هەواڵەکان
"جۆ بایدن" سەرۆکی ئەمریکا کشانەوەی ھێزەکانی لەسەرەتای مانگی ئایاری رابردووەوە دەستپێکردووە و بڕیارە تا ١١ی ئەیلول کە ھاوکاتە لەگەڵ ساڵیادی ھێرشەکانی ساڵی ٢٠٠١، تەواوی ھێزەکانیان بکشێننەوە، کە ٢٥٠٠ سەرباز و ١٦ ھەزار بەڵێندەری مەدەنین، پێشبینیش دەکرێت بەر لەو وادەیە کشانەوەکە کۆتایی بێت.
بزووتنەوەی "تاڵیبان"یش ھۆشداری دابووە ئەمریکا ئەگەر ئەو ھێزانەی دەیانکشێنێتەوە لە وڵاتانی دراوسێی "ئەفغانستان" جێگیریان بکات، پابەندی رێککەوتنەکەی نێوانیان نابن.
ھاوکات لە کۆبوونەوەکانی جی ٧ کە لە "لەندەن" بەڕێوەدەچێت، "بایدن" چاوی بە "ئەنگێلا مێرکڵ" راوێژکاری ئەڵمانیا دەکەوێت و رۆژی یەکشەممەی داھاتووش لەلایەن شاژنە ئیلیزابێزی دووەمەوە پێشواز لێدەکرێت.
رۆژی ٢ شەممەش "بایدن" دەچێتە "برۆکسل" و لە کۆبونەوەی وڵاتانی ھاوپەیمانی باکوری ئەتڵەسی بەشداری دەکات و دواتر کۆبوونەوەیەک لەگەڵ "ڤلادمیر پوتن" ھاوتا روسییەکەی ئەنجام دەدات، کە ھەموو جیھان چاوەڕێیەتی.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی ھەرێم، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٥٧٠کەسی تر تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ھەشت تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و ٧٧٨ تووشبووی تری ڤایرۆسەکە چاکبوونەتەوە.
لە دیدارێکدا وەفدی یەکێتی پێزانینی بۆ ڕۆڵی عادل عەبدولمەھدی دەربڕی کە وەک کەسایەتییەکی دیار، دۆستی دێرینی گەلی کورد و سەرۆک مام جەلال ھەمیشە لە بەرەی داکۆکیکردن بووە لە بەدیھێنانی مافەکانی کورد و چارەسەرکردنی ئاشتییانەی کێشەکان.
لە میانی دیدارەکەدا وەفدی یەکێتی جەختیان لە زەرورەتی ھەماھەنگی و دیدی نیشتمانی ھاوبەش و بەردەوامی گفتوگۆ بونیادنەر لە نێوان ھەرێم و عێراق کردەوە بۆ چارەسەرکردنی ڕیشەیی کێشە ھەڵپەسێردراوەکان لەسەر بنەمای دەستوور و بەرژەوەندی گشتی.
بافڵ تاڵەبانی پێزانینی خۆی بۆ ھەڵوێستی سەرکردە و ھێز و لایەنە سیاسییەکانی عێراق دەربڕی کە تێگەیشتنیان ھەیە بۆ مافەکانی کورد و ھاوپشتی بەدیھێنانی خواستەکانی کوردن.
وتیشی، یەکێتی نوێ بە ھەمان سیاسەت و ڕێچکەی حەکیمانەی سەرۆک مام جەلال بەردەوام دەبێت. لەگەڵ ھێزە عێراقییەکاندا ھاوبەش و ھاوڕا دەبین بۆ پرسە نیشتمانی و نەتەوەیی و گرنگەکان لەسەر بنەمای گفتوگۆ و تێگەیشتنی ھاوبەش. بە ھەموو شێوەیەکیش سیاسەتی پەراوێزخستن و ڕەتکردنەوەی گفتوگۆ ڕەتدەکەینەوە. لە پێناو مافی گەلەکەمان و بەھێزی قەوارەی ھەرێم ھەموو سازشێکی حیزبی دەکەین، بەڵام سازش لە ماف و بەرژەوەندی گەل و خاکەکەمان ناکەین.
لەو بارەیەوە قوباد تاڵەبانی ڕایگەیاند: ھەنگاوی باشمان بڕیوە بەرەو دابەشکردنی مووچەی مووچەخۆرانی حکومەتی ھەرێم لە ڕێی بانکەوە پشت بەست بە سیستەمی بایۆمەتری.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، دەستپێکردنی دروستکردن و دابەشکردنی "ژمارەی بێھاوتای کەسی" ڕاگەیاند کە بریتییە لە ژمارەیەکی تایبەت بە ھەر مووچەخۆرێک و ھاوکار دەبێت بە گەیاندنی خزمەتگۆزاری بە مووچەخۆران کە یەکێکیان کردنەوەی ھەژماری بانکییە بۆ ئەوەی پڕۆسەی دابەشکردنی مووچە بە ئەلکترۆنی بکرێت. ئەوەشی وت کە لیژنەی باڵای بایۆمەتری قۆناغی باشیان بڕیوە بەو ئاڕاستەیە.
جەختیش کرایەوە کە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی حکومەتی ھەرێم لەسەر بنەمای داتاکانی بایۆمەتری بێت وەک لەیاسای چاکسازییدا ھاتووە.
لەکۆبوونەوەکەدا ھیوا ئەفەندی بەرپرسی فەرمانگەی تەکنەلۆژیای زانیاری و سەفین غەفور ڕاوێژکاری تایبەتی جێگری سەرۆک وەزیران و بەڕێوبەری بانک و گەنجینەکان بەشدار بوون.
لە بارەی ھۆکاری دوورخستنەوەشیان کۆمسیۆن ئاماژەی بەوە کردووە، ١٣٥ کاندیدەکە کەسانی سەربازیی و ئەمنیی بوون و بە پێی مادەی نۆی یاسای ھەڵبژاردنەکان مافی خۆکاندیدکردنیان نییە، بۆیە بڕیاری دوورخستنەوەیان دراوە.
لە ٣٠ی مانگی ڕابردووشدا کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان، بە تۆمەتی پێشێلکردنی یاسای ھەڵبژاردنەکان، بڕیاری دوورخستنەوەی ٢٠ کاندیدی دەرکرد.
ڤیان سەبری پەرلەمانتاری عێراق بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، لیژنەکە سەردانی پارێزگای دھۆک و بەشێک لە ناوچە سنورییەکانی کردووە و ڕاپۆرتێک لە بارەی دواین ڕووداوەکان و ئاوارەبوونی خەڵکی گوندەکانی سەر سنووری ھەرێم و تورکیا ئاڕاستەی ھەر سێ سەرۆکایەتییەکەی عێراق دەکات تاکو لە زووترین کاتدا کۆتایی بەو ڕەوشە نەخوازراوە بھێنرێت.
وتیشی، جگە لە ڕاپۆرتەکەی خۆیان ھەوڵ دەدەن لە ڕێگای لیژنەی ھەماھەنگی نێوان حکومەتی عێراق و ھەرێم ڕاپۆرتێکی ھاوبەش ئامادە بکەن.
لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ لە بارەی پرسە سیاسی و ئەمنییەکانەوە کرا و ھەردوولا ڕاشکاوانە ھەڵوێستی خۆیان لە بارەی ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی عێراقەوە خستەڕوو.
ھاوسەرۆکی یەکێتی چارەسەری سیاسییانە و ئاشتییانەی بۆ چارەسەرکردنی کێشە سیاسییەکانی نێوان ھەرێم و عێراق و ھێزە کوردی و عێراقییەکان دووپاتکردەوە و ڕوونیکردەوە، یەکێتی پەرۆشی لێکتێگەیشتنی ھاوبەشە لە نێوان ھێزە کاریگەرەکان، چونکە باوەڕی نەگۆڕمان بە سازان و گفتوگۆ ھەیە لەسەر کۆی پرسەکان و تەنھا لە ڕێگای دیالۆگ و بنەما دەستوورییەکان دەتوانین ڕێکبکەوین و زاڵبین بەسەر ناکۆکی و گرفتەکان. دەبێت وڵات لەم دۆخە پڕ لە کێشمەکێش و ململانێیە ڕزگار بکەین و نەھێڵین چیتر خەڵک و گەلەکەمان ببنە قوربانی ململانێ سیاسییەکان.
لە بارەی ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی عێراقەوە بافڵ تاڵەبانی ھەڵوێستی یەکێتی ڕوونکردەوە و وتی، دەبێت ھەڵبژاردن لە وادەی خۆیدا بە شێوەیەکی پاک و بێگەرد بەڕێوەبچێت و چاودێرانی نێودەوڵەتیش ڕۆڵێکی گرنگییان لە چاودێریکردنی دۆخەکەدا ھەبێت.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا ھاوسەرۆک ڕاشکاوانە ئاماژەی بە مەترسی و ھەڕەشە جددییەکان سەر پڕۆسەی سیاسی لە ھەرێم و عێراق کرد و ڕوونیکردەوە، یەکێتی بە ھەموو شێوەیەک دژی ھەر ھەوڵێک دەوەستێتەوە کە سەقامگیری سیاسی، ئەمنی و ئابووری ھەرێم و عێراق تێکبدات و ڕایگەیاند، ھەموو خەمێکمان ڕوو لە ڕەوینەوەی کێشەکان و دووبارە بونیادنانەوەی متمانەیە لە نێوان ھێز و لایەنەکان و سەرجەم نەتەوە و پێکھاتەکان.
وەفدی یەکێتی بە سەرۆکایەتی بافڵ تاڵەبانی لە درێژەی دیدار و کۆبوونەوەکانیدا، سەردانی د.فوئاد مەعسوم سەرۆک کۆماری پێشووی عێراقی لە بەغداد کرد، بە پێی زانیارییەکان لە دیدارەکەدا تاوتوێی پەیوەندییەکانی ھەرێم و بەغداد و ڕەوشی سیاسی عێراق و پڕۆسەی ھەڵبژاردنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەران کراوە.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە، بە مەبەستی ھاندان و پاڵپشتیکردنی سێ یەکەمەکانی زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان کە تا ئێستا دانەمەزراون، ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا بڕیاریدا، ئەو خوێندکارانەی بە شێوازی پارالێڵ لە خوێندنی ماستەر بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٠ لە زانکۆکان وەرگیراون، یەکەمەکان بە ڕێژەی ٧٥٪ و دووەمەکان بە ڕێژەی ٥٠٪ و سێیەمەکان بە ڕێژەی ٣٠٪ لە کرێی خوێندنی ساڵی دووەمیان دابشکێنرێت.
مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایانی ئایینی کوردستان ڕایگەیاند، یەکێتی زانایان پشتیوانە بۆ ھەنگاوەکانی نوسینەوەی دەستوری ھەرێم، بەڵام گرنگە ئەو دەستورە تایبەتمەندی کۆمەڵگەی کوردستان لەبەرچاو بگرێت، بە تایبەتی پێگەی ئیسلام لەناو دەستور وەک ئایینی ڕەسمی و سەرچاوەی سەرەکی یاسادانان دابنرێت.
ڕاشیگەیاندووە، زانایانی ئایینی لە کوردستان بە بایەخەوە لە دەستور و پرسی ماف و ئازادییەکان و مافی پێکھاتە ئایینی و نەتەوەییەکانی تر دەڕوانن، بەڵام ڕەچاوکردنی تایبەتمەندی زۆرینە گرنگ و پێویستە.
حەمید نایف وتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق، ھۆکاری بڵاوبوونەوەی ئەنفلۆنزای باڵندەی لە پارێزگای بەسڕە ئاشکرا کرد و ڕایگەیاند، گەیشتنی ئەنفلۆنزای باڵندە بە بەسڕە، دەگەڕێتەوە بۆ کۆچی باڵندەکان لە سەرتاسەری جیھانەوە بۆ عێراق، لەگەڵ ھێنانی ماددەی قاچاخی وەک مریشکی نەخۆش یان عەلەف بە شێوەی نایاسایی.
وتیشی، زۆرینەی ئەو ماددە نایاساییانە لە ڕێگەی پارێزگای بەسڕەوە ھاوردە دەکرێن و ئەوەش ھۆکاری دەرکەوتنی ئەنفلۆنزای باڵندەیە لە بەشێکی ناوچەکانی بەسڕە. ڕاشیگەیاند، ئەو نەخۆشییە بۆ مرۆڤ ناگوازرێتەوە و ڕێکاری پێویستیان گرتووەتەبەر.
ئەدیب سندی بەڕێوەبەری ناحیەی دەرکار لە سنوری زاخۆ بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، سەعات حەوتی بەیانی ئەمڕۆ لە کاتی چوونی ھێزێکی پێشمەرگە لەگەڵ ھێزێکی پاسەوانانی سنور بۆ کۆنترۆڵکردنی چەند خاڵێک لە بەرزاییەکانی کێرە لە زنجیرە شاخەکانی خامتیر، بە قەناس تەقیان لێکراوە و بەھۆیەوە پێشمەرگەیەک شەھید بوو، وتیشی، ئەو ھێرشە پەکەکە کردوویەتی.
لەلایەکی تریشەوە بە پێی زانیارییەکان تا ئێستا شوێنی ھێرشەکە بە ڕەسمی دیاری نەکراوە و پەکەکەش ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی بڵاونەکردووەتەوە، ھاوکات چەند خاڵێکی سەربازیی تورکیاش لە بەرزاییەکانی شاخی خامتیر ھەن کە زۆر نزیکن لەو خاڵەی ھێزەکانی پێشمەرگە.
وەزارەتی بەرگری ئەمریکا "پنتاگۆن" ڕایگەیاند، بەردەوام دەبن لە کارکردن لەگەڵ ھاوبەشەکانیان لە عێراق، بۆ بەرەنگاربوونەوە و ڕێگریکردن لە سەرھەڵدانەوەی گرووپی تیرۆرستی داعش لە عێراق.
دوای دەرکەوتنی گرووپی تیرۆریستی داعش لە ساڵی ٢٠١٤، ئەمریکا لە چوارچێوەی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش، ھێزی سەربازیی ڕەوانەی عێراق کرد و ڕۆڵی لە کۆتاییھێنان بە ئەو گرووپە ھەبوو.