هەواڵەکان
دوای هێوربونەوەی رەوشەکە، هاتوچۆی کەشتییەکان لە دەریای هورمز روی لە زیادبوون کردووە، ئاژانسی هەواڵی ئەسۆشێتد پرێسیش رایگەیاند، ئەم هەفتەیە بەراورد بە هەفتەی رابردوو، جوڵەی کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروەی هورمزدا بۆ نزیکەی دوو هێندە بەرزبوەتەوە.
ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێس بڵاویکردوەتەوە، جوڵە و هاتوچۆی کەشتییەکان لە گەروی هورمزدا بەراورد بە پێشتر زیادبوونی بەخۆیەوە بینیوە و تەنها لە هەفتەی رابردوودا 258 کەشتی لە گەروەکە تێپەڕیون.
ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەشکردوە، لە هەفتەی پێشوتردا ئەم ژمارەیە تەنها 138 کەشتی بووە، سەرەڕای ئەم بەرزبوونەوەیەش، هێشتا قەبارەی هاتوچۆی کەشتییەکان زۆر کەمترە لە کاتی پێش جەنگەکە، رۆژانە نزیکەی 130 کەشتی بووە.
ئاژانسەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، کە سەرەڕای کەمبونەوەی گشتیی هاتوچۆی کەشتییەکان دوای هێرشەکانی ئێران لە چوار و شەشی تەمموزدا، بەڵام لە رۆژانی دووشەممە تا چوارشەممەی ئەم هەفتەیەدا، لانی کەم 80 کەشتی تری بازرگانی و بارهەڵگر لە گەروی هورمزەوە پەڕیونەتەوە.
فەرمانگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا داوای لە حکومەت دەکات، بە هیچ شێوەیەک چاوپۆشی لە کردنەوەی دۆسیە گەورەکانی گەندەڵی نەکات.
لە راگەیەندراوەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدا هاتووە؛ گەندەڵی بۆ چەندین ساڵە وەک ئافاتێک جەستەی دەوڵەتی لاواز کردووە و بووەتە گەورەترین ئاڵنگاری بەردەم سیستمی سیاسی، بە جۆرێک لە رابردوودا دروشم و پلانەکانی دژەگەندەڵی تەنها وەک پەردەیەک بۆ دزینی زیاتری ماڵی گشتی بەکارهاتوون بەبێ ئەوەی هیچ ئەنجامێکی راستەقینەیان هەبێت.
ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رونیکردەوە، کە بڕیاری مێژوویی ئەنجومەنی نوێنەران لە رۆژی یەکشەممە (28ـی6ـی2026) بۆ لادانی پارێزبەندی لەسەر ژمارەیەک لە ئەندامانی، سەرەتای قۆناغێکی نوێیە کە دەرفەتی بە دەسەڵاتی دادوەری داوە پرۆسەیەکی بوێرانە بۆ راوەدونانی گەندەڵکاران دەستپێبکات.
بۆ ئەم مەبەستەش، ئەنجومەنی نوێنەران حکومەت پابەند دەکات، کە بە خشتەیەکی کاتیی دیاریکراو، گرنگترین دۆسیەکان بورووژێنێت؛ لەوانەش: دۆسیەی گەندەڵی باج (بەتایبەت دزینی سەدەی)، کەرتی وزە و گرێبەستە تریلیۆنییەکانی کارەبا، فەوزای مۆڵەتەکانی وەبەرهێنان، تێچووی زیادەکراوی پڕۆژەکانی نیشتەجێبوون و ئاوەدانکردنەوە، کەرتی تەندروستی و هاوردەی دەرمان، گرێبەستەکانی کەرتی گواستنەوە و هێڵی ئاسن، لەگەڵ گرێبەستە وەهمییەکانی پڕچەککردن لە وەزارەتەکانی بەرگریی و ناوخۆ.
له کۆتاییدا، ئەنجومەنی نوێنەران جەختی کردەوەتەوە، لە رێگەی لێژنە تایبەتمەندەکانییەوە، تەواوی ئەو زانیارییانەی لەبەردەستیدان پێشکەشی لایەنە پەیوەندیدارەکانی دژەگەندەڵی دەکات.
هەروەها بڕیاردراوە لێژنەیەکی تایبەت بۆ چاودێری و بەدواداچوونی رێکارەکان پێکبهێنرێت، بە ئامانجی زامنکردنی گێڕانەوەی پارە دزراوەکان بۆ گەنجینەی دەوڵەت و بەکارهێنانی تەواوی دەسەڵاتە یاسایی و چاودێرییەکان بۆ بنبڕکردنی گەندەڵی لە ئێستا و داهاتوودا.
وەزارەتی نەوتی عیراق، ئەمڕۆ پێنجشەممە، رایگەیاند کە ژمارەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی لە بەغداد و پارێزگاکان سیستمی غازیان بۆ دابینکراوە، بەرزبووەتەوە بۆ 95 هەزار ئۆتۆمبێل.
ئەنوەر عەلی حسێن، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای گشتیی پڕکردنەوە و خزمەتگوزارییەکانی غاز لە وەزارەتی نەوت، لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند: ژمارەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی کە سیستمی غازی شلیان (LPG) بۆ دابینکراوە، لە بەغداد و پارێزگاکان گەیشتووەتە نزیکەی 95 هەزار ئۆتۆمبێل. ئەمەش لە چوارچێوەی پڕۆژەی وەزارەتی نەوتدایە کە ئامانجی فراوانکردنی بەکارهێنانی غازی شلە لە کەرتی گواستنەوە و هەمەجۆرکردنی بژاردەکانی سووتەمەنییە لەبەردەم هاووڵاتیاندا.
حسێن روونی کردەوە کە کۆمپانیاکە کار دەکات بۆ جێبەجێکردنی پلانەکانی بە مەبەستی فراوانکردنی ئەم ئەزموونە و زیادکردنی ژمارەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی سودمەند دەبن لە سیستمی غازی شل، بەهۆی ئەو سوودە ئابورییەی کە پڕۆژەکە پێشکەشی دەکات، کە خۆی لە کەمکردنەوەی تێچووی کارپێکردن و بەکارهێنانی غازی شل لەبری بەنزیندا دەبینێتەوە، جگە لە گرنگییە ژینگەییەکەی لە کەمکردنەوەی گازە ژەهراوییەکان و پشتبەستنی بە پێوەرە تەکنیکییەکان کە ڕەچاوی مەرجەکانی سەلامەتی و دڵنیایی دەکەن.
سەبارەت بە شوێنی پێشکەشکردنی ئەم خزمەتگوزارییە، حسێن وتی: خزمەتگوزارییەکانی بەستنی سیستمی غاز لە ئۆتۆمبێلەکاندا لە رێگەی 27 وەرشەی پسپۆڕەوە پێشکەش دەکرێن کە لە بەغداد و پارێزگاکاندا بڵاوبوونەتەوە، ئاماژەی بەوەش کرد کە کۆمپانیاکە هەوڵ دەدات توانای وەرگرتنی ئەم وەرشانە بەرز بکاتەوە و خزمەتگوزارییەکانیان پەرە پێبدات بە جۆرێک کە هاوتەریب بێت لەگەڵ زیادبوونی خواست لەسەر سووتەمەنی غازی شل.
هەروەها ئاشکرای کرد کە ژمارەی بنکەکانی دابینکردنی غازی شل بۆ ئۆتۆمبێلەکان گەیشتووەتە 171بنکە لە سەرانسەری پارێزگاکاندا، کە دابەشبوون بەسەر کۆمپانیای گشتیی پڕکردنەوە و خزمەتگوزارییەکانی غاز و کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکاندا.
باسی لەوەش کرد کە چەندین بنکە و وەرشەی نوێ لە قۆناغی جێبەجێکردن دان لە چوارچێوەی پلانێکدا بۆ زیادکردنی بڵاوبوونەوەی خزمەتگوزارییەکە و ئاسانکاری بۆ دەستڕاگەیشتنی هاووڵاتیان.
لە کۆتاییدا، حسێن رایگەیاند کە فراوانبوون لە پڕۆژەی غازی ئۆتۆمبێلەکاندا لە چوارچێوەی ئاڕاستەکانی وەزارەتی نەوتدایە بۆ بەدەستهێنانی زۆرترین سوود لە غازی شل (LPG) و پاڵپشتیکردنی ئەو پڕۆژانەی کە قازانجێکی ئابووری و ژینگەیی ڕاستەوخۆ بەدی دەهێنن و خزمەت بە هاووڵاتیان و بەرژەوەندی گشتی دەکەن.
ئەمڕۆ لە سلێمانی، یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان و جوڵانەوەی نەوەی نوێ، بە ئامادەبونی بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتی و شاسوار عەبدولواحید سەرۆکی نەوەی نوێ ئیمزای رێککەوتنی نێوانیان بە ناونیشانی هاوپەیمانی هاوسەنگی و بوژاندنەوە کرد و کوردسات نیوزیش دەقی رێککەوتنەکە بڵاو دەکاتەوە.
لە دەقی رێککەوتنەکەدا هاتووە؛ ئەم رێککەوتنە وەڵامێکە بۆ ئاڵۆزییە سیاسیی و ئابوورییەکانی ئێستای هەرێمی کوردستان و عیراق و هەوڵێکە بۆ دروستکردنی نموونەیەکی نوێی حوکمڕانی کە لەسەر بنەمای دادپەروەری، هاوسەنگی دامەزراوەیی و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی داهاتە داراییەکاندا بنیات دەنرێت.
دەقی رێککەوتنەکە
دیموکراسی و پاراستن و بەرجەستەکردنی مافی هاووڵاتیان و باشترکردنی ژیان و گوزەرانیان و باشترکردنی حوکمڕانی، هەردوولا (جوڵانەوەی نەوەی نوێ و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) ڕێککەوتنێکی سیاسیی ستراتیجی بۆ گەڕانەوەی هاوسەنگی و ڕێکخستنەوەی بالانسی هێز لە دیمەنی سیاسیی هەرێمی کوردستان و، بەهێزکردنی هاوبەشیی نیشتمانیی بەشێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندیی هاووڵاتیان بکات بەبێ جیاوازی و بەڕێوەبردنێکی دادپەروەرانە و شەفاف بۆ سەرچاوە گشتییەکان دابین بکات؛ ڕێککەوتنێک ئیمزا دەکەن.
ئەم ڕێککەوتنە وەڵامێکە بۆ ئاڵۆزییە سیاسیی و ئابوورییەکانی ئێستای هەرێمی کوردستان و عێراق و هەوڵێکە بۆ دروستکردنی نموونەیەکی نوێی حوکمڕانی کە لەسەر بنەمای دادپەروەری، هاوسەنگی دامەزراوەیی و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی داهاتە داراییەکاندا بنیات دەنریت و، بۆ زیادکردنی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوە فەرمییەکان و، کارکردنی دامەزراوەکانیش بۆ باشکردنی گوزەران و مووچە و پێشکەشکردنی باشترین خزمه‌تگوزاری بۆ هاووڵاتیان.
بنەماکانی ئەم ڕێککەوتنە:
یەکەم: ئامانجەکانی ڕێککەوتن
1. گەڕانەوەی هاوسەنگی و بالانسی هێزە سیاسییەکان لە هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی هاوکاریی دامودەزگاکانی حوکمڕانی و پەرلەمان و سیاسیی و دروستکردنی یەک بلۆکی سیاسیی بۆ ئەم قۆناغە.
2.بەهێزکردنی کاری هاوبەش بۆ پێکهێنانی دامەزراوە فەرمییەکان لەسەر بنەمای ڕێککەوتن و هاوسەنگی.
3.چەسپاندنی بنەماکانی دادپەروەری و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی سەرچاوە و داهاتە داراییەکان کە گرنگترینیان چەسپاندنی یاسای بودجەیە بۆ هەرێمی کوردستان.
4.پەرەپێدانی سیستمێکی حوکمڕانی دامەزراوەیی کە سنووردارکردن و نەهێشتنی قۆرخکاری دەسەڵات بکات و چاودێری و لێپرسینەوە بەهێز بکات.
5.چەسپاندنی بنەمای جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکانی یاسادانان، چاودێری، جێبەجێکردن، و دادوەری لە یەکتری و ڕێزگرتن لە سەربەخۆیی و بێلایەنی دەسەڵاتی دادوەری.
دووەم: هاوکاری لە ئاستی پەرلەمانی کوردستان
1.هەماهەنگی و یەک هەڵوێستی لە ناو پەرلەمانی کوردستان و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ پشتیگیری لە چاکسازی سیاسیی و دامەزراوەیی و پشتگیریکردنی پڕۆژە هاوبەش و گرنگەکان لە پێناو بەیاساییکردنیان.
2.پشتیگیری لە یاساکان کە شەفافییەتی دارایی و چاودێری لە داهاتە گشتییەکان زیاد دەکەن
3.پێکهێنانی لیژنەی هاوبەش بۆ چاودێریکردن لە جێبەجێکردنی چاکسازییەکان و هەڵسەنگاندنی کارکردن.
4.بەهێزکردنی ڕۆڵی پەرلەمانی کوردستان وەک دەسەڵاتی چاودێری و یاسادانان.
5.ڕێککەوتن لەسەر ئامادەکردنی پڕۆژە یاساکان و پەسەندکردنیان لە لایەن پەرلەمان و دەزگا تەشریعییەکان.
6.کارکردن بۆ گێڕانەوە و هەموارکردنی ئەو یاسایانەی پێویستە هەموار بکرێنەوە و ئەو بڕیارانەی بەدەر لە یاساکانی پەرلەمان دەرچوێندراون و بوونەتە مایەی زیان بۆ ژیان و گوزەرانی چین و توێژە جیاوازەکانی هاووڵاتیان.
7.ئامادەکردنی ئەو پڕۆژە یاسایانەی کە ئاستی بژیوی هاووڵاتیان باشتر دەکەن و پەسەندکردنیان بەتایبەت لە بوارەکانی تەندروستی، پەروەردە، هەموو سێکتەرە خزمەتگوزارییەکان، باج و ڕسوومات.
8.هاوپەیمانیتییەکە پێکەوە کار دەکەن لە کابینەی داهاتووی حکومەتی هەرێم بۆ چەسپاندنی ئەم خاڵانە و جێبەجێکردنیان:
أ. گێڕانەوەی بڕێک لە پارەی پاشەکەوتکردن و لێبڕینی مووچەی مووچەخۆران و کردنەوەی ژمارە حیساب بۆیان.
ب. پێدانی سلفەی زەواج بە گەنجان.
پ. دابەزاندنی نرخی کارەبا و خزمەتگوزارییەکانی تر.
ت. کەمکردنەوەی باج و ڕسوومات لەسەر کاسبکاران.
ج. دۆزینەوەی هەلی کار بۆ دەرچووی زانکۆ و پەیمانگاکان و دامەزراندنی دامەزراوەیەک بۆ ڕاژە و هەلی کار.
چ. یەکلاکردنەوەی کێشەی مامۆستایان و فەرمانبەرانی کاتی و گرێبەست.
سێیەم: هاوکاری لە ئاستی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
1.یەکخستنی هەڵوێستە سیاسییەکان لە ناو ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لەبارەی مافەکانی هەرێم، بەتایبەت بودجە و ماف و شایستە داراییەکانی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان و پرسی ناوچە جێناکۆکەکان و پێشمەرگە.
2.کاری هاوبەش بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی سیستمی فیدراڵیدا.
چوارەم: بنەماکانی پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان
1.کارکردن لەسەر پێکهێنانی حکومەتێک پشتبەست بە بالانسی هێز و لەسەر بنەمای هاوسەنگی سیاسیی و هاوبەشیی ڕاستەقینە.
2.کارکردن بۆ دابەشکاری پۆستەکان لەسەر بنەمای دادپەروەری لە بەرپرسیاریتییە حکومییەکان.
3.دڵنیابوون لە شەفافییەتێکی تەواو لە بەڕێوەبردن و کۆکردنەوەی داهاتە نەوتی و نانەوتییەکان.
4.دروستکردنی میکانیزمی چاودێری دارایی سەربەخۆ بۆ پاراستنی شەفافییەت و لێپرسینەوە.
5.بەهێزکردنی ڕۆڵی دامەزراوەکانی چاودێری، دادوەری و دەستەی دەسپاکی، دوور لە دەستێوەردانی حزبی.
6.چەسپاندنی مەرجی هەبوونی یاسای بوودجە کە پەسەندکراوی پەرلەمانی کوردستان بێت و لەژێر چاودێری ئەویش جێبەجێ بکرێت لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە، بەمەرجێک دادپەروەری بۆ هەموو ناوچەکان تێدا بێت.
پێنجەم: بنەما گشتییەکان
1.هەردوو لایەن پابەند دەبن بە کاری هاوبەش بۆ ڕێکخستنەوەی ئاڕاستەی حوکمڕانی لە هەرێمی کوردستان بەشێوەیەک کە بنەماکانی دیموکراسی و هاوسەنگی دامەزراوەیی بەهێز بکات.
2.دەستپێکردنی بەرنامەیەکی چاکسازی گشتی بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی میکانیزمەکانی بڕیارسازی حکومی و پەرلەمانی بەشێوەیەکی شەفەفانە و دیاریکردنی دەسەڵاتەکانی سەرۆکی حکومەت و جێگرەکەی و وەزیرەکان.
3.بەهێزکردنی سەربەخۆیی دەسەڵاتەکانی یاسادانان و دادوەری و دڵنیابوون لە جیاکاری و جیاوازی نیوان دەسەڵاتەکان.
4.کارکردن لەگەڵ گشت لایەنە سیاسییەکان و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بۆ ئامادەکردن و پەسەندکردنی دەستووری هەرێمی کوردستان کە پارێزەری قەوارە و ماف و شایستەکانی هاووڵاتیان بێت و گەرەنتی پڕۆسەی دیموکراسی و مافە مەدەنییەکان بکات.
5.پێداچوونەوە بە سیاسەتە دارایی و کارگێڕییەکان بەشێوەیەک کە بەڕێوەبردنێکی دادپەروەرانەی داهات دڵنیا بکات و دابەشکردنێکی هاوسەنگ لە نێوان دامەزراوە و ناوچەکاندا دروست بکات.
6.پەیڕەوکردنی ستاندارەکانی حوکمڕانی باش لە دیاریکردنی کارمەندانی پلە باڵا.
7.کردنەوەی دەرگا بۆ بەشداریکردنی هێزە سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکان لە پڕۆسەی چاکسازی بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامیی سیاسیی و جێگیریی دامەزراوەیی.
شەشەم: میکانیزمەکانی جێبەجێکردن و بەدواداچوونی ئەم ڕێککەوتنە
1.پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەش لە هەردوولا بۆ چاودێریکردنی جێبەجێکردنی بڕگە و ماددەکانی ئەم ڕێککەوتنە.
2.ئەنجامدانی کۆبوونەوەی خولی بۆ هەڵسەنگاندن و دیاریکردنی کەموکوڕییەکان لە ئەگەری هەبوونیان.
کۆتایی
هەردوو لایەن پشتڕاست دەکەنەوە کە ئەم ڕێککەوتنە هەنگاوێکی ستراتیژییە بۆ دروستکردنی قۆناغێکی نوێی سیاسیی لە هەرێمی کوردستان، کە لەسەر بنەمای گێڕانەوەی هاوسەنگی و بالانسی هێز، دادپەروەری و بەهێزکردنی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوەکان دروستکرابێت و کارکردنی هاوبەش بۆ داهاتوویەکی جێگیر و گەشەپێدراو لە پێناو خزمەتکردنی هاووڵاتیان.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند کە بیڵ بۆڵت، بەڕێوەبەری بەوەکالەتی دەزگای هەواڵگری نیشتمانی، خاوەنی دەسەڵاتێکی بەرفراوانە بۆ لادانی پارێزبەندی لەسەر کۆمەڵێک دۆسیەی گرنگ، لە نێویاندا ئەو بەڵگەنامانەی کە تایبەتن بە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2020.
ترەمپ لە کاتی بەجێهێشتنی بنکەی سەربازیی ئەندرۆس بەرەو ویلایەتی باکووری داکۆتا، بە میدیاکانی راگەیاند: بیڵ بۆ ماوەیەکی کورت لەوێ دەبێت، رەنگە مانگێک یان دوو مانگ. بەڵام من پێم وتووە مادام لەو شوێنەیە، دەتوانێت سیفەتی نهێنی لەسەر هەر دۆسیەیەک لابدات کە خۆی بیەوێت.
جێی وەبیرهێنانەوەیە، مانگی رابردوو، ترەمپ، بیڵ بۆڵتی وەک بەڕێوەبەری بەوەکالەتی هەواڵگری نیشتمانی دەستنیشان کرد، کە وەک بەرزکردنەوەی پۆستی هاوپەیمانێکی نزیکی لێکدرایەوە کە خاوەنی چەندین ساڵ ئەزمون نییە لە بواری ئاسایشی نیشتمانیدا.
دوای ئەو شەپۆلە رەخنەیەی کە رووبەڕووی ئەم بڕیارە بووەوە، ترەمپ، جای کلایتۆن (داواکاری گشتیی مانهاتن)ی بۆ وەرگرتنی هەمیشەیی پۆستەکە کاندید کرد، بەڵام دواتر بە شێوەیەکی کتوپڕ دانیشتنی پەسەندکردنی پۆستەکەی لە کۆنگرێس دواخست، ئەمەش وەک کارتێکی گوشار دژی دیموکراتەکان بۆ ناچارکردنی کۆنگرێس بە پەسەندکردنی پڕۆژەیاسای توندکردنەوەی ڕێکارەکانی ناسنامەی دەنگدەران.
عەمید محەمەد ئەکرەمی نیا، وتەبێژی سوپای ئێران، ئەمڕۆ پێنجشەممە، رایگەیاند کە هێزە چەکدارەکانی ئێران هێشتا بەو شێوازە مامەڵە لەگەڵ دۆخی ئێستادا دەکەن کە دۆخی شەڕە.
ناوبراو جەختی لەسەر بەردەوامبوونی بەرزکردنەوەی ئاستی ئامادەباشی سەربازی و بەهێزکردنی تواناکانی بەرگری کردەوە، سەرەڕای بەڕێوەچوونی ئاگربەست.
ئەکرەمی لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: ئێران لە یەکەم رۆژی راگەیاندنی ئاگربەست و دەستپێکردنی دانوستانەکانەوە رایگەیاندووە کە متمانە بە دوژمن ناکات، هۆشداریشی دا و وتی: ئێستاش ئێمە خۆمان لە دۆخی شەڕدا دەبینین و کاتمان بەفیڕۆ نەداوە، بەڵکو کارمان کردووە بۆ بەهێزکردنی تواناکانی بەرگریمان.
پێشتریش وتەبێژی سوپای ئێران لە چەند بۆنەیەکی جیاوازدا رایگەیاندبوو کە هێزە چەکدارەکانی ئێران لە دۆخی ئامادەباشیدان، وە ئاگربەست لە رووی ئامادەباشی سەربازییەوە جیاوازییەکی ئەوتۆی لەگەڵ دۆخی شەڕدا نییە.
دووپاتیشی کردەوە کە تەواوی یەکە سەربازییەکان بەردەوامن لە جێبەجێکردنی بەرنامە بەرگرییەکانیان و خۆئامادەکردن بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەر پێشهاتێکی مەیدانی.
وەزیری دەرەوەی سووریا رایگەیاند دەیانەوێت میراتی رژێمی پێشووی سوریا لەگەڵ لوبنان تێبپەڕێنن و پەیوەندییەكانیان تەنیا و راستەوخۆ لەگەڵ دەوڵەتی لوبناندا دەبێت.
ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا، لە چوارچێوەی سەردانەكەیدا بۆ لوبنان و كۆبوونەوەی لەگەڵ نەواف سەلام سەرۆكوەزیرانی لوبنان رایگەیاند، هەڵوێستی ئەوان پاڵپشتیكردنە لە حكومەت و گەلی لوبنان بە ئامانجی بنیاتنانی پەیوەندییەكی تەندروست
شەیبانی جەختی كردەوە كە دیمەشق بەردەوام دەبێت لەسەر كاركردن بۆ تێپەڕاندنی میراتی رژێمی پێشووی سوریا لە جۆری مامەڵەكردن و پەیوەندییەكانیدا لەگەڵ لوبنان.
هاوكات جۆزێف عەون، سەرۆك كۆماری لوبنان لەبارەی سەردانەكەی شەیبانییەوە رایگەیاند، سەردانەكە پەیامێكی گرنگ و دڵنیاكەرەوەیە و سەرجەم ئەو ترس و دڵەڕاوكێیانەی لای بەشێك لە لوبنانییەكان رەواندووەتەوە كە پێیان وابوو ئەحمەد شەرع سەرۆكی نوێی سووریا نییەتی دەستوەردانی لە كاروباری ناوخۆیی و سیاسیی لوبناندا هەیە
شاسوار عەبدولواحید، سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ، لە لێدوانیکی نوێدا رایگەیاند کە هەرێمی کوردستان لە ئێستادا پێویستییەکی راستەقینەی بە "ویستی جددی بۆ گۆڕانکاری" هەیە.
شاسوار عەبدولواحید ئاماژەی بەوەش کرد کە رێککەوتن و هاوپەیمانێتییەکەیان لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە ناوی "هاوپەیمانی هاوسەنگی و بوژانەوە" دژی هیچ لایەنێکی سیاسی نییە، بەڵکو دەرگای ئەم هاوپەیمانێتییە بۆ هەموو ئەو هێزانە کراوەیە کە لە خەمی خەڵکدان.
شاسوار عەبدولواحید جەختی لەوە کردەوە کە ئامانجی سەرەکیی رێککەوتنەکەیان لەگەڵ یەکێتی، گۆڕینی شێوازی حوکمڕانییە لە هەرێم و دامەزراندنی دەوڵەتێکی دامەزراوەیی، وتیشی: ناکرێت لایەنێک هەموو پۆستەکانی هەرێم قۆرغ بکات، ململانێ لەسەر پۆست و پلە و پایە هەڕەشەیەکی راستەقینەیە بۆ سەر قەوارەی هەرێمی کوردستان، دەبێت کوردستان لەڕێی دامەزراوەکانییەوە بەڕێوەببرێت نەک بە میزاجی شەخسی.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ناوبراو ئاماژەی بە هەنگاوە داهاتووەکانیان کرد و رایگەیاند کە لەگەڵ یەکێتی کار بۆ نووسینەوەی دەستووری هەرێمی کوردستان و خزمەتکردنی زیاتری خەڵک دەکەن، داواشی لە تەواوی لایەنە سیاسییەکان کرد کە لە خەمی راستەقینەی هاووڵاتیاندا بن.
لە کۆتاییدا، شاسوار عەبدولواحید دووپاتی کردەوە کە ئامانجیان تەنها رزگارکردنی هەرێمە لەو چەقبەستووییە سیاسی و ئابوورییەی تێیکەوتووە.
چەلەبی یەڵماز، بەڕێوەبەری گشتیی گرتووخانەكانی توركیا ئاشكرایدەكات، تا 1ی تەممووزی ئەمساڵ، ژمارەی زیندانیان لە سەرانسەری توركیا و باكووری كوردستان گەیشتووەتە 426 هەزار كەس.
یەڵماز ئاماژەی بەوەش كردووە، 15%ی ئەم ژمارەیە ئەو دەستبەسەركراوانەن كە دادگاییكردنیان بەردەوامەو 85%یشیان سزادراون.
یەڵماز لەبارەی خزمەتگوزارییە تەندروستییەكان و كێشەی كەمئاوییەوە دەڵێت، پزیشكی خێزانی لە ناو گرتووخانەكاندا هەیەو نەخۆشەكان رەوانەی نەخۆشخانەكان دەكرێن، دوپاتیشیكردووەتەوە، رۆژانە 200 لیتر ئاو بۆ هەر زیندانییەك دابین دەكرێت.
ئامارە رەسمیەكان نیشانی دەدەن كە لە سەرتاسەری توركیا و باكووری كوردستان تەنها 403 زیندان هەیە كە توانای ڕاگرتنی تەنیا 305 هەزار كەسیان هەیە، واتە لە ئێستادا زیاتر لە 121 هەزار كەس لە سەرووی توانای ستانداردی زیندانەكانەوە راگیراون.
رێککەوتنی نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و جوڵانەوەی نەوەی نوێ ئیمزاکرا.
رێککەوتنەکە لەژێر ناوی 'هاوسەنگی و بوژاندنەوە'ـیە و لەلایەن بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و شاسوار عەبدولواحید سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ ئیمزا کرا.
بارەگای خاتەمولئەنبیا هۆشداریدەداتە هێزی ئەمریکا هەر جوڵەیەکی نائاسیی لە گەروی هورمزدا وەڵامی توندی بەدوادادێت، هۆشداریش دەداتە کەشتییە بازرگانییەکان بۆ تێپەڕبون بە گەروی هورمزدا تەنها لەو ئاڕاستەوە دەتوانن بڕۆن، کە سوپای پاسداران دیاری کردوە.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، بارەگای خاتەمولئەنبیا راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هۆشداری داوەتە ئەمریکا، هەر هەوڵێک بۆ دەستوەردان لە گەروی هورمز بە هەڕەشە بۆ سەر سەروەریی نەتەوەیی ئێران دادەنرێت و روبەڕوی وەڵامێکی خێرا و چارەنووسساز دەبنەوە.
لە راگەیەندراوەکدا ئاماژەبەوەکراوە، بوونی بەردەوامی فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا بەسەر گەووی هورمزدا رێڕەوی ئاوی نائەمنی کردووە، دەبێت ئەمریکا بزانێت گەروی هورمز گۆڕيپانی یاری ئەوان نییە.
بارەگاکە، رایگەیاندوە، هەموو کەشتییە نەوتهەڵگرەکان و کەشتییە بازرگانییەکان پێویستە ئەو رێگایانە بەکاربهێنن، کە ئێران بۆ تێپەڕین بە گەروی هورمزدا دیاریی کردوون، ئەگەرنا خۆیان بەرپرس دەبن لە سەلامەتی خۆیان.
ئەمە لە کاتێكدایە، دوێنێ فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم) کۆبونەوەیەکی ئەمنیی لە بەحرەین بە بەشداری نوێنەرانی سەربازی 12 وڵات سەبارەت بە ئاسایشی ناوچەکە و هاتووچۆی گەروی هورمز راگەیاند و جێگری وەزیری دەرەوەی ئێرانیش لەسەر کۆبونەوەکە وتبویی، گەروی هورمز لە ژێر فەرمانی ئێراندا پێناسە دەکرێت نەک سێنتکۆم.
ئاژانسی هەواڵی رەسمی سوریا، رایگەیاند: تەقینەوەیەک لە ناوچەی حیجاز لە دیمەشق رویداوە و لێکۆڵینەوە لە سروشتی تەقینەوەکە دەکرێت.
سانا ئاماژەی بەوەش کردووە: تەقینەوەکەی ناوچەی حیجاز لە ناو کافتریایەکدا رویداوە و بەپێی ئامارە سەرەتاییەکان بووەتە هۆی برینداربوونی چەند کەسێک.
هاوکات تەلەفزیۆنی رەسمی سوریا پشتڕاستی کردەوە کە: تەقینەوەکە لە ناوچەی حیجاز و لە دەوروبەری کۆشکی دادوەری لە دیمەشق رویداوە.
بەپێی زانیارییەکان، دەنگی تەقینەوەیەکە بووەتە هۆی زیانێکی ماددی گەورە بە کافتریایەکە و باڵەخانەکانی دەوروبەری، و دەستبەجێ تیمەکانی فریاکەوتن و بەرگری شارستانی گەیشتوونەتە شوێنی روداوەکە بۆ گواستنەوەی بریندارەکان بۆ نەخۆشخانە نزیکەکان، هاوکات هێزە ئەمنییەکان گەمارۆی ناوچەکەیان داوە و دەستیان بە لێکۆڵینەوە کردووە بۆ زانینی سروشتی تەقینەوەکە و ئەو لایەنانەی لە پشتین.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ پێنجشەممە، رایگەیاند کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەبێ بەدەستهێنانی بەهایەک یان سوودێک، پارە لە حلفی ناتۆدا خەرج دەکات تەنها لە پێناو پاراستنیان.
ترەمپ لە پۆستێکدا رایگەیاندووە: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ پاراستنی ناتۆ، پارەیەکی زۆر زیاتر لە هەر وڵاتێکی تر خەرج دەکات و جیاوازییەکەش زۆر گەورەیە، بێ ئەوەی هیچ سوودێکی لێ ببینێت.
وتیشی: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا 999 ملیار دۆلار خەرج دەکات، لە کاتێکدا بەریتانیا 90.5 ملیار دۆلار، فەرەنسا 66.5 ملیار دۆلار، ئیتالیا 48.8 ملیار دۆلار، و پۆڵەندا 44.3ملیار دۆلار خەرج دەکەن.
ترەمپ ئاماژەی بەوەش کرد کە: وڵاتانی تر، بە ئەڵمانیاشەوە، بڕە پارەیەکی زۆر کەمتر خەرج دەکەن، و ئەمەش شتێکی گاڵتەجاڕیە.
ئەنجومەنی راژەی گشتیی هەرێمی کوردستان، رایگەیاند کە دوای کۆتاییهاتنی قۆناغی پڕکردنەوەی فۆڕمی ئەلیکترۆنی بۆ دامەزراندن بە شێوازی گرێبەست لە فەرمانگەکانی حکومەت لە سنووری پارێزگای هەڵەبجە، کۆی گشتی (9006) فۆڕمی داواکاری تۆمار کراون.
بەپێی راگەیاندراوەکە، ئەم ژمارە زۆرەی پێشکەشکاران کێبڕکێ لەسەر دەستخستنی تەنها (250) پۆست دەکەن کە (32) پسپۆڕیی جیاواز لەخۆدەگرێت.
بۆ بەرچاوڕوونی زیاتری رای گشتی، ئەنجومەنی راژە بەشێک لە داتا سەرەکییەکانی ئەم قۆناغەی لە چوارچێوەی راپۆرتێکی شیکاریدا بڵاوکردووەتەوە.
ئاماژە بەوەش کراوە کە کارکردن لەسەر ئەم پڕۆسەیە بە هەماهەنگی لەگەڵ پارێزگای هەڵەبجە بەردەوامە، و ئەنجامی قۆناغەکانی داهاتوو لە رێگەی سایتی رەسمی ئەنجومەنی راژەی گشتییەوە بۆ رای گشتی بڵاودەکرێتەوە.
دادگای تێهەڵچوونەوەی عیراق، سزای لەسێدارەدانی عەجاجی پەسەندکرد و دۆسیەکە رەوانەی سەرۆکایەتی کۆمار دەکرێت.
دادگای تێهەڵچوونەوەی عیراق رایگەیاندووە: عەجاجی جەلادی ئەنفال تاوانی كۆمەڵكوژی ئەنجامداوە و ئەو هاووڵاتیانەی بەئامانجگرتووە کە لە ئەنفال جیاكراونەتەوە.
بەپێی بڕیاری دادگا، دۆسیەی عەجاج رەوانەی سەرۆكایەتی كۆمار دەكرێت بۆ ئەوەی مەرسومی لەسێدارەكانی بۆ دەربكرێت.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران، ئەمڕۆ پێنجشەممە، جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی سەر دانانەوێنێت بۆ ئەوەی کە پێی دەڵێت "هەڕەشە و خۆسەپێنی"، و ئاماژەی بەوەش کرد کە وڵاتانی ناوچەکە ئێستا زیاتر درک بە گرنگیی هاوکاری و نزیکبوونەوە دەکەن لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵانگارییانە هاوبەشەکاندا.
ئاژانسی ئیرنا لە زاری پزیشکیانەوە بڵاوی کردەوە: ئێران، لە پاڵ بەهێزکردنی یەکڕیزیی ناوخۆیی، بە جدی بەردەوامە لە پەرەپێدانی پەیوەندییە برایانە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و جیهانی ئیسلامیدا، هۆشداریشی دا کە: پەیوەندییە هەرێمییەکان لە ساڵانی کۆتاییدا رەوتی گەشەسەندنیان بەخۆوە بینیوە، و هاوبەشیی گرنگی هاوکاری لە بوارە جیاجیاکاندا بونیاد نراون.
ناوبراو تیشکی خستە سەر ئەوەی کە "ئەگەر وڵاتانی ئیسلامی پشت بە خاڵە هاوبەشەکان ببەستن و توانای مرۆیی، ئابوری و کولتووریی خۆیان لە گەشتی هاوکاریدا بەکاربهێنن، ئەوا هیچ هێزێک ناتوانێت هەڕەشە لە ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکە بکات، و پێشی وابوو کە: زۆربەی قەیرانەکانی ئێستا دەرئەنجامی ئەو ناکۆکی و دابەشبوونانەن کە دوژمنان کاریان بۆ قووڵکردنەوەی کردووە.
لە هەمان چوارچێوەدا، محەممەد باقر قالیباف، و سەرۆکی تیمی دانوستانکار لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، پێدانی مافی دەستڕاگەیشتنی بە ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم بۆ ئەو دامەزراوە ئەتۆمییانەی ئێران کە کەوتبوونە بەر هێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل، رەتکردەوە و ئەو هەواڵانەی بە "دۆزینەوە و درۆ" ناوبرد.
لەلایەکی ترەوە، کازم غەریب ئابادی، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران، پێشتر جەختی کردبووەوە کە پرسی دەستڕاگەیشتنی پشکێنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم بۆ دامەزراوە ئەتۆمییە پێکراوەکان، یەکلا نابێتەوە مەگەر لە چوارچێوەی رێککەوتنێکی کۆتاییدا لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.
یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی نێوان واشنتۆن و تاران، بەپێی ئەوەی پێشتر راگەیاندرابوو، پێکهاتووە لە: راگرتنی هەمیشەیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان، دووبارە کردنەۆوەی گەرووی هورمز، لادانی هەندێک لە کۆتوبەندە داراییەکان، ئازادکردنی داراییە سڕکراوەکانی ئێران، و پێدانی لێخۆشبوون بۆ هەناردەکردنی نەوتی ئێران، سەرەڕای دامەزراندنی سندوقێک بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئێران بە بەهای 300 ملیار دۆلار و هاندەرە ئابوورییەکانی تر.