بەپێی راپۆرتێکی پەیمانگای ستۆکۆڵمی نێودەوڵەتی بۆ توێژینەوەکانی ئاشتی ، لە ساڵی رابردوودا کۆی گشتی خەرجی سەربازی جیھانیی بۆ ھەشت ھەزار و ١١٩ ملیار دۆلار بەرز بووەتەوە، کە بەراورد بە ساڵی ٢٠١٩ بە رێژەی لە سەدا دوو پۆینت شەش زیادیکردوە، ھەروەھا ھەریەک لە وڵاتانی ئەمریکا و چین و ھندستان و روسیا و بەریتانیاش زۆرترین خەرجی سەربازییان ھەبوە. 

سەبارەت بە عێراقیش لە راپۆرتەکەدا باس لەوە کراوە کە ساڵی ٢٠٢٠ عێراق خەرجییە سەربازییەکانی بە رێژەی لە سەدا ھەشت پۆینت سێ کەمبووەتەوە و حەوت ملیار و ١٥ ملیۆن دۆلاری بۆ کەرتی سەربازی خەرج کردوە .

بۆ ئەو مەبەستەش ، وەفدێکی سەرۆکایەتی ھەرێم و وەزارەتی پێشمەرگە و مستەفا چاورەش فەرماندەی ھێزەکانی ٧٠ بۆ رێکخستنی ئۆپەراسیونی ھاوبەشی پێشمەرگە و سوپای عێراق سەردانی میحوەری گەرمەسێر و کوڵەجۆیان کرد.  ھەروەھا وەفدێکی ھێزەکانی ھاوپەیمانان سەردانی میحوەری گەرمەسێریان کرد بەمەبەستی پڕچەکردن و دابینکردنی پێداویستیە لۆجیستیەکانی پێشمەرگە.

محمود سەنگاوی فەرماندەی میحوەری گەرمەسێر  رایگەیاند، وەزارەتی پێشمەرگە ھەوڵەکانی زیاتر کردوە بۆ رێکخستنەوە و یەکخستنەوەی ھێزەکانی پێشمەرگە لە ٧٠ و ٨٠ .

وتیشی، بۆ دروستکردنی ژوری ئۆپەراسیونی ھاوبەشی پێشمەرگە و سوپای عێراق، سبەینێ قۆناغی یەکەمی لایەنە ھونەرییەکانی ئەو ژورە دەست بەکاردەبێت لەسنوری کەرکوک و موسڵ و دیالە و مەخمور، کە سەرەتا لە ھەر میحوەرێک پێنج ئەفسەری پێشمەرگە و پێنج ئەفسەری سوپای عێراق دەستبەکاردەبن.

بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، دوای ئەوەی  زانیاری لەسەر کەسێکی گوماناوی گەیشتە دەست پۆلیسی سلێمانی، بەشی پۆلیسی نەھێشتنی تاوانی سلێمانی لێکۆڵینەوەکانی دەستپێکردوو دوای وەرگرتنی بڕیاری دادوەر توانرا (م ، ر ، م ) لەدایکبووی ١٩٩٤ بدۆزرێتەوە و دەستگیربکرێت.

راشیگەیاندووە، لەکاتی دەستگیرکردنی تۆمەتبارەکەدا دەستگیرا بەسەر بڕێک ماددەی ھۆشبەر لە جۆری (حەشیش) لەکاتی لێکۆڵینەوەشدا دەرکەوت تۆمەتبار بەنایاسایی ھاتووەتە ناوشاری سلێمانی .

رونیکردووەتەوە، لە ئێستادا تۆمەتبارەکە راگیراوە و لێکۆڵینەوە لەگەڵیدا بەردەوامە .

ژمارەیەک دادوەری ھەرێمی کوردستان لە نەخشە رێگەیەکدا کە ئاڕاستەی ئەنجومەنی دادوەری و سەرۆکایەتییەکانی ھەرێم و حکومەت و پەرلەمانیان کردوە، داوا دەکەن سنوری دەسەڵاتی سەرۆکایەتییەکانی ھەرێم و حکومەت و پەرلەمان روون بێت و یاسا سەروەربێت، لەخولی ئێستای پەرلەماندا پڕۆسەی ئامادەکردنی دەستور و ئەنجامدانی راپرسی تەواوبکرێت.

لە بەشێکی تری نەخشە رێگەکەدا ھاتووە، دەبێت یاسای دەسەڵاتی دادوەری ژمارە ٢٣ی ساڵی ٢٠٠٧  ھەمواربکرێتەوە بەو ئاڕاستەیەی سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری پێگەی وەک سەرۆکی دەسەڵات و ھاوشێوەی دەسەڵاتی یاسادانان و دەسەڵاتی جێبەجێکردنی بپارێزرێت و دەستکاری پەیکەری ئەنجومەن بکرێت.

ھەروەھا پێشنیازێک تریان بۆ ئامادەکردنی رەشنوسی یاسای سەرپەرشتیاری دادوەریە لەلایەن ئەنجومەنی دادوەری و رەوانەکردنی بۆ پەرلەمان بەمەبەستی دەرچواندنی، بۆئەوەی باشتر کاری دادوەران و دادگاکان بەدواداچونی بۆ بکرێت، لەپێشنیازێکی دیکەشیاندا ھاتوە، دەزگای داواکاری گشتی یاسایەکی تۆکمەی باشی بۆ دەربچوێندرێت و سەربەخۆیی دارایی و کارگێڕی ئەو دەزگا دادوەریە فەراھەم بکرێت.

خالید شوانی وەزیری ھەرێم بۆ کاروباری دانوستان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ رایگەیاند، لە درێژەی بەدواداچونەکانیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەی گرێبەستە کشتۆکاڵییەکانی کەرکووک و دوای ئاراستەکردنی نوسراوێک بەمەبەستی راگرتنی بڕیارێکی فەرمانگەی زەوییە کشتوکاڵییەکان و ھەڵگرتنی بڕیاری سڕکردنی ئەو زەویانەی بڕیارەکانی ژمارە چواری ساڵی ٢٠٠٧ و بڕیاری ژمارە ٢٩ی ساڵی ٢٠١٢ ومادەی ١٤٠ی دەستور و سەرلەنوێ دابەشکرنەوەیان بەسەر ئەو کەسانەی لەسەردەمی رژێمی پێشوو بەمەبەستی تەعریب کردنی کەرکووک ئەو زەیانەیان پێدرابوو. 

وتیشی، وەزیری کشتوکاڵی فیدڕاڵدا بەرەسمی و بەنوسراو ئاگاداری کردونەتەوە کە کارکردن بەو بڕیارە راگیراوە تاکوو کێشەی زەوییە کشتوکاڵییەکانی کەرکووک بەشێوەیەکی بنەڕەتی لەلایان لیژنەیەکی باڵاوە یەکلای ئەکرێتەوە، لەدوای ئەو بڕیارەوە فەرمانگەی کشتوکاڵی کەرکووک دەسەڵاتی ئەوەی نامێنێ زەوییەکانی کورد وتورکمان بەسەر جوتیارانی تردا دابەش بکات .

وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێم بڕیاری لێخۆشبوونی گومرگی و تابلۆی کشتوکاڵی بەخۆڕایی بۆ ھێنانی ئامێری کشتوکاڵی بە تەکنەلۆژیای نوێ دەدات، لە رێگەی سێ پرۆژە یاساوە ھەلیکار بۆ ھەزاران دەرچووی بەشەکانی کشتوکاڵ و ڤێتێرنەری لە کەرتی تایبەت دەرەخشێنێت.

وەزیری کشتوکاڵی ھەرێم رایگەیاند، پاڵپشت بە بڕیاری سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (۷۹) لە ۲٠۲٠/۱٠/۲۱ بۆ پاڵپشتی کردنی کەرتی کشتوکاڵ و ھاندانی جوتیارانمان ، بۆیەکەم جارە لێخۆشبوونی گومرگی بۆ ئەو کۆمپانیا و خاوەن پرۆژانە دەکرێت کە ئامێرەکانی کشتوکاڵی ھاوردەی ھەرێمی کوردستان دەکەن بۆ جوتیارانمان بە شێوەی قستی درێژ خایەن و پێشەکی کەم ، رسوماتی تابلۆی کشتوکاڵی وەرناگیرێت بۆ ئامێرەکانی پێشکەوتووی کشتوکاڵی ، ئەم بابەتەش لە ڕێگای میکانیزمێکەوە جێبەجێ دەکرێت.

ھەروەھا وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێم رایگەیاندوە، سێ پرۆژە یاسای ئامادەکردووەو بەمنزیکانە لە ئەنجومەنی وەزیرانەوە رەوانەی پەرلەمان دەکرێن بۆ پەسەندکردن، پرۆژە یاساکان بریتین لە رەخساندنی دەرفەتی دامەزراندن بۆ دەرچوانی بەشەکانی کشتوکاڵی و ڤێتێرنەری و دامەزراندن و دەستبەرکردنی سندوقی خانەنشینی بۆ دڵنیایی دەرچوان لەکاتی دامەزراندنیان لە کەرتی تایبەت.

یەکێکی تر لە پرۆژە یاساکان تایبەتە بە دامەزراندنی لێژنەی نیشتیمانی بۆ تۆمارکردن و پەسندکردن و پارێزگاریکردن لە تەرزە کشتوکاڵیەکانی ھەرێمی کوردستان.

رێژین سدیق بەڕێوەبەری بەرھەمھێنان و بنەتۆو لە وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، وشکەساڵی کاریگەری لەسەر بەرھەمی گەنمی جوتیاران لە ھەولێر و گەرمیان دروست کردوە، ھەفتەی داھاتوو دروێنەی گەنم دەست پێدەکات و دوای ناردنی بەرھەمەکە بۆ سایلۆکان بە تەواوی رێژەی بەرھەمی گەنم دیاریدەکرێت،بەڵام بەبەراوورد بە ساڵی رابردوو ٤٠% ی بەرھەمی گەنم کەمیکردوە.

 وتیشی، تا ئێستا دیارینەکراوە چەند گەنم لە ھەرێمی کوردستان وەردەگیرێت، چاوەڕوانی رێنماییەکانی بەغدادن بۆ وەرگرتنی گەنم و دیاریکردنی نرخەکەی.

بەختیار جاف جێگری لێپرسراوی میحوەری گەرمەسێری ھێزی پێشمەرگە بەکوردسات نیوزی راگەیاند، ھێزێکی حەشدی شەعبی لە قەزای خانەقین ھەڵیکوتاوەتە سەر بازگەی باوە مەحمود کە دەکەوێتە نێوان خانەقین و کەلار، کە ھێزێکی ھاوبەشی ئاسایش و سوپا و پۆلیسی تێدایە، ھێزەکەی حەشدی شەعبی ئاسایشەکانیان چەک کردووە، دوای ماوەیەک دەستبەسەرکردن ئازادییان کردوون و چەک و پێداویستییەکانیان پێداونەتەوە.

وتیشی، دواتر حەشدی شەعبی بەھێزێکی زۆرەوە چوونەتە ناو قەزای خانەقین و  نمایشی سەربازییان کردووە.

بەوتەی جێگری لێپرسراوی میحوەری گەرمەسێر، رەفتارەکانی حەشدی شەعبی، بانگەشەی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەو بۆ ترساندنی کوردە لە سنورەکەدا.

مونا قەھوەچی سکرتێری پەرلەمانی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە دەستپێکی ئەم خولەی پەرلەمانی کوردستان سەردانی ھەموو لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمیان کردوە بۆ وەرگرتنی بۆچونی لایەنەکان لەسەر نوسینەوەی دەستوور، ھاوکات لە ٤ی نیسانی رابردووش دوا لە ھەموو فراکسیۆنەکان کرا سەرنج و تێبینی و پێشنیارەکانی فراکسیۆنەکانیان لەسەر پرسی دەستووری ھەرێمی کوردستان بەپرس و ڕاوێژ لەگەڵ حزبەکانیان گەڵاڵە بکەن، بەڵام تا ئێستا ھیچ لایەنێک بۆچونی خۆی لەسەر دەستور ئاڕاستەی پەرلەمان نەکردوە.

وتیشی، لە کۆبونەوەی دەستەی سەرۆکایەتی رۆژی یەک شەممە جارێکی تر داوایان لە فراکسیۆنەکان کردوە بۆچونی حزبەکانیان سەبارەت بە نوسینەوەی دەستور ئامادە بکەن.

راشیگەیاند، لە خولی رابردووی پەرلەمان ٧٤ ماددەی رەشنوسی دەستوری ھەرێم کۆدەنگی لەسەر بووە، لە ئێستادا راوبۆچونی لایەنەکان دیاریدەکات، کە درێژە بەو ماددانەی دەستور بدەن کە لە کەشێکی جیاوازدا کۆدەنگی لەسەر بووە، یاخود جارێکی تر سەرلەنوێ رەشنوسی دەستور ئامادە بکەنەوە.

حسین حەمە کەریم وتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێم رایگەیاند، وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق فەرمانیکردووە بە بازگەکانی نێوان ھەرێم و شارەکانی عێراق رێگە نەدەن بەرھەمی ناوخۆیی ھەرێمی کوردستان ھەناردەی شارەکانی عێراق بکرێت لەکاتێکدا بەرھەمی شارەکانی عێراق دێتە ھەرێمی کوردستان.

وتیشی، ماوەیەکی زۆرە رێگەنادرێت مریشک و پەتاتەو خەیاری ھەرێم  رەوانەی شارەکانی عێراق بکرێت، بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشەیەش لەگەڵ وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق  لەسەرخەتن.

وتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێم رایگەیاند، لەحاڵەتی چارەسەرنەکردنی کێشەکەدا ھەڵوێستیان دەبێت.

 

عەلی مەردانی ئەندامی لیژنەی زانستیی بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا لە ئێران بە دوری نەزانیوە تا یەک مانگی تر گیان لەدەستدان بە کۆرۆنا لە ئێران ببێتە سێ ژمارەیی. 

ئەو کاربەدەستە تەندروستییەی ئێران ھۆشداریی داوە لەوەی ئەگەر خەڵکی وەک پێویست  رەچاوی رێکارە خۆپارێزیەکان نەکەن، شەپۆلی پێنجەمی کۆرۆنا دەست پێدەکات. 

ئەو ئەندامەی لیژنەی زانستیی بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا ئاماژەی بەوەشکردوە، لە ئێستادا زۆربەی شارەکانی ئێران لە پلەبەندیی سورەوە بۆ پلەبەندیی نارجی دابەزیون، و ئەوەش خەڵکی بە ھەڵەدا دەبات، کە کۆرۆنا کۆتایی ھاتوە و شەقامەکان ھاوشێوەی جاران جەنجاڵ دەبنەوە، لەکاتێکدا پێویستە ھۆشیار بن ئەگەرنا شەپۆلی پێنجەمی کۆرۆنا دەست پێدەکات.

شانەی راگەیاندنی ئەمنی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لە بەردەوامیی ئەو ئۆپراسیۆنانەی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی و ھێزە ئەمنییەکان دژی شانە نوستوەکانی داعش ئەنجامی دەدەن، فرۆکەکانی ھاوپەیمانان نۆ جار بۆردومانی مۆڵگەکانی داعشیان کردوە لە چیای حەمرین و لە ئەنجامدا پێنج مۆڵگەی تیرۆریستان لەناوبراون، بەڵام ھیچ ئاماژەیەک بۆ ژمارەی ئەو تیرۆریستانە نەکراوە کە لەو بۆردومانانەدا کوژراون .

ئەوە لەکاتێکدایە لەسەرەتای ئەمساڵەوە، جموجۆڵ و پەلامارەکانی شانە نوستوەکانی داعش لە عێراق زیادیانکردوە بەتایبەت لە ناوچەکانی نێوان کەرکوک و سەڵاحەدین و دیالە.

 

وەزارەتی کشتوکاڵی حکومەتی ھەرێم لە راگەیەندراوێکدا سەرجەم سەربڕینخانەکانی ھەرێمی کوردستان ئاگادار دەکاتەوە کە لە رۆژی شەممەوە ھەر بەرھەمێکی مریشکی کێڵگە پەلەوەریەکان بە فرێش یاخود بەستوو بەبێ بارکۆد و ستیکەری وەزارەتەکەیان بە ساختە ھەژمار دەکەن.

لە نوسراوەکەی وەزارەتی کشتوکاڵدا ھاتووە کە لە ٢٥ی نیسان سەرجەم سەربڕینخانەکانیان ئاگادار کردووەتەوە، کە بۆ خستنەبازاڕی بەرھەمەکانیان تا رۆژی ٢١ ئەم مانگە ھەر بەرھەمێک بارکۆد و ستیکەری پەسەند کراوی وەزارەتی پێوە نەبێ بە ساختە ھەژمار دەکرێت.

ئیرەج مەسجدی باڵیۆزی ئێران لە بەغداد رایگەیاند، بنیادنانی گەورەترین وێستگەی بەرھەمھێنانی وزەی کارەبا لە عێراق لەلایەن وڵاتەکەیەوە کەوتووەتە بورای جێبەجێکردنەوە. 

مەسجدی ئاماژەی بەوەشکردوە، وڵاتەکەی دو وێستگەی کارەبا لە عێراق دروست دەکات و ئەو دو وێستگەیەش یەکدەخرێن و دەکرێنە وێستگەیەکی زۆر گەورە بۆ بەرھەمھێنانی وزەی کارەبا.  

سەبارەت بە رەوشی سەر سنوری نێوان ھەردو وڵاتیش، باڵیۆزی ئێران لە عێراق ئاماژەی بەوەکرد رەوشەکە بەدرێژایی ١٤٠٠ کیلۆمەتری سنوری نێوان ھەردو وڵات ئارامە، ئەویش سەرەڕای ھەوڵەکان بۆ دزەپێکردنی کێشەی ئەمنی لەو سنورانەوە.

عەبدولئەمیر دوبی ئەندامی لیژنەی کشتوکاڵ و ئاوی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، تورکیا پابەند نابێت بە رێککەوتنە جیھانییەکان و کەمبوونەوەی پشکی ئاوی عێراقی پشتگوێ خستووە. 

ئەو پەرلەمانتارە دەڵێت، وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکان بە تەنھا بەرپرسیارێتی ئەو دۆسیەی گرتووەتە ئەستۆ و پێویستە وەزارەتی دەرەوە و نێردەکانیان لە نەتەوە یەکگرتووەکان رۆڵیان ھەبێت بەرامبەر بە سیاسەتی تورکیا لەسەر دۆسیەی ئاو. 

وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکانی عێراق جەختیشی کردووەتەوە لەوەی، بەردەوامن لە کۆبوونەوە لەگەڵ تورکیا و ئێران و سوریا بۆ یەکلاکردنەوەی دۆسیەی ئاو. 

پێشتریش وەزارەتەکە رایگەیاندبوو، ئاستی ئاوی روباری دیجلە و فورات بەراورد بە ساڵی رابردو بەڕێژەی ٥٠% کەمبووەتەوە. 

کۆبونەوەکەی ئەنجومەنی ئاسایش لەسەر پێشنیاری چین و تونس و نەرویژە و سێیەمین کۆبونەوەی ئەنجومەنەکەیە کە لەماوەی یەک ھەفتەدا سەبارەت بە ئالۆزییەکانی غەززە بەرێوەدەچێت، بریاریشە  ھەریەک لە نوێنەرانی فەلەستین و ئیسرائیل بەشداری کۆبونەوەکە بکەن .

لەسەرەتای دەستپێکردنەوەی ئالۆزییەکانی نێوان فەلەستین و ئیسرائیلەوە تا ئێستا ئەنجومەنی ئاسایش نەیتوانیوە راگەیەندراوێکی لەسەر روداوەکانی کەرتی غەززە ھەبێت، ئەوەش بەھۆی ھەڵوێستی ئەمریکا کە لەگەڵ ھەڵوێستی ئەندامەکانی تری ئەنجومەنەکە لەسەر ئەو پرسە  یەکناگرێتەوە .