دوای ئەوەی شەوی رابردوو ئیسرائیل هێرشی موشەکی کردە سەر ئێران و بەهۆیەوە چەندین بەرپرسی باڵای ئێرانی و زانای ئەتۆمی گیانیان لەدەستدا، سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، بە 200 فڕۆکەی جەنگی 100 ئامانجیان پێکاوە.

درەنگانی شەوی رابردوو سوپای ئیسرائیل هێرشی موشەکی بۆسەر چەندین ناوچەی ئێران و تەنانەت شوێنی نیشتەجێبوون دەست پێ کرد. وتەبێژی سوپای ئیسرائیل رایگەیاندووە، 200 فڕۆکەی جەنگیی بەشدارییان لە ئۆپەراسیۆنەکەدا کردووە.

چەندین فەرماندەی سەربازی و زانای ئەتۆمی کوژراون

بەهۆی هێرشەکانەوە بەپێی ئەو زانیارییانەی میدیا ئێرانییەکان بڵاویان کردووەتەوە، عەلی شەمخانی راوێژکاری یەکەمی عەلی خامنەیی رابەری باڵای ئێران، سەرۆک ئەرکانی ئێران، حسێن سەلامی فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران و شەش زانای ئەتۆمی دیکە کوژراون، ئەوە جگە لە کوژران و برینداربوونی چەندین هاووڵاتی مەدەنی.

سوپای ئیسرائیل: دڵی بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانمان کردە ئامانج

لەو بارەیەوە سوپای ئیسرائیل دەڵێت، هێرشی پێشوەختەمان بۆسەر ئێران ئەنجامدا و هێرشمان کردە سەر دڵی بەرنامەی ئەتۆمی ئەو وڵاتە.

سوپای پاسدارانیش رایگەیاندووە، وەڵامدانەوەی ئەو هێرشانە بە مافی خۆیان دەزانن و بەمزووانە هێرش دەکەنەوە سەر ئیسرائیل.

لە هەژماری رەسمی خۆشی لە تۆڕی ئێکس نووسیویەتی: لەبیرتان بێت، ئێمە دەستپێشخەریمان نەکرد.

لەلایەکی دیکەوە عەلی خامنەیی رابەری باڵای ئێران ئاماژەی بەوەکردووە، ئیسرائیل چارەنووسێکی تاڵ و پڕ لە ئازاری بۆ خۆی ئامادە کرد و بە دڵنیاییەوە وەریدەگرێت.

حکومەتی ئێران: ئیسرائیل یاری بە کلکی شێر دەکات

لە درێژەی کاردانەوەکانی هێرشەکەی ئیسرائیلیشدا حكومەتی ئێران لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، دەستپێكردنی شەڕ لەگەڵ ئێران یاریكردنە بە كلكی شێر، ئەو دەسەڵاتە ناشەرعییە پابەندی هیچ رێسا و یاسایەك نییە.

لە بەشێكی تری راگەیەنراوەكەدا هاتووە، ئێران لە دوو سەد ساڵی رابردوودا هەرگیز دەستپێشخەری هیچ شەڕێكی نەكردووە، بەڵام لە بەرگریكردن لە زێدی خۆی درێغی ناكات.

لەلایەکی دیکەوە بەپێی تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران، ئەو وڵاتە رایگەیاندووە، تاران بەشداری لە دانوستانی ئەتۆمی نێوان ئەمریکا و ئێران لە رۆژی یەکشەممەی داهاتوودا؛ ناکات. کە بڕیاربوو رۆژی یەکشەممە 15ی حوزەیران، خولی حەوتەمی دانوستانەکان لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانەوە دەست پێ بکات.

سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند کە ئەگەری زۆر هەیە ئیسرائیل هێرشێک بکاتە سەر ئێران، بەڵام ئەمە بەم نزیکانە رونادات.

ترەمپ لە وتارێکدا لە رۆژی پێنجشەممە 12ـی حوزەیران جەختی لەوە کردەوە کە ئێران ناتوانێت چەکی ئەتۆمی بە دەست بهێنێت و دەبێت سازش بکات.

سەرۆکی ئەمەریکا ئاشکرای کرد کە دەیەوێت لە ململانێ لەگەڵ ئێران دوور بکەوێتەوە و باسی لە پێکهێنانی رێککەوتنێک لەگەڵ تاران کرد.

“دەمەوێت رێککەوتنێک لەگەڵ ئێران بکەم، بە دڵنیاییەوە لەو رێککەوتنەش نزیکین، من هەمیشە ڕێگەی دۆستانەم پێ باشترە لە بژاردەی سەربازی”، ترەمپ ڕایگەیاند.

هەروەها سەرۆکی ئەمەریکا ئامانجی خۆی بۆ دامەزراندنی پەیوەندی بازرگانی لەگەڵ ئێران دەربڕی و وتی: “دەمانەوێت پەیوەندی بازرگانیمان لەگەڵ ئێراندا هەبێت و هاوکاریان بکەین.”

لەبارەی دۆخی گشتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە، ترەمپ وتی، کە ئەگەری روودانی ململانێیەکی گەورە هەیە و رەنگە بەم نزیکانە شتێک روبدات، هەرچەندە هیوادارە نەبێتە ڕاستی.

ترەمپ هیوادارە کە ئیسرائیل هەنگاوێک نەنێت کە ببێتە هۆی تێکدانی دانوستانەکانی نێوان واشنتن و تاران لەسەر بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران.

لە رۆژی جیهانی بەرەنگاربوونەوەی کاری منداڵاندا، رێکخراوی یونیسێف ئاشکرای کرد کە 138 ملیۆن منداڵی تەمەن 5 بۆ 17 ساڵ لە سەرانسەری جیهاندا لە ساڵی 2024دا کاریان کردووە.

بەپێی دوایین راپۆرتی یونیسێف، رێژەی 40% لەم منداڵانە کارە مەترسیدارەکانیان کردووە کە بە بەراورد لەگەڵ تەمەنیان گونجاو نەبووە.

رێکخراوەکە ئاماژەی بۆ ئەوە کرد کە ئەم ژمارەیە بە بەراورد لەگەڵ ساڵی 2020 ڤێگەی دڵخۆشیە و دابەزیوە، بەتایبەت لەو کاتەدا زیاتر لە 150 ملیۆن منداڵ کاریان دەکرد.

رێکخراوی کاری نێودەوڵەتی لە ماوەی زیاتر لە دوو دەیەدا بە شێوەیەکی بەرفراوان چاودێری دۆخی منداڵانی کارکەر دەکات و لە ساڵی 2022ەوە پڕۆژەکانی بۆ لابردنی ئاڵنگارییەکانی بەردەمیان جێبەجێ دەکات.

سەبارەت بە عیراق، هیچ زانیارییەکی نوێ لە ساڵی 2018ەوە بەردەست نییە. بەڵام بەپێی دوایین ئامارە رەسمیەکان،رێژەی کاری منداڵان لە عێراق 4.5% دیاری کرابوو.

زانیارییە نوێکان ئاماژە بەوە دەکەن کە نزیکەی 5% لە منداڵانی عیراق لە بازاڕەکاندا کار دەکەن. لەگەڵ ئەوەی ژمارەی منداڵانی تەمەن  5 بۆ 17 ساڵ لە عیراق 15 ملیۆن دەبێت، ئەمەش واتای ئەوەیە 600 بۆ 800 هەزار منداڵ کار دەکەن کە لە هەندێک حاڵەتدا ئەم ژمارەیە دەگاتە ملیۆنێک منداڵ.

ریزبەندی نێودەوڵەتی

بەپێی ریزبەندی نێودەوڵەتی، عیراق لە نێوان 97 وڵاتی جیهاندا لە پێگەی 55ـەمدایە لە روی پێوەرەکانی کاری منداڵانەوە. هەروەها لە ئاستی وڵاتانی عەرەبیشدا لە پلەی چوارەمدایە لە دوای سوودان، فەڵەستین و میسر.

12ـی حوزەیرانی هەموو ساڵێک وەک رۆژی جیهانی بەرەنگاربوونەوەی کاری منداڵان ناسراوە. لەم رۆژەدا رێکخراوە تایبەتمەندەکانی بواری منداڵان زانیاری و ئامار و راپۆرتەکانیان لەم بارەوە بڵاو دەکەنەوە.

وەزارەتی دارایی عیراق ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند کە 500 ملیار دیناری دیکەی بۆ شایستە داراییەکانی جوتیاران بۆ ساڵی 2025  تەرخانکرد

بەپێی ئەم راگەیەندراوە، ئەم بڕیارە بە رەزامەندی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و رێنماییەکانی وەزیری دارایی، لەلایەن بەشی ژمێریاری وەزارەتەکەوە جێبەجێ دەکرێت.

وەزارەتەکە جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی پابەندبوون بە پشتگیری کردنی کەرتی کشتوکاڵ و دابینکردنی خولی دارایی دێت کە جێگیری باروودۆخی جوتیاران دەبێتە مەسەلە و هانیان دەدات بۆ بەردەوامی لە چاندنی بەرهەمە کشتوکاڵیەکان.

پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغدا باسی لەوەکرد، کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق کۆتایی پێ هات و باس لە موچەی موچەخۆرانی هەرێم نەکراوە.

باسی لەوەشكرد، ئەنجومەنی وەزیران ناتوانێت هیچ بڕیارێک لەو بارەیەوە بدات و ئێستا بڕیاری تەواو لای دادگای فیدڕاڵییە.

بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، چاوەڕوان دەکرێت رۆژی یەکشەممە یان دووشەممەی هەفتە داهاتوو دادگای فیدڕاڵی دانیشتن لەبارەی پرسی موچەی موچەخۆرانی هەرێمەوە ئەنجام بدات.

ئەوەش لە کاتێکدایە، ئەمڕۆ 12ی حوزەیرانە، بەڵام هێشتا موچەخۆرانی هەرێم موچەی مانگی ئایاریان وەرنەگرتووە و موچەی مانگی نیسانیان لە کۆتایی مانگی رابروودا وەرگرت.

لە ئێستاشدا بەهۆی ناکۆکییەکانی نێوان حکومەتی هەرێم و عیراق، حکومەتی عیراق داوای کردووە هەرێم هیچ وەفدێک نەنێرێت تایبەت بە پرسی موچەی موچەخۆران تائەوکاتەی بە تەواوی پابەندی بڕیارەکانی دادگای فیدڕاڵی دەبن.

وتەبێژی فەرماندەیی هێزە چەکدارەکانی عیراق رەتی کردەوە کە بڕیاری کەمکردنەوەی نوێنەری دیپلۆماسیی ئەمەریکا پەیوەندی بە پێشهاتی ئەمنییەوە هەبێت.

سەباح نوعمان، وتەبێژی فەرماندەیی هێزە چەکدارەکانی عیراق لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند: “بڕیاری کەمکردنەوەی نێردەی دیپلۆماسی ئەمەریکا لە عیراق پەیوەندی بە خۆیانەوە هەیە، هیچ پێشهاتێکی ئەمنیش لە وڵاتەکەدا لە ئارادا نییە.”

نوعمان تەکیدی لەسەر ئەوە کردەوە کە “هەموو ئاماژەکان بەو ئاراستەیەن کە دۆخی ئەمنیی عیراق سەقامگیرە، بەگوێرەی راپۆرتە هەواڵگرییەکانیش هیچ هەڕەشەیەک لەسەر نوێنەرە دیپلۆماسییەکان نییە.”

دوێنێ چوارشەممە، 11ـی حوزەیرانی 2025، وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا فەرمانی بە کشانەوەی کارمەندە لاوەکییەکانی لە عیراق کرد و هۆیەکەی بۆ “زیادبوونی گرژییەکانی ناوچەکە و هەڕەشە لەسەر کارمەندانی ئەمەریکی” گەڕاندەوە.

لە راگەیەنراوەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکادا ئاماژە بەوەش کراوە کە کارمەندانی باڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە بەغدا رێگەیان پێ نادرێت فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بەغدا بەکار بهێنن.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا داواش لە هاووڵاتییانی دەکات کە لە هەر بارودۆخێکدا بێت، گەشت بۆ عێراق نەکەن.

لە شاری ئەحمەدئابادی ویلایەتی گوجەراتی هیندستان فڕۆکەیەک بە 242 سەرنشینەوە کەوتە خوارەوە.

بەپێی هەواڵی میدیاکانی هیندستان، فڕۆکەکە بەرەو بەریتانیا گەشتی دەکرد، لە نزیک فڕۆکەخانەی ئەحمەدئاباد کەوتووەتە خوارەوە و هێشتا هیچ ئامارێکی رەسمی لەبارەی ژمارەی گیانلەدەستدان و بریندارەکانەوە بڵاو نەکراوەتەوە.

بەپێی هێڵی ئاسمانی ئەیر ئیندیا، فڕۆکەکە 169 سەرنشینی بە رەگەز هیندی، 53 سەرنشینی بە رەگەز بەریتانی و حەوت پورتوگالی و کەنەدی هەڵگرتووە.

فڕۆکەکە لە جۆری بۆینگ-٧٨٧-٨ بووە و هێشتا هۆکاری کەوتنەخوارەوە فڕۆکەکە نادیارە.

Just IN:— Terrifying final moments of Air India Flight AI 171 crashing into a residential area in Ahmedabad today. pic.twitter.com/dx0uEc0foc

— South Asia Index (@SouthAsiaIndex) June 12, 2025

باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە عیراق داوا لە هاووڵاتیانی ئەمریکا دەکات بەهیچ جۆرێک گەشت بۆ عیراق نەکەن، لە دۆخێکیشدا ئەگەر گەشت بکەن ئەوا بە تەواوی بەرپرسیارێتییەکە لە ئەستۆی خۆیاندایە.

دەقی رێنماییەکان:

1. وەستێتنامە بنووسە و موڵکەکانت دابەش بکە.
2. نموونەیەک لە DNAی خۆت جێبهێڵە.
3. پلانێکی تۆکمە بۆ ئاسایشی خۆت دابنێ و راوێژ بە رێکخراوێکی ئاسایشی پیشەیی بکە.
4. لەگەڵ کەسە نزیکەکانت پلان دابڕێژە بۆ چاودێریکردنی منداڵ، ئاژەڵ، موڵک و پارە و هەر شتێکی دیکە لەگەڵ دانانی پرسە ئەگەر ویستت.
5. بەڵگەنامە گرنگەکان بدە بە کەسە نزیکەکانت، بۆئەوەی لە ئەگەری نەگەڕانەوەتدا کارەکانت بەڕێوەببەن.
6. لە پلانەکانتدا پشت بە هاوکاری حکومەتی ئەمریکا مەبەستە.

دوای ئەوەی ئاژانسی نێودەوڵەتی ئەتۆم بڕیارێکی لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانەوە دەرکرد، ئێران وەک نەڕەزایەتییەک بۆ بڕیارەکە رایگەیاند، بنکەیەکی دیکەی پیتاندنی یۆرانیۆم دادەمەزرێنن.

ئێران پێشتر ئەو بڕیارنامەیەی بە سیاسی و نەگونجاو ناوهێنابوو و رایگەیاندبوو، ئەگەر پەسەند بکرێت، راستەوخۆ هەنگاوی تەکنیکی تایبەت دەگرێتە بەر.

پاش پەسەندکردنی بڕیارنامەکە، وەزارەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامیی ئێران رایگەیاند کە سەرۆکی ئاژانسی ئەتۆمیی ئێران فەرمانی پێویستی داوە بۆ بەکارخستنی ناوەندێکی تازەی پێتاندنی یۆرانیۆم لە جێگەیەکی سەلامەت.

باسی لەوەشکرد، بڕیاریشیانداوە بە گۆڕینی ئامێرە کۆنەکانی پیتاندنی یۆرانیۆم لە ناوەندی ئەتۆمیی (فەردو) بە ئامێری تازەی جۆری نەوەی شەشەم.

باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە عیراق داوا لە هاووڵاتیانی ئەمریکا دەکات گەشت بۆ عیراق نەکەن.

باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە عیراق لە راگەیەنراوێکدا، بەهۆی زیادبوونی گرژییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئاگاداری پلە چواری داوەتە هاووڵاتییەکانی و داوایان لێدەکات گەشتی عیراق نەکەن.

لە راگەیەنراوەکەدا هاتووە، "بەهۆی مەترسی تیرۆر، رفاندن، ناکۆکی سەربازی، نائارامی مەدەنی و سنوری تواناکانمان لە پێشکەشکردنی فریاگوزاری بۆ هاووڵاتیانی ئەمریکی لە عیراق؛ بۆ هیچ مەبەستێک گەشتی عیراق مەکەن".

ئەوەشی خستووەتە روو، هاووڵاتیان لە عیراق رووبەڕووی مەترسی دەبنەوە و گروپە تیرۆرستییەکان بەردەوام هێرش دەکەنە سەر هاووڵاتیان و هێزە سەربازییەکان، ئەو گروپانەشی دژی ئەمریکان هەڕەشەکانیان بۆسەر ئەمریکا و هاووڵاتیان و کۆمپانیا و رێکخراوەکان لە عێراق بەردەوامە.

ئەوەش هاتووە، بەهۆی دۆخی ناوچەکەوە رێگە بە کارمەندانی ئەمنی ئەمریکا نادرێت فڕۆکەخانەی بەغدا بەکاربهێنن.

داواش لە هاووڵاتیانی ئەمریکی دەکات، بۆ مەبەستی بەشداری گروپە چەکدارەکان و هاوکاری ئەو گروپە تیرۆرستیانە بەهیچ جۆرێک نەچنە عیراق و سوریا و بە نایاسایی سنورەکان نەبەزێنن، چونکە بەپێی یاساکانی هەرێمی کوردستان و عێراق و ئەمریکاش رووبەڕووی سزای قورس دەبنەوە.

باڵیۆزخانەکە ئەوەشی خستووەتە روو، ئەگەر بڕیاری گەشتت دا بۆ عیراق ئەوا پێویستە ئەم رێکارانە بگریتە بەر:

1.پلانێکی تۆکمە بۆ ئاسایشی خۆت دابنێ لەگەڵ خاوەن کارەکەت لەوێ یان رێکخراوێکدا کە بتپارێزێت، یان راوێژ بە رێکخراوێکی ئاسایشی پیشەیی بکە.

2.وەستێتنامەی خۆت بنووسە.

3.نموونەیەک لە DNAی خۆت جێبهێڵە لە تاقیگەیەکی راوێژکاریی بۆئەوەی لە هەر ئەگەرێکدا خێزانەکەت بتوانن بتناسنەوە.

4.لە پلانەکانتدا پشت بە هاوکاری حکومەتی ئەمریکا مەبەستە.

5.لەگەڵ کەسە نزیکەکانتدا پلانێک دابڕێژە بۆ چاودێریکردنی منداڵ، ئاژەڵی ماڵی، موڵک و پارە و هەر شتێکی دیکە. هەروەها ئەگەر خواستی دانانی پرسەشت هەبوو لەگەڵیاندا باسی بکە.

6.بەڵگەنامە گرنگەکان و زانیارییەکانت لەگەڵ کەسانی نزیکتدا لە ئەمریکا هاوبەشی پێبکە، بۆئەوەی ئەگەر نەتتوانی بگەڕێیتەوە ئەوان کارەکانت بۆ بەڕێوەببەن.

بەهۆی گرژیەیەکانی رۆژهەڵاتگی ناوەڕاست و لێدوانەکانی ئەمریکا و ئێران، ئێوارەی دوێنێ چوارشەممە، نرخی نەوت گەیشتە بەرزترین ئاستی دوو مانگی رابردووی و نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاوی برێنت لە 70 دۆلار نزیک بووەوە.

دوێنێ ئێران هەڕەشەی ئەوەی کرد کە لە ئەگەری هەر هێرشێکدا بۆسەریان وەڵامی توندیان دەبێت و ئاماژەی بەوەشکرد، لە دۆخی پێویستدا هێزەکانی ئەمریکا ناچار بە کشانەوە دەکەن لە عیراقدا.

لەلایەکی دیکەوە ئەمریکا چەند دیبلۆماتکارێک و ئەفسەرێکی سەربازی خۆی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کشاندەوە و دەنگۆی ئەوەش هەبوو باڵیۆزخانەکانی خۆی لە ناوچەکە چۆڵ بکات.

هەموو ئەوانە بوونە هۆی ناجێگیری لە نرخی نەوت و بەهۆیەوە نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاوی برێنت گەیشتە سەروو 70 دۆلار، بەڵام بەیانی ئەمڕۆ جارێکی دیکە نرخەکەی دابەزیەوە و لە ئێستادا بە 69 دۆلار و 34 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت، هەروەها نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاوی تەکساس بەرانبەرە بە 67 دۆلار و 79 سەنت.

حوسییەكانی یەمەن رایدەگەیەنن لە ئەگەری هێرشكردنە سەر ئێران، دژی ئیسرائیل و ئەمریكا شەڕ دەكەن.

گۆڤاری نیوز ویكی ئەمریكی لە زاری سەرچاوەیەكی ناو بزوتنەوەی ئەنسار ئیسلامی سەر بە حوسییەكان بڵاویكردوەتەوە، لە ئەگەری هێرشكردنە سەر ئێران ئەوان جەنگ  دژی ئەمریكا و ئیسرائیل رادەگەیەنن.

ئەو سەرچاوەیەی حوسییەكان جەختی لەوە كردوەتەوە كە ئامادەكاریی تەواویان كردوە كە بەهێزتر لە رابردوو هێرشەكانیان دژی ئیسرائیل دەستپێبكەنەوە، كاردانەوەشیان دژی هێزەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە دەبێت.

لە لایەكی دیكەوە یەحیا سەریع، وتەبێژی حوسییەكان لە تۆڕی كۆمەڵایەتیی ئێكس بە زمانی عیبری نوسیویەتی، چاوەڕوان بن، ئەوەش وەك هەڕەشەیەك بۆسەر ئیسرائیل.

هەڕەشەی حوسییەكانی یەمەن لە كاتێكدایە هۆشدارییەكانی ئیسرائیل دژی ئێران توندتر بوەتەوە و هاوكات پەیوەندییەكانی  تاران و واشنتۆن  گرژیی زیاتری بەخۆوە بینیوە.

سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترەمپ ئەمڕۆ چوارشەممە لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رۆژنامەی نیویۆرک پۆست رایگەیاند کە دڵخۆشە بەوەی ئیلۆن مەسک پەشیمانیی خۆی لە بۆچون و رەخنەکانی بەرانبەر ئەو دەربڕیوە.

ترەمپ وتی: “دڵخۆشم بەوەی ئیلۆن مەسک لە قسەکانی لەبارەی منەوە پەشیمانە و پێم وایە کارێکی باشی کردووە.”

ئەم لێدوانە دوای ئەوە هات کە ئیلۆن مەسک، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای تێسلا و سپەیس ئێکس، لە هەژماری خۆی لە تۆڕی ئێکس نووسیبووی: “پەشیمانم لە هەندێک لەو قسانەی کە هەفتەی رابردوو لەبارەی سەرۆکی ئەمەریکاوە کردبووم.”

مەسک باسی لەوەش کردبوو کە “قسەکانم لەبارەی ترەمپ زیادەڕۆیی زۆری تێدا بوو، هەروەها ترەمپ پەیوەندیی بەو بابەتانەوە نەبوو کە من باسم کردبوو.”

تێکچونی دۆستایەتیان: 

پێشتر دۆناڵد ترامپ و ئیلۆن مەسک هاوپەیمانێکی نزیکی یەکدی بوون، بەڵام بەم دواییە مەسک رەخنەی توندی ئاراستەی پرۆژە یاساییەک کردبوو کە لە لایەن سەرۆکی ئەمەریکاوە پێشنیاز کرابوو، بەمەش دۆستایەتی نێوانیان بە تەواوی تێکچوو.

مەسک کە سەرۆکی پێشووی ئاژانسی کارامەیی حکوومەت بووە، بەرەو دوورکەوتنەوە لە ترامپ چووبوو تا ئەو کاتەی کە پەشیمانییەکەی راگەیاند.

د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، دوای کۆتایی هاتنی سەردانەکەی بۆ فەرەنسا و بەشداریکردن لە سێهەمین کۆنفرانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئۆقیانوسەکان کە لە نیس بەڕێوەچوو، گەڕایەوە عیراق.

لە پەراوێزی کۆنفرانسەکەدا سەرۆک کۆمار لەگەڵ شا عەبدوڵڵای دووەمی شانشینی هاشمیی ئوردن کۆبووەوە، لە دیدارەکەدا باس لە پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵاتی برا و چۆنیەتی پەرەپێدانیان لە هەموو بوارەکاندا کرا، هەروەها فراوانکردنی هاریکاری و ئاڵوگۆڕی بازرگانی بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندی هاوبەشی گەلانی عیراق و ئوردن تەوەرێکی تری دیدارەکە بوو .

هاوکات سەرۆک کۆمار لەگەڵ ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان و ژمارەیەک لە سەرکردە و سەرۆکی دەوڵەتان بەشدارییان لە مەراسیمی کردنەوەی سێهەمین کۆنفرانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئۆقیانوسەکان کرد.

 د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق و شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق بەشدارییان کرد لە رێورەسمی پێشوازییکردن، کە لەلایەن ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا رێکخرابوو بۆ رێزلێنان لە سەرۆکانی وڵاتان و وەفدەکانی بەشداربووی سێهەمین کۆنفرانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئۆقیانوسەکان.

ئیمانوێل ماکرۆن و بریجیت ماکرۆن ستایشی بەشداریکردنی سەرۆک کۆماری عیراق و خانمی یەکەمیان کرد لە کۆنفرانسەکەدا، کە رەنگدانەوەی پابەندبوونی عیراقە بۆ دروستکردنی پردی هاریکاری بۆ روبەڕوبونەوەی ئاستەنگەکانی گۆڕانی کەشوهەوا و ژینگە و پاراستنی سامانی دەریایی.

سەرۆک کۆمار بەشداری لە دانیشتنی دەستپێکی سێهەمین کۆنفرانسی زەریای نەتەوە یەکگرتووەکان کرد، کە لە شاری نیسی فەرەنسا بەڕێوەچوو، بە ئامادەبوونی ژمارەیەک لە سەرۆکی دەوڵەتان و شاندی بەشداربوو.

لەو کۆنفرانسەدا سەرۆک کۆماری عیراق وتارێکی پێشکەش کرد کە تیایدا جەختی لەوە کردەوە کە بەشداری عیراق لەم کۆنفرانسەدا لە باوەڕێکی قووڵەوە سەرچاوە دەگرێت، بە پراکتیکی کە فرەلایەنە و پابەندبوونیەتی بە بەهێزکردنی هاوبەشییە نێودەوڵەتییەکان بۆ چارەسەرکردنی کاردانەوەکانی گۆڕانی کەشوهەوا، وشکەساڵی، نایەکسانی ئابوری، قەیرانەکانی ئاسایشی خۆراک.

لە میانەی وتارەکەیدا بەناوی گروپی 77 و چین کە دانیشتنی ئێستای عیراق سەرۆکایەتی دەکات، سەرۆک کۆمار نیگەرانی گروپی 77 و چینی نیشاندا لە خراپبوونی ئیکۆسیستەمی دەریایی، بەردەوامی خراپتربوونی پیسبوونی دەریایی، لەوانەش پیسبوونی بە پلاستیک و پاشماوەی کیمیایی، و زیادەڕۆیی لە خراپ بەکارهێنانی سەرچاوە دەریاییەکان، هاوکای سەرۆک کۆمار داوایکرد کە هەنگاوی کاریگەر و بەپەلەی بنرێت لەگەڵ دابینکردنی بودجەی گونجاو و لە کاتی خۆیدا.

سەرۆک کۆمار و فام مینە چینە سەرۆک وەزیرانی ڤێتنام، هاوسەرۆکایەتی لوتکەی جیهانی دێڵتایان کرد، کە لە پەراوێزی سێهەمین کۆنفرانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئۆقیانوسەکان بەڕێوەچوو، د. لەتیف رەشید، ئاماژەی بەوەدا کە زۆنگاوەکانی عیراق کە لە لیستی کەلپوری جیهانی یونسکۆدا هاتووە، گۆڕانکارییەکی کارەساتبار بەخۆیەوە دەبینن بۆ زەوییە بێ بەرهەم و خوێییەکان.

روونیشیکردەوە، عیراق لە چەند دەیەی رابردوودا دابەزینێکی کارەساتباری بە ڕێژەی نزیکەی لە 40% لە هەڵڕژانی ئاوی دیجلە و فورات بەخۆوە بینیوە.

هاوکات د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، پێشوازیکرد لە وەهاگن خاتشاتوریان سەرۆک کۆماری ئەرمینیا.

لە دیدارەکەدا باس لە کارەکانی سێهەمین کۆنفرانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئۆقیانوسەکان و ئامانجەکانی کرا بە مەبەستی زیاتر پاراستنی ژینگە و زەریاکان و کەمکردنەوەی پیسبوون و هەروەها گرنگیدان بە سەرچاوە ئاوییەکان و پاراستنی بەردەوامییان، دەستەبەرکردنی ئایندەی نەوەکانی داهاتوو.

د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق لە شاری نیسی فەرەنسا لەگەڵ ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا کۆبووەوە و پابەندبوونی خۆی بە پێشخستنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات بۆ ئاستێکی پێشکەوتووتر و پەرەپێدانی هاریکارییەکان بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکانی هەردوو گەلی دۆست دووپاتکردەوە، هەروەها تیشکی خستەسەر گرنگی هەماهەنگی و کاری هاوبەش بۆ چەسپاندنی ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا.

هاوکات سەرۆک کۆماری عیراق و سەرۆکی فەرەنسا بیروڕایان لەسەر بابەتەکانی کارنامەی کۆنفرانسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئۆقیانوسەکان ئاڵوگۆڕ کرد، لەوانە پاراستنی سامانە دەریاییەکان لە پیسبوون و جێبەجێکردنی بەڵێننامە نێودەوڵەتییەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی کەشوهەوا و گۆڕانی ژینگە.

ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردەوە بەهۆی زیادبونی مەترسییە ئەمنییەكانەوە، لێپرسراوانی باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغداد ئامادەكاری بۆ چۆڵكردنی باڵیۆزخانەكە دەكەن.

ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری سەرچاوە ئەمریكی و عیراقییەكانەوە بڵاویكردووەتەوە، بەهۆی زیادبوونی مەترسییە ئەمنییەكانەوە، باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغداد ئامادەكاری بۆ چۆڵكردنی دەكات.

بەپێی هەواڵێکی ئاژانسی رۆیتەرز، باڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە عیراق ئامادەکاری دەکات بۆ چۆڵکردنی باڵیۆزخانەکەی لە بەغداد، ئەمەش بەهۆی زیادبوونی مەترسییە ئەمنییەکان لە ناوچەکەدا، بەپێی قسەی کارمەندێکئ ئەمنی عیراق و سەرچاوەیەکی ئەمەریکی کە رۆژی چوارشەممە بە رۆیتەرزیان وت، مەترسییە ئەمنیەکان زیادیان کردووە.

جێگەی ئاماژەیە، عەزیز نەسیرزادە، وەزیری بەرگری ئێران، پێشتر رایگەیاندبوو؛ کە ئەگەر گفتوگۆی ناوەکی و شەڕ لەگەڵ واشنتۆن سەرهەڵبدات تاران بنکەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە بە ئامانج دەگرێت.