تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، پێشوازی لە رێککەوتنی نێوان حکومەتی لوبنان و بزووتنەوەی فەتح کرد بۆ چەککردنی ئارەزوومەندانە لە کەمپەکانی فەڵەستینی لە بەیروت و بە "هەنگاوێکی مێژوویی بەرەو یەکڕیزی و سەقامگیری" وەسفی کرد. 

باراک لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، پیرۆزبایی لە هەردوو لا کرد و رایگەیاند: "ئەمە دەستکەوتێکی گەورەیە کە لە ئەنجامی هەنگاوە بوێرانەکەی ئەم دواییەی ئەنجومەنی وەزیرانی لوبنانەوە هاتووەتە ئاراوە."

نێردەی ئەمریکا جەختیشی کردەوە کە ئەم رێککەوتنە "پابەندبوونێکی راستەقینە بە ئاشتی و هاوکاری نیشان دەدات."

ئەم رێککەوتنە لە مانگی ئایاردا لە نێوان مەحمود عەباس، سەرۆکی فەڵەستین و جۆزێف عەون، سەرۆکی لوبنان ئەنجامدرا و بڕیارە لە ئەمڕۆوە، پێنجشەممە، پرۆسەی رادەستکردنی چەک بە سوپای لوبنان دەست پێبکات. پرۆسەکە سەرەتا لە کەمپی بورج ئەلبەراجنە لە بەیروت دەست پێدەکات و بزووتنەوەی فەتح دەستپێشخەرییەکەی گرتووەتە ئەستۆ بۆ هاندانی لایەنە چەکدارەکانی دیکە.

بۆ ماوەیەکی زۆر، سوپای لوبنان نەچووەتە ناو کەمپە فەڵەستینییەکانەوە و ئاسایشی کەمپەکان لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە بەڕێوەبراوە، بۆیە ئەم هەنگاوە بە هەوڵێکی گرنگ دادەنرێت بۆ سەپاندنی سەروەریی دەوڵەتی لوبنان بەسەر تەواوی خاکەکەیدا. 

تویتەکەی تۆم باراک:

https://x.com/USAMBTurkiye/status/1958552010317320695

لە میانەی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، نوێنەری هەمیشەیی سوریا لە نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، ئیسرائیل هەوڵدەدات واقیعێکی نوێ لە سوریا بسەپێنێت و داوای لە ئەنجومەنی ئاسایش کرد کە ئیسرائیل ناچار بکات هێزەکانی لە سوریا بکشێنێتەوە.

نوێنەری سوریا جەختی لەسەر یەکپارچەیی خاکی وڵاتەکەی کردەوە و وتی: "ئێمە دابەشکردنی سوریا بە تەواوەتی رەتدەکەینەوە."

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆ، ناوبراو ئاماژەی بەوەدا کە حکومەتی سوریا هەنگاوی ناوە بۆ ئاوەدانکردنەوە و بووژانەوەی ئابووری و دووپاتیکردەوە کە "دەرگای دیالۆگی 'سوری-سوری' کراوەیە."

دەربارەی رووداوەکانی ئەم دواییەی شاری سوەیدا، نوێنەری سووریا وتی: "چەندین جار جەختمان کردووەتەوە کە سوەیدا و خەڵکەکەی بەشێکن لە پێکهاتەی سوریا."

لە کۆتاییدا، نوێنەری سوریا پابەندبوونی وڵاتەکەی بە شەفافیەت لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دووپاتکردەوە.

وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەندراوێکدا، لێژنەی باڵای ئیغاسە و وەزارەتی کۆچ و کۆچبەرانی عیراقی تۆمەتبار کرد بە هەوڵدان بۆ گۆڕینی دیموگرافیای ناوچەکانی پێکهاتە مەسیحی و ئێزدییەکان. راگەیەندراوەکە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم هەنگاوە "نادەستوورییە" و ئاوارەکان ناچار دەکات لە دەرەوەی زێدی خۆیان نیشتەجێ بن و رێگری لە گەڕانەوەی ئارەزوومەندانەیان دەکات.

بەپێی راگەیەندراوەکە، بەهۆی شەڕی داعشەوە زیاتر لە 600 هەزار ئاوارە، کە زۆرینەیان مەسیحی و کوردی ئێزدین، تا ئێستا نەیانتوانیوە بگەڕێنەوە ناوچەکانیان و لە 18 کەمپدا لە هەرێمی کوردستان نیشتەجێن. وەزارەتی ناوخۆ دەڵێت، لەبری ئەوەی حکومەتی فیدراڵ زەمینە بۆ گەڕانەوەیەکی سەلامەت و سەربەرزانە خۆش بکات، "کار بۆ ئەوە دەکات کە ئاوارەکان لە گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان بێ بەش بکات."

وەزارەتی ناوخۆ جەخت دەکاتەوە کە ناچارکردنی ئاوارەکان بە نیشتەجێبوون لە دەرەوەی ناوچەکانی خۆیان، جۆرێکە لە گۆڕینی دیموگرافیای نایاسایی و پێچەوانەی دەستووری عیراق و بنەما مرۆییە نێودەوڵەتییەکان و رێککەوتننامەکانی ژنێڤە.

بۆ چارەسەرکردنی دۆخەکە، وەزارەتی ناوخۆی هەرێم سێ داواکاریی بەپەلەی خستووەتەڕوو:

• یەکەم: حکومەتی فیدراڵ دەبێت ئەو بڕیارانەی وەزیری کۆچ و کۆچبەران رابگرێت.

• دووەم: نەتەوە یەکگرتووەکان و رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان کاربکەن بۆ راگرتنی ئەو بڕیارانە.

• سێیەم: پەلە بکرێت لە جێبەجێکردنی رێککەوتنی شەنگال، دانانی قایمقامێکی نوێ و دەستپێکردنی پرۆسەی ئاوەدانکردنەوە.

لە کۆتاییدا، حکومەتی هەرێمی کوردستان دووپاتیدەکاتەوە کە چارەسەر دەبێت لەسەر بنەمای گەڕانەوەی ئارەزوومەندانە و سەربەرزانەی ئاوارەکان بێت و بڕیارەکانی ئەم دواییەی بەغدا بە "خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی" ناوبرد.

لە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی تایبەت بە دۆخی سوریا، گێر پێدەرسن، نوێنەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان، هۆشداریدا لە ناسەقامگیریی ئاگربەستی ئێستای وڵاتەکە و جەختی لە پێویستیی رێزگرتن لە سەروەری و یەکپارچەیی خاکی سوریا کردەوە.

پێدەرسن رایگەیاند: "بەبێ بوونی رێوشوێنی بنیاتنانی متمانە، ئاگربەست بە ناسەقامگیری دەمێنێتەوە،" وتیشی، "یەکپارچەیی سوریا بە خوێنڕشتن نایەتە دی، بەڵکو بە دیالۆگ و لێکتێگەیشتن دێتەدی."

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆیی، نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان ئاماژەی بەوەکرد کە بە وردی چاودێریی رەوشی سوەیدا دەکەن و هیوای خواست بەرپرسانی روداوەکانی ئەو ناوچەیە دادگایی بکرێن، بەبێ گوێدانە لایەنگرییان. هەروەها بوونی چەکدارە بیانییەکانی بە "مەترسییەکی گەورە" لە سوریا ناوبرد.

لەبارەی پرۆسەی سیاسییەوە، پێدەرسن باسی لە دەرچوونی مەرسومێک بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی ناڕاستەوخۆ بۆ ئەنجومەنی گەلی کاتی کرد و داوای قۆناغێکی گواستنەوەی شەفاف و باوەڕپێکراوی کرد. جەختیشی کردەوە کە "قۆناغی گواستنەوە دەبێت ببێتە هۆی داڕشتنی دەستورێک کە گوزارشت لە ئیرادەی گەلی سوریا بکات."

نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان داوای بەردەوامبوونی هەوڵەکانیشی کرد بۆ جێبەجێکردنی رێککەوتنی نێوان حکومەتی دیمەشق و هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە).

لە کۆتاییدا، پێدەرسن ئاماژەی بەوەدا کە کاردەکەن بۆ دڵنیابوونەوە لە گەڕانەوەی ئارەزوومەندانەی ئاوارە و پەنابەرە سورییەکان بۆ زێدی خۆیان.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند، حکومەتەکەی بەردەوام دەبێت لە کۆنترۆڵکردنی غەززە "تەنانەت ئەگەر حەماس لە دوا ساتدا بە رێککەوتنی ئاگربەست رازی بێت."هاوکات جەختیشی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە کەرتی غەززە "لەسەر لێواری کۆتاییهاتنە." 

نەتەنیاهۆ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ "سکای نیوزی ئوسترالی" وتی: "تەنانەت ئەگەر حەماس بە رێککەوتنەکە رازی بێت، ئیسرائیل غەززە کۆنترۆڵ دەکات،" بە ئامانجی "لەناوبردنی ئەوەی لە تێکدەران ماوەتەوە و بەدیهێنانی ئاسایش."

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئەوەشی خستەڕوو کە ئامانجیان "ئازادکردنی هەموو بارمتەکان و چەککردنی حەماسە،" و جەختی لەوە کردەوە کە "لەناوبردنی دوا مۆڵگەی بزووتنەوەکە پێویستە بۆ بەدیهێنانی ئاشتییەکی هەمیشەیی."

ناتانیاهۆ روونیکردەوە کە ئامانجی "داگیرکردنی غەززە نییە، بەڵکو پێدانی داهاتوویەکی جیاوازە بە غەززە و ئیسرائیل."

لەلایەکی دیکەوە، نەتەنیاهۆ ئاشکرایکرد کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، "بە تەواوی پشتگیری لە ئامانجی سەربازیی ئێمە دەکات بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری غەززە بە مەبەستی لەناوبردنی حەماس و ئێمە بە هەر شێوەیەک بێت ئەو کارە دەکەین."

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە سوپای ئیسرائیل رۆژی چوارشەممە بانگهێشتی 60 هەزار سەربازی یەدەکی کردووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی حکومەت بەردەوامە لە جێبەجێکردنی پلانەکەی سەرەڕای سەرکۆنەکردنی نێودەوڵەتی. هاوکات، سوپای ئیسرائیل رایگەیاندووە کە دەستیان بە ئۆپەراسیۆنی سەرەتایی کردووە بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری غەززە.

دانیشتووانی شاری غەززەش رایانگەیاندووە کە سوپای ئیسرائیل لە شەوی رابردوودا بەردەوام بووە لە بۆردومانکردنی چڕی شارەکە.

بەرپرسانی ئۆکراین رایانگەیاند، روسیا لە ماوەی هەفتەکانی رابردوودا، بە 574 درۆن و 40 موشەک هێرشی کردووەتە سەر ئۆکراین. 

بەرەبەیانی رۆژی پێنجشەممە، سوپای روسیا هێرشێکی ئاسمانی چڕی کردە سەر چەندین ناوچەی ئۆکراین و بەهۆی ئەو هێرشانەوە لە شاری لڤیڤ لە رۆژئاوای وڵات، کەسێک گیانی لەدەستدا و لە هێرشێکی دیکەشدا بۆ سەر هەرێمی ترانسکاپارپاتیای باشووری رۆژئاوا، 15 کەسی دیکە برینداربوون. 

ئەم هێرشانە لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هەوڵە دیپلۆماسییەکانی بۆ راگرتنی شەڕەکە چڕکردووەتەوە.  ئاندری سیبیها، وەزیری دەرەوەی ئۆکراین رایگەیاندووە، ئەم هێرشانە ئەوە دەردەخەن کە هەوڵەکان بۆ کۆتاییهێنان بەم شەڕە "چەندە گرنگن."

ڤلادیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، ئامادەیی وڵاتەکەی بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ ڤلادیمیر پوتنی سەرۆکی روسیا "لە ئەوروپایەکی بێلایەن" وەک سویسرا یان نەمسا، دەربڕیوە و ئاماژەی بەوەشکردووە کە دژی ئەوە نییە کۆبوونەوەکە لە ئەستەنبوڵیش بەڕێوەبچێت. هەرچەندە زێلێنسکی ئامادەیی خۆی بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ پوتن "بە هەر شێوازێک" راگەیاندووە، بەڵام پێشوازی لە بیرۆکەی ئەنجامدانی گفتوگۆکان لە بوداپێست نەکردووە و رایگەیاندووە "ئەمڕۆ ئەمە ئاسان نییە."

ئەگەری ئەنجامدانی گفتوگۆی راستەوخۆ دوای ئەوە هات کە ترەمپ لە ئالاسکا لەگەڵ پوتن کۆبووەوە، و دواتر لە رۆژی دووشەممە لە کۆشکی سپی میوانداری زێلێنسکی و سەرکردەکانی ئەوروپای کرد. سەرۆکی ئەمریکا لە سەرەتادا پێشنیازی گفتوگۆی سێقۆڵی بە بەشداری خۆی و پوتن و زێلێنسکی کرد، بەڵام دواتر رایگەیاندووە کە رەنگە خۆی بەشداری نەکات. 

هێزی ئاسمانی ئۆکراین رایگەیاند کە شەوی رابردوو رووسیا 614 درۆن و مووشەکی دیکەی ئاراستە کردووە و توانیویانە577 دانەیان بخەنە خوارەوە، ئەمەش گەورەترین هێرشی ئاسمانییە لە مانگی تەممووزەوە.

لە کاتێکدا هێرشەکانی روسیا زیاتر لەسەر ناوچەکانی رۆژهەڵاتی نزیک لە هێڵەکانی پێشەوەی شەڕ چڕدەبنەوە، هێرشەکانی ئەم دواییە ناوچەکانی رۆژئاواشی گرتووەتەوە. 

وەزیری دەرەوەی ئۆکراین ئاماژەی بەوەشکردووە کە مووشەکی هایپەرسۆنیک و بالیستی و کروز لەو چەکانە بوون کە لە هێرشەکانی شەوی رابردوودا بەکارهاتوون. هێزی ئاسمانی ئۆکراین رایگەیاندووە، زۆرێک لە هێرشەکان لە رۆژئاوای روسیا و دەریای رەشەوە ئەنجامدراون و یەکێک لە موشەکەکان لە نیمچە دورگەی کریمیای داگیرکراوەوە هاتووە.

لە هەرێمی لڤیڤ لە رۆژئاوای ئەو وڵاتە، جگە لە گیانلەدەستدانی کەسێک، سێ کەسی دیکەش برینداربوون و زیاتر لە 20 باڵەخانەی مەدەنی، لەنێویاندا ماڵی هاووڵاتیان و باخچەیەکی ساوایان، زیانیان بەرکەوتووە. هەروەها لە ئەنجامی بەرکەوتنی مووشەکێکی کروز لە کارگەیەکی ئەلیکترۆنی ئەمریکی لە شارۆچکەی موکاچێڤۆی دووری باشوری رۆژئاوا لە ترانسکاپارپاتیا، کە لە نزیک سنورەکانی ئۆکرانیا لەگەڵ هەنگاریا و سلۆڤاکیایە، 15 کەسی دیکە برینداربوون.

زێلێنسکی رۆژی پێنجشەممە بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، هێشتا هیچ نیشانەیەک لە مۆسکۆوە نییە کە "بە راستی نیازیان هەبێت بۆ گفتوگۆی جدی" بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕەکە. هەروەها ناڕەزایەتی خۆی بەرامبەر بە بوداپێست وەک شوێنێک بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆکان دووپاتکردەوە، بەهۆی پەیوەندییە بەهێزەکانی ڤیکتۆر ئۆربان، سەرۆک وەزیرانی هەنگاریا لەگەڵ مۆسکۆ.

یەکەم دانیشتنی دادگاییکردنی شاسوار عەبدولواحید بەڕێوەچوو، وتەبێژی دادگای سلێمانیش دەلێت، "هیچ کەسێک دەستێوەردانی لە کەیسەکەدا نەکردووە و دۆسیەکە یاساییە".

حاکم سەڵاح حەسەن وتەبێژی دادگای سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند: پڕۆسەی دادگاییکردنی شاسوار عەبدولواحید بەپێی یاسای سزادانی عیراقی بەڕێوەدەچێت و هەموو مافێکی تۆمەتبار پارێزراوە.

"هیچ جیاوازییەک لەنێوان تۆمەتبارەکاندا نییە، دادگا بێلایەنی خۆی لەدەستنادات"، وتەبێژی دادگای سلێمانی وادەڵێت.

ئاماژەی بەوەشدا: هەموو لایەک دڵنیا دەکەینەوە کە هیچ کەس و لایەنێک دەستێوەردانی لە کەیسی شاسوار عەبدولواحید دا نەکردووە، دۆسیەکە یاساییە و هەموو ئەو رێکارانەی گیراونەتەبەر بەپێی یاسا و مادەی یاسایی بووە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە 21ـی 8ـی 2025، یەکەم دانیشتنی دادگاییکردنی شاسوار عەبدولواحید لە دادگای سلێمانی بەڕێوەچوو، بەڵام دادگاییکردنەکە بۆ رۆژی 25ـی ئەم مانگە دواخرا.

شاسوار عەبدولواحید رۆژی 12ـی 8ـی 2025 بە فەرمانی دادوەر  و بەپێی مادەی 431 دەستگیرکرا.

نوسراوی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بۆ خەرجکردنی موچەی مانگی شەشی هەرێم رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق کرا و گەر هەرێم مەرجەکان جێبەجێ بکات هەفتەی داهاتوو موچەی مانگی شەش دەخرێتە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی هەرێم.

محەمەد عەبدولرەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، "نوسراوی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بۆ خەرجکردنی موچەی مانگی شەشی هەرێم رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق کرا".

ئاماژەی بەوەشدا، "ئەوەی ماوەتەوە حکومەتی هەرێم 120 ملیار دینار وەک داهاتی ناوخۆی هەرێم بۆ مانگی شەش رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق بکات و هەرەوەها هەناردەکردنەوەی نەوتەکە رادەستی سۆمۆ بکات".

پەیامنێری کوردستان نیوز دەشڵێت، "ئەگەر ئەم دوو خاڵە جێبەجێبکرێت، هەفتەی داهاتوو لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق، هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی هەرێم تەمویل دەکات"

سەرەڕای ئەوەی هەوڵەكان بۆ كۆبونەوی نێوان سەرۆكانی روسیا و ئۆكراین نەگەیشتونەتە ئەنجام، بەڵام چوار وڵات پێشبڕكێ دەكەن بۆ ئەوەی ببینە شوێنی كۆبونەوەی ئەو دوو سەرۆكە.

هەرچەندە كرملن خۆی لە گفتوگۆكردن لەسەر وردەكارییەكانی هەر دیدارێكی داهاتووی نێوان ڤلادیمێر پوتن، سەرۆكی روسیا و هاوتا ئۆكراینییەكەی بەدوور گرتووە، بەڵام دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا سورە لەسەر ئەنجامدانی ئەو كۆبوونەوەیە.
چەندین پێشنیار خراوەتەڕوو بۆ شوێنی ئەنجامدانی ئەو كۆبونەوەیە، ئیمانوێل ماكرۆن، سەرۆكی فەرەنسا  شاری ژنێفی سویسرای بۆ ئەنجامدانی كۆبونەوەكە پێشنیازكردوە، هۆكارەكەشی بۆ بێلایەنی  ئەو ولاتە گەراندوەتەوە.
لای خۆشیەوە، ئیگناسیۆ كاسیس وەزیری دەرەوەی سویسرا پشتڕاستی كردەوە كە وڵاتەكەی پارێزبەندی بە سەرۆكی روسیا دەدات، سەرەڕای تۆمەتباركردنی لەبەردەم دادگای تاوانە نێودەوڵەتییەكان، بەمەرجێك بەشداری كۆنفرانسی ئاشتی بكات.
شایانی باسە دوایین سەردانی پوتن بۆ ژنێڤ لە 16ی حوزەیرانی 2021 بوو، كاتێك لەگەڵ جۆ بایدن سەرۆكی ئەوكاتەی ئەمریكا كۆبووەوە.
كریستیان شتۆكەر راوێژكاری نەمساش شاری ڤییەنای پایتەختی وڵاتەكەی  بۆ ئەنجامدانی ئەو كۆبونەوەیە پێشنیازكرد و رایگەیاند،ئەگەر دانوستانەكە لە ڤیەننا ئەنجام بدرێت، پەیوەندی بە دادگای تاوانە نێودەوڵەتییەكانەوە دەكەن بۆ ئەوەی رێگە بە پوتن بدرێت بەشداری بكات.
ئاژانسی فرانس پرێس لە زاری دوو سەرچاوەی ئاگادار لەو بابەتە، ئاماژەی بۆ ئەوەكردووە، سەرۆكی روسیا پێشنیازی ئەنجامدانی كۆبوونەوەیەكی دووقۆڵی لەگەڵ هاوتا ئۆكراینیەكەی لە مۆسكۆ كردوە لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا لەگەڵ ترەمپ،هەر بە پێی زانیاریەكانی ئەو سەرچاوانە، وەڵامی زیلینسكی بە هیچ شێوەیەك ئەرێنی نەبوو، و ڕەتیكردەوە گەشت بۆ مۆسكۆ بكات.

بەرپرسێكی ئەمریكیش باسی لەوەكرد، شاری بۆداپێستی پایتەختی هەنگاریا شوێنێكی گونجاو بۆ لوتكەكە.
سەرچاوەیەكی نزیك لە كۆشكی سپیش رایگەیاند، كۆشكی سپی پلان دادەنێت بۆ كۆبوونەوەی سێ قۆڵی نێوان ترەمپ و پوتن و زیلینسكی لە پایتەختی هەنگاریا وەك هەنگاوی داهاتوو بۆ دانوستاندن بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕی سێ ساڵەی ئۆكراین.
سەرۆك وەزیرانی هەنگاریا لە پەیوەندییەكی نزیكی لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا هەیە، بەڵام هەنگاریا بژاردەیەكی گونجاو نیە بۆ ئۆكراین، ئەوەش بەهۆی دژایەتیكردنی سەپاندنی سزا بەسەر روسیا لە كاتی شەڕی ئۆكراین، ئەمە جگەلەوەی  پەیوەندییەكانی ئۆكراین و هەنگاریا  گرژی تێدایە، ئەوەش بەهۆی كێشەی كەمینەی هەنگاری لە ئۆكراین  و تۆمەتباركردنی حكومەتی كیێڤ بەپێشێلكردنی مافەكانیان.

عەجاجی نوگرەسەلمان لە یەكەم دان پێدانانیدا دەڵێت تەنها لە ماوەی 10 مانگدا یەک لەسەر سێی زیندانیكراوەكان بەهۆی سیاسیەتی برسیكردنیانەوە گیانیانلەدەستداوە.

رۆژنامەی سەباحی رەسمی حكومەتی عیراق دان پێدانی عەجاج، ناسراو بە عەجاجی نوگرە سەلمان، كە لەكاتی ئەنجامدانی تاوانی ئەنفالدا لە سەردەمی بەعس لێپرسراوی زیندانی نوگرە سەلمان بوە، بڵاوكردەوە.

لە دان پێدانەكەدا عەجاج بەرپرسیارێتی خۆی لە تاوانەكان ڕەتنەكردووەتەوە رایگەیاندووە، كاتێك لە ساڵی 1989 بووە بە لێپرسراوی زیندانی نوگرە سەلمان، 400 زیندانیكراوی عەرەبی لێبوو، دوای ئەوەی زیندانەكە بەتاڵكراوە، نزیكەی سێ هەزار دەستگیركراوی كورد لە شوێنی ئەوان لە سلێمانی و هەولێرەوە گواستراونەتەوە بۆ ئەو زیندانە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، برسیكردنیان لە نوگرە سەلمان وەك چـەكێك بەكارهێناوە و لە ماوەی 10 مانگدا یەک لەسەر سێی زیندانیكراوەكان بە هۆی برسیكردنەوە  گیانیان لەدەستداوە.

سەرەتای ئەم مانگە دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی عیراق بڵاویكردەوە، دوای بەدواداچوونێكی وردی هەواڵگریی شەش مانگی و لە پارێزگای موسەننا، عەجاجی نوگرە سەلمانیان دەستگیر كرد.

عەجاج ئەحمەد حەردان عوبێدی لە سنوری پارێزگای سەڵاحەدین لە دایك بووە، كۆلێژی ئاسایشی نەتەوەیی تەواوكردووە، بەڕێوەبەری ئاسایشی هەولێر، رەمیسە، نەجمی، بەسیە، موسەننا و دواتریش كراوە بە سەرپەرشتیاری گشتی زیندانی نوگرە سەلمان.

كۆمپانیای دی ئێن ئۆی نەرویجی ئاشكرایكرد، بەرهەمهێنانی نەوتیان لە هەردوو كێڵگەی فیشخابور و تاوكێ دەستپێكردووەتەوە، داهاتیشیان لە چارەكی دووەمی ئەمساڵدا بە رێژەی 37% زیادیكردووە.

 كۆمپانیای دی ئێن ئۆی نەوت و غازی نەرویجی لە راپۆرتێكدا بڵاویكردەوە، داهاتی بەرهەمهێنانی نەوت لە چارەكی دووەمی  ئەمساڵدا بەراورد بە چارەكی یەكەم بە رێژەی لە 37% زیادیكردووە و گەیشتوەتەوە، 258 ملیۆن دۆلار.

ئاماژەی بوەشكردووە، لە چارەكی دووەمدا بەرهەمهێنانی نەوت بەهۆی هێرشە درۆنیەكان و چاكسازییەكان كەمیكردووە، بەڵام لەدوای دەستكردنەوە بە بەرهەمهێنان لە هەردوو كێڵگەی تاوكێ و فیشخابور، لەئێستادا ئاستی بەرهەمهێنانی رۆژانە گەیشتووەتە 55 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێكدا، لە كاتێكدا لە چارەكی یەكەمدا زیاتر لە 82 هەزار بەرمیلی رۆژانە بووە. 
دی ئێن ئۆ ئاماژەی بەوەشكردووە، بە نیازن دەستبكەنەوە بە كاری هەڵكەندن و بەرزكردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت بۆ ئاستی پێش راگرتنی هەناردەی نەوتی هەرێم لە رێگەی بۆرییەوە كە لە هەردوو كێڵگە 100 هەزار بەرمیلی رۆژانە بووە. 

نەتەوە یەكگرتووەكان داوای ئاگربەستی دەستبەجێی لە كەرتی غەززە دەكات، حەماسیش دەڵێت پلانی سەربازی ئیسرائیل لە غەززە بێ بایەخكردنی هەوڵی وڵاتانی نێوەندگیرە.

 ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە میانی كۆنفرانسێكدا لە ژاپۆن داوای ئاگربەستی دەستبەجێی كرد لە كەرتی غەززە، دوای ئەوەی ئیسرائیل رایگەیاند كە هەنگاوەكانی بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی شاری غەززە دەستیپێكردووە.
گۆتێرێس راشیگەیاند، بڕیاری فراوانكردنی  ئۆردوگاكانی نیشتەجێبوون بۆ جولەكان لە كەناری رۆژئاوا نایاساییە و  داوای لە ئیسرائیل كرد لەو پلانە پاشەگەزبێتەوە.

بزوتنەوەی حەماسیش، دوای دەستپێكردنی قۆناغی دووەی ئۆپراسیۆنی جەدعون 2ی ئیسرائیل لە كەرتی غەززە رایگەیاند، ئەو پلانە بێ بایەخكردنی هەوڵی وڵاتانی نێوەندگیرە بۆ راگەیاندنی ئاگربەست، وتیشی چۆن پێشتر ئۆپراسیۆنەكانیان شكستیهێناوە ئەم ئۆپراسیۆنەش بە هەمان شێوە دەبێت.

د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق ئەمرۆ  سەردانی شوێنی کۆمەڵکوژی سپایکەر لە پارێزگای سەلاحەدینی کرد، کە سەدان خوێندکاری کۆلێژی سەربازی بە دەستی چەتەکانی تیرۆریستی داعش شەهید کران.
سەرۆک کۆمار، سورەتی فاتیحەی بۆ گیانی پاکی شەهیدانی ئەم تاوانە قێزەونە خوێندەوە کە تاوانێکی قێزەون  مرۆڤایەتی بو و جەختیشیکردەوە، ئەو خوێنە پاکەی لێرە رژاوە ناسنامەی نەتەوەیی بەهێزتر کردووە و هەموو عێراقییەکانی یەکڕیز کردووە کە پاڵنەر و بناغەیەک بو بۆ هاودەنگی و هەوڵەکانی رزگارکردنی پارێزگای سەلاحەدین و ئەوانی دیکە لە چنگی داعشی تیرۆریستی و کۆتاییهێنان بە پاشماوەکانی.

شارەوانیی سلێمانی رایگەیاند، بۆ ماوەی سێ رۆژ بەشێک لە شەقامی سلێمانی بە ئاڕاستەی کەرکوک دادەخرێت، داواش لە شۆفێران دەکات رێگای جێگرەوە بەکاربهێنن.

سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، لە چوارچێوەی کارەکانی پرۆژەی شەقامی 100 مەتری لە یەکتربڕی تاسڵوجە، لەلایەن تیمەکانیان و کۆمپانیای جێبەجێکار دەستدەکرێت بە دانانی "گرێدەر بۆ سەقفی پردەکە" و بۆ ئەو مەبەستەش بەشێک لە شەقامی سلێمانی بە ئاڕاستەی کەرکوک بۆ ماوەی سێ رۆژ دادەخرێت لە رۆژی هەینی رێککەوتی 22ـی ئابی 2025.

هاوکات داواش لە شۆفێران دەکات کە رێگای جێگرەوە بەکاربهێنن بەپێی نەخشەی دیاریکراو وەک لە خوارەوە روونکراوەتەوە :

- ئاڕاستەی (سلێمانی-تاسڵوجە-کەرکوک) لە جیاتی سلێمانی بۆ کەرکوک.

-ئاڕاستەی( کەرکوک- سلێمانی) دەخرێتە سەر سایدی ئاڕاستەی (سلێمانی- کەرکوک).

لەچوارچێوەی سەردانەکەیدا بۆ پارێزگای سەلاحەدین و ئاگاداربوون لە بارودۆخی پارێزگاکە و دیداری لەگەڵ بەرپرسان و کەسایەتییە دیارەکانیدا، د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆمار، ئەمڕۆ چوارشەممە 20ی ئابی 2025، سەردانی زانکۆی تکریتی کرد و لەلایەن  مامۆستایان  و ستافی کارگێڕی زانکۆکەوە پێشوازی لێکرا، کە لە پێشەوەیاندا سەرۆکی زانکۆ دکتۆر وەعد رەئووف جبوری ئامادەبوو.

لەکۆبوونەوەیەکدا کە سەرۆکی زانکۆ و راگری کۆلێژەکانی ئامادەیبوون، سەرۆک کۆمار شانازیی خۆی دەربڕی کە لەنێو زانکۆی تکریتدایە، کە بە "باڵەخانەیەکی ئەکادیمیی گەورە" وەسفی کرد و بە منارەیەکی زانستیی دیار لە عێراق و ناوەندێکی ڕۆشنبیری و فیکری لە پارێزگای سەلاحەدیندا ناوی برد.

سەرۆک کۆمار رێز و پێزانینی بەرزی خۆی بۆ رۆڵی پەروەردەیی و نیشتمانی لە دروستکردنی هۆشیاری، پێگەیاندنی نەوەکان و بنیاتنانی مرۆڤدا دووپات کردەوە.

 جەختی لەوە کردەوە، کە پەیامی مامۆستایانی زانکۆ پەیامێکی باڵای نیشتمانییە و گرنگییەکەی لە هیچ بەرپرسیارێتییەکی سیاسی یان کارگێڕی لە دەوڵەتدا کەمتر نییە، ئاماژەی بەوەشکرد کە "ئەو عێراقەی خەونی پێوە دەبینین، لە زانکۆوە دەست پێدەکات و لەسەر دەستی ئێوە بونیاد دەنرێت.

سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەو بارودۆخە سەختە کرد کە بەسەر زانکۆکەدا هاتووە بەهۆی تیرۆرەوە، ئاوارەبوون، کەمیی پارەدارکردن و لاوازیی پشتیوانی. ستایشی خۆڕاگری و شکۆمەندیی زانکۆی تکریت و بەردەوامیی ستافە وانەبێژەکەی کرد لە جێبەجێکردنی پەیامەکەیاندا سەرەڕای ئاستەنگەکان.

 هەروەها سوپاس و پێزانینی قووڵی خۆی دەربڕی بۆ هەموو ئەوانەی لە میحرابی زانستدا وەستاون و باوەڕیان بەوە هەبووە کە عەقڵەکان تاکە ڕێگان بۆ بنیاتنانی نیشتمان.

سەرۆک ئاماژەی بە پێویستیی چەسپاندنی پایەکانی خوێندنی باڵا کرد، وەک یەکێک لە پایەکانی دەوڵەتی بەهێزی هاوچەرخ، ئەمەش لە رێگەی تەرخانکردنی رۆڵی زانکۆ نەک تەنها وەک دامەزراوەیەکی زانستی، بەڵکو وەک ناوەندێک بۆ بەرهەمهێنانی بیری رەخنەگرانە، پێشکەشکردنی چارەسەر و پڕکردنەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەت بەو پسپۆڕ و لێهاتووانەی کە پشتیان پێ دەبەسترێت لە چاکسازی و بنیاتناندا.

سەرۆک کۆمار، جەختی لە بەردەوامیی کارکردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان کردەوە بۆ پشتیوانیکردنی زانکۆکانی عێراق و لابردنی ئەو زوڵمەی کە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی کەرتی خوێندنی باڵا بووەتەوە، چ لە ڕووی داراییەوە یان یاسادانان یان سەقامگیریی وەزیفی.

سەرۆک کۆمار داوای لە مامۆستایان کرد، دڵسۆزی ئەم پەیامەبن و هاوبەشێکی راستەقینە بن لە پڕۆژەی هەستانەوەی نیشتمانیدا، ئەویش لە رێگەی پەرەپێدانی پڕۆگرامە زانستییەکان، پتەوکردنی توێژینەوەی ئەکادیمی، کرانەوە بەڕووی کۆمەڵگەی خۆجێی و بەشداریکردن لە چارەسەرکردنی کێشەکانیدا.

لەلایەن خۆیانەوە، مامۆستا ئامادەبووەکان سوپاس و پێزانینی خۆیان بۆ ئەو پێشنیار و بیرۆکانەی سەرۆک کۆمار خستنیەڕوو، دەربڕی و جەختیان لەوە کردەوە کە هەموو هەوڵێکی خۆیان دەخەنەگەڕ بۆ بەردەوامبوون لە بەرزکردنەوەی ئاستی خوێندن و پشتیوانیکردنی رەوتی زانستی و رۆشنبیری لە وڵاتدا.

هەروەها سەرۆکی زانکۆی تکریت، دکتۆر وەعد جبووری، قەڵغانی زانکۆی پێشکەش بە بەڕێز سەرۆک کۆمار کرد وەک ڕێزێک بۆ سەردانەکەی بەڕێزیان بۆ زانکۆکە.

ڤلادیمیر پۆتن، سەرۆکی روسیا، لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا، هەڵسەنگاندنی خۆی بۆ کۆبوونەوەکەی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە ئالاسکا خستەڕوو.

نووسینگەی رۆژنامەوانیی کرملین لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە: "لەکاتی پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەدا، سەرۆک پوتن هەڵسەنگاندنی خۆی بۆ لوتکەی روسیا-ئەمریکا کە لە شاری ئەنکۆرەیج بەڕێوەچوو، بۆ سەرۆک ئەردۆغان باسکرد. هەروەها، پوتن ستایشی یارمەتییەکانی تورکیای کرد لە بەڕێوەچوونی دانوستانەکانی نێوان وەفدەکانی روسیا و ئۆکراین لە ئیستانبوڵ."

لەلایەن خۆیەوە، سەرۆکایەتیی کۆماری تورکیاش پشتڕاستیکردەوە کە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەی نێوان ئەردۆغان و پوتن، سەرجەم پێشهاتەکانی جەنگی ئۆکراینی لەخۆگرتووە.