیەکە هاودەنگن و هۆشداری دەدەن؛ کە روسیا تەنها بە شەڕی ئۆکراین رازی نییە، بەڵکو دەستیکردووە بە ئەنجامدانی شەڕێکی تێکەڵاو کە دڵی کیشوەری کۆن دەکات و لە رێگەی هێرشی ئەلیکترۆنی و هەڵمەتی زانیاری ناڕاست و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نەناسراو فڕۆکەخانە گەورەکانی ئەڵمانیا و دانیمارک و نەرویج دەکاتە ئامانج.
دەزگای هەواڵگری ئەڵمانیا، هۆشداری توندی داوەتە یەکێتی ئەوروپا و رایگەیاندوە بە ئەگەری زۆرەوە لە ساڵی 2029 دا، روسیا هێرش دەکاتە سەر ئەوروپا و پێویستە وڵاتانی یەکێتییەکە ئامادەکاری تەواو بکەن بۆ ئەو هێرشە.
فریدریش مێرز، راوێژکاری ئەڵمانیا، کە لە ئێستادا سەرکردایەتی رووبەڕووبوونەوەی سیاسی دەکات لەناو کیشوەرەکەدا، پەرەپێدانی پلانێکی تۆکمەی بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو شتەی کە بە "جەنگی تێکەڵاوی رووسیا دژی ئەوروپا" وەسفی کردووە، راگەیاندوە.
ئەو پێی وایە ئەوەی ئەمڕۆ روودەدات درێژکراوەی سیاسەتێکی بەردەوامی روسیایە کە لەسەر بنەمای تێکدانی سەقامگیری نەیاران لە ناوەوە پێش هەر کردەیەکی سەربازی راستەوخۆیە.
لەگەڵ پەرەسەندنی شەپۆلی هێرشە ئەلیکترۆنییەکان و تێکدەرەکان لە چەند وڵاتێکی یەکێتی ئەوروپا، ئۆرسولا ڤۆن دێر لاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا لەبەردەم پەرلەمانی ئەوروپا رایگەیاند کە کیشوەرەکە روبەڕووی شەڕێکی تێکەڵاوی تەواو دەبێتەوە کە لەلایەن روسیاوە بەڕێوەدەچێت.
فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سوریای دیموكرات(هەسەدە) رایگەیاند؛ لەگەڵ دیمەشق ڕێککەوتون لەسەر چۆنێتی تێکەڵکردنەوەی هێزەکانیان لەگەڵ سوپا و وەزارەتی ناوخۆی سوریادا و ئاماژەی بەوەشکردوە؛ فەرماندە و ئەندامەكانی هەسەدە پێگەی بەرزیان لە سوپای سوریادا پێدەدرێت.
فەرمەندەکەی هەسەدە لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ئاژانسی ئەسۆشیدپرێس ئاماژەی بەوەشکردوە؛ رونیشیكردەوە، ئەو ئەزمونەی هەسەدە هەیەتی بەتایبەتی لە شەڕی دژ بە تیرۆر و روبەڕوبوونەوەی داعش، دەبێتە پشتیوانێكی باش بۆ بەرزكردنەوەی تواناكانی سوپای سوریا.
ناوبراو جەختیکردوەتەوە لەوەی، وەک ئەوەی بڕیاری لێدراوە، ئاسایشی ناوخۆ لە باكور و رۆژهەڵاتی سوریا تێكەڵ بە دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی سوریا دەكرێن.
مەزڵوم كوبانێ ئەوەشی خستەوەتەڕوو؛ لە ئێستادا جۆرێك لە نەرمی نواندن لەلایەن توركیاوە بەرامبەر هەسەدە هەیە و هۆکاری دواکەوتنی رێککەوتنەکەی نێوان ئیدارەی خۆسەرو دیمەشقی بۆ گرژییە ناوخۆییەكان و روداوەكانی سوەیدا گەڕاندوەتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا رایگەیاند، بە ناردنی موشەکی تۆماهۆک بۆ ئۆکراین ناتوانێت کۆگا سەربازییەکانی کەمبکاتەوە و بۆ بەرگریکردن لە خۆی پێویستی بە موشەکەکانە.
دوای ئەوەی چەندین جار زیلینسکی دوای موشەکی تۆماهۆکی لە ئەمریکا کرد و ئەمڕۆش لەگەڵ پوتن کۆبوەتەوە سەبارەت بە پرسی چەنگی روسیا وئۆکراین و مامەڵەکردن بە موشەکی تۆماهۆکەوە، ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند خۆیان پێوستیان بەو موشەکەیە و ناتوانن بیدەنە ئۆکراین
ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند ، پێویستیان بە تۆماهۆک، راستە زۆریان هەیە، بەڵام ناتوانین کۆگاکانیان بەتاڵ بکەنەوە بۆ ئۆکراین.
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە تائێستا بڕیاری کۆتایی سەبارەت بە ناردنی ئەو مووشەکانە نەداوە و رەنگە پێش ئەوەی هیچ هەنگاوێک بگرێتەبەر جارێکی دیکە لەگەڵ پوتن قسە بکات.
پوتین پێشتر هۆشداری دابوو کە بەکارهێنانی ئەو موشەکانە بەبێ بەشداری راستەوخۆی هێزەکانی ئەمریکا ناتوانرێت و هەنگاوێکی لەو شێوەیە دەچێتە قۆناغێکی نوێی گرژی لە پەیوەندییەکانی روسیا و ئەمریکادا.
شەوی رابردوش، سەرۆکی ئۆکرانیا رایگەیاند، هەرکاتێک روسیا گوێی لە وشەی تۆماهۆک دەبێت ەنادەباتە بۆ گفتوگۆکردن.
وەزارەتی دادی ئەمریکا رایگەیاند جۆن بۆڵتۆن، راوێژکاری پێشووی ئاسایشی نیشتمانیی دۆناڵد ترەمپ بە تۆمەتی گواستنەوە و راگرتنی زانیاریی نهێنییەکانی بەرگری نیشتمانی بە شێوەیەکی نایاسایی تۆمەتبار کراوە، لە ئەگەری ساغبونەوەی تۆمەتەکانیش، بە دەیان ساڵ زیندانی سزا دەدرێت.
رۆژی پێنجشەممە، لیژنەی دادوەری گەورەی فیدراڵی لە ویلایەتی میریلاند رایگەیاند کە بەڵگەی پێویست هەیە بۆ تۆمەتبارکردنی بۆڵتۆن و ناوبراو روبەڕوی 18 تۆمەت کراوەتەوە و ئەگەر تۆمەتەکانی بەسەردا ساغ ببێتەوە، بە دەیان ساڵ زیندانی سزا دەدرێت.
لە تۆمەتنامەکەدا باس لەوە کراوە کە بۆڵتۆن ئیمەیڵ و خزمەتگوزاری نامەبەری کەسی بەکارهێناوە بۆ گواستنەوەی زانیاری نهێنی سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوە و هەڕەشە ئەمنییەکانی ئەمریکا.
بۆڵتۆن، لە بەیاننامەیەکدا، وێڕای پێداگری لەسەر بێتاوانی خۆی، ئیدارەی ترەمپی بە "تۆڵەسەندنەوەی سیاسی" تۆمەتبار کرد و ترەمپیش لە وەڵامی ئەو تۆمەتانەی کە ئاراستەی جۆن بۆڵتۆن کراوە، بە رۆژنامەنووسانی راگەیاندووە کە ئاگاداری ئەو تۆمەتە نییە و بۆڵتۆنی بە “کەسێکی خراپ” ناوبردووە.
جێی باسە لە چەند رۆژی رابردوشدا، لێتیتیا جەیمس، داواکاری گشتی نیویۆرک، کە نەیاری سەرسەختی دۆناڵد ترەمپە، بە تۆمەتی ساختەکاری لە بانکەکان و لێدوانی ناڕاست بۆ دامەزراوەیەکی دارایی لە سەر کڕینی خانوویەک لە ڤێرجینیا تۆمەتبارکرا و ناوبرا دەستی تۆمەتی بۆ دۆناڵد ترەمپ راکێشا و رایگەیاند؛ ترەمپ سود لە خراپ بەکارهێنانی سیستەمی دادوەری بۆ تۆڵەسەندنەوەی سیاسی وەردەگرێت بە هەر نرخێک بێت.
ڤۆلۆدیمێر زیلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین گەشتە ئەمریکا و بڕیار وایە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ کۆببێتەوە و رایگەیاند پێشبینی دەکەن ئەو زەبروزەنگەی بۆ وەستاندنی شەڕ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەرکەوتوو بوو، ببێتە هۆکارێک بۆ کۆتاییهێنان بە شەری روسیا دژی ئۆکراین.
ڤۆلۆدیمێر زیلێنسکی لەگەڵ گەشتنی بە واشنتۆن، رایگەیاند لەگەڵ کۆمپانیاکانی چەک کۆدەبێتەوە بۆ بەهێزکردنی سیستەمی بەرگری ئاسمانی وڵاتەکەی و جەختیکردەوە لە ئێستادا روسیا کەرتی وزەی وڵاتەکەی دەکاتە ئامانج و ئەوانیش هەوڵی مانەوە و بەرگریکردن دەدەن.
دەشڵێت؛ سبەینێ لەگەڵ سەرۆک ترەمپ کۆدەبێتەوە و پێشبینیش دەکات ئەو زەبرەی بوە هۆی وەستاندنی شەڕ، لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، یارمەتیدەر بێت بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی روسیا دژی ئۆکراین.
سەرۆکی ئۆکراین هێرشیکردوەتە سەر سەرۆکی روسیا و وتویەتی؛ پوتن لە حەماس ئازاتر نییە تا بە رێککەوتنی شەڕ رازی نەبێت، لە ئێستاوە دەتوانن ببینن کە مۆسکۆ هەر کە گوێی لە تۆماهۆک بوو، پەلە دەکات بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆ.
لەبارەی گەیشتن بە رێککەوتنیش بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان وڵاتەکەی و روسیا، دەڵێت؛ نابێت هیچ بەدیلێک هەبێت جگە لە ئاشتی و ئاسایشی تەواوەتی و پاراستنی خەڵک لە هێرشەکانی روسیا .
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندووە؛ ئەگەر حەماس بەردەوام بێت لە کوشتنی خەڵک لە غەززە، کە بەشێک نەبووە لە رێککەوتنەکە، ئەوا هیچ بژاردەیەکی تریان نابێت جگە لەوەی بچنە ناو غەززە و بیانکوژن.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، کەخۆی خاوەندارێتی دەکات پەیامێکی توندی ئاراستەی حەماس کرد و تێیدا هاتووە؛ ئەگەر بەردەوام بن لە کوشتنی خەڵکی ناو غەززە، ناچار دەبن دەستبکەن بە کوشتنیان و بژاردەی تریان نابێت، ترەمپ پێشتریش رایگەیاندبوو ئاگایان لە کارەکانی حەماسە و بە وردی چاودێریان دەکەن کە دەستیان کردوە بە لەناوبردنی نەیارەکانیان.
لە چەند رۆژی رابردوودا، چەند گرتە ڤیدیۆییەک بڵاوکرایەوە کە تێیدا چەکدارەکانی حەماس ژمارەیەک هاووڵاتی رەمی دەکەن بە بیانوی هاوکاریکردنی ئیسرائیل.
ئاژانسی رۆیتەرزیش گرتەڤیدیۆییەکانی لەسەر زاری چەکدارانی حەماسەوە پشتراستکردبوەوە و رایگەیاندبوو، لەدوای ئاگربەستەوە حەماس لاینیکەم 32 کەسی لە غەززە کوشتووە و لەهەوڵی خۆبەهێزکردنەوەدان.
ئەمە لە کاتێکدایە، کە بە گوێرەی پلانی ئاشتی دۆناڵد ترەمپ، دەبێت حەماس خۆیان هەڵبوەشێننەوە و چەکەکانیان دابنێن، ئەم داواکارییەش تا ئێستا لەلایەن حەماسەوە رەتدەکرێتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، دوای پەیوەندییە تەلەفونییەکەی لەگەڵ سەرۆکی روسیا رایگەیاند، سەرۆک پوتن پیرۆزبایی بەدیهێنانی ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لێکردوە، دەشڵێت لەگەڵ پوتندا لە وڵاتی هەنگاری کۆدەبێتەوە بۆ ئەوەی بزانێت دەتوانن کۆتایی بەجەنگی شەرمەزارکەری نێوان روسیا و ئۆکراین بهێنن.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، دۆناڵد ترەمپ لەگەڵ فلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا پەیوەندییەکی تەلەفونیان ئەنجامدا و لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات بڵاویکردوەتەوە کە گفتوگۆیەکی بەرهەمداریان لەگەڵ سەرۆک پوتندا ئەنجامداوە.
ترەمپ ئاماژەیبەوەشکردوە؛ پوتن پیرۆزبای لێکردوە و سوپاسی خانمی یەکەمی ئەمریکاشی کردوە بۆ هەوڵ و کارەکانی لەسەر پرسی منداڵان.
لە بەشێکی دیکەی پۆستەکەیدا، سەرۆکی ئەمریکا نوسیویەتی؛ پەیوەندییە بازرگانییەکانی نێوان واشنتۆن و مۆسکۆیان لەدوای کۆتایی هاتنی جەنگی روسیا و ئۆکرانیا تاوتوێ کردووە و رێککەوتن لەسەر ئەنجامدانی کۆبوونەوەی راوێژکارە باڵاکانی هەردوو وڵات لە هەفتەی داهاتوودا.
ناوبراو ئەوەشی خستوەتەڕوو، دواتر خۆشی لەگەڵ پوتن لە بوداپێستی پایتەختی هەنگاریا کۆدەبنەوە و تاوتوێی کۆتاییهێنان بەو "جەنگە شەرمەزارییە"ی نێوان روسیا و ئۆکراین دەکەن.
قائیمقامی قەزای رانیە بڵاویکردوەتەوە، بە هاوبەشی لەگەڵ لیژەکانی قائیمقامیەت پشکنینان بۆ چەند جۆرێک لە خورما کردوە، کە بە شێوەی ناتەندروست هێندراونەتە سنوری ئیدارەی راپەڕین، دوای ئەوەی بۆیان دەرکەوتووە خراپ بووە، دەستیان بەسەردا گرتووە کە 540 کیلۆگرام بوە و خاوەنەکەشی لێپێچینەوەی یاسایی لەگەڵدا دەکرێت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە راگەیەندراوێکدا قائیمقامی قەزای رانیە بڵاویکردوەتەوە لە بازگەی قەمتەران دەست بەسەر 540 کیلۆگرام خورمادا گیراوە و دوای ئەوەی لەلایەن لێژنەی خۆراکوە دڵنیابوونەتەوە بەهای خۆراکیان لەدەستداوە هەڵساون بە تەلەفکردن و لەناوبردنی.
لەڕاگەیەندراوەکەدا ئەوەش هاتووە؛ بەهۆی دانەپۆشینی و نە پاراستنی لە تیشکی خۆر، هەروەها بوونی ئاسەواری گەرا و پاشەڕۆی کۆگا و بارکردنی لەگەڵ سوتەمەنی لەجۆری بەنزین، خورماکان بە تەواوەتی خراپ بوون.
ئاماژەی بەوەشکردوە؛ دوای دەستبەسەراگرتنی خورماکە، ڕێکاری پێویستو یاسایی بۆ خاوەنەکەشی گیراوەتە بەر، کە هاووڵاتییەکی بە نەتەوە عەرەبە و روبەڕوی یاسا کراوەتەوە.
دوای ئەوەی حەماس رایگەیاند، ناتوانن بە ئاسانی تەرمی بارمتەکان بدۆزنەوە، ئاژانسی فرانس پرێسی فەرەنسی بڵاویکردوەتەوە، تورکیا بە ناردنی تیمێکی پسپۆڕ بەشدار دەبێت لە دۆزینەوەی تەرمی بارمتە ئیسرائیلیەکان لە غەززە.
فرانس پرێس لەسەر زاری وەزارەتی بەرگری تورکیاوە رایانگەیاند؛ ئەنقەرە بە ناردنی تیمێکی پسپۆڕ بەشداری لە گەڕان بەدوای تەرمی بارمتەکان دەکات و ئۆپەراسیۆنەکە لەلایەن رزگارکەرانی دەزگای بەڕێوەبردنی کارەسات و فریاکەوتن (AFAD)ـوە ئەنجام دەدرێت.
بەگوێرەی زانیارییەکان، ئەو تیمە لە81 کەس پێکدێن و بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی تورکیا، لە ئێستادا لە ناو غەززەن.
ئاژانسەکە ئەوەشی خستوەتەروو، تیمەکە پسپۆڕن و لە ساڵانی رابردوودا بەشداریان لە ئەرکەکانی فریاگوزاری و یارمەتییە مرۆییەکان لە 50 وڵات زیاتر کردوە لە وانە؛ سۆماڵ، فەلەستین، ئیکوادۆر، فلیپین، نیپاڵ، یەمەن، مۆزەمبیق و چاد.
ئەمە لەکاتێكدایە درەنگانێکی شەوی رابردوو، حەماس دوو تەرمی دیکەی بارمتەکانی رادەستی خاچی سور کرد و رایگەیاند، تەواوی تەرمەکانی بەردەستیان رادەست کردوە، بۆ دۆزینەوەی تەرمەکانی تر پێویستیان بە ئامێری تایبەت و کاتی زیاترە.
ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕین بڵاویکردوەتەوە، بۆ زیاتر خزمەتکردنی سنوری قەزای پشدەر، بە پشتیوانی قوباد تاڵەبانی ٪20ـی داهاتی مەرزی کێلێ، بە شێوەی نەختینەی مانگانە بۆ تەواوکردنی پرۆژەکانی سنورەکە خەرج دەکرێت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕین لە پەڕەی رەسمی خۆیان لە فەیسبووک بڵاویانکردوەتەوە، لە درێژەی هەوڵە بەردەوامەکانی هیوا قەرەنی سەرپەرشتیاری ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕین بۆ زیاتر خزمەتکردنی سنوری قەزای پشدەر و بە پشتیوانی بەڕێز قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیران، توانرا رەزامەندی وەربگیرێت بۆ تەرخانکردنی بڕی لە %20 ی داهاتی مەرزی کێلێ بۆ خزمەتکردنی ناوچەکە.
ئاماژەی بەوەشکردوە؛ ئەو بڕە داهاتە بە شێوەی نەختینەی مانگانە و بۆ تەواوکردنی پڕۆژە بەردەوام و وەستاوەکانی سنوری قەزای پشدەر لە ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕ خەرج دەکرێت.
ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕین دەشڵێت؛ ئەم هەنگاوە دەبێتە مایەی خزمەتی زیاتر بۆ خەڵکی سنوری قەزای پشدەر و ئەنجامدانی پڕۆژەی زیاتر لەو قەزایە.