راپۆرت
لێپرسراوی فەرمانگەی ئاوی شارەکەش دەڵێت، بەھۆی دابەزینی ئاستی ئاوی بەنداوی ئەڵوەن و ڕووباری سیروان پێدەچێت کێشەی کەمی ئاو زیاتر ببێت.
ڕۆشنبیرانی قەزای چەمچەماڵ لە ڕێگەی کوردسات نیوزەوە داوا دەکەن ئاوڕی جدی لە گوندی چەرموو بدرێتەوە و شوێنەوارەکانی لە فەوتان و لەناوچوون بپارێزرێن.
ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی لە ١٠ی تەمووزی ساڵی رابردوو بڕیاری ٢٥٣٣ی پەسەندکرد، کە رێگە دەدات بە رێکخراوەکانی سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ ماوەی ساڵێک ھاوکارییەکانیان لە رێگەی دەروازەی بابلھەوا بگەیەننە ناوخۆی سوریا، لە ١٠ی تەمووزی ئەمساڵ کۆتایی دێت و روسیاش بەنیازە مافی ڤیتۆ لە دژی درێژکردنەوەی بڕیارەکە بەکاربھێنێت
پەیمانگای پرۆکینگزی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرایکردووە، نزیکەی ٣ ملیۆن و ٤٠٠ ھەزار مەدەنی لە ئیدلب، کە دوو ملیۆن کەسیان لە شوێنەکانی ترەوە ئاوارەی شارەکە بوون، پشت بەو ھاوکارییە مرۆییانە دەبەستن کە نەتەوەیەکگرتوەکان لە دەروازەی بابلھەوا بۆیان رەوانە دەکات.
رونیشیکردووەتەوە، رەوشی سوریا لەسایەی قەیرانی ئابوری و پەتای کۆرۆناو ھەرەسھێنانی ئابوری لوبنان و سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر حکومەتی بەشار ئەسەد، بەرەو کارەسات دەڕوات و داخستنی دەروازەکانیش ھێندەی تر قەیرانەکە سەخت دەکات.
پەیمانگاکە ئاماژەی بەوەشداوە، ئەو ھاوکارییانەی لە سنورەکانەوە رەوانە دەکرێن گرنگییەکی زۆریان ھەیە بۆ رێگری لە سەرھەڵدانی کارەساتی مرۆیی، لەحاڵەتی داخستنی سنورەکانیش ژمارەیەکی زیاتری خەڵکی سوریا دەربەدەر دەبن و ئەگەری ئەوەش ھەیە ببێتە مایەی سەرھەڵدانی ململانێی نێوان تورکیاو روسیا.
ھاوکات کۆمسیۆنی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ کاروباری پەنابەران لە راپۆرتێکدا ئاشکرایکردووە،١٣ ملیۆن و٤٠٠ ھەزار کەس لە سوریا پێویستیان بە ھاوکاری مرۆییە، بەڵام تەنھا ھاوکاری بە ٧ ملیۆن و ٧٠٠ ھەزار کەس دەگات. ئاماژەی بەوەشکردووە، ژمارەی ئەو کەسانەی بە شێوەی رێکخراو خواردنیان دەستناکەوێت بەرزبۆتەوە بۆ ٥٧%. رێکخراوی یونیسێفیش ئاشکرایکردووە، ٩٠%ی منداڵانی سوریا پێویستیان بە ھاوکاری مرۆییە.
ھەروەک جەژنەکانی ڕابردوو ھاوڵاتیان لە بەرەبەیانەوە دەچنە مزگەوتەکان بۆ بەجێھێنانی نوێژی جەژن، دواتر سەردانی گۆڕی شەھیدان و کەسوکار دەکەن.
ھاوڵاتیانی ڕۆژئاڤا خوازیارن ئاشتی و ئارامی سەقامگیر بێت و ئەم جەژنەش ببێتە ھۆی کۆتایی ھێنانی جەنگ.
لە ئاماژەیەکدا بۆ شکستھێنانی سیاسەتەکانی ئەمریکا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کۆچبەران، ھەڵمەتەکانی دەستگیرکردنی کۆچبەرانی نایاسایی لەسەر سنوری نێوان ئەمریکا و مەکسیک زیادی کردووە.
لەگەڵ گەیشتنی "جۆو بایدن" بە دەسەڵات، کۆچبەران بە نیازبوون سود وەربگرن لە سیاسەت و ئاسانکارییەکەی ئیدارەکەی "بایدن" بۆ گەیشتن بە ناو خاکی ئەمریکا، بە پێی ئامارە ڕەسمییەکانیش کە لێپرسراوانی سنوری ئەمریکا بڵاویانکردووەتەوە، لە مانگی نیسانی ڕابردوو ١٧٨ ھەزار و ٦٢٢ کەس کە ھیچ دۆکیۆمێنتێکی ڕەسمی و پێویستیان پێ نەبوو، ڕێگەیان پێنەدراوە بێنە خاکی وڵاتەکەوە، ئەو ژمارەیەش ٥ ھەزار کەس بەراورد بە مانگی ئاداری ڕابردوو زیادی کردووە.
ھاوکات ئەو ژمارەیە ١٠ ھێندە زیاترە لە ژمارەی ئەو کۆچبەرانەی لە ھەمان مانگی ساڵی ٢٠٢٠ ڕوویان لەو سنورە کردووە.
ژمارەی ئەو کەسە باڵغانەشی ھەوڵی گەیشتنیان بە ئەمریکا داوە لە سنورەکانی باشور و خۆرئاواوە، بە ڕێژەی ١٠٪ بەراورد بە مانگی ئاداری ڕابردوو بەرزبووەتەوە، کە دەکاتە تێکڕای ١١ ھەزار و ٣٠١ کەس.
لە بەرامبەردا ژمارەی ئەو خێزانانەی لەگەڵ منداڵەکانیان ڕوو لەو سنورە دەکەن لە مانگی ڕابردوو، ٥٠ ھەزار کەس بووە و ژمارەکە بە ڕێژەی ٨٪ دابەزیوە، کە زۆربەی ئەو کۆچبەرانەی لە سنوری مەکسیکەوە ڕوو دەکەنە ئەمریکا خەڵکی "مەکسیک و گواتیمالا و ھندۆراس و سلڤادۆر"ن.
لەسەر ئاستی ئەمریکاش و بە پێی نوێترین ڕاپرسی زۆرینەی ئەمریکییەکان لە سیاسەتی کۆچی "بایدن" ڕازی نین و نیگەرانیان دەربڕیوە.
لە ئێستاشدا بەھۆی ڕێکارە ئەمنییەکانەوە ھیچ ھاوڵاتیەک ناتوانێت بچێتە ئەو شوێنە و ئەگەر ڕێگرییەکان نەبوونایە لە بەردەم گەیشتن بەو ئاگرە ھاوشێوەی جاران ھاوڵاتیان ڕوویان لە ئاگرەکەی باباگوڕگوڕ دەکردەوە.
ئەو کەمپانەی لە دورگەکانی یۆنان بۆ پێشوازی کردن لە کۆچبەرانی نایاسایی تایبەت کرابوون، بە بوونی قەرەباڵغییەکی زۆر و نەبوونی سادەترین پێویستی ڕۆژانە بۆ مرۆڤ دەناسرانەوە و ناوبانگێکی خراپیان ھەبوو.
ئێستا ژمارەی ئەو کۆچبەرانەی لەو دوورگانە ڕووی لە کەمبوونەوە کردووە، بە شێوەیەک تا کۆتاییەکانی مانگی نیسانی ڕابردوو، ژمارەی ئەو کۆچبەرانە لە دورگەکانی "لیسبۆس و خیوس و کوس و لیروس" بوون بۆ نزیکەی ١١ ھەزار و ٢٠٠ کەس دابەزیوە، کە لە ھەمان ماوەی ساڵی ڕابردوو ژمارەیان ٤٠ ھەزار کەس دەبوو.
ھۆکاری کەمبوونەوەی کۆچبەران دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی، حکومەتی یۆنان کارمەندی زیاتری دامەزراندووە بۆ ڕاییکردنی مامەڵەی کۆچبەران و ھەروەھا ھەزاران کۆچبەریش بۆ وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا گوێزراونەتەوە، کە زۆربەی ئەو کۆچبەرانە ھەرزەکاری بێ سەرپەرشت بوون و کێشەی تەندروستیان ھەبووە.
ھاوکات یۆنان چاودێری کردنی سنورەکانی لەگەڵ تورکیا چڕکردووەتەوە بۆ ئەوەش ڕووبەڕووی ڕەخنەی ڕێکخراوە مرۆییەکان بووەتەوە، ئەو ڕێکخراوانە پێیانوایە یۆنان ھەڵمەتی نایاسایی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کۆچبەران ئەنجام دەدات، بەڵام حکومەتی "ئەسینا" ئەو تۆمەتانەی ڕەتکردووەتەوە.
بە پێی ئامارێکی وەزارەتی کۆچ و کۆچبەرانی یۆنان، لە ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی ئەو کۆچبەرانەی لە ڕێی تورکیاوە گەیشتوونەتە دورگەکانی وڵاتەکە نزیکەی ٩ ھەزار و ٧٠٠ کەس بووە، لە کاتێکدا لە ساڵی ٢٠١٩ ژمارەیان ٥٩ ھەزار و ٧٠٠ کەس بووە.
عەمید محەمەد ئیسماعیل بەڕێوەبەری ھاتوچۆی کەرکوک دەڵێت، ڕێگە بە ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل نادرێت و وەک قۆناغی یەکەم سزای ٢٥٠ شۆفێردراوە ھەر یەکەیان بە بڕی ١٠٠ ھەزار دینار.