کوردستان
"فەھد حامد" قایمقامی شەنگال بە وەکالەت بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەو ١١ ھاوڵاتییە پێشتر لەلایەن داعشەوە کوژراون و لە ھەرسێ گۆڕستانی رەشەکە و شێخ حەسەن و شەرەفەدین بەخاکسپێردراون، بەڵام ئەمڕۆ ئەو تەرمانە دەگوازرێنەوە بۆ گۆڕستانی زێدی خۆیان.
قوباد تاڵەبانی باسی لە پێویستی هاندانی وەبەرهێنەرانی ئەمریكی كرد بۆ وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستان و ئامادەیی حكومەتیشی دەربڕی بۆ هەموو جۆرە كارئاسانییەك بۆ وەبەرهێنەرانی ئەمریكی لە هەرێمی كوردستان، هاوكات باس لە پێویستی پێداچوونەوە و چاكسازی كرا لە سیستمی بانكی هەرێمی كوردستان كە بە جۆرێك رێكبخرێتەوە ببێتە پاڵپشتی وەبەرهێنەران و رۆڵی گرنگ ببینێت لە پێشخستنی كەرتی تایبەت.
لە تەوەرێكی دیكەی كۆبوونەوەكەدا باس لە پێویستی جێبەجێكردنی یاسای بودجەی 2021ی عێراق كرا و كۆنسوڵی ئەمریكاش پشتگیری خۆی بۆ هەوڵەكانی حكومەتی هەرێم دەربڕی بۆ جێبەجێكردنی یاساكە.
ھاوکات "نێچیرڤان بارزانی"یش رایگەیاند، لە ھەموو قۆناغێکدا پەیوەندی ھەرێم و لەندەن بەردەوامی ھەبووە و ھەرێم و عێراقیش پێویستیان بە ھاوکاری نێودەوڵەتی ھەیە.
بێگەرد تاڵەبانی وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، کە ئێستا بە سەردانێک لە ئێرانە، رایگەیاند، بە ئامادەبوونی تیمێکی باڵای وەزارەت و سەرۆکی ژوورە بازرگانییەکانی ھەرێمی کوردستان، لەگەڵ سەرۆکایەتی و ئەندامانی ژووری بازرگانی ئەسفەھان کۆبوونەوە و جەختیانکردۆتەوە لە پەرەپێدانی پەیوەندییەکان و ئاڵوگۆڕ و بەشداری لە بەرھەمھێنانی بازرگانی و پیشەسازی کشتوکاڵیدا.
ئاماژەی بەوەشکرد، پشتیوانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان و وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاویان، بۆ ھەموو ھاوکاریەک نیشاندا، داواشیانکردووە، ژوور بازرگانی ئەسفەھان ھانی کۆمپانیاکانیان بدەن بۆ ئەوەی لە ھەرێمی کوردستان سەرمایەگوزاری بکەن.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی ھەرێم، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٥٧٠کەسی تر تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ھەشت تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و ٧٧٨ تووشبووی تری ڤایرۆسەکە چاکبوونەتەوە.
لە دیدارێکدا وەفدی یەکێتی پێزانینی بۆ ڕۆڵی عادل عەبدولمەھدی دەربڕی کە وەک کەسایەتییەکی دیار، دۆستی دێرینی گەلی کورد و سەرۆک مام جەلال ھەمیشە لە بەرەی داکۆکیکردن بووە لە بەدیھێنانی مافەکانی کورد و چارەسەرکردنی ئاشتییانەی کێشەکان.
لە میانی دیدارەکەدا وەفدی یەکێتی جەختیان لە زەرورەتی ھەماھەنگی و دیدی نیشتمانی ھاوبەش و بەردەوامی گفتوگۆ بونیادنەر لە نێوان ھەرێم و عێراق کردەوە بۆ چارەسەرکردنی ڕیشەیی کێشە ھەڵپەسێردراوەکان لەسەر بنەمای دەستوور و بەرژەوەندی گشتی.
بافڵ تاڵەبانی پێزانینی خۆی بۆ ھەڵوێستی سەرکردە و ھێز و لایەنە سیاسییەکانی عێراق دەربڕی کە تێگەیشتنیان ھەیە بۆ مافەکانی کورد و ھاوپشتی بەدیھێنانی خواستەکانی کوردن.
وتیشی، یەکێتی نوێ بە ھەمان سیاسەت و ڕێچکەی حەکیمانەی سەرۆک مام جەلال بەردەوام دەبێت. لەگەڵ ھێزە عێراقییەکاندا ھاوبەش و ھاوڕا دەبین بۆ پرسە نیشتمانی و نەتەوەیی و گرنگەکان لەسەر بنەمای گفتوگۆ و تێگەیشتنی ھاوبەش. بە ھەموو شێوەیەکیش سیاسەتی پەراوێزخستن و ڕەتکردنەوەی گفتوگۆ ڕەتدەکەینەوە. لە پێناو مافی گەلەکەمان و بەھێزی قەوارەی ھەرێم ھەموو سازشێکی حیزبی دەکەین، بەڵام سازش لە ماف و بەرژەوەندی گەل و خاکەکەمان ناکەین.
لەو بارەیەوە قوباد تاڵەبانی ڕایگەیاند: ھەنگاوی باشمان بڕیوە بەرەو دابەشکردنی مووچەی مووچەخۆرانی حکومەتی ھەرێم لە ڕێی بانکەوە پشت بەست بە سیستەمی بایۆمەتری.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، دەستپێکردنی دروستکردن و دابەشکردنی "ژمارەی بێھاوتای کەسی" ڕاگەیاند کە بریتییە لە ژمارەیەکی تایبەت بە ھەر مووچەخۆرێک و ھاوکار دەبێت بە گەیاندنی خزمەتگۆزاری بە مووچەخۆران کە یەکێکیان کردنەوەی ھەژماری بانکییە بۆ ئەوەی پڕۆسەی دابەشکردنی مووچە بە ئەلکترۆنی بکرێت. ئەوەشی وت کە لیژنەی باڵای بایۆمەتری قۆناغی باشیان بڕیوە بەو ئاڕاستەیە.
جەختیش کرایەوە کە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی حکومەتی ھەرێم لەسەر بنەمای داتاکانی بایۆمەتری بێت وەک لەیاسای چاکسازییدا ھاتووە.
لەکۆبوونەوەکەدا ھیوا ئەفەندی بەرپرسی فەرمانگەی تەکنەلۆژیای زانیاری و سەفین غەفور ڕاوێژکاری تایبەتی جێگری سەرۆک وەزیران و بەڕێوبەری بانک و گەنجینەکان بەشدار بوون.
لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ لە بارەی پرسە سیاسی و ئەمنییەکانەوە کرا و ھەردوولا ڕاشکاوانە ھەڵوێستی خۆیان لە بارەی ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی عێراقەوە خستەڕوو.
ھاوسەرۆکی یەکێتی چارەسەری سیاسییانە و ئاشتییانەی بۆ چارەسەرکردنی کێشە سیاسییەکانی نێوان ھەرێم و عێراق و ھێزە کوردی و عێراقییەکان دووپاتکردەوە و ڕوونیکردەوە، یەکێتی پەرۆشی لێکتێگەیشتنی ھاوبەشە لە نێوان ھێزە کاریگەرەکان، چونکە باوەڕی نەگۆڕمان بە سازان و گفتوگۆ ھەیە لەسەر کۆی پرسەکان و تەنھا لە ڕێگای دیالۆگ و بنەما دەستوورییەکان دەتوانین ڕێکبکەوین و زاڵبین بەسەر ناکۆکی و گرفتەکان. دەبێت وڵات لەم دۆخە پڕ لە کێشمەکێش و ململانێیە ڕزگار بکەین و نەھێڵین چیتر خەڵک و گەلەکەمان ببنە قوربانی ململانێ سیاسییەکان.
لە بارەی ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی عێراقەوە بافڵ تاڵەبانی ھەڵوێستی یەکێتی ڕوونکردەوە و وتی، دەبێت ھەڵبژاردن لە وادەی خۆیدا بە شێوەیەکی پاک و بێگەرد بەڕێوەبچێت و چاودێرانی نێودەوڵەتیش ڕۆڵێکی گرنگییان لە چاودێریکردنی دۆخەکەدا ھەبێت.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا ھاوسەرۆک ڕاشکاوانە ئاماژەی بە مەترسی و ھەڕەشە جددییەکان سەر پڕۆسەی سیاسی لە ھەرێم و عێراق کرد و ڕوونیکردەوە، یەکێتی بە ھەموو شێوەیەک دژی ھەر ھەوڵێک دەوەستێتەوە کە سەقامگیری سیاسی، ئەمنی و ئابووری ھەرێم و عێراق تێکبدات و ڕایگەیاند، ھەموو خەمێکمان ڕوو لە ڕەوینەوەی کێشەکان و دووبارە بونیادنانەوەی متمانەیە لە نێوان ھێز و لایەنەکان و سەرجەم نەتەوە و پێکھاتەکان.
وەفدی یەکێتی بە سەرۆکایەتی بافڵ تاڵەبانی لە درێژەی دیدار و کۆبوونەوەکانیدا، سەردانی د.فوئاد مەعسوم سەرۆک کۆماری پێشووی عێراقی لە بەغداد کرد، بە پێی زانیارییەکان لە دیدارەکەدا تاوتوێی پەیوەندییەکانی ھەرێم و بەغداد و ڕەوشی سیاسی عێراق و پڕۆسەی ھەڵبژاردنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەران کراوە.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە، بە مەبەستی ھاندان و پاڵپشتیکردنی سێ یەکەمەکانی زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان کە تا ئێستا دانەمەزراون، ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا بڕیاریدا، ئەو خوێندکارانەی بە شێوازی پارالێڵ لە خوێندنی ماستەر بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٠ لە زانکۆکان وەرگیراون، یەکەمەکان بە ڕێژەی ٧٥٪ و دووەمەکان بە ڕێژەی ٥٠٪ و سێیەمەکان بە ڕێژەی ٣٠٪ لە کرێی خوێندنی ساڵی دووەمیان دابشکێنرێت.
مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایانی ئایینی کوردستان ڕایگەیاند، یەکێتی زانایان پشتیوانە بۆ ھەنگاوەکانی نوسینەوەی دەستوری ھەرێم، بەڵام گرنگە ئەو دەستورە تایبەتمەندی کۆمەڵگەی کوردستان لەبەرچاو بگرێت، بە تایبەتی پێگەی ئیسلام لەناو دەستور وەک ئایینی ڕەسمی و سەرچاوەی سەرەکی یاسادانان دابنرێت.
ڕاشیگەیاندووە، زانایانی ئایینی لە کوردستان بە بایەخەوە لە دەستور و پرسی ماف و ئازادییەکان و مافی پێکھاتە ئایینی و نەتەوەییەکانی تر دەڕوانن، بەڵام ڕەچاوکردنی تایبەتمەندی زۆرینە گرنگ و پێویستە.
ئەدیب سندی بەڕێوەبەری ناحیەی دەرکار لە سنوری زاخۆ بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، سەعات حەوتی بەیانی ئەمڕۆ لە کاتی چوونی ھێزێکی پێشمەرگە لەگەڵ ھێزێکی پاسەوانانی سنور بۆ کۆنترۆڵکردنی چەند خاڵێک لە بەرزاییەکانی کێرە لە زنجیرە شاخەکانی خامتیر، بە قەناس تەقیان لێکراوە و بەھۆیەوە پێشمەرگەیەک شەھید بوو، وتیشی، ئەو ھێرشە پەکەکە کردوویەتی.
لەلایەکی تریشەوە بە پێی زانیارییەکان تا ئێستا شوێنی ھێرشەکە بە ڕەسمی دیاری نەکراوە و پەکەکەش ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی بڵاونەکردووەتەوە، ھاوکات چەند خاڵێکی سەربازیی تورکیاش لە بەرزاییەکانی شاخی خامتیر ھەن کە زۆر نزیکن لەو خاڵەی ھێزەکانی پێشمەرگە.