هەواڵەکان
موھەنەد نەعیم ڕاوێژکاری مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق ڕایگەیاند، پڕۆژە یاسای سزادانی ئەو کەسانە ئامادەکراوە کە چەک ھەڵدەگرن، بە جۆرێک ئەوانەی چەکی قورس ھەڵدەگرن بە ١٠ ساڵ زیندانیکردن سزا دەدرێن و ئەوانەشی تەقەی ھەڕەمەکی دەکەن بە پێنج ساڵ زیندانیکردن سزا دەدرێن.
بە پێی پڕۆژە یاساکە خودی لێپرسراوانی بۆیان نییە چەک ھەڵبگرن. ئەو ڕاوێژکارەی کازمی ئەوەشی دووپاتکردووەتەوە، پڕۆژە یاساکە ڕەوانەی ئەنجومەنی نوێنەران دەکرێت بە مەبەستی پەسەند کردنی.
ھەڤاڵ ئەبوبەکر پارێزگاری سلێمانی بە کوردسات نیوزی ڕایگەیاند، دوای بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران بۆ خەرجکردنی ٤ ملیار و ٥٢٧ ملیۆن و ٤٥٤ ھەزار و ٥٠٠ دینار بە مەبەستی بەڕێوەبردن و چاکسازی سێ پڕۆژەی بلواریی لە سلێمانی وەزارەتی دارایی لە ٨ی تەمموز نوسراوی کردووە بۆ وەزارەتی شارەوانی گەشت و گوزار بە مەبەستی تەرخانکردنی پارەکە بەڵام تا ئێستا خەرج نەکراوە.
وتیشی، دواکەوتنی پارەکە ھۆکاری تەکنیکی و کارگێڕییە و ھەرچەندە لە دوای دەرچوونی بڕیارەکە کاریانکردووە، بەھۆی ئەوەی پارەکە ڕاستەوخۆ جەرج نەکراوە و چووەتە قۆناغی تەندەرین دواکەوتووە، ئاشکراشیکرد، لە داھاتوویەکی نزیکدا پارەکە دابین دەکرێت.
جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عیراقیش دەڵێت، "ئەو ھەوڵە بۆ جوڵاندنی سۆزی شەقامە "بەشیر حەداد" جێگری دووەمی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، ھەوڵدان بۆ کۆکردنەوەی ئیمزا لەناو پەرلەمانی عیراق بە مەبەستی ڕێگریکردن لە ناردنی ٢٠٠ ملیار دینار بۆ ھەرێمی کوردستان تا جێبەجێکردنی یاسای گشتی بودجەی عیراق لەلایەن پەرلەمانتارانەوە بۆ جوڵندنی سۆزی شەقامە.
باسی لەوەشکرد، بڕیاری ناردنی ٢٠٠ ملیار دینارەکە لەلایەن حکومەتی فیدراڵییەوە دراوە و پێویستە حکومەت پابەندبێت پێوەی.
کوردۆ شابان، وتەبێژی وەزارەتی شارەوانی گەشتوگوزاری حکومەتی ھەرێم بە کوردسات نیوز ڕایگەیاند، لە ئەنجومەنی وەزیرانەوە ڕەزامەندی دراوە بە مەبەستی دابینکردنی زەوی بۆ کەسوکاری شەھیدانی شەڕی داعش و چاوەڕێن شارەوانی زەوییەکان دابین بکات.
لەلایەکی ترەوە عادل مەلا ساڵح، بەرێوەبەری ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکانی وەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوانی حکومەتی ھەرێم ڕایگەیاند، تا ئێستا بڕیاری دابەشکردنی زەوی بەسەر کەس و کاری شەھیدانی شەڕی داعش نەگەیشتووەتە دەستیان.
بە پێی ڕاگەیەنراوێکی قائیمقامیەتی قەزای شارباژێر، دوای ئەوەی ناوەندی قەزای شارباژێر و گوندەکانی دەوروبەری تووشی گرفتی نەبوونی ئاوی خواردنەوە بوون، بە بڕیاری قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێم و لەسەر بودجەی تایبەتی خۆی کێشەکە چارەسەر کرا.
دوای بڕیارەکەش چەند ڕۆژێکە لە ڕێگەی تانکەرەوە ئاو دەکرێتە خەزانی پڕۆژەی ئاوی خواردنەوەی ناوەندی قەزای شارباژێر و دابەش دەکرێت بەسەر گەڕەکەکانی سەنتەری قەزای چوارتا و چەند گوندێکیش بە ھەمان شێوە بە تانکەر ئاویان پێ دەگات.
ئەو خشتە قوڕینە بە (٤٢٧-Si) ناسراوە و نەخشەیەکی لەسەرە کە تایبەتە بە پێوانەکردنی ڕووبەرێک زەوی، مێژووی ئەو خشتە قوڕینە دەگەڕێتەوە بۆ ١٦٠٠-١٩٠٠ ساڵی پێش زاینی و لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٩دا لە عێراق دۆزراوەتەوە و لە مۆزەخانەی ئیستەنبوڵ دانراوە و بەم دواییانە دکتۆر دانیال مانسفیڵد لە زانکۆی "نیو ساوس وێڵز" لە ئوسترالیا تێبینی ئەو نەخشەیەی سەر خشتە قوڕینەکەی کرد.
لە خشتەکەدا ھاوکێشەی فیساگۆرسی بەکارھاتووە و ئەو لاکێشانەی کە تێیدا کێشراوە لاکانیان یەکسانن و ئەوەش ئاماژەیەکە بۆ ئەوەی کە ڕووپێوەکان لەو سەردەمەدا کۆمەڵە ھێڵێکی ستوونیان داھێناوە کە لەوانەی پێشتر زۆر ووردتر بوون.
بابلیەکان سیستەمی شەست ژمارەییان بەکارھێناوە کە ھاوشێوەی سیستەمی ئەم سەردەمەیە بۆ ژماردنی کات ئەوەش وای کردووە کارکردن لەسەر ئەو ژمارانەی کە لە پێنج گەورەترن قورستر بێت.
دەقی پەیامەکە ...
ئەمڕۆ حەوتەمین ساڵیادی ھێرشی دڕندانەی تیرۆریستانی داعشە بۆ سەر خوشک و برایانی ئێزدی لە شنگال و دەوروبەری، کە بەوھۆیەوە ھەزاران کەس لە دانیشتووانی ئەو دەڤەرە، کۆمەڵکوژ و بێسەروشوێن و ئاوارە کران.
جینۆسایدی ئێزدییان، تاوانێکی ئەوەندە دڕندانەیە کە ھەمیشە لە ویژدانی گەلی کوردستان و مرۆڤایەتی دەمێنێتەوە، بۆیە پێویستە بەردەوام بە ڕێز و شکۆوە یادی قوربانییانی ئەو کۆمەڵکوژییە بکەینەوە. ھەروەھا بە پێزانینێکی زۆرەوە یادی قوربانیدانەکانی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان لە ڕزگارکردنی شنگال دەکەینەوە.
لەم یادە خەمناکەدا، دووپاتی دەکەینەوە، حکومەتی ھەرێمی کوردستان، بەردەوام دەبێت لە ھەوڵەکانی بۆ گەڕاندنەوەی سەربەرزانەی خوشک و برا ئێزدییە ئاوارەکان بۆ شوێنەکانیان و کارکردن لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، لە پێناو ئاوەدانکردنەوەی شنگال و دەڤەرەکانی دیکەی خوشک و برا ئێزدییەکان.
ھەروەھا جەخت لە گرنگی جێبەجێکردنی ڕێککەوتننامەی شنگال و ئاساییکردنەوەی دۆخی شنگال دەکەینەوە بۆ زەمینەخۆشکردن بۆ ئەوەی ئاوارەکان بە شێوەیەکی سەربەرزانە، بگەڕێنەوە بۆ زێدی خۆیان و دەڤەرەکەش ئاوەدان بکرێتەوە. لە ھەمانکاتدا ھەوڵەکانیشمان زیاتر چڕ دەکەینەوە بۆ دادگاییکردنی تاوانبارانی داعش و ھاوکارەکانیان و ئاشکراکردنی چارەنووسی تەواوی بێسەروشوێنکراوان .
سەری ڕێز و نەوازش بۆ شەھید و قوربانییانی کۆمەڵکوژی شنگال و سەرجەم شەھیدانی کوردستان دادەنوێنین.
مەسرور بارزانی
سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان
کازمی لە پەیامێکدا لە تویتەر ڕایگەیاندووە، ئاماژەی دەستپێکردنی میکانیزمە ئیداری و جێبەجێکارییەکانی بۆ وەرەقەی سپی چاکسازی ڕاگەیاندووە و بەڵێنیان داوە چاکسازی نەخشە ڕێگەی عێراق بێت بۆ قۆناغی داھاتوو.
پابەندبوون بە بەڵێنەکانیان سەرەڕای ئاستەنگییەکانی بەردەم وەرەقەی سپی ستراتیژی بۆ عێراقی گەشەکردووی وەبەرھێن کە توانا بێشومارەکەی و ووزە مرۆییەکەی بخاتە گەڕ بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و ڕاگرتنی بەھەدەردان.
نوسینگەی ڕێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتی لە لیتوانیا ڕایگەیاند، بڕی پارەکە ھێشتا دیاری نەکراوە و بە شێوەی کاش نادرێت، بەڵکو وەک قەرەبوو تەرخان دەکرێت بۆ خەرجی گەڕانەوە بۆ ئەو وڵاتەی لێوەی ھاتووە و ڕایکردنی کارووبارەکانی.
ڕوونیشیکردووەتەوە، قەرەبووەکە بۆ بە کرێگرتنی خانوو و خوێندنی پیشەیی و پشتیوانی پڕۆژەی کار دەبێت.
بەرپرسەکەی ڕێکخراوی کۆچ لە لیتوانیا ئاماژەی بەوەشکردووە، زۆربەی ئەو کەسانەی کۆچیان کردووە بۆ ئەوروپا شوێنی نیشتەجێبونیان فرۆشتووە تاکو بتوانن ١٠ ھەزار یۆرۆ بدەنە کەسانی قاچاخچی و لە کاتی گەڕانەوەشیان شوێنی نیشتەجێبوونیان نەماوە.
لە سەرەتای ئەمساڵەوە تا ئێستا ٣٨٣٢ کۆچبەری نایاسایی لەسەر سنوری لیتوانیا و بێلاروسیا دەستگیرکراون بەراورد بە ساڵی ڕابردوو ٥٠ ھێندە زیادی کردووە.
لیتوانیا و یەکێتی ئەوروپا بیلاروسیا تۆمەتبار دەکەن بەوەی کۆچبەران وەک چەکێک بەکاردەھێنێت، ئەوەش دوای ئەوەی ئەلکسندەر لۆکاشینکۆ سەرۆکی بێلاروسیا وەک کاردانەوەیەک لە بەرامبەر سزاکانی یەکێتی ئەوروپا بۆ سەر وڵاتەکەی ڕایگەیاند، دەسەڵاتدارانی وڵاتەکەی ڕێگری لە چوونی کۆچبەران بۆ یەکێتی ئەوروپا ناکەن.
"ڕەئیسی" تەمەنی ٦٠ ساڵە و لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ١٦ی تەمموزدا، ٦٢٪ی دەنگی خەڵکی بە دەستھێنا و چارەسەرکردنی قەیرانی ئابوری و چارەنووسی ڕێککەوتنی ئەتۆمی و ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا، لە ئەولەویاتی کارەکانی سەرۆکی نوێی ئێران دەبن.
ھاوکات ئیسڕائیل ڕەخنەی لە یەکێتی ئەوروپا گرتووە، کە دیپلۆماتکارێکی ئەوروپی ناردووە بۆ بەشداریکردن لە ڕێوڕەسمی دەستبەکاربوونەکەدا.
ساڵیادی ئەم تاوانە قێزەونە نامرۆڤانەیە، دەبێت ھاندەریان بێت بۆ ڕێگرتن لە دووبارەبوونەوەی کوشتنی جیاوازییەکان و بە کۆیلەکردن و کوشتاری دڵڕەشانەی مرۆڤ لەسەر بیروباوەڕ و جیاوازی ناسنامە و ڕەچەڵەک.
بە داخەوە ھێشتا ھەنگاوەکانی ساڕێژکردنی ئەم برینە قووڵە لە ئاستی پێویستدا نین، بە ھەموو توانایان پشتیوانی لە کۆی ئەو ھەنگاوە ناوخۆیی و دەرەکیانە دەکەن کە لە پێناو گێڕانەوەی کۆمەڵگەی ئێزدیدا بۆ ژیانی ئاسایی دەگیرێنەبەر، لەمبارەیەوە ھیوا و داواکاری زیاتریان لە دەوڵەتی عێراق و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی ھەیە.
ھاوسەرۆکی یەکێتی ئاماژەی بەوەشدا، "یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ئامادەی ھەموو ھاوکاری و پشتیوانییەکە بۆ بووژاندنەوەی شەنگال و بە جینۆساید ناساندنی ئەو تاوانە گەورەیە و بە دەنگەوەھاتنی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی. دەبێت حکومەتی عێراقیش لە ھەوڵەکانی بەردەوام بێت بۆ قەرەبووکردنەوە و ئاساییکردنەوەی ژیان لە شەنگال و چیتر ئەو ناوچەیە نەبێتە مەیدانی ململانێ سیاسییەکان".
دەقی پەیامەکە ...
ئەمڕۆ بە خەمێکی قووڵەوە یادی داگیرکردنی شەنگال و جینۆسایدی ئەو خوشک و برا ئێزیدییانە دەکەینەوە کە بۆ ھەمیشە وەک برینێکی ساڕێژنەبوو لە ویژدانی نەتەوەییماندا دەمێنێتەوە. دروود بۆ رۆحی شەھیدان دەنێرین و ھیوای گەڕانەوە بۆ ئەو خوشک و برایانە دەخوازین کە تاوەکو ئێستا چارەنووسیان نادیارە.
ئەمڕۆ کە حەوت ساڵ بەسەر ئەو کارەساتە مێژووییەدا تێدەپەڕێت، بە داخەوە بەشێکی زۆر لە خوشک و براکانمان لە دۆخێکی خراپدا لە کەمپەکان و دوور لە زێدی خۆیان ژیان بەسەر دەبەن و ھیچ ھەوڵێکیش بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەو ناوچەیە نەدراوە و سیمای ژیانی بۆ نەگەڕێنراوەتەوە.
ئەمەش مایەی نیگەرانی ئێمەیە و پێویستە ھەموومان پێکەوە دوور لە موزایەدە و ناکۆکی خەمی جددی شەنگال بخۆین و ھەوڵەکانمان لە پێناو دابینکردنی ژیانێکی شایستە و ئارامی بۆ شەنگال و خەڵکە خۆشەویستەکەی چڕ بکەینەوە.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ئامادەی ھەموو ھاوکاری و پشتیوانییەکە بۆ بووژاندنەوەی شەنگال و بە جینۆساید ناساندنی ئەو تاوانە گەورەیە و بە دەنگەوەھاتنی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی. دەبێت حکومەتی عێراقیش لە ھەوڵەکانی بەردەوام بێت بۆ قەرەبووکردنەوە و ئاساییکردنەوەی ژیان لە شەنگال و چیتر ئەو ناوچەیە نەبێتە مەیدانی ململانێ سیاسییەکان.
سڵاو لە ڕۆحی پاکی شەھیدان و ھیوای سەرفرازی بۆ خوشک و برایانی ئێزیدی و سەرجەم خەڵکی خۆشەویستی کوردستان.
بافڵ تاڵەبانی
ھاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
ئاماژەی بەوەشدا، دڵنیان ئێران ھێرشی سەر کەشتییە نەوتھەڵگرەکەی لە کەنداوی عومان ئەنجامداوە و ھێرشەکانی ئێران بوونەتە ھەڕەشە بۆ سەر دەریاوانی.
ڕۆژی ھەینی لە کەناراوەکانی عومان ھێرشکرایە سەر کەشتییەکی نەوتھەڵگرێک کە خاوەنەکەی سەرمایەدارێکی ئیسڕائیلیە و لە ئەنجامدا ٢ ئەندامی تیمی کەشتییەکە گیانیان لە دەستدا.
شانەی ڕاگەیاندنی ئەمنی عێراق بڵاویکردەوە، شەوی ڕابردوو لە سنوری ناحیەی ڕەشادی پارێزگای کەرکوک تیرۆریستانی داعش پەلاماری ھێزەکانی لیوای١٨ی فیرقەی پێنجی پۆلیسی فیدڕاڵیاندا داوە و دوای دروستبوونی شەڕ و پێکدادان دوو پۆلیس و تیرۆریستێکی داعش کوژران و دوو پۆلیسی دیکەش برینداربوون.
ئەوەش لە کاتێکدایە لە ٢٧ی تەمووزەوە ئۆپراسیۆنێکی سەربازی لە ناوچەکانی باشوور و خۆرئاوای کەرکوک لەلایەن ھێزە عیراقیەکانەوە دەستی پێکردووە و چوار فیرقەی سەربازی لە پۆلیسی فیدراڵی و سوپای عێراق لەو ئۆپراسیۆنەدا بەشدارن کە وا بڕیارە ئۆپراسیۆنەکە ١٠ ڕۆژ بەردەوام بێت بۆ کێوماڵکردنی ناوچەکە لە پاشماوەی داعش و شانە نوستووەکانی.
دەقی پەیامەکە...
لە حەوتەمین ساڵڕۆژی کۆمەڵکوژی ئێزیدییەکان و کارەساتی لە بیرنەکراوی شەنگالدا، کە بە داخەوە ئازار و خەموژانی منداڵ و خوشک و برا ئێزیدییەکان ھەر بەردەوامە، دروود بۆ گیانی شەھیدان و قوربانییانی ئەو کارەساتە دەنێرم، جێگای داخ و شەرمە ھێشتا ئاسەوارەکانی ئەو کارەساتە کاولکارییە بە شەنگالی ئازیزەوە دیارە و ھەوڵی لایەنە پەیوەندیدارەکانیش، بۆ بوژاندنەوەی شەنگال و یارمەتیدانی ئێزیدییەکان تا بتوانن ژیانی خۆیان بنیات بنێنەوە، لە ئاست پێویستی ژیانی و چاوەڕوانیاندا نییە.
ئێزدییەکان وەک یەکێک لە پێکھاتە ڕەسەن و دێرینەکانی کوردستان و دانیشتووانی ڕەسەنی ناوچەکە، بە یەکێک لە سیما دیارەکانی پێکەوەژیانی ئایینی و فرە کولتووریی گەلی کوردستان دادەنرێن، بۆیە لە کارکردن بە ئامانجی بەرەوپێشچوونی کەیسەکەیان لە ئاستی نێودەوڵەتی و ناوخۆدا بەردەوام دەبین و بێ درێغی ھەموو پاڵپشتییەکیان لێ دەکەین.
لەم ساڵڕۆژە خەمناکەدا، لە پێناو ڕێگریکردن و دوورخستنەوەی شەنگال لە شەڕ و پێکدادان و کارەساتێکی دیکە، کە بێگومان قوربانییەکانی بە پلەی یەکەم دانیشتووانی ئێزدینشینی ناوچەکە دەبێت، پێویستە کۆمەڵگەی نێودەڵەتی بەوپەڕی گرنگی پێدانەوە ڕاستەوخۆ چاودێریی دۆخی ناوچەکە بکات، تاوەکو بە ھیچ پاساوێک ھیچ ھێز و لایەنێک ئەو مافە بە خۆی نەدات پیلان و کارەساتێکی تر بەسەر ئێزیدییەکاندا بھێنێت.
شاناز ئیبراھیم ئەحمەد