في مقال سابق أشرنا الى ان الموازنة الثلاثية غير معتادة و غيرمجربة غالبا، و في نفس الوقت فان (قاعدة سنوية الموازنة) المتبعة وهي معتادة و مجربة غالبا و هي بمثابة (عرف) متبع  وليست بـ (قانون). كما فان قاعدة سنوية الموازنة أكثر توافقا مع استخدام أسلوب ( موازنة البنود)، لذلك نوهنا الى انه، بما ان الحكومة العراقية الحالية قد جاءت في ظروف استثنائية، وجاءت ايضا بموافقة الأطراف السياسية المتنفذة و عدم اعتراضها على برنامج عمل حكومة السوداني الحالية، لذا من الممكن  ان تكون الموازنة العامة الحالية (ثلاثية السنوات).

السؤال.. ماذا يجري الان بخصوص مناقشة بنود الموازنة العامة المقترحة من قبل الحكومة داخل البرلمان؟

قبل الإشارة الى الإشكالات الحالية الموجودة بين الحكومة و البرلمان لابدالاشارة الى مايلي:

أولا- في النظام السياسي البرلماني ، كما هو الحال في العراق، هناك علاقة( تعاونية ورقابية) بين السلطتين (التنفيذية و التشريعية)في ادارة امور الدولة.
ثانيا- ان كان النظام السياسي (رئاسيا او برلمانيا او مختلطا) فان الحكومة هي مسوؤلة مطلقا  عن إعداد الموازنة العامة للدولة سواء كانت سنوية او لأكثر من السنة.
ثالثا- تقدم الحكومة الموازنة المعدة من قبلها للبرلمان لغرض مناقشتها ومن ثم المصادقة عليها لاجل تنفيذ بنودها وفقا للبرنامج الحكومي بهدف تحقيق أهداف اجتماعية و اقتصادية و ثقافية و تعليمية و غيرها وفقا لخطة العمل الحكومي.

وكما جرت العادة و حسب العرف و القانون المعمول بهما في الانطمةالحكومية المعاصرة، فان نطاق تدخل البرلمان في اجراء التغيرات في (مبالغ  او تخصيصات او بنود ) أقسام الموازنة ( محدود )، لان:

١- الحكومة المعدة لمشروع الموازنة العامة مشكلة مسبقا من قبل الاغلبية البرلمانية  في النظام البرلماني كالحكومة العراقية الحالية.
٢- وان الاغلبية ألبرلمانية قد وافقت مسبقا، داخل البرلمان ،على البرنامج الحكومي المقدم اليها، والتي على اثرها تمت المصادقة غلى تشكيل الحكومة الجديدة.
٣- لذا من المفترض ان تعكس تفاصيل الموازنة العامة توجهات الاغلبية البرلمانية المشكلة والداعمة لتلك الحكومة باستثناء توجهات المعارضة البرلمانية التي ترى عكس توجهات الاغلبية البرلمانية في امور عديدة.
٤- كما ان الحكومة المنتخبة مسووءلة امام البرلمان تجاه تحقيق برامجها الحكومية لتحقيق أهدافها المرسومة.

ولكن ان ما يلاحظ، بخصوص مناقشة موازنة العراق لسنة 2023 الحالية، كأنها هناك (مشروعان مقترحان) لموازنة العراق، واحدة معدة من قبل الحكومة والثانية معدة من قبل البرلمان، وهذا مخالف تماما للعرف المتبع في حكومة مشكلة بموجب النظام البرلماني المعاصر.

حيث ان كثرة التغيرات  التي ينوى البرلمان إجراءها على مواد وفقرات الموازنة ومن  حيث القيام بحذف مواد مدرجة و اضافة مواد جديدة يخالف الى حد كبير، البرنامج الحكومي الحالي، وكأننا نجد أمامنا مشروعان لموازنة 2023، وهي حالة نادرة الحدوث في الدولة الاعتيادية الا في الدولة المضطربة.

وهنا اذا حللنا هذه الظاهرة العراقية الاستثنائية، بصورة موضوعية و قانونية بخصوص مناقشة وتصديق الموانة فإنها:

١- تعرقل تنفيذ البرنامج الحكومي مستقبلا تجاه  تحقيق أهدافها الاقتصادية والاجتماعية والسياسية الى اخرها.
٢- وكما ان هذا  الوضع المضطرب قد يؤدي بالحكومة الحالية الى إقامة الدعاوى، فيما بعد اجراء المصادقة على الموازنة، لدى المحكمة الاتحادية للاعتراض على تلك التغيرات الجارية على فحوى الموازنة ،و التي ليست بامكانها القيام بها  لاجل  تنفيذ برامجها الموعودة.
٣-و قد يؤدي بالحكومة ان تعلن عن عدم مسووءليتها امام البرلمان، جراء عدم قيامها بتادية قسم من واجباتها الموعودة بسبب تلك التغيرات  في موازنتها المقترحة والتي تعيق قدرتها على التنفيذ.
٤- قد تؤدي هذه الحالة الى خلق نوع من الإضطراب المستقبلي في العمل الحكومي والبرلماني وفي طبيعة العلاقة الدستورية بين الحكومة الاتحادية و حكومة الاقليم، فيما يخص التمويل المالي للإقليم وتنفيذ بنود الاتفاقية النفطية المبرمة بينهما و غيرها من جهة، وبين الحكومة الاتحادية وادارات المحافظات العراقية الاخرى من حهة اخرى، ناهيك عن امكانية اختلاق لاضطرابات سياسية واقتصادية وشعبية وغيرها. 

وفي الختام  تجرى عادة عند مناقشة الموارنة العامة لاجل تصديقها بالصورة التي التي ان لا تؤثر سلبيا على تنفيذ البرنامج الحكومي المعلن عنه وفقا لمبادىء  عامة كما يلي:

١- لا يجوز للبرلمان  ان يقرر رفع  مبلغ (التخصيص المالي) المقرر للموازنة العامه المعدة من قبل الحكومة.
٢- لا يجوز للبرلمان تخفيض (تخصيصات) الرواتب والأجور.
٣- لا يجوز للبرلمان حذف او اضافة اية مواد في الموازنة العامة الا بغد مناقشتها مع  الحكومة و استحصال موافقتها.
٤-لايجوز اجراء  التعديل في ( العجز المالي المخطط ) دون مناقشته مع الحكومة و استحصال موافقتها.

وعندما نراجع (المادة 62 بفقرتيها اولا و ثانيا) من الدستور العراقي لعام 2005، تجيز للبرلمان (فقط) اجراء (المناقلة) بين أبواب و فصول الموازنة العامة، وتخفيض مجمل مبالغها وله عند الضرورة، ان يقترح على مجلس الوزراء زيادة اجمالي مبالغ النفقات.

ولكن ايضا، يفضل عرفا ان تكون هذه الزيادة بموافقة الحكومة.

خلاصة القول.. لا يجوز للبرلمان ان يتجاوز الصلاحية الممنوحة له بموجب المادة الدستورية المرقمة 62 بخصوص اجراء التغيرات في مواد وفقرات الموازنة العامة المقدمة من قبل الحكومة لسنة 2023 الا بعد استحصال موافقتها وبعكسه سوف تضطرب العلاقة التعاونية والرقابية بينهما وتعكس اثارها السلبية على الوضع العراقي ككل.
د.اراس حسين دارتاش

ھەواڵی جیابوونەوەی بیل گەیتس و میلیندای ھاوسەری لەسەر زاری بیل گەیتس خۆیەوە بڵاو بووەتەوە ، گەیتس لە تویتێکدیا لە ئەکاونتەکەی خۆی لە تویتەر ئەوەی ئاشکرا کردووە، کە دوای مشتومر و بیر کردنەوەیەکی زۆر لەگەڵ میلیندا گەیشتوونەتە ئەو بریارەی کە لەیەک جیاببنەوە ئەوەش دوای بەردەوام بوونی ھاوسەر گیرییەکەیان بۆ ماوەی ٢٧ ساڵ .

بیل گەیتس نوسیویەتی لەماوەی ئەو ٢٧ ساڵەدا ٣ منداڵی سەرکەوتویان گەورە کردووەو دامەزراوەیەکی خێرخوازی گەورەشیان بەرێوە بردووە کە ھەوڵی باش کردنی ژیانی ھەزاران کەسی داوە لەسەرتاسەری جیھاندا ، ھەواڵەکە ھەرزوو لە میدیای ئەمریکی شۆکێکی گەورەی دروست کرد لەبارەی ئەوەی ئاخۆ رێکەوتنی جیابوونەوەی میلیندا و گەیتس چۆن دەبێت بەو پێی لە ئەمریکا ژن لە دوای جیابوونەوە لە پیاو برێکی زۆر لە سامانەکەی دەبات ، ئاخۆ بیل گەیتس وەک جێف بیزۆسی ھاونیشتیمانی خۆی لێ دێت کە دوای جیابوونەوەی لە ژنەکەی دەیان ملیار دۆلاری دا بە ژنەکەی و بەوەش نازناوی دەوڵەمەندترین " بێوەژنی" جیھانی وەرگرت .

بیل و میلیندا گەیتس بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٨٧ لە کۆمپانیای مایکرۆسۆفت یەکتریان بینیوە دواتر لە ساڵی ١٩٩٤ ھاوسەرگیریان کردووە ، میلیندا گەیتس خۆشی لە مایکرۆسۆفت ئیشی کردووەو چەندین پۆستی لەو کۆمپانیایەدا وەرگرتووە ، لەساڵی ٢٠٠٠ەوە دامەزراوەیەکی خێرخوازی لەگەڵ بیل گەیتس دروست کردووە تا ئێستا زیاتر لە ٥٨ ملیار دۆلاریان بەخشیوە بەو پرۆژە و دەستپێشخەریانەی کە گرنگی بە بوارەکانی پەروەردە و تەندروستی و بەرەنگاربوونەوەی ھەژاری دەدەن.
 

بە پێی زانیارییەکان ئامانج لە سەردانەکەی نێچیرڤان بارزانی بۆ سلێمانی گفتوگۆکردنە لە بارەی پرسی دەستوری ھەرێمی کوردستان و ھەڵبژاردنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق.

جموجۆڵی تیرۆرستانی داعش لە ناوچە جێناکۆکاکان زیادی کردووە و شەوی ڕابردوو چەند سەنگەرێکی سوپای عێراق لە سنووری داقوق لەلایەن داعشەوە پەلامار دران، ھەروەھا لە نزیک گوندی بەشیر لە ناحیەی تازە داعش پەلاماری حەشدی شەعبیدا و شەش ئەندامی حەشد بوون بە قوربانی.

بەڕێوەبەرایەتی ھەواڵگری سەربازی عێراقیش ڕایگەیاند، لە ناوچەی زاب لە قەزای جەویجەی کەرکوک سیخوڕێکی داعشیان دەستگیرکردووە، کە زانیاری لە نێوان حەشارگەی چەکدارانی داعش و شانە نووستووەکان ئاڵوگۆڕکردووە. ھاوکات لە داقوق تیرۆرستێکی تری داعش دەستگیرکرا.

کۆشکی سپی بڵاویکردەوە، بە بریاری جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکا جارێکی تر پێداچوونە بە سیاسیەتی وەرگرتنی کۆچبەراندا دەکرێت و ژمارەی وەرگرتنی کۆچبەران دەگەیەندرێتە ئاستێکی مێژوویی، بە جۆرێک ئەمساڵ ٦٢ ھەزار و ٥٠٠ کۆچبەر وەردەگیرێن و ساڵی داھاتووش ژمارەکە دەگەیەندرێتە ١٢٥ ھەزار کۆچبەر، ئەوەش لە کاتێکدایە لە سەردەمی دەسەڵاتی دۆناڵد تڕەمپ، ساڵانە تەنھا ١٥ ھەزار کۆچبەر مافی مانەوەیان لە ئەمریکا پێدەدرا.

گۆڕانکاری لە سیاسیەتی وەرگرتنی کۆچبەرانی لە ئەمریکا، دوای ئەوە دێت جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاند، بەردەوامی بە سیاسەتی دۆناڵد تڕەمپ دەدات، بۆ وەرگرتنی ١٥ ھەزار کۆچبەر لە ساڵێکدا بەڵام ئەو بڕیارە کاردانەوە و نیگەرانی گەورەی لێکەوتەوە.

"نوخشە ناسیح" قائیمقامی قەزای ناوەندی پارێزگای ھەڵەبجە لە لێدوانێکدا بۆ کوردسات نیوز ڕایگەیاند، جگە لەو بودجەی بۆ ناوەندی قەزای ھەڵەبجە دابینکراوە، بڕی ٥ ملیاریش بۆ پڕۆژە خزمەتگوزارییەکانی قەزا و ناحیەکانی ھەڵەبجە تەرخانکراوە، دوای دەستنیشانکردنی دەست دەکرێت بە خەرج کردنی.

سێ مووشەک ئاڕاستەی بنکەی "بەلەد" لە پارێزگای "سەڵاحەدین" کران، "پنتاگۆن"یش دەڵێت ھێرشەکە ھیچ زیانێکی گیانی نەبووە.

میدیاکانی عێراق بڵاویانکردەوە، ٣ مووشەک لە جۆری کاتیۆشا ئاڕاستەی بنکەی ئاسمانی "بەلەد" کراون کە ژمارەیەک ئەمریکی تێدا جێگیرکراوە، ئەوەش دووەمین ھێرشە بۆ سەر ئەو بنکەیە لە ماوەی کەمتر لە ٢٤ سەعاتدا. 

"جۆن کێربی" وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئەمریکاش ڕایگەیاند، ئاگاداری ئەو ھێرشە مووشەکییەن بەڵام ھیچ قوربانییەکانی لە نێو ئەمریکییەکان لێنەکەوتووەتەوە.

جەختیشی کردەوە لەوەی ئەرکی ئەمریکییەکان لە عێراق ھاوکاریکردنی ھێزە ئەمنییەکان و بەردەوامیدانە بە جەنگ لە دژی تیرۆریستانی داعش.

ڕۆحانی ڕایگەیاند، لە دانوستانەکانی ڤییەنا، نزیکبوونەتەوە لە لابردنی سزا و گەمارۆکان و بوژانەوەی ئابووریی ئێران، لە چەند ھەفتەی داھاتووشدا پێشھاتی گرنگ بۆ لابردنی سزاکان دەبینن.

وتیشی، ئێران گەشبینە بە دانوستانەکانی ڤییەنا لە نێوان وڵاتانی ئەندامی ڕێککەوتننامەی ئەتۆمی، ھاوکات ڕەخنەی لە کۆمەڵێک لایەن لەسەر ئاستی ناوخۆ و دەرەوەی ئێران گرت، کە سوودی خراپیان لە گەمارۆکانی ئەمریکا وەرگرتووە و ھەوڵیانداوە ئاستەنگ بۆ دانوستانەکانی ڤییەنا دروستبکەن.

زیاتر لە مانگێکە دانوستانی وڵاتانی ئەندامی ڕێککەوتننامەی ئەتۆمی، لە شاری ڤییەنا دەستیپێکردووە و ئامانج لێی گەڕانەوەی ئەمریکا و پابەندبوونی ئێرانە بە ڕێککەوتننامەی ئەتۆمی.

ئەدەلبێرت جانز وتەبێژی کۆمسیۆنی ئەوروپا ڕایگەیاند، کۆمیسیۆنی ئەوروپا پێشنیاری کردووە گەشتەکان بۆ یەکێتی ئەوروپا ئاسان بکات و ڕێگە بەو گەشتیارانە بدات سەردانی وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا بکەن کە ڤاکسینی پەسەندکراویان وەرگرتووە.

نێچیرڤان بارزانی بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ یەکێتی و گۆڕان ھاتووەتە سلێمانی و لە ئێستادا لە مەکۆی سەرەکی گۆڕان لەگەڵ ڕێکخەر و بەرپرسانی ئەو حزبە لە کۆبوونەوەدایە و بڕیارە دواتریش سەردانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان بکات.

بە پێی زانیارییەکان ئامانج لە سەردانەکەی نێچیرڤان بارزانی بۆ سلێمانی گفتوگۆکردنە لە بارەی پرسی دەستوری ھەرێمی کوردستان و ھەڵبژاردنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق.

پەیامنێری کوردسات نیوز لە ئامێدی ڕایگەیاند، فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا بەردەوام بەسەر ناوچەکانی دەوروبەری ئامێدی دەسوڕێنەوە و ئەمڕۆش زنجیرە چیاکانی مەینیان بۆردومان کرد.

لەشکرکێشییەکانی سوپای تورکیا لە ڕۆژی ١٦ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٠ دەستی پێکرد و لە ماوەی ١١ مانگی ڕابردوو بە چڕی ئۆپراسیۆنی بۆ سەر قەزای ئامێدی لە دھۆک و ناوچەی برادۆست لە ھەولێر دەستپێکرد و چەندین ناوچەی داگیر کرد، ھاوکات ژمارەیەک ھاووڵاتیش بوون بە قوربانی.

لە ئەمساڵدا بەھۆی کەم بارانی و گرتنەوەی ئاو لەلایەن وڵاتانی دراوسێ، نیشانەکانی وشکە ساڵی لە بەشێکی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان دەرکەوت و لە ئێستاشدا بەھۆی کەمبوونەوەی ئاو لە ڕووباری دیجلە و بەنداوی دھۆک، گرفتی کەمی ئاوی ماڵان بۆ دانیشتوانی دھۆک دروست بووە.

"مەنقوش" لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی ھاوبەشدا لەگەڵ "مەولود چاوش ئۆغلۆ" وەزیری دەرەوەی تورکیا داوای کرد لەگەڵ نزیکبوونەوەی ھەڵبژاردنی گشتی، سەرجەم ھێزە بیانییەکان و چەکدارەکانی سەر بە تورکیا لە خاکی "لیبیا" بکشێنەوە.

داواشی کرد ئاگربەست و ئەنجامەکانی کۆنگرەی "بەرلین" بۆ پاراستنی سەرەوەری خاکی وڵاتەکە جێبەجێ بکرێن. وتیشی، بەھێزکردنەوەی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ تورکیا لە بەرژەوەندی ھەردوولا دەبێت.
"چاوش ئۆغلۆ"ش پشتیوانی وڵاتەکەی بۆ حکومەتی نیشتمانی و گەڕانەوەی ئاسایش بۆ "لیبیا" دووپاتکردەوە.

ڕۆژنامەی "ئێکسپرێس ستار"ی بەریتانی لە زاری وەزارەتی بەرگری وڵاتەکەوە ڕایگەیاند، بەریتانیا ١٠ فڕۆکەی جۆری "ئێف ٣٥ بی"ی ئەمریکی و ٦ کەشتی سەر بە دەریایی شاھانە و ژێر دەریایی و ١٤ ھەلیکۆپتەر دەنێرێتە سەر کەشتی فڕۆکە ھەڵگری "ئێچ ئێم ئێس کوین ئیلیزابێس" بۆ بەشداری کردن لە ڕووبەڕووبوونەوەی داعش.

"مایک ویگستن" فەرماندەی ھێزە ئاسمانییەکانی بەریتانیا ڕایگەیاند، ئەو ھێزە پشتیوانی حکومەتی "بەغداد" دەکەن لە ڕووبەڕووبوونەوەی داعش لە عێراق و سوریا، ئاماژەی بەوەش کرد تەنھا ئامانجیان لەناوبردنی داعشە چونکە مەترسین بۆ بەریتانیا و ھاوپەیمانەکانیشیان بێ جیاوازی. 

کەشتی فڕۆکەھەڵگری "ئێچ ئێم ئێس کوین ئیلیزابێس" گەورەترین و بەھێزترین کەشتی جەنگییە کە بۆ ھێزی دەریایی شاھانەی بەریتانیا دروستکراوە و دەتوانێت ٤٠ فڕۆکە ھەڵبگرێت.

پەیامنێری کوردسات نیوزیش لە زاری فریاگوزاری "تاران"ەوە ڕایگەیاند، ئەو ژنە دیبلۆماتکارە لە نھۆمی ١٧ەوە کەوتووەتە خوارەوە و تا ئێستا نازانرێت کە ھەوڵی خۆکوشتنی داوە یاخود خراوەتە خوارەوە، چەند ڕۆژێکیشە تەرمەکەی لە باخچەی ئەو ناوچەیە کەوتووە و ئەمڕۆ دۆزراوەتەوە. جێی باسە، باڵیۆزخانەی سویسرا لە "تاران" لە بەرژەوەندی ئەمریکا لەو وڵاتە کار دەکات.