عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە چاوپێکەوتنێکدا رایگەیاند، بۆمبی ئەتۆمیی راستەقینەی ئێران، چەکی ناوەکی نییە، بەڵکو ئەو توانایەیە کە بتوانن لەبەردەم زلهێزەکاندا بڵێن "نا". 
عراقچی جەختیکردەوە، گەلی ئێران ئامادەیە باجێکی قورس بدات، بەڵام شکۆ و سەربەخۆیی لەدەست نەدات.

وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تۆڕی ئینتەرنێتیی "سەحرا" وتی: "ئێمە فەتوامان هەیە و بیروباوەڕی ئەمنیمان بە هیچ شێوەیەک چەکی ئەتۆمی لەخۆناگرێت. ئەوان دەیانپرسی 'بۆچی پیتاندن (یۆرانیۆم)تان دەوێت و ئەم هەموو تێچووە دەکەن؟' وەڵامی من ئەمە بوو کە ئێمە دەمانەوێت چونکە مافی خۆمانە و ئەوانی تر دەڵێن نابێت هەمانبێت."

عراقچی وتیشی: "بۆمبی ئەتۆمیی ئێران، توانای 'نا' وتنە لەبەردەم زلهێزەکاندا. ئەمە بابەتێکە کە لە کاتی شۆڕشەوە دەستی پێکردووە و بەردەوامە. نابێت ئەمە بە کەم سەیر بکرێت. گەلێک ئامادەیە باجی قورس بدات، بەڵام رێگە نادات کەرامەت و شەرەف و سەربەخۆییەکەی پێشێل بکرێت."

"سەربەخۆیی راستەقینە، بڕیاردانی سەربەخۆیە"

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکرد، دروشمی "سەربەخۆیی، ئازادی، کۆماری ئیسلامی" یەکێک بوو لە دروشمە سەرەکییەکانی شۆڕش و وتی: "ئێران هەرگیز لە مێژووی خۆیدا داگیرنەکراوە، بەڵام خەڵک هاواری سەربەخۆیی دەکرد، چونکە پێیان وابوو سەربەخۆیی راستەقینە واتە توانای بڕیاردانی سەربەخۆ، بەبێ ئەوەی لەلایەن کەسانی ترەوە فەرمانت بەسەردا بکرێت."

کامالا هاریس، جێگری پێشوی سەرۆکی ئەمریکا، لە یەکەم چاوپێکەوتنیدا لەگەڵ بی بی سی لە بەریتانیا رایگەیاند، رەنگە جارێکی دیکە خۆی بۆ کۆشکی سپی کاندید بکاتەوە. هاریس لە لێدوانەکانیدا هێرشی توندی کردە سەر دۆناڵد ترەمپ و بە "ستەمکار" ناوی برد و وتی، ئەو پێشبینیانەی لەبارەیەوە کردبووی، هەموویان هاتنەدی.

لە وەڵامی پرسیارێکدا کە ئایا رۆژێک ژنێک دەبێتە سەرۆکی ئەمریکا، هاریس وتی "بێگومان،" و کاتێک پرسیاری لێکرا ئایا ئەو کەسە خۆی دەبێت، وتی "رەنگە،" کە بەهێزترین ئاماژەیە تا ئێستا بۆ ئەگەری خۆکاندیدکردنەوەی لە ساڵی 2028.
هاریس راپرسییەکانی رەتکردەوە کە وەک پاڵێوراوێکی لاواز نیشانی دەدەن و وتی: "ئەگەر گوێم لە ڕاپرسییەکان بگرتایە، نە بۆ یەکەم پۆست و نە بۆ دووەم پۆست خۆم کاندید نەدەکرد، بێگومانیش ئێستا لێرە دانەنیشتبووم."

جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، پێشبینییەکانی لەبارەی ئەوەی ترەمپ وەک فاشیستێک رەفتار دەکات و حکومەتێکی تاکڕەو بەڕێوەدەبات، بوون بە راستی.
وتیشی: "ئەو وتی وەزارەتی داد وەک چەک بەکاردەهێنێت، و رێک ئەوەشی کرد." هاریس ئاماژەی بە راگرتنی پێشکەشکاری کۆمیدی، جیمی کیمڵ، کرد دوای ئەوەی گاڵتەی بە کاردانەوەی کۆمارییەکان کردبوو، کە بەهۆی هەڕەشەی دەزگایەکی رێکخەرەوە بوو کە لەلایەن ترەمپەوە دانرابوو.

هاریس رەخنەی لەو بازرگان و دامەزراوانەی ئەمریکا گرت کە بە وتەی ئەو، زۆر بە ئاسانی ملکەچی داواکارییەکانی سەرۆک بوون.
وتیشی: "زۆر کەس هەن... کە لە یەکەم ڕۆژەوە خۆیان بەدەستەوە داوە و چۆکیان لەبەرپێی ستەمکارێکدا داداوە، لەبەر چەندین هۆکار، لەوانەش دەیانەوێت لە دەسەڵاتەوە نزیک بن."

کۆشکی سپی لە وەڵامی لێدوانەکانی هاریسدا وتی: "کاتێک کامالا هاریس هەڵبژاردنەکەی بە شێوەیەکی گەورە دۆڕاند، دەبوو لە پەیامەکە تێبگەیشتایە؛ خەڵکی ئەمریکا گوێ بە درۆ بێماناکانی نادەن."

وتەبێژەکەی کۆشکی سپی زیادی کرد: "یان رەنگە لە پەیامەکە تێگەیشتووە و هەر بۆیە بەردەوامە لە گواستنەوەی سکاڵاکانی بۆ بڵاوکراوە بیانییەکان."

مەحمود قەماتی، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی سیاسیی حزبوڵای لوبنان رایگەیاند، بزوتنەوەکەیان چەکەکانیان رادەست ناکات و بە "هێز بۆ نیشتمان و سەروەریی لوبنان" وەسفی کرد. هاوکات، راپۆرتێکی رۆژنامەوانیی فەرەنسی ئاشکرای دەکات، حزبوڵا بە نهێنی خۆی رێکدەخاتەوە و سەرۆکوەزیرانی لوبنانیش جەخت لە کۆکردنەوەی چەک دەکاتەوە.

قەماتی وتی، "دوژمن رۆژانە دەستدرێژی دەکاتە سەرمان و هەموو فشارەکانی ئەمریکا و ئەوروپا کارمان تێناکات."
ئەو بەرپرسەی حزبوڵا ئاماژەی بە بڕیاری 1701ی نێودەوڵەتی کرد و وتی، "حزبوڵا پابەندی بڕیارەکە بووە، لە کاتێکدا ئیسرائیل پابەندی نەبووە، سەرەڕای ئەوەی ئەمریکا و فەرەنسا چاودێری رێککەوتنەکەیان دەکرد، کە نەیانتوانی راگرتنی کردەوە دوژمنکارییەکان بەسەر دوژمندا بسەپێنن."

"حزبوڵا بە نهێنی خۆی بەهێز دەکاتەوە"

پێشتر، راپۆرتێکی رۆژنامەی "لۆفیگارۆ"ی فەرەنسی ئاشکرای کردبوو کە حزبوڵا لە ئێستادا نزیکەی بە تەواوی لە ژێر زەویدا کاردەکات.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەکردووە، حزبوڵا بە نهێنی کار بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی کۆی سەرکردایەتی و هێزی سەربازیی خۆی دەکات، روونیشیکردووەتەوە کە دوای ساڵێک لە ئۆپەراسیۆنی پەیجەرەکانی ئیسرائیل، کارەکان بە نهێنییەکی تەواوەوە بەڕێوەدەچن بۆ رێکخستنەوەی ریزەکانیان.

لۆفیگارۆ دەڵێت، لە کاتێکدا حزبوڵا بە رواڵەت رەزامەندی لەسەر چەکدانان نیشان دەدات، بەڵام لە کرداردا لە پێگەکانی دیکەیدا پێچەوانەی ئەوە کار دەکات.

حکومەتی لوبنان لە مانگی ئابی رابردوودا بڕیاری چەکداماڵینی حزبوڵای دابوو. سوپای لوبنانیش پلانێکی پێنج قۆناغی بۆ کشانەوەی چەک دانابوو، لە هەنگاوێکدا کە پارتە لوبنانییەکە رەتیکردەوە و بڕیارەکەی بە "تاوان" وەسف کرد.

لە نوێترین لێدواندا، نەواف سەلام، سەرۆکوەزیرانی لوبنان جەختی کردەوە، "لوبنان پابەندە بە کۆتاییهێنان بە پرۆسەی کۆکردنەوەی چەک لە باشووری رووباری لیتانی پێش کۆتایی ئەمساڵ." لە بەرامبەردا داوایکرد، ئیسرائیل "ئەرک و پابەندبوونەکانی خۆی جێبەجێ بکات، بە کشانەوە لە خاکە داگیرکراوەکانی لوبنان و راگرتنی دەستدرێژییە بەردەوامەکانی."

 

بافڵ جەلال تاڵەبانی دەڵێت: یەكێتی بۆ هەموو كوردستان خەبات دەكات و بە یەک چاو سەیری هەموو لایەنەکان دەکەین.

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە وتارێکدا لە کەرنەڤاڵی جەماوەری لیستی ٢٢٢ـی یەکێتی لە کۆیە رایگەیاند، ناچینە ناو حكومەتێك وەك یەك خزمەتی هەموو ناوچەكانی هەرێم نەكات

وتیشی، بەڵێن دەدەین بە کوردستان، بە یەک چاو سەیری هەموو لایەنەکان و پێکهاتەکان دەکەین، هەروەها ئێمە حزبی سەرۆک مام جەلالین و بۆ هەموو کوردستان خەبات دەکەین.

بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشکرد، بە هەڕەشەکردن کێشەکان لە بەغداد چارەسەر ناکرێت، هاوکات یەکێتی لە بەغداد پێگەیەکی بەهێزی هەیە و هەموو لایەنەکان رێز لەهەڵوێست و بڕیارەکانمان دەگرێت.

ئەوەشی خستەڕوو، نوێنەرەكانی یەكێتی لەهەمووان زیاتر خزمەتی هاووڵاتیانیان كردووە و داواتان لێدەكەین بە دەنگ و كورسی زیاتر بماننێرن بۆ بەغداد.

سەرۆکی یەکێتی سەبارەت خزمەتکردنی کریستیانەکانی کۆیە رایگەیاند، زیاتر خزمەتی خوشك و برا كریستیانەكانمان دەكەین و هەڵەیەكی زۆرگەرەیە دەنگ بە لایەنێك بدەن كە كرداری نییە.

ئاشکراشیکرد، یەکێتی حزبی هەر چوارپارچەی کوردستان کوردستانە و لەهەموو وڵاتێک یەکێتی پێگەی خۆی هەیە.

 

ئەمڕۆ شەممە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عێراق لە کۆشکی سەلام پێشوازیکرد لە گۆردان گریلیچ رادمان، وەزیری دەرەوەی کۆماری کرواتیا و تاوتوێی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان عیراق و کرواتیایان کرد و جەخت لە کاری هاوبەشی نێوان هەردوولا کرایەوە.

لە دیدارەکەدا، فوئاد حوسێن، جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوەی عیراق ئامادە بوو، لە میانی کۆبونەوەکەدا تاوتوێی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان عێراق و کرواتیا کرا، هەروەها رێگاکانی بەهێزکردنی هاریکاری هاوبەش لە بوارەکانی سیاسی، ئابووری، و کلتووریدا بە شێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەلی دۆست بکات.

سەرۆک کۆمار جەختی لەسەر گرنگی بەردەوامبوونی پەیوەندی و ئاڵوگۆڕی سەردانەکان لە نێوان بەرپرسانی هەردوو وڵات کردەوە و جەختی لە کارکردنی هاوبەش بۆ پەرەپێدانی دەرفەتەکانی وەبەرهێنان و گەشەپێدانی زیاتر کردەوە.

هەروەها، سەرۆک کۆمار دووپاتی کردەوە کە عیراق خوازیاری فراوانکردنی ئاسۆکانی هاریکاریە لەگەڵ کرواتیا و وڵاتانی یەکێتی ئەوروپایە و  ئاماژەی بەوەشدا کە عیراق سەقامگیری ئەمنی، سیاسی و کۆمەڵایەتی بەخۆیەوە دەبینێت و بەرەو ئەنجامدانی هەڵبژاردنێکی پەرلەمانی نوێ دەچێت کە ڕێبازی دیموکراسی قووڵتر دەکاتەوە و بنەماکانی پرۆسەی سیاسی و گواستنەوەی ئاشتیانەی دەسەڵات جێگیر دەکات.

لە لای خۆیەوە، وەزیری دەرەوەی کرواتیا ستایشی هەڵوێستەکانی عیراقی کرد لە پشتگیریکردنی سەقامگیری هەرێمی و نێودەوڵەتی، و ئارەزووی وڵاتەکەی دەربڕی بۆ پەرەپێدانی هاریکاری دووقۆڵی لە بوارە جیاوازەکاندا، بەتایبەتی لە بوارەکانی وەبەرهێنان، وزە، پەروەردە، و ئاڵوگۆڕی کلتووری.

ئیسرائیل کاتز وەزیری بەرگری ئیسرائیل لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ جێگری سەرۆکی ئەمریکا جەی دی ڤانس رایگەیاند،  تائێستاش نزیکەی 60%ی ئەو تونێلانەی کە  حەماس خاوەندارێتی دەکات لە غەززە لە ناونەچون و جەختیشیکردوەتەوە کە لە ناوبردنی تونێلەکان  گرنگترین کارە بیکەن.

ئەمڕۆ شەممە، کەناڵی 12ی ئیسرائیل بڵاویکردەوە، وەزیری بەرگری وڵاتەکە بە جێگری سەرۆکی ئەمریکای راگەیاندووە، "لەناوبردنی تونێلەکان گرنگترین ئەرکی هاوبەشە، بەپێی پلانی ترەمپ، دەبێت خۆمان ئامادەبکەین بۆ جێبەجێکردنی".

ئاماژەی بەوەشکرد، پێویستە تەرمی هەموو بارمتەکان بگەڕێندرێنەوە   و هەموو تونێلەکان لەناوببەین و حەماسیش  چەک بکرێت  و دڵنیابن لەوەی هیچ هێزێکی چەکدار لە غەززەدا نەبێت.

بەگوێرەی زانیارییەکانی کەناڵەکە،  ئەو تونێلانەی کە ماونەتەوە لە هەردوو دیوی هێڵی زەرددان جێگیرکراون، کە ئێستا لەلایەن سوپای داگیرکەری ئیسرائیلەوە کۆنترۆڵکراوە.

کەناڵەکە  ئەوەشیخستوەتەڕوو، چەکدارانی حەماس کە هەفتەی رابردوو دوو سەربازی ئیسرائیلیان لە ناوچەی رەفەح لە باشووری کەرتی غەززە کوشتووە، لە یەکێک لەو تونێلانەیان بۆ هێرشەکە بەکارهێناوە.

بەگوێرەی خەمڵاندن و زانیارییەکانی  دامەزراوە ئەمنییەکانی ئیسرائیل، تا ئێستا کەمتر لە 40%ی تونێلەکانی غەززە لەناوچوون.

بە مەبەستی کۆتاییهێنان بە گرژی و ئاڵۆزییەکانی نێوانیان لەسەر سنور، ئەمڕۆ شەممە وەفدی دانوستانکاری تاڵیبان و پاکستان لە ئەستمبوڵ، بە نێوەندگیری قەتەر و تورکیا دەستیان بە کۆبونەوە کرد.

میدیاکانی ئەفغانستان بڵاویانکردوەتەوە، وەفدەکەی تاڵیبان لە شەش کەس پێکدێن، بە سەرکردایەتی رەحمەتوڵڵا نەجیب بریکای وەزارەتی ناوخۆی تاڵیبان، وەفدەکەی پاکستانیش، لە دیپلۆماتکاران و ئەندامانی باڵای دەزگای هەواڵگری ئەو وڵاتە پێکدێن.

لە کۆبونەوەکەدا بڕیار لەسەر بەردەوامی دانوستان و پرسی ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی خاکی ئەفغانستان دژ بە پاکستان، هەروەها ئاڵوگۆڕی زانیاری لەسەر چەکداران، رێزگرتنی یەکتر بۆ یەکپارچەیی خاک و ئاسمانی یەکتر و چەندین بابەتی دیکەی پەیوەندیدار گفتوگۆیان لەسەر دەکرێت.

دانوستانەکانی ئیستەنبوڵ دوای کۆبوونەوەی وەزیرانی بەرگری تاڵیبان و پاکستان لە قەتەر دێت، کە بووە هۆی رێککەوتنی ئاگربەست.

ئەمە لە کاتێكدایە، بەهۆی پێکدادانی نێوان هەردوو وڵاتەکەوە لە دوو هەفتەی رابردودا زیاتر لە 100 کەس کوژران و  بە دەیان کەسی دیکەش برینداربوون و بە قورسترین پێکدادانی نێوای ئەفغانستان و پاکستان دادەنرێت لەدوای هاتنەوە سەر دەسەڵاتی تاڵیبان لە ساڵی 2021وە.

رەزا تەلایی نیک وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئێران هەڕەشەی لە ئیسرائیل کردوە و رایگەیاند؛ ئەگەر بیر لە ‌هێرشکردن بکەنەوە خراپتریان بەسەر دێنن، دەشڵێت؛ بە گوێرەی قەبارەی زیانەکانیان بێت پێناچێت جارێکی دیکە بوێریان هەبێت و  ‌هێرشبکەنە سەر ئێران.

ئەمڕۆ شەممە، وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئێران رایگەیاند، ئەگەر دوژمن ئارەزووی هەڕەشەیەکی دیکە بکات، بە دڵنیاییەوە  لە شەڕی 12 رۆژە خراپتریان پێدێت.

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردووە، توانای چەک و ئۆپەراسیۆن و پشتیوانی هێزە چەکدارەکانیان بە بەراورد بە پێش شەڕی 12 رۆژەیان لەگەڵ ئیسرائیل زۆر زیادی کردوە و  بە پێجەوانە توانی دوژمن کەمی کردوە.

وتەبێژەکەی وەزارەتی بەرگری ئێران، ئەوەشیخستوەتەڕوو، بە لەبەرچاوگرتنی ئەو شکست و زەربە قورسەی لە شەڕی 12 رۆژەدا تووشی ئیسرائیل بوو، پێناچێت جارێکی دیکە بوێری ئەوەیان هەبێت  بیربکەنەوە لە هێرشکردنە سەر ئێران.

 

جوتیاران ئاگاداردەکرێنەوە رۆژی دووشەممە، قۆناغی دووەمی شایستەی دارایی گەنمی جووتیارانی سنوری پارێزگای سلێمانی  خەرج دەکرێت، بریاریشە سبەینێ بۆ ئەو مەبەستە شەش ملیار دینار بخرێتە سەر هەژماری بانکی بابان لە سلێمانی.

نەوزاد کامیل، بەرێوەبەری گشتی بازرگانی هەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند؛ سبەینێ شەش ملیار دینار لە شایستەی دارایی گەنمی جوتیارانی سلێمانی دەخرێتە سەر هەژماری بانکی بابان و لە رۆژی دووشەممەوە دەستبەدابەشکردنی دەکەن بەسەر جوتیاراندا.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو بەڕە پارەیە، وەک قۆناغی دووەمی شایستەداراییەکانی جوتیارانە لە سنورەکە دەنێردرێت، کە جوتیارانی  سلێمانی، هەڵەبجە، چەمچەماڵ، ئیدارەكانی گەرمیان و راپەڕین دەگرێتەوە.

ئەمە لە کاتێكدایە، وەزارەتی بازرگانی هەرێم رۆژی  15ـی10ـی ئەمساڵ رایگەیاند، بڕی پانزە ملیار و پێنج سەد ملیۆن دینار وەک شایستەی گەنمی جوتیاران بۆساڵی 2025 خراوەتە سەر هەژماری وەزارەتەکەیان و بەپێی پارێزگاکانیش، شەش ملیار دینار بۆ سلێمانی و پێنج ملیار دینار بۆ هەولێر چوار ملیار و پێنج سەد ملیۆن دینار بۆ دهۆک دەبێت.

 

قائیمقامیەتی رانییە، رایگەیاندوە، سبەینێ دەستبەدابەشکردنی نەوت دەکرێت و هاووڵاتییانیش ئاگاداردەکاتەوە پێویستە کارتی نەوتیان پێبێت و ئاگادریشبن بەسەر نەچوو بێت.

قائیمقامیەتی رانییە لە راگەیەندراوێکدا، هاوڵاتییانی سنورەکە ئاگاداردەکاتەوە، سەبەینێ دەستبەدابەشکردنی نەوت دەکەن و پڕۆسەکە بەردەوام دەبێت، پێویستیشە هاووڵاتیان سەردانی بریکارەکانی خۆیان بکەن بەمەبەستی دڵنیابوونەوە لە کارتی وەرگرتنی نەوت.

هۆشداریشیانداوە لەوەی بۆ وەرگرتنی نەوتەکە دەبێت  کارتی نەوتیان پێبێت و لە ئەگەری بەسەرچونی کارتەکەشدا،  سەردانی دارایی رانیە بکەن بۆ ئەوەی بەزووترین کات کارتەکانیان بۆ کارا بکرێتەوە.

لە راگەیەندراوەکەدا ئەوەش هاتوە؛ پرۆسەی دابەشکردنەکە لە گەرەکی( رۆژستی، بیتوێن ستی، ڕانیەی نوێ ، دابان ، تیتۆکە ،ماردین، کۆدۆ، ئازادی، داستان، کارۆخ و  شارەوانی ) دەست پێدەکات و 40 تەنەکەر نەوت ئامادەیە بۆ دابەشکردن.

ئەڵمانیا دەستی کردووە بە ئامادەکاری بۆ ئەگەری جەنگی نێوان ئەوروپا و روسیا لە ساڵانی داهاتوودا، بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی سەربازی وڵاتەکەشی  نیازی هەیە ساڵانە 20 هەزار کەسی نوێ دابەزرێنێت.

وەزارەتی بەرگری ئەڵمانیا پلانێک بە ناونیشانی"مۆدێرنکردنی خزمەتی سەربازی"، بە سەرۆکایەتی فریدریش مێرتز، راوێژکاری ئەڵمانیا  تاوتوێ دەکات، کە بە پلەی یەکەم  خۆی لە خزمەتکردنی ناچاری گەنجانی وڵاتەکەیدا دەبینێتەوە.

بە گوێرەی پلانەکە ساڵانە دەبێت هەموو ئەو گەنجانەی تەمەنیان گونجاوە بۆ سەربازی فۆڕمێکیان بۆ دەنێردرێت و ئەوانیش پڕی دەکەنەوە، کە ئاخۆ ئامادەن یاخود نا بۆ چونە ناو سوپای وڵاتەکەیانەوە.

وەزارەتەکە سەرەتا بەنیازە ساڵانە نزیکەی 20 هەزار کەسی نوێ دامەزرێنێت، لەئەگەری کەمی خۆبەخشدا، بیر لە رێگەی دیکە دەکاتەوە و رەنگە، سەربازی زۆرەملێ جێبەجێبکات.

ئەم هەنگاوەی وەزارەتی بەرگری ئەڵمانیا لە کاتێکدایە، پێشتر دەزگای هەواڵگری ئەڵمانیا کاتی هێرشی مۆسکۆی بۆ سەر وڵاتانی ئەوروپا دیاریکردبوە، ئەوەی خستبوەڕوو، ساڵی 2029 روسیا هێرش دەکاتە سەر وڵاتانی ئەوروپا

ئاسۆ مامەند، سەرپەرشتیاری کەرکوک-سەڵاحەدینی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پەیامێكی بڵاوكردووەتەوە و تێیداھاتووە، "بە لای یەکێتییەوە کەرکوک چەپکە گوڵەکەی سەرۆک مام جەلالە، هەموو لایەک لە ماف و ئەرکدا وەک یەکن، رێگە نادەین برایەتی نێوان پێکهاتەکانی کەرکوک بشێوێنرێت".

 

دەقی پەیامەكە

هاووڵاتییان خۆشەویستی کەرکوک..! پێکهاتەکان بە گشتی و کوردانی دڵسۆزی پردێ و دەوروبەری..!

ماوەی دوو سێ رۆژە، چەند کەسێکی سەر بە چەند لایەنێکی ناسراو لە شارۆچکەی پردێ لە هەوڵی نانەوەی پیلان و ئاژەوگێڕیدان، و دەیانەوێ بە بیانوی جۆراوجۆر دۆخی سەقامگیری سنوورەکە تێکبدەن.!

لەو سۆنگەیەوە هاووڵاتییانی خۆشەویستی کەرکوک بە تایبەتی خوشک و براکانمان لە پردێ دڵنیا دەکەینەوە؛ کە رێگە بە هیچ کەس و لایەنێک نادرێ لە ژێر هیچ ناوو ناونیشانێکدا دۆخی ئارامی کەرکوک تێکبدات، بە پێچەوانەوە رێوشوێنی یاسایی لە دژی هەموو ئەو کەس و لایەنانە دەگیرێتەبەر کە بیەوێ هەوڵی پیلانگێڕی یاخود ئاژاوگێڕی بدات لە سنوورەکەدا.

بە لای یەکێتییەوە کەرکوک چەپکە گوڵەکەی سەرۆک مام جەلالە، و هەموو لایەک لە ماف و ئەرکدا وەک یەکن، رێگە نادەین برایەتی نێوان پێکهاتەکانی کەرکوک بشێوێنرێ و بۆیە داواکارم هەموان دان بە خۆتانا بگرن و ئارامی بپاریزن

بەرەو کەرکوکێکی سەقامگیر و ئاوەدان

ئاسۆ مامەند

سەرپەرشتیاری کەرکوک-سەڵاحەدینی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، پێش دەستپێکردنی سەردانەکەی بۆ کیشوەری ئاسیا، ویستی خۆی بۆ دیداری کیم  جۆنگ  ئون، رێبەری کۆریای باکور دەربڕی، ئەمەش لە کاتێکدایە لە گەشتەکەیدا سەردانی کۆریای باشور دەکات و جەگە لە سەرۆکی چین، رەنگە لەگەڵ کیم  جۆنگ  ئونیش کۆببێتەوە.

کاتێک لە کۆشکی سپی پرسیاریان لە ترەمپ کرد، ئایا لەگەڵ رێبەری کۆریای باکور کۆدەبێتەوە، ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند؛ "ئەو دەزانێت ئێمە دەچینە ئەوێ."

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو بە تەواوەتی ئامادەیە بۆ کۆبونەوە لەگەڵ کیم جۆنگ ئون و پەیوەندی لەگەڵیدا زۆر باشە،  ئەوەشیخستەڕوو، کۆبونەوەی لەگەڵ لەگەڵ سەرۆکی کۆریای باکور "دەگونجێت"، ئەمەش لە کاتێکدایە  کە دوایین جار لە ساڵی 2019 جاویان بە یەکدی کەوت.

گەشتەکەی ترەمپ دەستی پێکردوە و بڕیاریشە، سەردانی مالیزیا،  ژاپۆن و کۆریای باشوور بکات و لەگەڵ شی جین پینگ، سەرۆکی چین لە کۆریای باشوور کۆببێتەوە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی بازرگانی لەگەڵ چیندا.

راپۆرتێکی وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا، سەپاندنی سزای بەسەر گۆستاڤۆ پێترۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیادا ئاشکرا کرد، کە ناوی لە لیستی نوێکراوەی نووسینگەی کۆنترۆڵکردنی سەروەت و سامانی بیانیی سەر بە وەزارەتەکەدا دەرکەوتووە.

سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا، لە لێدوانێکدا رایگەیاند کە سزاکان دژی سەرۆکی کۆڵۆمبیا پەیوەستە بە گەیشتنی بەرهەمهێنانی کۆکاین لە وڵاتەکەدا لەژێر دەسەڵاتی ئەودا بۆ ئاستێکی پێوانەیی.

ناوبراو وتی: "لەگەڵ هاتنە سەرکاری سەرۆک گۆستاڤۆ پێترۆ، بەرهەمهێنانی کۆکاین لە کۆڵۆمبیا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی خۆی لە ماوەی دەیان ساڵدا، کە ئەمەش ئەمریکای نوقم کردووە و ژیانی ئەمریکییەکانی وێران کردووە."

ئەم پێشهاتە دوای پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان هەردوو وڵات دێت، بەتایبەتی دوای ئەوەی سەرۆک پێترۆ لێدوانی لەبارەی تێکشکاندنی کەشتییەک لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە لە 16ی ئەیلوولدا دا و ئۆپەراسیۆنەکەی بە "تاوانی کوشتن" و "پێشێلکردنی سەروەریی کۆڵۆمبیا" ناوبرد، چونکە هێرشکرابووە سەر بەلەمێکی راوەماسی لە ئاوە هەرێمییەکانیدا.

لە وەڵامدا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، راگرتنی هەموو یارمەتی و هاوکارییەکی دارایی بۆ کۆڵۆمبیا راگەیاند و داوای لە پێترۆ کرد دەستبەجێ بەرهەمهێنانی ماددە هۆشبەرەکان لە وڵاتەکەیدا بوەستێنێت، ئەگەرنا ویلایەتە یەکگرتووەکان "لەبری ئەو ئەو کارە دەکات".

لای خۆیەوە، سەرۆکی کۆڵۆمبیا پێشتر ئەو تۆمەتانەی رەتکردبووەوە کە ترەمپ ئاراستەی کردبوو سەبارەت بە تێوەگلانی لە بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە.

رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەمڕۆ لەسەر دوڕیانێکی چارەنووسساز وەستاوە کە پەیوەستە بە داهاتووی غەززە و حەماس، و هاوکات هاوسەنگیی هێزە ئیقلیمییەکان لە ناوچەیەکی فراوانتردا. لەنێو هەموو ئەمانەشدا، ئەو پرسیارەی کە هەمیشە دەکرێت ئەوەیە، ئایا هێزەکانی تورکیا لە غەززە وەک خۆیان دەڵێن، "بۆ پاراستنی ئاگربەست" بڵاودەکرێنەوە؟

تورکیا کارتی بەهێزی بەدەستەوەیە، بەڵام ناتانیاهۆش دەستەوەستان دانەنیشتووە و لەژێر فشاری حکومەتەکەیدایە بۆ وەستانەوە دژ بە ئامادەیی تورکیا.

کەواتە چی رودەدات؟

مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، رایگەیاند کە بەشداریی تورکیا و دەسەڵاتی فەڵەستینی لە غەززە لە چوارچێوەی پلانی ئاگربەستی پشتگیریکراو لەلایەن ئەمریکاوە هێشتا یەکلایی نەکراوەتەوە و جەختی کردەوە کە "پێویستە ئیسرائیل بەو وڵاتانە ئاسوودە بێت" کە هێزەکانیان لە کەرتی غەززە جێگیر دەکەن.

ئەم لێدوانانەی رۆبیۆ لە کاتێکدایە کە حکومەتی ئیسرائیل بەردەوام بیرۆکەی رۆڵگێڕانی دەسەڵاتی فەڵەستینی و بزوتنەوەی حەماسی لە غەززەی دوای شەڕ رەتکردووەتەوە، هاوکات پەیوەندییەکانی لەگەڵ تورکیا لە ماوەی شەڕەکەدا بە تەواوی پاشەکشەی کردووە.

"پێکهاتەی هێزەکە هێشتا دیاری نەکراوە"

رۆبیۆ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا لە سەنتەری هەماهەنگیی مەدەنی-سەربازیی ئەمریکا، لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەوەی ئایا هێزی تورکیا لە چوارچێوەی "هێزی سەقامگیریی نێودەوڵەتی" لە غەززە بڵاودەکرێتەوە، وتی: "ئێمە هێشتا ئەو هێزەمان پێک نەهێناوە، بۆیە کارکردن لەسەری بەردەوامە."

وتیشی: "بە دڵنیاییەوە، کاتێک ئەم هێزە پێکدەهێنرێت، دەبێت لەو وڵاتانە پێکبێت کە ئیسرائیلیش پێیان ئاسوودەیە... زۆر وڵات هەن کە خواستی خۆیان نیشانداوە، بەڵام لە ئێستادا ناتوانم ناویان بهێنم."

هاوکات جێگەی ئاماژەیە؛ دوو گرووپ لە وڵاتان هەن کە ئیسرائیل گڵۆپی سەوزی بۆ هەڵکردوون:

• یەکەمیان: ئەو وڵاتانەی کە ناتانیاهۆ لە دوای ٧ی تشرینی یەکەمەوە توانیویەتی پەیوەندییەکانی لەگەڵیاندا بهێڵێتەوە، وەک ئیمارات و میسر.

• دووەمیان: ئەو وڵاتانەی کە مەرجیان ئەوەیە زۆرینەی سەربازەکان موسڵمان بن. بەڵام ئیسرائیل وڵاتانی دەرەوەی ناوچەکەی دەوێت، و لەم چوارچێوەیەدا ئەندەنوسیا، پاکستان و ئازەربایجان دەردەکەون. تورکیاش ناکەوێتە خانەی هیچ کام لەم دوو پۆلێنەوە.

چۆن پرسی ئامادەیی تورکیا لە غەززە بووە یەکێک لە بابەت و ئەگەرە سەرەکییەکان؟

کاتێک چوار سەرکردە، و لە ناویاندا ئەردۆغان، لە 13ـی تشرینی یەکەم لە میسر راگەیەندراوی نیازپاکیی ئاشتییان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئیمزا کرد، چەندین پرسیار لە ئارادا بوون. رابردووی جووڵەکانی ئیسرائیل و حەماس، ئەگەری پێشێلکردنی ئاگربەست، و ئەو کەلێنانەی لە رێککەوتنە پێشنیازکراوەکەدا هەبوون، هەمووی پرسیاری گرنگ بوون.

بەڵام هەر خودی ئیمزاکردنی ئەو راگەیەندراوە بە ئامادەیی ئەردۆغان، پێگەی تورکیای لە پرسی غەززەدا لە لایەنگرییەوە گۆڕی بۆ لایەنێکی گەرەنتیکەری رێککەوتنی وەستانی جەنگ و لە بەرامبەردا چاوەڕوانی و ئەگەری بڵاوەپێکردنی سەربازانی تورک لە غەززە ورووژا.

ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، کە سەردانی تەلئەبیبی کردبوو بۆ رێگریکردن لە هەوڵەکانی ئیسرائیل بۆ پێشێلکردنی ئاگربەست، خشتە کاتییەکەی رێککەوتنەکەی بەم شێوەیە دیاریکرد: رادەستکردنی چەکەکانی حەماس، بڵاوەپێکردنی هێزە نێودەوڵەتییەکان بۆ سەقامگیرکردنی غەززە، و پێکهێنانی ئیدارەیەکی جێگرەوە.

"نابێت هیچ لایەنێک ڤیتۆی لەسەر بێت"

لەبارەی ئەو راپۆرتانەی کە باس لەوە دەکەن ئیسرائیل بە ئەمریکای وتووە بوونی هێزی تورکیا لە غەززە "هێڵی سوورە"، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا وتی: "نامەوێت بچمە ناو وردەکاریی ئەوەی کێ ڤیتۆ کراوە و کێ ڕێگەی پێنادرێت. بەڵام ئاشکرایە، هەر ئەندامێکی ئەم هێزە دەبێت کەسێک بێت کە توانایی و ئیرادەی هەبێت، هەروەها کەسێک بێت کە هەموو لایەنێک، بە ئیسرائیلیشەوە، پێی ئاسوودە بن."

سەبارەت بە رۆڵی دەسەڵاتی فەڵەستینی لە حوکمڕانیی کەرتی غەززەی دوای شەڕ، رۆبیۆ وتی: "ئێمە نیگەرانییەکانی خۆمان سەبارەت بە دۆخی ئێستای دەسەڵاتی فەڵەستینی دەربڕیوە. بێگومان پێویستی بە چاکسازی هەیە سەبارەت بەوەی چ ڕۆڵێک لە داهاتووی غەززەدا دەگێڕێت. ئەوە هێشتا دیاری نەکراوە، ئەگەر هەر ڕۆڵێکیشی هەبێت. ئێمە نازانین."

هەروەها دووپاتیکردەوە: "غەززە ناتوانێت شوێنێک بێت لەلایەن هەر لایەنێکەوە بەڕێوەببرێت کە بیەوێت وەک ناوەندێک بۆ هێرشکردنە سەر ئیسرائیل بەکاری بهێنێت. ئەگەر وابێت، ئەوا شەڕێکی تر رودەدات... هەرگیز ئاشتی نایەتە ئاراوە ئەگەر ناوچەیەک وەک پێشوو بۆ هەڕەشەکردن لە ئاسایشی ئیسرائیل بەکاربهێنرێت. هەموو لایەنێک لەمە تێدەگات، هەموو ئەوانەی ئەم رێککەوتنەیان واژۆ کردووە لەمە تێدەگەن."

شیکاری و دەرەنجام:

لێرەدا، ململانێیەکە لەسەر ئاستی لێدوان و فشارە دیپلۆماسییەکان دەرکەوتووە و بووەتە "جەنگی گێڕانەوەکان". لە کاتێکدا میدیای ئیسرائیلی وەک "يسرائيل هيوم" باس لەوە دەکات کە کارەکە تەواو بووە و ئەمریکا "ڤیتۆ"کەی ئیسرائیلی لە دژی تورکیا قبووڵ کردووە، سەرچاوەکانی وەزارەتی بەرگریی تورکیا پێچەوانەکەی دەڵێن و جەخت لەوە دەکەنەوە کە سوپاکەیان "ئامادەکاریی تەواوی کردووە" بۆ رۆڵگێڕان لە غەززە و پشتیوانیی ئەمریکاشیان هەیە.

دژایەتییە توندەکەی ئیسرائیل تەنها پەیوەست نییە بە هەڵوێستە توندەکانی ئەردۆغانەوە، بەڵکو رەهەندێکی ستراتیژیی قووڵی هەیە:

• یەکەم: بوونی هێزێکی وەک تورکیا لە غەززە، کە خۆی بە پارێزەری فەڵەستینییەکان دەزانێت، پلانی ئیسرائیل بۆ کۆنترۆڵکردنی تەواوەتیی داهاتووی غەززە ئاڵۆز دەکات.

• دووەم: ئیسرائیل ترسی لەوە هەیە کە بوونی سەربازیی تورکیا ببێتە هاندەرێک بۆ بەهێزبوونەوەی بزوتنەوەی حەماس و زیندووهێشتنەوەی چارەسەری دوو دەوڵەتی، کە حکومەتی ئێستای ناتانیاهۆ بە توندی دژی دەوەستێتەوە.

• سێهەم: بوونی تورکیا لەم هاوکێشەیەدا، باڵادەستیی ئیقلیمیی ئیسرائیل دەخاتە ژێر پرسیارەوە و رکابەرێکی بەهێزی لە تەنیشت سنوورەکانییەوە بۆ دروست دەکات کە دۆستی دوژمنەکەی دەکات. 

لە کۆتاییدا، پرسی بوون یان نەبوونی تورکیا لە غەززە، بووەتە تاقیکردنەوەیەکی راستەقینە بۆ هاوسەنگیی هێز لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نوێدا. ئایا "هێڵە سوورەکەی" ئیسرائیل هێندە بەهێزە کە بتوانێت ئەندامێکی گرنگی ناتۆ لە هاوکێشەکە دووربخاتەوە؟ یان پێگەی تورکیا وەک "وڵاتی گەرەنتیکار" و پەیوەندییە ستراتیژییەکانی لەگەڵ واشنتۆن، قسەی کۆتایی دەکات؟ وەڵامی ئەم پرسیارە، تەنها چارەنووسی هێزە نێودەوڵەتییەکە دیاری ناکات، بەڵکو نەخشەی داهاتووی کاریگەریی وڵاتان لە ناوچەکەدا دەکێشێت و رەنگە ئەگەرێکیش بێت بۆ ئەوەی بزانین، حەماس دەگاتە کوێ.

 

هاوپەیمانانی کیێڤ ئەمڕۆ هەینی لە لەندەن، بە ئامادەبوونی ڤلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، کۆبوونەوە و جەختیان لەسەر زیادکردنی فشارەکان بۆ سەر روسیا و پڕچەککردنی ئۆکراین بە چەکی دوورمەودا کردەوە.

کییەر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، کۆبوونەوەکەی بە راگەیاندنی خێراکردنی بەرهەمهێنانی موشەک دەستپێکرد و بەڵێنی پێدانی پێنج هەزار موشەکی سوکی بە ئۆکراین دا.

ستارمەر جەختیشی کردەوە کە پێویستە سود لە سامانە دەستبەسەرداگیراوەکانی روسیا وەربگیرێت بۆ دابینکردنی بودجەی بەرگریی ئۆکراین و وتی: "زیاتر لە هەر کاتێکی تر فشار لەسەر پوتن زیاد دەکەین و شانبەشانی ئۆکراین دەوەستین."

هەروەها هۆشداریدا کە هاوپەیمانان هیچ جۆرە "چالاکییەکی دوژمنکارانە" لە روسیا قبووڵ ناکەن و رایگەیاند، "ئاسایشی ئۆکراین، ئاسایشی هاوپەیمانانە. ئەوەی ئەمڕۆ لە بەرەی پێشەوەی دۆنێتسک رودەدات، داهاتووی هەموومان بۆ ساڵانی داهاتوو دیاری دەکات."

سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا پشتیوانیی خۆی بۆ بانگەوازەکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، بۆ راگرتنی دەستبەجێی شەڕ و دەستپێکردنی دانوستان دووپاتکردەوە.

لای خۆیەوە، ڤلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، رایگەیاند کە سەرکردەکان رێککەوتوون لەسەر پشتیوانیکردنی ئۆکراین لە ساڵی داهاتوودا و نیازی زیادکردنی فشارەکانیان لەسەر کەرتی نەوتی روسیا ئاشکرا کرد.

زێلێنسکی روسیای بەوە تۆمەتبار کرد کە "هەڵمەتێکی تیرۆر" لە دژی دامەزراوەکانی وزەی وڵاتەکەی بەڕێوەدەبات و وتی: "ئامانجی روسیا نەگۆڕاوە، دەیانەوێت بمانشکێنن."

هەروەها رایگەیاند کە سەرکردەکان کۆکن لەسەر پێویستیی پشتیوانیکردنی هەوڵەکان لە بەرەکانی جەنگدا و بەهێزکردنی توانای چەکی دورمەودای بە "بەهێزکردنی دیپلۆماسی" ناوبرد.

مارک روتە، سکرتێری گشتیی ناتۆ، رایگەیاند کە سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر روسیا فشار لەسەر پوتن زیاد دەکات بۆ ئەوەی ناچاری بکات دانوستان بکات. وتیشی: "ترەمپ سورە لەسەر کۆتاییهێنان بەم شەڕە و هێنانەدیی ئاشتی. پوتن باجێکی قورس لە ئۆکراین دەدات."

ئەم هەڵوێستانە لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، خواستی خۆی بۆ کەمکردنەوەی دەستێوەردانی ئەمریکا نیشانداوە، ئەمەش وایکردووە وڵاتانی ئەوروپا، بەتایبەت فەرەنسا و ئەڵمانیا، هەوڵەکانیان بۆ پڕچەککردنەوە خێراتر بکەن.