ئەحمەد تورک، سیاسەتمەداری کورد بێتاوان دەرچوو دوای ئەوەی، دادگای باڵای تاوانەكانی ئەنقەرە لەسەر داوای داواكاری گشتی شاری سێرت لە دانیشتنێكی ئاسایی خۆیدا پێداچوونەوەی كرد بۆ دۆسێی  تۆمەتباركردنی هاوسەرۆكی پێشووی شارەوانی مێردین.

هاوسەرۆکی گەورە شارەوانی ماردین، لە دۆسیەی "پڕوپاگەندە بۆ رێکخراوێکی تیرۆریستی" بێتاوان دەرچوو، کە بووە هۆی ئەوەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا قەیوم لە شوێنی دابنرێت.

لە دانیشتنەكەدا دادگای باڵای تاوانەكانی ئەنقەرە بڕیاری بێتاوانی ئەحمەد توركی دەركرد و  و رایگەیاند ئەو قسانەی لە ٢٠١١دا لە ناوچەی نەوالی قەساب لە سێرت كردوویەتی دەچنە چوارچێوەی ئازادی رادەربڕین.

لە دواین دانیشتنيدا، دادگای باڵای تاوانەکانی (١٤)ی ئەنكەرە بڕیاری دا بەوەی لێدوانەکانی ئەحمەد تورک کە بابەتی دادگاییکردنەکە بوون، لە چوارچێوەی ئازادی رادەربڕیندان و لەسەر بنەمای نەبوونی بنەماكانی ئەنجامدانی تاوان، بڕیاری بێبەریبونی دەركرد.

ئەمە لە کاتێکدایە وەزارەتی ناوخۆى توركيا لە بڕیارەکەیدا بۆ دانانی سەرۆک شارەوانییەکی نوێ (قەیوم)  بۆ گەورە شارەوانی ماردین لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا  و ئەحمەد تورکی دورخستەوە.

وەزارەتی ناوخۆ رایگەیاند بوو، دۆسیەی  ئەحمەد تورکی لە دادگای باڵای تاوانەکانی (١٤)ی ئەنكەرە لە هۆکارەکاندا باسكردبوو، کە دادگايکردنی بە تۆمەتی پڕوپاگەندەی تیرۆریستی بەردەوامە.

بەرێوەبەرایەتی ئاسایشی پارێزگای سلێمانی بڵاویکردوەتەوە، چوار تۆمەتباریان بە تۆمەتی دزینی  100 هەزار دۆلار دەستگیر کردوە، کە لە یەکێک لە پڕۆژەکانی نیشتەجێبوون لە شاری سلێمانی تاوانەکەیان ئەنجامداوە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، بەرێوەبەرایەتی ئاسایشی سلێمانی راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ دوای ئەوەی ٢٠٢٥/١٠/٤ لەیەکێک لە پرۆژەکانی نیشتەجێبوون لە شاری سلێمانی، بڕی سەد هەزار دۆلار لەماڵێک دزرا، دەستبەجێ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی پارێزگای سلێمانی بەدواداچوونی لەسەر ڕووداوەکە دەستپێکرد.

ئاماژەیان بەوەشکردووە، دوای بە دواداچونەکانیان، توانیویانە لە ماوەی 48 سەعاتدا تەواوی تۆمەتبارانی روداوەکە دەستگیر بکەن.

ئاسایشی سلێمانی لەگەڵ دیمەنی دزییەکان و دەستگیرکردنی تۆمەتبارەکان ئەوەشی خستوەتەڕوو، لەئێستادا بەبڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوەی بەماددەی ٤٤٣ لەیاسای سزادانی عێراقی راگیراون و لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکانیان بەردەوامە.

 

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کەمپی کۆنی زانکۆی سلێمانی کردەوە، دوای ئەوەی لەسەر راسپاردەی خۆی جارێکی تر لەسەر شێوازە کۆنەکەی نۆژەنکرایەوە و رایگەیاند وەک یەکێتی پشتگیری تەواوی زانکۆین.

ئەمڕۆ پێنجشەممە 23ی تشرینی یەکەمی 2025 بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دوای دووبارە نۆژەنکردنەوەی کەمپی کۆنی زانکۆی سلێمانی بە شێوازێکی سەردەمیانە بەڕووی خوێندکاران و مامۆستایان و ستافی زانکۆکە کردەوە.

لەکاتی کردنەوەی کەمپی کۆنی زانکۆی سلێمانی سەرۆک بافڵ بە د. کۆسار محەمەد عەلی، سەرۆکی زانکۆی سلێمانی راگەیاند: سوپاس کە بەپێشکەوتنەکانی زانکۆکە سەری سلێمانیت بەرزکردووەتەوە.

ئەمەش لەدوای ئەوەدێت ولەمانگی ئەیلولی ئەمساڵدا لەسەر راسپاردە و ئەرکی سەرۆکی یەکیتی نۆژەنکردنەوەی کەمپی کۆنی زانکۆی سلێمانی دەستیپێکرد و بەشێوازێکی سەردەمیانە و پێشکەوتوو بیناکانی ناو کەمپەکە نۆژەنکرانەوە، ئەمەش لەچوارچێوەی هەوڵ و پاڵپشتییە بەردەوامەکانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان و سەرۆک بافڵە بۆ پڕۆسەی خوێندن و رەخساندنی ژینگەیەکی گونجاو بۆ خوێندکاران.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل فەرمانی بە هاوپەیمانی ئیسرائیل کرد کە هەر پێشنیازێک بۆ لکاندنی بەشێک لە کەناری رۆژئاوا ەل پەرلەماندا تا کاتێکی نادیار رابگرێت، ئەمەش دوای هۆشدارییەکی ترەمپ کە وتبوی ئیسرائیل بەو کارەی هەموو پاڵپشتییەک لەدەست دەدات.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندووە، دەنگدانی پەرلەمان لەسەر پلانی لکاندنی کەناری رۆژئاوا بە خاکی ئیسرائیلەوە، گێچەڵکردنە لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە بۆ دروستکردنی دووبەرەکی لە میانی سەردانێکی جێگری سەرۆکی ترەمپ، جەی دی ڤانس بۆ ئیسرائیل.

دۆناڵد ترەمپ لەبارەی ئەو کارەوە رایگەیاند، ئەوە رونادات، چونکە ئەو بەڵێنی بە وڵاتە عەرەبییەکان داوە، ئەگەر ئەوە روبدات، ئیسرائیل هەموو پشتیوانییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەدەستدەدات.

لە هەمان کاتدا ئیتمار بن گفیر وەزیری ئاسایشی ناوخۆی ئیسرائیل وەڵامی ترەمپی داوەتەوە  و دەڵێت؛  ئیسرائیل دەوڵەتێکی سەربەخۆ و سەروەرە و ئەندامانی پەرلەمان بە پێی ویستی خۆیان دەنگ دەدەن.

ئەمە لە کاتێكدایە سعودیە و  زیاتر لە 10 وڵاتی عەرەبی و موسڵمان لە راگەیەندراوێكی هاوبەشدا پێشکەوتنی پلانەکانی لکاندنی بەشێک لە کەناری رۆژئاوا بە خاکی ئیسرائیلەوە لە پەرلەمان ئیدانەیان کرد.

 

 

کۆمەڵەی خوێندکارانی کوردستان، لەسەر ساڵیادی دامەزراندنی زانکۆی سلێمانی راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و  هیوای پیشکەوتن و سەرکەوتنی زیاتر بۆ مامۆستا و خوێندکارانی زانکۆکە دەخوازێت.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، هاوکات لەگەڵ ساڵیادی 57 ساڵەی دامەزراندنی زانکۆی دایکدا، کۆمەڵەی خوێنداکارن پیرۆزبایی لە مامۆستا  خوێندکارانی زانکۆکە دەکات.

لە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ بەڕێزان سەرۆک، مامۆستایان، فەرمانبەران و خوێندکارانی خۆشەویستی زانکۆی سلێمانی، پیرۆزبایی ساڵیادی دامەزراندنی زانکۆی سلێمانیتان لێدەکەین و هیوای پێشکەوتن و سەرکەوتنی زیاترتان بۆ دەخوازین.

ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ زانکۆی سلێمانی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە چرای زانست و پێشکەوتن بووە، دەیان ساڵە ناوەندێکی گرنگ و کاریگەربووە لە پێگەیاندنی نەوە یەک لەدوای یەکەکانی کوردستان کە ئەمڕۆ بەخۆشحاڵییەوە لە بوارە جیاوازەکاندا خزمەت دەکەن و داهاتووی کوردستان بونیاد دەنێن.

ئەوەشیان خستوەتەڕوو، کۆمەڵەی خوێندکارانی کوردستان شانازی دەکات کە هەمیشە هەوڵ و پرۆژەکانی لەخزمەت زانکۆی دایک و خوێندکارە خۆشەویستەکانیدا بووە، بێگومان بۆ ساڵی نوێی خوێندنیش بە بەرنامە و پرۆژەی جیاواز و کاریگەرەوە بەردەوام دەبین و پێکەوە لەپێناو پێشکەوتنی زانست و داهاتوویەکی پرشنگدارتردا هەنگاودەنێین.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق و شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەم، ئەمڕۆ پێنجشەممە٢٣ـی ١٠ـی ٢٠٢٥ پێشوازییان لە شێخ نەهرۆ کەسنەزانی، سەرۆکی تەریقەتی قادری کەسنەزانی و وەفدی هاوڕێی کرد.

لە دیدارەکەدا، بارودۆخی گشتیی وڵات و گرنگیی یەکخستنی هەوڵەکانی نێوان هێزە سیاسییەکان بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاڵنگاریانەی ناوچەکە کە بەهۆیەوە ئاسایش و سەقامگیری لە وڵاتدا جێگیر دەبێت و داواکارییەکانی هاووڵاتییان بۆ باشترکردنی گوزەران و خزمەتگوزارییەکان تاوتوێ کرا.

سەرۆک کۆمار جەختی لەسەر پێویستیی چاندنی بەهاکانی یەکڕیزی و برایەتی لە رێگەی گوتارێکی میانڕەوانە کردەوە، کە ببێتە مایەی بەهێزکردنی یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی و بنەماکانی لێبوردەیی و لێکتێگەیشتن و پێکەوەژیانی نێوان پێکهاتەکانی گەلی عیراق بچەسپێنێت.

هەروەها لە دیدارەکەدا، ئامادەکارییەکان بۆ هەڵبژاردنەکانی داهاتوو تاوتوێ کرا، سەرۆک کۆمار جەختی لەسەر گرنگیی ئامادەکردنی ژینگەیەکی گونجاو بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنێکی پاک و بێگەرد و شەفاف بە بەشدارییەکی فراوانەوە کردەوە، کە ئاواتەکانی عیراقییەکان بۆ ژیانێکی ئارام و شکۆمەند بەدی بهێنێت.

لەلای خۆیەوە، شێخ نەهرۆ کەسنەزانی، سوپاسی هەوڵەکانی سەرۆک کۆماری کرد لە دانانی بنەماکانی یەکڕیزیی نیشتمانی، و جەختی لەسەر پابەندبوونی تەریقەتی کەسنەزانی کردەوە بۆ بەردەوامیدان بە هەوڵە چاکسازییەکانیان لەپێناو خزمەتکردنی عیراق و بەرژەوەندییە باڵاکاندا.

لە دیدارێکیدا لەگەڵ ڕۆشنبیران و چالاکانی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی ئازەربایجانی رۆژئاوا” مەسعود پزیشکیان، رایگەیاند بەنزین زۆر هەرزانە، گومانی تێدانییە دەبێت بەنزین گران بکرێت، لێرە لیترێک ئاو کەدەیدەینە خەڵک  گرانترە دەکەوێت لە لیترێک بەنزین لەسەر حکومەت.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران لەگەڵ رۆشنبیران و چالاکانی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی ئازەربایجانی رۆژئاوا  کۆبوەوە و لەسەر پرسی بەنزین و ئاو قسەی کرد.

هەفتەی رابردوو، کە فاتمە موهاجرانی وتەبێژی حکومەت رایگەیاندبوو کە حکومەت هیچ بڕیارێکی نییە بۆ بەرزکردنەوەی نرخی سووتەمەنی.

بە پێچەوانەی وتەبێژەکەیەوە، مەسعود پزیشکیان رایگەیاند، لێرە لیترێک ئاو زیاتر لەسەر حکومەت دەکەوێت تا لیترێک بەنزین ئەوەندە هەرزانە، گومانی تێدانییە پێویستە بەنزین گرانتر بکرێت، کێ وتی بەنزین هەر لیترێک هەزار و 500 تومەنە؟ ئاویش بەم نرخە نییە، بەڵام ئایا ئەوەندە سادەیە بۆ من دەستوەردان لە نرخی بەنزین بکەم؟

سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە کەمبونەوەی ئاویشکرد و رایگەیاند، ساڵی رابردوو بارانبارین بەڕێژەی لەسەدا 40 کەمتر بووە، ئەمساڵیش دیسانەوە بەڕێژەی لەسەدا 40 کەمتر بووەتەوە.

پزیشکیان، رەخنەی لە شێوازی بەکارهێنانی ئاو لە وڵاتەکەیدا گرت و جەختیکردەوە پێویستە پلان دابنێین لەسەر بنەمای ئەو سەرچاوە ئاوییانەی کە هەمانە بۆ ئەوەی بتوانین سەرمایەی ئاو بە باشی بەکاربهێنین.

 

لە گفتوگۆیەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ گۆڤاری "تایم"، دۆناڵد ترەمپ وردەکاریی چۆنیەتی دروستبوونی ئاگربەستی غەززە و دیدگای خۆی بۆ داهاتووی ناوچەکە ئاشکرا کرد و هەڕەشەیەکی تووندیشی ئاراستەی ئیسرائیل کرد سەبارەت بە لکاندنی کەناری رۆژئاوا.

"من ناتانیاهۆم راگرت"

ترەمپ لەبارەی ناتانیاهۆوە وتی: "وەک دەزانن، من رامگرت (لە بەردەوامبوون لە جەنگ)، چونکە ئەو بەردەوام دەبوو، رەنگە بۆ چەندین ساڵ بەردەوام بوایە و من رامگرت، و کاتێک رامگرت هەمووان یەکیانگرت، شتێکی سەرسوڕهێنەر بوو."

وتیشی: "کاتێک ئەو هەڵە تاکتیکییەی ئەنجامدا، کە پەیوەندی بە قەتەرەوە هەبوو،  ئەوە هەڵەیەکی کوشندە بوو، بەڵام لە راستیدا، وەک بە میرم وت، ئەمە یەکێک بوو لەو شتانەی هەموومانی کۆکردەوە، بە جۆرێک کە وای لە هەمووان کرد ئەوە بکەن کە پێویست بوو بیکەن."

ترەمپ جەختیکردەوە، "پێویست بوو (ناتانیاهۆ) بوەستێت چونکە جیهان رایدەگرت. من دەمبینی چی روودەدات. ئیسرائیل بە شێوەیەکی زۆر خراپ جەماوەری خۆی لەدەستدەدا. هەر بۆیەش کاتێک وتم 'جیهان'، مەبەستم ئەوە بوو."

لە درێژەی قسەکانیدا، ترەمپ ئاشکرایکرد کە پلانی هەیە سەردانی غەززە بکات و وتی: "بەڵێ، دەیکەم، سەردانی دەکەم."

هەڕەشەی بڕینی پشتیوانی لە ئیسرائیل

لەوەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە رێگریکردن لە ناتانیاهۆ بۆ لکاندنی کەناری رۆژئاوا، ترەمپ بە تووندی وتی: "ئەوە رونادات، ئێمە پشتیوانییەکی گەورەی عەرەبیمان هەبوو، ئەوە رونادات چونکە من بەڵێنم بە وڵاتە عەرەبییەکان داوە. ئەگەر ئەوە روبدات، ئیسرائیل هەموو پشتیوانییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەدەستدەدات."

سەبارەت بەوەی ئایا مەحمود عەباس لە دەسەڵاتی غەززەی دوای جەنگدا دەبینێت، ترەمپ وتی: "باشە، من هەمیشە لەگەڵیدا گونجاوم. هەمیشە بە کەسێکی عەقڵانیم زانیوە، بەڵام وەک دەزانن، کاتێک لێم نزیک دەبووەوە زۆر دۆستانە بوو... بەڵام هێشتا زۆر زووە بۆ ئەوەی رایەکم هەبێت، لە کاتێکی دیاریکراودا رام دەبێت."

لەسەر پرسی مەروان بەڕغوسیش، ترەمپ بە شێوەیەکی کورت وتی: "من بڕیاری لەسەر دەدەم."

"سعودیە و رێککەوتنەکانی ئیبراهیم"

ترەمپ پێشبینی کرد کە رێککەوتنی ئاساییکردنەوەی نێوان سعودیە و ئیسرائیل "زۆر نزیکە" و وتیشی، "پێم وایە سعودیە رێبەرایەتیی رێگاکە دەکات بەرەو رێککەوتنەکانی ئیبراهیم."

کاتێک گۆڤارەکە پرسیاری کرد ئایا پێی وایە تا کۆتایی ساڵ سعودیە پەیوەندی بە رێککەوتنەکانەوە دەکات، ترەمپ لە وەڵامدا وتی: "بەڵێ، پێم وایە. بڕوام وایە."

 

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، ناڕەزایەتیی تووندی خۆی دەربڕی بەرانبەر بڕیارەکەی کنێستی ئیسرائیل بۆ سەپاندنی سەروەری بەسەر بەشێک لە کەناری رۆژئاوادا و جەختیکردەوە کە هەستدەکات بەهۆی ئەو دەنگدانەوە "خەڵەتێنراوە".

"بەڕاستی کارێکی گەمژانەیە"

ڤانس وتی: "ئەمە زۆر سەیر بوو، هەستم بە سەرلێشێواوییەکی زۆر کرد. چەندین جار پێم وترا کە دەنگدانەکە تەنها رێکارێکی رەمزییە و تەنها مەبەست لێی بەدەستهێنانی خاڵی سیاسیی ناوخۆییە. ئەگەر ئەوە راست بێت، ئەوا بەڕاستی کارێکی گەمژانەیە و من لێی بێزارم."

ناوبراو دژایەتیی خۆی بۆ هەنگاوەکە دووپاتکردەوە و ئاماژەی بەوەدا کە "سیاسەتی ئیدارەی ترەمپ رونە: لەم کاتەدا هیچ لکاندنێک بۆ کەناری رۆژئاوا بوونی نییە."

هۆشداریی پێشوەختەی واشنتن

لەلایەکی دیکەوە، مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، پێشتر و لە میانی سەردانەکەیدا بۆ ئیسرائیل هۆشداری دابوو کە ئەم دەنگدانە ئەگەری هەیە ڕێککەوتنی ناسکی ئاگربەستەکە لە کەرتی غەززە بخاتە مەترسییەوە.

ڕۆبیۆ وتبووی: "بەردەوامبوون لەسەر ئەم یاسایە ڕەنگە هەڕەشە لە ڕێککەوتنی ئاگربەست لە غەززە بکات، تەنانەت ڕەنگە ببێتە ڕێگر لە جێبەجێکردنی پلانی ئاشتیی سەرۆک ترەمپ."

دەنگدانێکی گرنگ و کاردانەوە نێودەوڵەتییەکان

جێی باسە، دەنگدانی سەرەتایی لە کنێست دوای گفتوگۆیەکی تووند، بە جیاوازییەکی زۆر کەم — 25 دەنگ بەرامبەر 24 دەنگ — تێپەڕی. ئێستا پڕۆژەیاساکە رەوانەی لیژنەی کاروباری دەرەوە و بەرگری دەکرێت بۆ گفتوگۆکردن، پێش ئەوەی بۆ خوێندنەوەی دووەم و سێیەم بخرێتەوە بەردەم دانیشتنی گشتی.

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش، چەندین وڵات دژایەتیی خۆیان بۆ دەنگدانەکە راگەیاند و دووپاتیانکردەوە کە پشتگیری لە مافی گەلی فەڵەستین دەکەن بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان لەسەر سنووری ساڵی 1967 بە پایتەختی قودسی رۆژهەڵات، بەپێی بڕیارە نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان.

 

مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە پەیامێکدا بەبۆنەی ٥57ـەمین ساڵیادی دامەزراندنی زانکۆی سلێمانییەوە، پیرۆزبایی لە سەرۆکایەتی و مامۆستایان و خوێندکارانی زانکۆکە دەکات و رۆڵی مێژوویی و زانستیی "زانکۆی دایک" لە پێگەیاندنی پسپۆڕ و گەشەپێدانی بیری نیشتمانپەروەریدا بەرزدەنرخێنێت.

دەقی راگەیەندراوەکەی مەکتەبی سیاسی یەکێتی: 

لە یادی پەنجاو حەوت ساڵەی دامەزراندنی زانكۆی سلێمانیدا، گەرمترین پیرۆزبایی لە سەرۆك و ئەنجومەنی زانكۆ و گشت مامۆستایان و فەرمانبەران و خوێندكارانی ئەم ناوەندە زانستی و فەرهەنگییە دەكەین.

زانكۆی سلێمانی، وەك زانكۆی  دایك لە ساڵی 1968وە لە سەر پێشنیاز و داواكاریی سەرۆك مام  جەلال لە شاری سلێمانی دامەزرا ، لەو كاتەوە ئەم ناوەندە زانستییە بووەتە سەنتەری پێگەیاندنی  چەندین خاوەن پسپۆڕیی جیاجیای زانستی لە شارەكانی   كوردستان و ناوەڕاست و باشووری عیراق و دەرەوەی وڵات.
لە بواری رووناكبیری و  گەشەپێدانی بیری كوردایەتی و نیشتمانپەروەریدا زانكۆی سلێمانی رۆڵێكی هێندە گرنگی   هەبوو، چەندین سەركردە و كادری بزووتنەوەی سیاسی و كوردایەتی لە خوێندكار و  دەرچووانی كۆلێژ و بەشەكانی  ئەم زانكۆیە بوون، بۆیە رژێمی بەعس دژایەتیەكی زۆری ئەم  ناوەندە زانستیەی كرد و لە ساڵی  1981 دا لە سلێمانییەوە گواستیانەوە و لە پاش راپەرینی  سالًی 1991 جارێكی تر بە هەوڵی  دلسۆزان لە شاری سلێمانی زانكۆ  دامەزرایەوە.
ئەمڕۆش لە ساڵیادی دامەزراندنی  زانكۆی سلێمانیدا كە رۆژبەڕۆژ ئاستی زانستی لە پێشكەوتنی  بەردەوامدایە و هەر چەند رۆژێك  لەمەوبەر بوو لە ریزبەندیی دامەزراوەی تایمزی بەریتانیدا  پلەی یەكەمی لە ئاستی  زانكۆكانی عیراقدا بەدەستهێنا. 
بۆ برەودانی زیاتر بەم پێشكەوتنانە و پێشخستنی زیاتر، گشت پشتیوانییەكی خۆمان بۆ زانكۆی سلێمانی، زانكۆی دایك دووپاتدەكەینەوە.

مەكتەبی سیاسیی 
یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان

 

بەرپرسێکی باڵای ئەمریکی رایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس پابەندی ئاگربەستەکەن و رێککەوتنەکەش بەرقەرارە، لەگەڵ ئەوەشدا جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی هیچ هێزێکی سەربازی لە کەرتی غەززە بڵاوەپێناکات و پلانی ئاوەدانکردنەوەش بە مەرج دەبێت.

"رێککەوتنەکە بەرقەرارە"

ئەو بەرپرسە رونیکردەوە کە سەرەڕای بوونی هەندێک حاڵەتی دەرچوون لە ڕێککەوتنەکە، ئیسرائیل و حەماس رێز لە ئاگربەستەکە دەگرن و جەختی کردەوە کە رێککەوتنەکە بەرقەرارە.

هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد کە هەندێک ناکۆکی لە جێبەجێکردنی رێککەوتنەکەدا هەیە، بەڵام گفتوگۆکان بەردەوامن و وڵاتەکەی لەگەڵ ئیسرائیل کاردەکات بۆ جێگیرکردنی پلانی غەززە. هاوکات پەیوەندییەکان لەگەڵ هاوبەشەکاندا بەردەوامن سەبارەت بە داهاتووی غەززە و قۆناغی دوای جەنگ.

ئاوەدانکردنەوەی غەززە

بەرپرسە ئەمریکییەکە دووپاتیکردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان هیچ هێزێکی سەربازی لە کەرتی فەڵەستین بڵاوەپێناکات.

سەبارەت بە ئاوەدانکردنەوەی غەززە وتی: "دەست بە ئاوەدانکردنەوەی ئەو ناوچانە دەکەین کە حەماسی تێدا نییە،" و هیوای خواست لە ماوەی دوو بۆ سێ ساڵی داهاتوودا، رەفەح لە باشووری کەرتەکە ئاوەدان بکرێتەوە.

دەزگای پەخشی ئیسرائیل بڵاویکردەوە، بنیامین نەتەنیاهۆ، سەرۆک وەزیران، بە بیتسائیل سمۆتریچ، وەزیری دارایی وتووە کە نایەوێت لە کاتی سەردانی جێگری سەرۆکی ئەمریکادا، پرسی سەروەریی ئیسرائیل لە کەناری رۆژئاوا بجوڵێنرێت و ببێتە مایەی دروستکردنی گرژیی.

"پەنجە مەکە بە چاویدا"

بەپێی زانیارییەکان، نووسینگەی سەرۆک وەزیران بە سمۆتریچی راگەیاندووە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان نایەوێت ئیسرائیل کەناری رۆژئاوا بخاتە سەر خاکەکەی، و لە پەیامێکی روندا بۆ وەزیرەکە هاتووە: "کاتێک جێگری سەرۆک جەی دی ڤانس سەردانمان دەکات، پەنجە مەکە بە چاویدا."

ئەم ئاگادارکردنەوەیە دوای ئەوە دێت کە رۆژی چوارشەممە، کنێست (پەرلەمانی ئیسرائیل) پڕۆژەیاسایەکی پەسەندکرد کە لەلایەن ئەندام کنێست ئاڤی ماوزەوە پێشکەشکرا بوو بۆ سەپاندنی سەروەریی ئیسرائیل لە کەناری رۆژئاوا، ئەمەش هەنگاوێکە پێچەوانەی هەڵوێستی راگەیەنراوی ناتانیاهۆیە. لە بەرامبەردا، سمۆتریچ رایگەیاندووە کە چاوەڕێی دەکرد تا هەفتەی داهاتوو پڕۆژەکە بخاتەڕوو، بەڵام ئاماژەی بەوەدا کە بڕیارەکە تەنها لە دەستی ئەودا نەبووە.

دەزگای پەخشەکە ئاماژەی بەوەشکردووە کە سمۆتریچ ناڕەزایەتی دەربڕیوە بەرامبەر بەوەی بە "کەمتەرخەمیی ناتانیاهۆ" ناوی دەبات بەرامبەر دانپێدانانی هەندێک وڵاتی ئەوروپی بە دەوڵەتی فەڵەستین و سەپاندنی سزا بەسەر بەرپرسە باڵاکانی ئیسرائیلدا.

سمۆتریچ داوای لە ناتانیاهۆ کردووە سەروەریی ئیسرائیل بەسەر "تەواوی خاکی یەهودا و سامیرە (کەناری رۆژئاوا)" بسەپێنێت و لە راگەیەندراوێکدا وتی: "بەڕێز سەرۆک وەزیران، کنێست قسەی خۆی کرد. گەل قسەی خۆی کرد. کاتی ئەوە هاتووە سەروەریی تەواو بەسەر میراتی مێژوویی خۆماندا بسەپێنین."

 

سەرچاوەیەکی تایبەت لە ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بە پەیامنێری کوردسات نیوزی راگەیاند، تا کاتژمێر 11ـی پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ نووسراوی تایبەت بە خەرجکردنی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم ئاراستەی وەزارەتی دارایی نەکراوە، هاوکات سەرچاوەیەکی دیکە لە وەزارەتی دارایی جەختدەکاتەوە کە ئامادەکارییەکان بۆ ناردنی موچەکە دەستیپێکردووە.

سەرچاوەکە لە ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی فیدراڵی بە بێستون سەلام پەیامنێری کوردسات نیوزی وت، "تا کاتژمێر 11ی پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ، نووسراوی ئەنجومەنی وەزیران تایبەت بە موچەی فەرمانبەرانی هەرێم نەنێردراوە بۆ وەزارەتی دارایی،" بەڵام ئاماژەی بەوەشکرد، "چاوەڕێ دەکرێت هەر ئەمڕۆ ئەو نووسراوە رەوانە بکرێت."

لەلایەکی ترەوە و بەپێی زانیارییەکانی سەرچاوەیەکی دیکەی کوردسات نیوز لە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵی، "دەست کراوە بە ئامادەکاری و وردبینی و رێکارەکانی تایبەت بە لیستی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان."

ئەو سەرچاوەیە دووپاتیکردەوە، "هەرکات کۆتایی بە وردبینییەکە هات و فەرمانی خەرجکردن لەلایەن وەزیر و بەڕێوەبەری گشتییەوە ئیمزاکرا، ئەوا دەستبەجێ موچەکە دەخرێتە سەر حیسابی بانکیی هەرێم."

 

مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، هێرشێکی تووندی کردە سەر گۆستاڤۆ پێترۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیا و بە "شێت" ناویبرد. ئەم لێدوانە دوای تۆخبوونەوەی گرژییەکانی نێوان واشنتن و بۆگۆتا دێت، کە بەهۆی هێرشێکی سوپای ئەمریکاوە بۆ سەر بەلەمێکی ماددە هۆشبەرەکان لە زەریای هێمن دروست بووە.

"کێشەکە سەرۆکێکی شێتە"

رۆبیۆ بە رۆژنامەنووسانی وت: "پێم وایە دەسەڵاتدارانی کۆڵۆمبیا، بەتایبەتی سوپا و پۆلیس، هێشتا زۆر دڵسۆزن بۆ ئەمریکا. تاکە کێشە لە کۆڵۆمبیا سەرۆکێکی شێتە."

وتیشی: "ئەو پیاوە شێتە، شێتە! عەقڵی تەواو نییە."

پەیوەندییەکان لە خراپترین ئاستدان

پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و کۆڵۆمبیا گەیشتووەتە ئاستێکی بێپێشینە دوای لێدوانە تووندەکانی ترەمپ، کە هەڕەشەی بڕینی هاوکاری و سەپاندنی باجی گومرگی بەسەر کۆڵۆمبیادا کرد و سەرۆکە چەپڕەوەکەی بە "سەرکردەی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکان" تۆمەتبار کرد.

لەوەڵامدا، سەرۆکی کۆڵۆمبیا رەخنەی تووندی لە هەڵمەتەکەی ئەمریکا گرت و ترەمپی بە "کوشتن" و "پێشێلکردنی سەروەریی کۆڵۆمبیا" تۆمەتبار کرد. دوابەدوای ئەمەش، وەزارەتی دەرەوەی کۆڵۆمبیا رایگەیاند کە باڵیۆزەکەیان لە واشنتن گەڕاوەتەوە بۆ بۆگۆتا.

گۆڕینی هاوکێشەکان:

کۆڵۆمبیا گەورەترین وەرگری هاوکارییەکانی ئەمریکایە لە ئەمریکای باشور، کە لە ساڵی2023دا نزیکەی 740 ملیۆن دۆلاری وەرگرتووە. بەڵام بە گوتەی چاودێران، ئاڵوگۆڕی تۆمەتی نێوان هەردوو وڵات پەیوەندییەکانی گەیاندووەتە خراپترین ئاستی لە ماوەی دەیان ساڵدا.

مانگی رابردوو، واشنتن پۆلێنکردنی کۆڵۆمبیای وەک هاوپەیمانێک لە جەنگی دژی ماددە هۆشبەرەکان هەڵوەشاندەوە، بۆگۆتاش لە وەڵامدا کڕینی چەکی لە ئەمریکا راگرت.

لەوەتەی لە ساڵی 2022ەوە دەسەڵاتی گرتووەتە دەست، پێترۆ داوای گۆڕانکارییەکی ریشەیی دەکات لە جەنگی دژی ماددە هۆشبەرەکان و جەخت لەسەر چارەسەرکردنی هۆکارە کۆمەڵایەتییەکان دەکاتەوە، نەک پشت بەستن بە سەرکوتکردن. بەپێی ئامارەکانیش، لە ماوەی سەرۆکایەتیی ئەودا، روبەری چاندنی کۆکا (ماددەی خاوی کۆکاین) بە ڕێژەی ٪70 زیادیکردووە.

 

سیروان سەرحەد، قائیمقامی قەزای دوکان، رایگەیاند کە دوای ئاگاداربوونەوەیان لە روداوێکی ژینگەیی مەترسیدار، بەدواداچوونی بەپەلەیان کردووە و رێکاری پێویستیان گرتووەتەبەر بۆ رێگریکردن لە پیسبوونی ئاوی زێی دوکان.

لە رونکردنەوەیەکدا، سیروان سەرحەد ئاشکرای کرد کە ئاگادارکراونەتەوە لەوەی لە نزیک گوندی قامیشە لە سنووری ناحیەی خەلەکان، چەند تانکەرێک رۆنی رەشیان رشتووەتە ناو یەکێک لە چەمەکانی سنوورەکە. ناوبراو ئاماژەی بەوەدا کە ئەمڕۆ بە ئامادەبوونی بەڕێوەبەری ناحیە و ژمارەیەک لە بەرپرسی فەرمانگەکان، سەردانی شوێنی روداوەکەیان کردووە.

سیروان سەرحەد هۆشداری دا، کە ئەم کارە ژینگەییە جگە لە پیسکردنی ژینگە، مەترسییەکی گەورەشە بۆ سەر سەرچاوەی ئاوی خواردنەوە، چونکە "لەکاتی دروستبوونی لافاودا، ئاوی چەمەکە دەڕژێتە زێی دوکانەوە و بەمەش سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی بەشێکی زۆری هاووڵاتیانی سنووری پارێزگای سلێمانی پیس دەبێت."

قائیمقامی قەزای دوکان جەختی کردەوە، "هەر لەسەرەتای روداوەکەوە پۆلیس و هێزەکانی ئاسایش راسپێردراون بەدواداچوونی جددی بکەن بۆ دەستگیرکردنی ئەنجامدەرانی ئەم کارە،" و ئاشکرای کرد کە "چەند وێنەیەک وەک سەرەداو دەستیان کەوتووە."

"پلانی پاککردنەوەی شوێنەکە"

دوای وەرگرتنی رای شارەزایانی ژینگە، بڕیاردراوە لەلایەن تیمێکی تایبەتەوە پاشماوەکە بە خۆڵ دابپۆشرێت و دوای هەڵمژینی، پاکبکرێتەوە و بگوازرێتەوە بۆ شوێنێکی گونجاو. هەروەها بڕیاردراوە "لەکۆتایی شوێنی رژانی پاشماوەکە بەربەست دروست بکرێت تا بەتەواوی رێگری لە تێکەڵبوونی بە ئاوی زێی دوکان بکرێت."

سیروان سەرحەد دڵنیایی دا کە چاودێریی وردی پڕۆسەی پاککردنەوەکە دەکەن تا بە تەواوی کۆتایی دێت.