لیژنەی کشتوکاڵ لە ئەنجوومەنی نوێنەران رایگەیاندووە" تورکیا و ئێران بەردەوامن لە جێبەجێکردنی پلانەکانیان لە دامەزراندنی بەنداوی زیاتر لەسەر ھەردوو ڕووباری دیجلە و فورات، و گرتنەوەی ئاو لە عێراق.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە: کەمبوونەوەی ئاوی دیجلە و فورات بەم ڕێژە بەرزە جێی نیگەرانییە و ئەگەر حکوومەتی فیدراڵی ڕێوشوێنی پێویست نەگرێتەبەر لەگەڵ ئەو دوو وڵاتە بۆ بەردانەوەی ڕێژەیەکی زیاتری ئاو، دۆخێکی خراپ بەڕێوەییە.
لە کۆتاییشدا جەختیکردۆتەوە ئەگەر دۆخەکە وا بڕوات، ناچار دەبن لە ئێستاوە ئاوی گلدراوە بەکاربێنن بۆ خواردنەوە و کشتوکاڵ، ئەمەش ئەگەری ھەیە کارەساتی بەدوادابێت.

دەستور پێویستە پرۆسەیەکی سەرتاسەری و جەماوەری بێت نەک کاری دامەزراوەی پەرلەمان کە ئەرکی دەرچواندنی یاسایە نەک دەستور.  
ناکرێت، نابێت و ناشێت دەستورێک کە ئایندەی نەوەکانی ئێستا و داھاتووی پێوە پەیوەست بێت لە ژوورە تاریکەکاندا بڕیاری لەبارەوە بدرێت، چونکە دەستور ڕێکەوتنێکی سیاسی چەند لایەنێک نیە کە بڕازێنرێتەوە بە میوەجات و لوقمەقازی و دەستەواژەی باق و بریقی سیاسی، بەڵکو دەبێت گەل و میللەت خاوەنی (سەرەتا و کۆتا)  گوتە و گفت بن تێیدا. 
گەل و میللەتە کە دەبێت بڵێت چۆن و بەچ میکانیزمێک دەسەڵات دەبەخشێت بە دەسەڵاتداران و چۆن لادەبرێن و چۆن متمانەیان لێ دەسەندرێتەوە…!!
 لە دواجاردا دەستور کارنامەی وەزاری ھێزێکی سیاسی دیاری کراو نیە بۆ خولێکی پەرلەمان و وەزارەتە چوارساڵیەکەی..!! دەستور دۆکیۆمنتێکی ھەمیشەیی و باڵایە کە زامنی ئازادی و مافی مرۆڤە و پارێزگاری لەسەروەری و مانەوەمان دەکات وەک گەلێک لە بەرامبەر دۆست و دوژمندا.   
 ئاخر کەی ویژدانە و چۆن ڕەوایە، میللەتێک لە دوای ئەو ھەموو خوێن و فرمێسک ڕشتنە پاش ئەو ھەموو نەھامەتیانەی وەک (ئەنفال وھەڵەبجە و جینۆساید) و  شەھید بوونی ھەزاران رۆڵەی لە پێناو ئازادی و دیموکراسیدا، دەستورەکەی کە پیرۆزترین گرێبەستە بەم شێوەیە بەسەریدا بسەپێنرێت..!!
 دیموکراتیەت و دەستوور سەرەتا لە ویژدانی ھەر تاکێک دا دروست دەبێت پاشان لە دەوڵەت و قەوارەی سیاسی دا رەنگ ئەداتەوە. بۆیە تێپەربوونی دەستورێک بە بێ بەشداری ئەم میللەتە ستەم دیدەیە ناکرێت ناوی لێ بنرێت دەستور. 
ئاشکرایە کە کاری پەرلەمان و دەنگدان بۆ پەرلەمان بۆ کاری حکومی و سیاسی و کابینەی وەزارییە نەک بۆ نوسینەوەی دەستوور چونکە دەستوور ھەر سێ دەسەڵاتی ئەم میللەتە ڕێک دەخات نەک بە پێچەوانەوە، بۆیە ناکرێت پەرلەمان خۆی دەستوور دانێ و خۆشی لەسایەی ئەو دەستورەدا جارێکی تر لە دایک ببێتەوە و شەرعیەت بۆ خۆی بەرھەم بھێنێت..!!  
ھەرگیز خەباتی سیاسی یەکێتی بۆ ئەوە نەبووە کە دەستور بە ڕێگایەکی نادیموکراتی بەسەر گەلدا بسەپێنرێت، بۆیە ھیوادارم کە یەکێتی نەبێتە کارکتەرێکی ئەو سیناریۆیە…!!
بۆ بوون بە خاوەن دەستورێکی بە تەواوی مانا دەستور پێویستە ئەم ھەنگاوانە بنرێن .. یەکەم، پێکھێنانی ئەنجومەنێکی ھەڵبژێردراو کە وەک ئەنجومەنی  دامەزرێنەر یان بنیات نەر دەسەڵاتی نوسینەوە و دارشتنەوەی دەستوری پێ بسپێردرێت.. دووم ئەو ئەنجومەنە دوای راوێژکردن بە سەرجەم چین و توێژی ئەم نیشتمانە رەشنووسی دەستور ئامادە بکات، سێھەم، ئەو ڕەشنوسە بخاتە روو بۆ ھەمووان و لە کۆتاییشدا ریفراندۆم یان راپرسی لەسەر ئەنجام بدرێت. ئەوەی پێویستە ھەموومان دژی بین ئەویە کە نابێت دەستوور وەک سەفقەیەکی سیاسی یان بازرگانی لە حوجرەی حزبەکاندا دابرێژرێت و بە ئیتیفاقی نێوان زۆرینە و کەمینە یان دەسەڵات و ئۆپۆزیسۆن مۆری لێبدرێت.

تێگەیشتنی دیموکراسی و تێگەیشتنی ئەمنی بۆ چارەسەری کێشەکان تەواو ناکۆکن. لەتێگەیشتنی دیموکراسیدا ھەمووان رەخنەدەگرن، ھەمووانیش دەنگ بەرزدەکەنەوە. خۆپێشاندان و ھاوارھاوارو تەنانەت ھەندێجار زێدەڕۆییش ھەیە. سەرەنجام سەرنج و رەخنەو ھاوارھاواری شەقام روو لەپەرلەمان دەکات و لەوێ رێچکەی چارەسەر رێگای خۆی دەدۆزێتەوە. بۆیە ئەوەی بیەوێت حوکمڕانی بکات دەبێ چاوەڕێی رەخنەو تەنانەت جنێودانیش بکات. لەتێگەیشتن و عەقلیەتی ئەمنیشدا، ھەوڵی بێدەنگکردنی شەقام دەدرێت، چونکە چارەسەرکردنی کێشەو رەخنەکان، لەبێدەنگکردنی خەڵکدا دەبینرێت. 

ئێستا ئاراستەیەک ھەیە دەیەوێت حکومڕانی ھەرێم بەرەو عەقلیەتی ئەمنی ببات. بۆلوانی ئەو ئاراستەیە، تەنھا پەیوەندی بەخواستێکی شەخسی یان حزبییەوە نییە، بەڵکوبەشێکی پەیوەندی بەبێدەنگی و خۆکڕکردنی گروپ و لایەنە سیاسیەکانەوە ھەیە! ناکرێت مەترسی سەر ئازادی رادەربڕین و گرتنی خەڵک لەسەر خۆپێشاندان کە پرسێکی چارەنوسسازە، لەدەرکردنی بەیاننامەیەکی ناڕەزایی یان لێدوانێکی رۆژنامەوانی کورتبکرێتەوە، چونکە ئەمانە ھیچ لەواقع ناگۆڕن، بەڵکو پێویستی بەھەنگاوی کردارەکی و جددی ھەیە.

تائێستا جگە لەبەیاننامە، شتێکی ئەوتۆ لەلایەنە سیاسییەکانی کوردستان نەبینراوە. تاکە بەیاننامەیەکیش روون بوبێت، بەیاننامەی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی بووە، ئەوانی دیکە یان لەڕێی لێدوانی رۆژنامەوانیی یاخود لەڕێی فراکسیۆنەکانیان لە پەرلەمانەوە بووە! بەڵام بەیاننامە دەرەقەت ئەم دۆخە نایەت، پێویست دەکات خاڵ بخرێتە سەر پیت، ھەنگاوی عەمەلی رابگەینرێت.

ھەنگاوی عەمەلی ئەوەیە ئەوانەی لە حکومەتن لەوێوە فشار بکەن، چونکە ئەو رەخنەو گازندانەی لەلایەن وڵاتان و رێکخراوەکان کە لەحکومەتی ھەرێم دەکرێت بەشێکی بەر ئەو لایەنانە دەکەوێت کەبەشدارن لەم کابینەیە! ھاوکات دەکرێت لەنێو پەرلەمان فشار بکرێت، لانیکەم بخرێتە بەرنامەی کاری پەرلەمان" ھەرچەند پەرلەمانێکی داماوە". ھەروەک دەکرێت لایەنە سیاسییەکان لەڕێی سازکردنی خۆپێشاندانی جەماوەریی فشار بکەن. چونکە داکۆکیکردن لەگیراوانی بادینان تەنھا داکۆکیکردن نییە لەو پێنج کەسەی سزادراون، بەڵکو داکۆکیکردنە لە پرسێکی چارەنوسسازو گرێدراو بەھەموو خەڵکی کوردستان.

لەم ماوەیە ھەوڵدراوە ھەواڵ و رووداوی جیاجیا دروستبکرێت، تەنانەت ململانێی راگەیاندن قوڵتربکرێتەوە، ھەموو ئەمانە لەپێناو بەلاڕێدابردنی پرسی گیراوانی بادینان و بیربردنەوەی ئەم پرسە بووە، بێخەبەر لەوەی ئەم پرسە تەنھا گرێدراوی دۆخی ناوخۆی ھەرێم نییە، بەڵکو رەھەندی نێودەوڵەتیی ھەیە. وڵاتانی وەک ئەمریکاو بریتانیاو ئەوروپا بەھاسانی لەم پرسە بێدەنگ نابن. ئەوەی زانراوە لەپشتی پەردە ھەوڵی زۆردراوە ئەو وڵاتانە رازی بکرێن بەچارەسەری جیاواز، بەڵام پێدەچێت سودی نەبوبێت، ئەوان سورن لەسەر ئازادکردنی بێ مەرجی گیراوان، تەنانەت لێبوردنی تایبەتیش! بەڵام رازی نەبوون، بەوپێیەی تاوانبار نین. بڕیاریشە ئەمڕۆ سبەی، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، بەیاننامەیەکی توند لەسەر حکومەتی ھەرێم دەربکات! بەڵام بەیاننامەی ئەوان تەنھا چەند دێڕێک و رەخنەو دروشم نییە، بەڵکو  پەیامێکە حوکمڕانانی ھەرێم باشتر لێی تێدەگەن.

وەزارەتی پلاندانانی عێراق لە ڕاپۆرتێکدا سەبارەت بە نرخی کەرەستەی بیناسازی بە ھۆی دەستپێکردنی وەرزی کارکردنەوە و  بەرزبوونەوەی بەھای دۆلار بەڕێژەیەکی بەرچاو بەرز بۆتەوە  بەجۆرێک نرخی یەک تۆن شیش گەیشتۆتە یەک ملیۆن و ١٧٩ ھەزار دینار ، نرخی ھەزار خشت بەڕێژەی ١٦٪ بەرزبۆتەوە ‌لە ١٤٠ ھەزار دینارەوە گەیشتووەتە ١٦٢ ھەزار دینار، ھەروەھا نرخی یەک تۆن چیمەنتۆی ئاسایی لە ٩٠ ھەزار دینارەوە بەرزبۆتەوە بۆ ١٠٣ ھەزار دینارئەوەش بەڕێژەی ١٤٪  زیادیکردووە . 

 وەزارەتی پلاندانان لەمانگی نیساندا چاودێری نرخی ٦٤ کەرەستەی بیناسازی کردوەو بەراوردی کردوە بە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ کە تیایدا بەھای دۆلار بەرزکرایەوە، لە ئەنجامدا دەرکەوتووە کە نرخی ئەو کەرەستانە بەڕێژەی جیاواز بەرز بۆتەوە لە نێوان ١٥ بۆ ٢٠ ٪ دایە ئەوەش بە ھۆی بەرزبوونەوەی نرخی کەرەستەی بیناسازی ناوخۆیی و ھاوردەکراو لەسەر ئاستی پارێزگاکانی عێراق و دەستپێکردنەوەی پڕۆژەکان و وەرزی کارکردنەوەیە . 

لە سلێمانی رێوشوێنی پێویست  بۆ پاراستنی چیای ئەزمڕ و گۆیژە لەئەگەری سوتان و زیان گەیاندن بە ژینگەو سروشتی ناوچەکە دەگیرتەبەر و قائیمقامی شارەکەش دەڵێت ھەر کەسێک پابەند نەبێت رووبەرووی سزای یاسایی دەکرێتەوە. 
لە دیوانی قائیمقامیەتی سلێمانی بە ئامانجی پاراستنی  چیای ئەزمڕ و گۆیژە لەئەگەری سوتان و زیان گەیاندن بە ژینگەو سروشتی ناوچەکە، ئاوات محەمەد قائیمقامی سلێمانی لەگەڵ بەڕێوەبەری فەرمانگە ئەمنی و خزمەتگوزارییەکانی سلێمانی کۆبوەوە و رایگەیاند:  بەھەوڵی دامەزراوەکانی حکومەت و کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت و رێکخراوەکان لە سلێمانی لە ماوەی چەند مانگی رابروودا، رووبەرووی ٨٠٠ دۆنم زەوی سەوز کراوە و نزیکەی ١٠٠ ھەزار نەمام لە چیاکە رووێنراوە ئەمە جگە لەو ھەزاران دارەی کە خۆی لە چیاکەدا ھەیە، لە کۆبوونەوەکەدا .

 دوای ھەڵسەنگاندن و تاوتوێکرنی بژاردەکان بۆ پاراستنی چیاکە بڕیاری جێبەجێ کردنی ئەم خاڵانە درا و قائیمقامی سلێمانیش رایگەیاند ھەر کەسێک پابەند نەبێت رووبەرووی رێکارو سزای یاسایی دەکرێتەوە. 
١.لەزووترین کاتدا دەست دەکرێت بە ئاگر بڕ  بۆ پاراستنی ئەزمڕ و گۆیژە بە ئامانجی رێگریکردن لە ئاگرکەوتنەوە و زیان گەیاندن بە دارو ژینگەی چیاکە.
٢.کۆشک و خواردنگەکانی سەرچیاکە پێویستە مۆڵەتی رێگەپێدانی دامەزراوە پەیوەندیدارەکانیان ھەبێت و پابەند دەکرێن بە مەرج و رێنماییەکانی کارکردن .
٣. مانەوەی گەشتیار و ھاوڵاتی لە شەواندا تاکو بەیانی و خەوتن لە چیاکە قەدەغەیە.

٤.ئاگرکردنەوە لەسەر چیاکە بەھەموو شێوەیەک قەدەغەیە.

 

٥.تیمەکانی بەرگری شارستانی لە ئامادەیی تەواودا دەبن بۆ رێگری لە سوتانی چیاکەو ئەگەری ئاگر کەوتنەوە.

 

٦.تیمی ھێزە ئەمنییەکان لە ئاسایش و پۆلیس و ھاتووچۆ بڕیارەکان جێبەجێ دەکەن. 

٧.داوا لە دەزگاکانی راگەیاندن  دەکەین لە بڵاوکردنەوەی ھەڵمەتێکی فراوانی ھۆشیارکردنەوە بۆ پاراستنی ژینگەو سروشتی شوێنە گەشتیارییەکانی سلێمانی ھاوکارمان بن .

عەممار حەکیم رایگەیاند: لە رۆژی نیشتمانی گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا سەری رێزونەوازش بۆ قوربانییەکانی ئەو کارەساتە مرۆییە دادەنێن و ھاوڵاتیانی عێراق بەسەرجەم پێکھاتەکانییەوە بونەتە قوربانی تاوانەکانی رژێمی پێشوو و دواتر گروپە تیرۆریستییەکان.
عەممار حەکیم داواشی کرد بەجددی ئاوڕ لە قوربانیانی گۆڕە بەکۆمەڵەکان بدرێتەوەو جگە لە بۆنە رەسمییەکان، ئەم پرسە لە پڕۆگرامی پەروەردەو خوێندنیش ئاماژەی پێبدرێت، بەپێویستیشی زانی ھەوڵەکان لەسەر ئاستی ناوخۆ و دەرەوە یەکبخرێن بۆئەوەی لەداھاتوودا کارەساتی مرۆیی لەوجۆرە لە عێراقدا، روونەدات.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاماژەی بۆ ئەوە کردوە کە ئەو ھەواڵانەی باس لەوە دەکەن ئێران داوای لە سعودیە کردبێت ھاوکاری بکات لە فرۆشتنی نەوت و سەرکەوتن بەسەر سزا ئەمریکییەکاندا ، دورن لە راستیەوەو لەدانوستانەکاندا تەنھا دۆسیە ھاوبەشەکان و  دۆسیە ھەرێمی و نێودەوڵەتیەکان تاوتوێ دەکرێن  . 
پێشتریش عەلی رەبیعی وتەبێژی حکومەتی ئێران رایگەیاندبوو ، تا ئەو کاتەی دەگەنە ئەنجام ، دانوستانەکانی نێوان سعودیە و ئێران بەردەوام دەبێت و تا ئێستاش دانوستانەکان ئەرێنین .

سەرۆکی دەستەی وەبەرھێنانی ھەرێمی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند ، پڕۆژەی بەبازاڕکردنی گەنمی جووتیاران لە چەند رۆژی داھاتوودا دەست بە وەرگرتنی گەنم دەکات ، وتیشی پرۆژەکە لە ھەولێر تەواو بوە و تەنھا لەو پارێزگایە  ٢٥٠ ھەزار تۆن گەنم وەردەگیرێت ، بەڵام لە سلێمانی و دھۆک  پڕۆژەکان جارێ دەستیان بەکارنەکردووە و بریارە لە ئایندەیەکی نزیکدا کارەکانی پرۆژەکە لەو دوو پارێزگایەش تەواو ببێت ، سەرۆکی دەستەی وەبەرھێنانی ھەرێمی کوردستان راشیگەیاند ، ئەو پرۆژەیە ھەلی کار دەستەبەر دەکات و لە قۆناغی یەکەمدا تەنھا لە پارێزگای ھەولێر ٥٠٠ ھەلی کار دەرەخسێنێت ..

ڕاگەیاندراوی (٢٤) کاتژمێری تایبەت بە نەخۆشی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ   COVID١٩                         ژمارە (٤٤٦)

 
١. پشکنین: (٧٨١٠ پشکنینی نوێ) 
• (٣٣٨٣) ھەولێر
• (٢٤٩٤) سلێمانی
• (١١٧٧) دھۆک
• (٠) ھەڵەبجە
• (٦٥٤) گەرمیان
• (١٠٢) ڕاپەڕین
•
٢. تووشبوو: (٧٩٧ تووشبووی نوێ)
• (٢٤٧) ھەولێر
• (٣٠٧) سلێمانی
• (١٣٩) دھۆک
• (٠) ھەڵەبجە
• (٨٣) گەرمیان
• (٢١) ڕاپەڕین
٣. چاکبوون: (٨٧٩ چاکبوون)
• (٣٠٦) ھەولێر
• (١٦٣) سلێمانی
• (٣٥٤) دھۆک
• (١٠) ھەڵەبجە
• (٤٣) گەرمیان
• (٣) ڕاپەڕین
•
٤. مردن: (١١ مردن)
• (١) ھەولێر
• (٦) سلێمانی
• (٢) دھۆک
• (١) ھەڵەبجە
• (٠) گەرمیان
• (١) ڕاپەڕین 

•
 
ئاماری گشتی:
کەڕەنتین ھاوڵاتی ٢١٨٧١ (٢١٨٧١ دەرچوو)
پشکنین ١٧٥٠٣٣٥ (٦١١٨٥٩ ھەولێر، ٤٠٨٦٨٢ سلێمانی، ٧١٥٣٦٣ دھۆک، ١٤٤٣١ ھەڵەبجە)
تووشبوون ١٦١٣٢٧ (٥١١٧٢ ھەولێر، ٤٩٧٨٧ سلێمانی، ٥٦٧٥١ دھۆک، ٣٦١٧ ھەڵەبجە)
چاکبوون ١٤٤٧٤٠ (٤٥١١٧ ھەولێر، ٤٣٩٠٧ سلێمانی، ٥٢٥٠٠ دھۆک، ٣٢١٦ ھەڵەبجە)
لەژێر چارەسەر ١٢٤١٩ (٤٩١٢ ھەولێر، ٣٩٧٧ سلێمانی، ٣٢٧٦ دھۆک، ٢٥٤ ھەڵەبجە)
مردن ٤١٦٨ (١١٤٣ ھەولێر، ١٩٠٣ سلێمانی، ٩٧٥ دھۆک، ١٤٧ ھەڵەبجە)

بۆ زانیاری زیاتر سەردانی داشبۆردی حکومەتی ھەرێمی کوردستان بکەن لەم لینکە (https://gov.krd/coronavirus/dashboard/).
وێڕای دەستخۆشی بۆ پزیشکان و کارمەندانی تەندروستی و ھەموو تیمەکانی پزیشکی کە لە ئەرکدان، جەخت دەکەینەوە ھاووڵاتیان پابەندبن بە ڕێنماییەکانی تەندروستی و دورکەوتنەوە لە شوێنی قەڵەبالغ و دانانی ماسک و وەرگرتنی ڤاکسین، وە لەکاتی پێویستدا پەیوەندی بکەن بە ھێڵی گەرمی ژمارە (١٢٢). 
 
 وەزارەتی تەندروستی       
حکومەتی ھەرێمی کوردستان    
١٧ی ئایار ٢٠٢١