هەواڵەکان
حەسەن ڕۆحانی لە کۆبوونەوەی لەگەڵ لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا، ڕایگەیاند، لە ١٧ مانگی ڕابردوودا، ڤایرۆسی کۆرۆنا فشاری زۆری لەسەر خەڵک و کۆمەڵگە دروستکردووە و جگە لە بابەتی تەندروستی، کاریگەری دەرونی لەسەر خەڵک داناوە و زیانی ئابوری و کلتوری زۆریشی بە ئێران گەیاندووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، تا ئێستا حەوت ملیۆن دۆز ڤاکسینیان لە خەڵکی ئێران داوە و دوو ملیۆنی دیکەش دابەشکراوە کە ئامادەیە بۆ کوتان، جگە لەوەش لەم ھەفتەیەدا شەش بۆ حەوت ملیۆن ڤاکسینی دیکە ھاوردەی وڵات دەکرێت، بەوەش دەتوانن زۆربەی کەسانی تەمەن سەروو ٦٥ ساڵ بە ڤاکسینی کۆرۆنا بکوتن.
ئەوەش لە کاتێکدایە، بە پێی ئاماری ڕەسمی وەزارەتی تەندروستی ئێران، تا ئێستا، نزیکەی چوار ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار کەس لەو وڵاتە، لانیکەم یەکەم دۆزی ڤاکسینیان وەرگرتووە.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، ڕۆژێک پێش جەژنی قوربان کاریگەری نزمە پاڵەپەستۆی گەرمی ساڵانە لەسەر ھەرێمی کوردستان زیاتر دەبێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی بەرزبوونەوەی زیاتری پلەکانی گەرما لە ڕۆژانی یەکەم و دووەمی جەژن و دەگاتە بەرزترین پلە.
کەشناسی ڕاشیگەیاندووە، ئێوارەی دووەم ڕۆژی جەژن خێرایی با چالاک دەبێت و ئەگەری بەرزبوونەوەی تۆز و خۆلێکی سوک ھەیە، پلەکانی گەرما لە سەنتەری شاری ھەولێر لە نێوان ٤٦ - ٤٨ پلە دەبێت و لە سەنتەری شارەکانی سلێمانی و دھۆک و ھەڵەبجەش لە نێوان ٤٤ - ٤٦ پلە دەبێت.
لە شاری کەرکوک و ناوچەکانی گەرمیانیش پلەکانی گەرما لەنێوان ٤٧ - ٥١ پلەدا دەبێت.
ئاماژە بە خاڵی یەکەمی کۆنووسی کۆبوونەوەی مەکتەبی سیاسی لە ڕۆژی (١٥/٧/٢٠٢١) دەربارەی کێشەی ھاوسەرۆکان (بافڵ تاڵەبانی و لاھور شێخ جەنگی)، کە لەلایەن سەرجەم ھەڤاڵانەوە پەسەند کرا بڕیاردرا ھاوسەرۆک لاھور شێخ جەنگی تێکڕای دەسەڵاتەکانی دەدات بە ھاوسەرۆک بافڵ تاڵەبانی، تا کاتی تەواوبوونی ھەموارکردنەوەی پەیڕەو، بڕیارەکەش لە ڕۆژی دەرچوونییەوە جێبەجێ دەکرێت.
"نەھرۆ ئەڵڵایی" ئەندامی فیدراسیۆنی ڕێکخراوەکان لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، ھەموو ساڵێک لە ڕۆژی جیھانی دادپەروەری داوا دەکەن عێراق ببێتە ئەندام لە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی، چونکە کورد ھەمیشە مەترسی جینۆسایدی لەسەرە و بە بێ ئەندام بوونی عێراقیش لەو دادگایە، کارکردن لەسەر دۆسێکانی ئەنفال و کیمیایباران و ڕاگواستن بێ ئەنجام دەبێت.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بڵاویکردەوە، بە تۆمەتی تێوەگلان لە سەرکوتکردنی دیموکراسی، حەوت کەس لە بەرپرسانی باڵای حکومەتی چین کە بەڕێوەبردنی کاروباریی ناوچەیی ھۆنگ کۆنگیان لە ئەستۆیە، خراونەتە لیستی گەمارۆکانی ئەمریکا.
ھاوکات ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند، ئەو بڕیارە وەک کاردانەوەیەک بۆ سەرکوتکردنی داخوازییە دیموکراسییەکانی گەلی ھۆنگ کۆنگ لەلایەن حکومەتی چینەوە، دراوە و بەو شێوەیە دەیانەوێت نیشانی بدەن کە واشنتۆن بەردەوام لە پاڵ گەلی ھۆنگ کۆنگ دەبێت.
لە یەک ساڵی ڕابردوودا و بەھۆی سەرکوتکردنی ئازادییە سیاسییەکان، ئەمریکا سزای بەسەر چەند بەرپرسێکی دیکەی ھۆنگ کۆنگدا سەپاندووە، لەوانەش سەرۆکی حکومەتی ناوچەیی و بەرپرسانی سەربازیی.
سەرچاوەیەکی باڵای دیپلۆماتکار ئاشکرایکرد، تاران پێشنیازی وڵاتانی ئەوروپای ڕەتکردووەتەوە، کە باس لە دۆزینەوەی ڕێگە چارەی سێیەم دەکات بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەسەر بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران، بە جۆرێک ڕێگری لە ئێران بکرێت لە ماوەیەکی زۆر کورتدا دەستی بە چەکی ئەتۆمی بگات.
سەرچاوەکە بڵاویکردووەتەوە، لە کۆبوونەوەکەی ڤییەننا، وەفدی دانوستکاری ئەوروپا، داوایانکردووە، تاران پڕۆسەی پێشخستنی ژێرخانی تەکنەلۆژیای پەرەپێدانی یۆرانۆم ڕابگرێت، بەڵام ئەو وڵاتە سوور بووە لەسەر توانای زیادکردنی ڕێژەی پیتاندنی یۆرانۆم تا ئاستی ٩٠٪.
ئەفسەر و کارمەندانی ھاووچۆ دوای چەند سەعاتێک بۆیاخی چاوی کامێراکە و ئینارەکەیان پاککردەوە و ھاوشێوەی ڕۆژانی ئاسایی دەتوانێت سەرپێچی شۆفێران تۆمار بکات.
نەقیب فەرھاد گورون لێپرسراوی ھۆبەی کامێراکانی ھاتوچۆ لە سلێمانی لە لێدوانێکدا بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، ئەوەی کراوە کارێکی نایاساییە و لە کاتی ئاشکرابوون ئەنجامدەرانیشیدا ڕووبەڕووی یاسا دەکرێنەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، لەو کاتەوەی ئەو کامێرایە جێگیر کراوە ھیچ ڕووداوێکی ھاتووچۆ لەو شوێنەدا ڕووی نەداوە.
لەو ئیڤێنتەدا تیشک خرایە سەر ئەو تاوانە جینۆسایدانەی بەرامبەر گەلی کورد ئەنجامدراون، بەھۆی نەبوونی دادپەروەری لە عێراق، چالاکوانی کۆمەڵی مەدەنی و شارەزایانی بواری یاساش جەخت دەکەنەوە، کورد لە عێراقی نوێدا تەنھا بە پەیڕەوکردنی عەدالەت دەتوانێت بە مافە دەستوری و یاساییەکانی بگات.
بە چاودێری فەرماندەی ھێزە ھاوبەشەکان و وەزارەتی پێشمەرگە، ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە بڕی زیاتر لە (٣) ملیۆن و (٧٨٥) ھەزار دۆلار ھاوکاری سەربازیی پێشکەشی پێشمەرگە دەکات، بە مەبەستی دابینکردنی جبەخانەی سەربازیی بۆ شەڕی ڕووبەڕووبوونەوەی پاشماوەکانی داعش.
ئەو ھاوکارییە لە چوارچێوەی بەرنامەی سندوقی پشتیوانی ھێزەکانی ھاوپەیمانانە بۆ جەنگی دژی داعش کە لەلایەن وەزارەتی بەرگری ئەمریکاوە دابینکراوە، بۆ پشتیوانی حکومەتی عێراق لەو جەنگە.
کۆمەڵەی قوربانیانی کیمیابارانی ھەڵەبجە ئاماژە بۆ ئەوە دەکات، لە ئەگەری پابەند نەبوونی عێراق، ئەرکی نوێنەرانی کوردە جەخت لەسەر ئەو پرسە بکەنەوە و گوشار بخەنە سەر حکومەتی عێراق بۆ ئەوەی ببێتە ئەندام لەو دادگایە، ئەوەش ھۆکارێک دەبێت بۆ ئەوەی ھیچ پێکھاتەیەک لە عێراقی نوێدا ترسی جینۆسایدکردنی نەبێت.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٩٤٢ کەسی تر تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و شەش تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و ٨٣٨ تووشبووی تری ڤایرۆسەکەش چاکبوونەتەوە.
مەرال دانیش بەشتاش سەرۆکی فراکسیونی ھەدەپە وتی، سەردانی ئەردۆغان لە دوای دوو ساڵ و نیو بۆ شاری ئامەد و ئەو تۆمەتەی خستییە پاڵ ھەدەپە، کە ھۆکاری شکستھێنانی چارەسەری پرسی کوردە، ئەوە دەردەخات ئەردۆغان بە بێ دەنگی کورد ناتوانێت لە دەسەڵات بمێنێتەوە و لە ھەمان کاتدا ئەو سەردانە نیشانەی ئامادەکارییە بۆ ھەڵبژاردن.
سەرۆکی فراکسیونی ھەدەپە لە پەرلەمانی تورکیا وتیشی، ئەگەر بۆ چارەسەری پرسی کورد لە تورکیا ھەنگا و بنرێت، دەبێت سەرەتا گۆشەگیری لە سەر ئیمراڵی ھەڵبگیرێت و سەڵاحەدین دەمیرتاش و فیگەن یوکسەکداغ ھاوسەرۆکانی پێشووی و پەرلەمانتاران و سیاسەتمەدرانی ھەدەپەش لە زیندان ئازاد بکرێن.
لە راگەیەندراوێکدا وەزارەتی رۆشنبیری و لاوانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان رایگەیاندووە، سەبارەت بەم بادۆخە سیاسییەی لە عێراق و کوردستان دەگوزەرێت، داوا لە سەرجەم کەناڵەکانی راگەیاندن دەکات خۆیان بەدوور بگرن لە ھەواڵی ناڕاست و بەپەلەی نادروست، کە سەرچاوەکەی نادیار و شاراوە بێت.
لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکەشدا دەڵێت، پێویستە ھەموو لایەک پابەندبن بە ئاکار و مۆراڵی پیشەییانەی کاری راگەیاندن، چونکە داڕشتن و بڵاوکردنەوەی ھەواڵی ناڕاست خزمەت بە دۆزی گەلەکەمان ناکات و لە ئامانجی راستەقینە دوورمان دەخاتەوە.
وەزارەتی رۆشنبیری جەختلەوەدەکاتەوە، ھەموو لایەک بەرپرسیارانە مامەڵە لەگەڵ رووداو و پێشھاتەکان بکەن و ھەواڵی بێ بنەما و ناڕاست بڵاونەکەنەوە.
تۆڕی ھاوپەیمانی رێکخراوە کوردستانییەکان لەسلێمانی پانێلێکی رێکخست و ئەندامێکی تۆڕەکەش دەڵێت، ٢٣ ساڵ بەسەر دامەزاراندنی دادگای نێودەوڵەتی تاوان تێدەپەڕێت، بەڵام تائێستا عێراق ئەندام نییە تێیدا، بۆ ئەو مەبەستەش داوا لە حکومەتی ھەرێمی کوردستان و لایەنە سیاسییەکان دەکەن فشارەکانییان لەسەر حکومەتی عێراق چڕ بکەنەوە بۆئەوەی ھەوڵی بە ئدامبوون بدات لەو دادگایە، چونکە کاری سەرەکی و لەپێشینەی دادگای نێودەوڵەتی تاوان دادگاییکردنی تاوانبارانی تاوانی جەنگ و جینۆساید و کوشتنی بەکۆمەڵە.
بەپێی بڕیاری وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی ھەرێم یەکی ئاب کۆتا وەدایە بۆ لێدانی لۆگۆ و لەزگەی تەکسی، لەوبارەیەوە دیلان رەواندزی وتەبێژی وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە ئێستادا ھیچ بڕیارێک نەدراوە بۆ درێژکردنەوەی وادەی کۆتایی بۆ لێدانی لۆگۆ و لەزگەی تەکسی و دوای جەژنی قوربان ھەردوو وەزارەتی ناوخۆ و گواستنەوە و گەیاندن کۆدەبنەوە بڕیاری گونجاو لە بەرژەوەندی خاوەن تەکسییەکان دەدەن.
روونیشیکردەوە، زیاتر لە ٨٢ ھەزار تەکسی لە ھەرێمی کوردستان ھەیە و تەنھا لە ١٥%ی خاوەن تەکسییەکان لۆگۆ و لەزگەیان لە ئۆتۆمبێلەکانیان داوە.
شۆڕش ئیسماعیل وتەبێژی پۆلیسی راپەڕین لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، پێش ھاتنی رۆژانی جەژن ھاوڵاتیان دەتوانن سەردانی بەشی گرتن و گواستنەوە بکەن بەمەبەستی سەردانی راگیراوان و لە رۆژانی جەژندا سەردانی کردنی بەشی گرتن و گواستنەوە قەدەغەیە.
وتیشی، لە رۆژانی جەژندا پۆلیسی شارەوانی لەگەڵ بنکەکانی تری پۆلیس چاودێری وردو تەواوی زۆربەی ناوچەکان دەکەن بەمەبەستی رێگری کردن لە دیاردەی زیادەڕۆیی.