هەواڵەکان
"ئەنتۆنی بلینکن" وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند، ١٠ ملیار دۆلار لە بودجەکەیان تەرخان دەکەن بۆ ھاوکاریکردنی ئاوارە و پەنابەران و قوربانیانی جەنگ و ئاڵۆزییەکان، بەوەش "واشنتۆن" پابەندی خۆی بەرامبەر ھاوپەیمانەکانی لە خۆرھەڵاتی ناوەڕاست دەسەلمێنێت.
سەبارەت بە جەنگی نێوان "ئیسڕائیل و فەلەستین"یش وتی، "ئیسرائیل" مافی خۆیەتی بەرگری بکات لە دژی ھێرشە مووشەکییەکانی "حەماس"، بەڵام وەک دەوڵەتێکی دیموکراتیش دەبێت گیانی ھاووڵاتیان بپارێزێت.
بڕیاریشە کۆبوونەوەی لێپرسراوی یەکەمی حزبە کوردستانییەکان لە بارەگای مەڵبەندی یەکێتی لە کەرکوک ئەنجام بدرێت.
کازم ئابادی نوێنەری ئێران لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان نامەیەکی ئاڕاستەی ڕافایێل گروسی بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم کردووە و ڕایگەیاندووە، ئاژانسەکە ئاستی ھاوکاری و ھاوبەشیی لەگەڵ ئێران پشتگوێ دەخات و دور نییە ئەم ھەڵوێستانە ببێتە ڕێگر لە بەردەم پەیوەندییەکانی نێوان ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم و ئێران لە داھاتوودا.
ئەوە لە کاتێکدایە کە "ڕافایێل گروسی" بەڕێوەبەری ئەو ئاژانسە ڕایگەیاندووە، ئێران لە پیتاندنی یۆرانیۆمدا نزیکبووەتەوە لە بەرھەمھێنانی چەکی ئەتۆمی و بە پێویستیشی زانیوە ئێران زیاتر شەفاف بێت.
"جیک سالیڤان" ڕاوێژکاری سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاندووە، ئێستا کاتێکی گونجاوە بۆ ڕێکخستنی لوتکەی نێوان پوتن و بایدن، بەڵام گەیشتن بە ئەنجامێکی ئەوتۆ و ڕاستەقینە لە نێوانیاندا، ماوەیەکی زۆری دەوێت، بۆیە پێشبینی ناکەن کە لوتکەی ئەمجارە ئەنجامێکی ئەوتۆی ھەبێت.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، یەکەمین لوتکەی نێوان بایدن و پوتن کە بڕیارە لە ١٦ی ئەم مانگە لە ژنێڤ بەڕێوەبچێت، تەنھا دەرفەتێک دەبێت بۆ دەرخستنی توانا و نیازەکانی ئەمریکا و ڕووسیا بەرامبەر یەکتر.
کۆبوونەوەکانی وەفدی باڵای یەکێتی نیشتیمانی کوردستان بە سەرۆکایەتی "بافڵ تاڵەبانی" لە "بەغداد" لەگەڵ لێپرسراوانی حکومی و حزبی و نوێنەرانی وڵاتان بەردەوامە، ئەمڕۆش لەگەڵ "فالح فەیاز" سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی کۆدەبنەوە.
لە سەردانەکەیدا جێگری سەرۆک وەزیران، چەند بەشێکی فڕۆکەخانەی بەسەرکردەوە، دواتر بە ئامادەبوونی وەزیری گواستنەوە و گەیاندن و بەڕێوەبەری گشتی فڕۆکەخانە، لەگەڵ بەڕێوەبەر و لێپرسراوانی سەرجەم بەڕێوەبەرایەتی و بەش و بنکەکانی ناو فڕۆکەخانە کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا قوباد تاڵەبانی سوپاسی بەڕێوەبەری گشتی فڕۆکەخانە و ستافەکەی کرد، کە سەرەڕای قەیرانی دارایی و بارودۆخی کۆرۆنا، توانیویانە دڵسۆزانە برەو بە پێشکەوتنی فڕۆکەخانە بدەن.
لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا جێگری سەرۆک وەزیران، پشتیوانی حکومەتی ھەرێمی بۆ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی دەربڕی و داوای بەردەوامی لێکردن لە پێشکەوتن و خزمەتکردنی زیاتری گەشتیاران.
میدیاکانی عێراق لە زاری چەند سەرچاوەیەکەوە ئاشکرایان کرد، "قاسم موسڵیح" فەرماندە دەستگیرکراوەکەی حەشدی شەعبی ئازاد کراوە، ئەوەش بە فەرمانێکی دادوەری و بەھۆی نەبوونی بەڵگەی پێویست لەسەر ئەو تۆمەتانەی کە ئاڕاستەی کراوە، ھەرچەندە سەرچاوەیەک لە دەستەی حەشدی شەعبی ئازاد کردنی "قاسم موسڵیح"ی بۆ میدیاکان پشتڕاست کردووەتەوە، بەڵام تا ئێستا ھیچ لایەنێکی ڕەسمی ھەڵوێستی لەسەر ئەو بابەتە ڕانەگەیاندووە.
قاسم موسڵیح فەرماندەی حەشدی شەعبی، ٢٦ی مانگی ڕابردوو بە فەرمانی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق و بە تۆمەتی تێوەگلان لە ھێرشی سەر بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ئەنبار دەستگیر کرا، ئەوەش نیگەرانی گەورەی لێکەوتەوە.
وەزارەتی دەرەوە و کۆچ و کۆچبەرانی یۆنان لە ڕاگەیەندراوێکی ھاوبەشدا بڵاویانکردەوە، "ئەسینا" بڕیاریداوە چیتر ئەو پەنابەرانە وەرنەگرێت کە لە ڕێی تورکیاوە ڕوو دەکەنە ئەو وڵاتە، ئەو بڕیارەش پەنابەرانی "سوریا و ئەفغانستان و پاکستان و بەنگلادش و سۆماڵ" دەگرێتەوە.
ڕاشیانگەیاند، "تورکیا" وڵاتێکی ئارامە و ئەو کۆچبەرانە دەتوانن لە بری "یۆنان" لەوێ داوای وەرگرتنی مافی پەنابەریی بکەن.
وەزارەتی دەرەوە و کۆچ و کۆچبەرانی یۆنان ئاماژەیان بەوەشکرد، ئەو بڕیارە نوێیە ھەنگاوێکی گرنگە بۆ ڕێگریکردن لە کۆچی نایاسایی.
بە پێی ڕێککەوتنی ساڵی ٢٠١٦ی نێوان یەکێتی ئەوروپا و تورکیا، دەبێت "ئەنقەرە" ئەو پەنابەرە سورییانە وەربگرێتەوە کە "ئەسینا" دەیانگەڕێنێتەوە، بەڵام ماوەی ١٥ مانگە تورکیا ھیچ کام لەو پەنابەرانەی وەرنەگرتووەتەوە کە لەلایەن "یۆنان"ەوە گەڕێندراونەتەوە و ژمارەیان ھەزار و ٤٥٣ کەسە.
بە پێی ھەردوو ماددەی ٧٧ و ١٢٥ لە دەستوری ئێران، دەبێت پەرلەمان دەنگ لەسەر ھەر پەیماننامە و ڕێککەوتنێکی نێودەوڵەتی بدات پێش ئەوەی لەلایەن سەرۆکی وڵاتەوە ئیمزا بکرێت.
ماکێنزی ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە، گروپە چەکدارەکانی عێراق لە ڕێی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانەوە ھەڕەشەی گەورە لەسەر ھێزەکانی ئەمریکا دروست دەکەن، بەڵام ھێزەکانیان کۆمەڵێک ڕێکاریان بۆ بەرگریکردن لە خۆیان گرتووەتەبەر.
دەشڵێت، ڕووبەڕووی فشارێکی زۆر دەبنەوە لەلایەن گروپە چەکدارەکانەوە بۆ کشانەوە لە عێراق، بەڵام ھێزەکانیان لەسەر داوای حکومەتی عێراق لەو وڵاتەن و لە ئێستاشدا ئەرکیان شەڕکردن نییە و تەنھا ھاوکاری ھێزە عێراقییەکان دەکەن.
ئەندامەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ھێرشی توندی کردووەتە سەر حکومەتەکەی کازمی و ڕایگەیاندووە، سەرباری بەڵێنەکان، حکومەتەکەی کازمی تا ئێستا نەیتوانیوە بکوژانی چالاکوانان ئاشکرا بکات، جگە لەوەش زۆرینەی ئەو چالاکوانانەی تیرۆر کراون، لە سەردەمی حکومەتەکەی کازمیدا بووە.
لەلایەکی تریشەوە عەبدولھادی سەعداوی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگەیاند، ھەندێک لە وڵاتان دەستیان ھەیە لە تیرۆرکردنی چالاکوانان و دروستکردنی ئاژاوەگێڕی لە عێراق، ھۆکارەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندووەتەوە کە ئەو وڵاتانە نایانەوێت عێراق پێگە سیاسییەکەی بەدەستبھێنێتەوە.
"عومەر چەلیک" وتەبێژی ئاکەپە ڕایگەیاند، "ئەنقەرە" پەرۆشە بۆ کۆبوونەوەکەی نێوان "ڕەجەب تەیب ئەردۆغان" سەرۆکی تورکیا و "جۆو بایدن" سەرۆکی ئەمریکا. وتیشی، دەیانەوێت ھەموو کێشەکان لەگەڵ ئەو وڵاتە چارەسەر بکەن و ھیواشی خواست "ئەمریکا"ش لەو کۆبوونەوە چاوەڕوانکراوەدا بەو ئاڕاستەیە کار بکات.
"چەلیک" ئاماژەی بەوەشکرد، ئەجێندای گەورە لە نێوان "ئەنقەرە و واشنتۆن" ھەیە و لەسەر چەندین پرسیش ھەماھەنگییان کردووە، بەڵام چەندین ئەجێندای ئاڵۆزیش لە نێوانیاندا ھەیە.
بڕیارە "ئەردۆغان و بایدن" لە پەراوێزی کۆبوونەوەکانی سەرکردەکانی "ناتۆ" کە لە ناوەڕاستی ئەم مانگە بەڕێوەدەچێت، کۆببنەوە، ئەوەش یەکەمین کۆبوونەوەی ئەو دوو سەرۆکە دەبێت لەو کاتەوەی "بایدن" بووەتە سەرۆکی ئەمریکا.
مەھدی تەقی ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگەیاند، بەھۆی بێدەنگی حکومەتەوە، ڕۆژ بە ڕۆژ لەشکرکێشی و پێشلکارییەکانی سوپای تورکیا لە سنوورەکانی عێراق، زیاد دەکەن.
وتیشی، بەمنزیکانە لیژنەکەیان لە بارەی لەشکرکێشییەکانی تورکیاوە کۆدەبێتەوە و نوسینی یاداشتێک بۆ حکومەتی عێراق تاوتوێ دەکەن، بۆ وەڵامدانەوەی پێشێلکارییەکانی تورکیا، بە جۆرێک ئەنجومەنی نوێنەرانیش دەنگی لەسەر بدات و حکومەت ناچار بە جێبەجێکردنی بکات.
ئاماژەیان بەوەشکرد، ڕووداوەکە ڕۆژی یەک شەممە ڕوویداوە، کاتێک گەنجێک بە ئۆتۆمبێل خێزانێکی شێلاوە و ھەڵاتووە، بەڵام پۆلیس دەستگیریکردووە.
ڕاشیگەیاند، خێزانەکە لە پێنج کەس پێکھاتوون، موسڵمانن و بە ڕەگەز پاکستانین، بەھۆی ڕووداوەکەوە چوار کەسیان گیانیان لە دەستداوە و ئەوی تریش منداڵێکی تەمەن نۆ ساڵە کە بەسەختی بریندار بووە.
لە کۆبوونەوەیەکدا کە ژمارەیەک لە ئەندامانی مەکتەبی سیاسی و سەرکردایەتی و لێپرسراوی دەزگای ھەواڵگری پێشمەرگە ئامادەبوون، ھەڵسەنگاندن بۆ ھەلومەرجی سیاسی و ئەمنی ناوچەکە کرا و جەخت لە ھەماھەنگی و ھاریکاری ھاوبەش لە نێوان ھێزەکانی ھەرێم و عێراق کرایەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پاشماوەکانی داعش و بەرقەراربوونی ئارامی و ئاسایشی زیاتر لە ناوچەکە.
بافڵ تاڵەبانی ئاماژەی بە جموجوڵەکانی تیرۆریستانی داعش کرد و ڕایگەیاند، داعش ھێشتا مەترسییەکی جدییە و دەبێت ھەموومان پێکەوە ھاوکار و ھەماھەنگ بین. ئەرکی نەتەوەیی و نیشتمانیی ئێمەیە کە ژیانێکی ئارام و سەقامگیر بۆ ھاووڵاتییانمان دابین بکەین. بۆیە دەستبەکاربوونی ژووری ھاوبەش لە نێوان ھێزی پێشمەرگە و ھێزە عێراقییەکان فاکتەری ئارامی زیاترە لە ھەرێمی کوردستان و عێراق.
لە درێژەی کۆبوونەوەکەدا ھاوسەرۆکی یەکێتی خوێندنەوەی بۆ ئەگەر و پێشھاتەکان کرد و وتی، دیالۆگ و لێکتێگەیشتن، ھەماھەنگی ئەمنی و سەربازی ھۆکارێکی گرنگە بۆ ئارامیی سیاسی و داوای کرد ژیان و گوزەرانی خەڵک کاری لەپێشینەی سەرجەم ھێز و لایەنەکان بێت و ھەموو ھەوڵەکان بەو ئاڕاستەیە بێت.