فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا رایدەگەیەنێت، لە هێرشێکی ئاسمانیدا لە باکووری رۆژئاوای سوریا سەرکردەیەکی باڵای رێکخراوی تیرۆرستی داعشیان کوشتووە.

لە راگەیەندراوێکدا، فەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریکا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، هێزەکانیان هێرشێکی ئاسمانییان لە باکووری رۆژئاوای سوریا ئەنجامداوە و لەو هێرشەدا کەسێک بە ناوی "عەلی حسێن عولێوی" کە سەرکردەیەکی باڵای داعشە کوژراوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو ئۆپەراسیۆنە بەشێکە لە هەوڵە بەردەوامەکانی ئەمریکا بۆ رێگریکردن و لەناوبردنی ئەو تیرۆرستانەی کە هەوڵی هێرشکردنەسەر هاووڵاتیانی ئەمریکی لە دەرەوە یان لە ناوخۆی وڵاتەکە دەدەن.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا جەختیشی لەوەشکردەوە، بەردەوام دەبن لە پاراستن و بەرگریکردن لە خاکی ئەمریکا و سەربازەکانیان، هەروەها هاوپەیمانان و هاوبەشەکانیان لە سەرتاسەری ناوچەکەدا.

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە سلێمانی سەردانی مامۆستا عەلى باپیر، سەرۆکی کۆمەڵی دادگەریی کوردستانی کرد.

لە کۆبوونەوەیەکدا کە شاڵاو کۆسرەت رەسوڵ و سالار لالە سەرحەد، لێپرسراوی بۆردی پەیوەندییە کوردستانییەکانی یەکێتی ئامادەیبوون، تاوتوێی دۆخی سیاسیی هەرێمی کوردستان و عیراق کرا و جەخت لە یەکخستنی هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان کرایەوە.

پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و کۆمەڵی دادگەریی کوردستان و گرنگیی دیالۆگ لە نێوان لایەنە سیاسییەکاندا، تەوەرێکی دیکەی گفتوگۆکان بوون.

رەنگە ئەم کارە بۆ هاندەرانی تۆپی پێ زیاتر لە خەونێک بچێت، بەڵام بۆ دوو گەنجی ئەمریکی بووەتە واقیع و کارێکی راستەقینە، کاتێک لە بەرانبەر سەیرکردنی سەرجەم یارییەکانی مۆندیالی2026دا، بڕی 50 هەزار دۆلاریان پێدەدرێت.

ئۆستن فرانکلین (29 ساڵ) و کیڤن ئەکۆتۆ (26 ساڵ) ئەرکەکەیان لە ناو ستۆدیۆیەکی شوشەیی کاتییەوە لە دڵی گۆڕەپانی بەناوبانگی "تایمز سکوێر" لە شاری نیویۆرک بەڕێوەدەبەن، کە ستۆدیۆکە لە سێ لاوە کراوەیە و لە رێگەی دوو شاشەی گەورەی 85 ئینچییەوە چاودێری یارییەکان دەکەن، لە کاتێکدا سەدان هاندەر لە دەوریان کۆدەبنەوە.

ئەم دوو گەنجە دوای سەرکەوتنیان لە پێشبڕکێیەکدا کە لەلایەن تۆڕی میدیایی "فۆکس" رێکخرابوو، لە نێوان هەزاران پێشکەشکاردا بۆ ئەم کارە دەستنیشانکران، ئامانج لەم کارەش زیاترکردنی کێبڕکێ و کارلێکی جەماوەرییە لەگەڵ روداوە وەرزشییەکەدا.

کیڤن ئەکۆتۆ، کە لە پێناو ئەم کارەدا دەستی لە کارەکەی پێشووی کێشاوەتەوە، سەبارەت بە ئەزمونەکەی دەڵێت: رەنگە هەندێک لە یارییەکان کەمێک بێزارکەر بن و جۆش و خرۆشیان تێدا نەبێت، بەڵام لە بەرانبەردا بێگومان یاریی تری وا هەن کە بە تەواوی شایەنی سەیرکردنن.

سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئەگەر ئێران باج لە گەروی هورمز وەربگرێت راستەوخۆ دانوستانەكان كتایی دێت.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە پۆستێكیدا لە سۆشیال تروس نوسویەتی، ئێران ئەمریكای ئاگاداركردووەتەوە كە پێچەوانەی راپۆرتە چەواشەكارییەكانی دەزگاكانی راگەیاندن، هیچ جۆرە باجێكی تر لەلایەن ئێرانەوە داوا نەكراوە و وەرنەگیراوە لەسەر ئەو كەشتیانەی بە گەروی هورمزدا تێپەڕدەبن.

سەرۆكی ئەمریكا ئاماژە بەوەش كراوە كە ئەگەر ئەم زانیارییانە ناڕاست دەركەون، ئەوا وتووێژەكان دەستبەجێ كۆتاییان دێت.

وتیشی، تا ئێستا، هیچ پارەیەك لەلایەن ئەمریكاوە نەدراوە بە ئێران و هەروەها  بەشێك لەو پارە بلۆكراوانەی ئێران كە بە تەواوی لەژێر كۆنتڕۆڵی ئەمریكادایە، دەدرێت بە جوتیار و ئاژەڵدارانی ئەمریكا بۆ كڕینی گەنمەشامی، گەنم، چەنیدن پێداویستی تر.

سەرۆكی ئەمریك جەتیكردەوە، ئێران بەپەلە پێویستی بە خۆراك هەیە، و ئەوانیش ئەم خۆراكە بەشێوەیەكی  تەنها لە ئەمریكاوە بۆیان دەكڕن و دەینێرین.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق رێکاری توندی یاسایی دژی دروستکردن و بەکارهێنانی فڕۆکە بێفڕۆکەوان راگەیاند.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق رێنمایی ئاڕاستەی سەرجەم دادگا تایبەتەکان کرد، کە بڕگەکان یاسای دژەتیرۆری ژمارە (13)ی ساڵی 2005 جێبەجێ بکەن بەسەر هەر کەسێکدا کە هەستێت بە دروستکردن، بەکارهێنان، یان هێشتنەوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) بۆ هەر مەبەستێک کە پێچەوانەی یاسا بێت 

ئەم هەنگاوە دادوەرییەی بەغداد وەک هەوڵێک دەبینرێت بۆ کۆنترۆڵکردنی چالاکییە سەربازییەکانی دەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەت و رێگریکردن لە تێوەگلانی زیاتری عیراق لە ململانێ هەرێمییەکاندا

بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم رایگەیاند، پشكێنەرانی ئاژانسەكە لە ماوەی داهاتوودا سەردانی پێگەكانی پیتاندنی یۆرانیۆمی ئێران دەكەن.

رافائیل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم، لە لێدوانێكی رۆژنامەنوسیدا لە وێستگەی ئەتۆمیی "فوكوشیما دایچی" لە ژاپۆن رایگەیاند، پشكنەرانی ئاژانسەكە سەردانی پێگەكانی پیتاندنی یۆرانیۆمی ئێران دەكەن، كە ئەمەش بڕگەیەكی سەرەكییە لە ڕێككەوتن و لێكتێگەیشتنەكانی تایبەت بە دۆسیەی ئەتۆمیی ئێران.
گرۆسی ئاماژەی بەوەشكرد، سەردانەكە ئەگەر سبەینێ بێت یاخود لە ماوەی 10 رۆژدا، هەر دەبێت رووبدات.
ئەم لێدوانە دوای ئەوەدێت، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئێران رەزامەندی نیشانداوە بە گەرانەوەی پشكنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم بۆ وڵاتەكەیان.

 

ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم بڕیاریدا، كەمترین موچەی خانەنشینیی كرێكارانی كەرتی تایبەت، نابێت لە 500 هەزار دینار كەمتربێت.

مەریوان بەگۆك عەزیز، بەڕێوەبەری گشتیی كار و دەستەبەری كۆمەڵایەتیی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بە كوردسات نیوزی راگەیاند، لە دوای پێشكەشكردنی ئەو راپۆرتەی كە لەلایەن وەزارەتی كاروباری كۆمەڵایەتی بە ئەنجومەنی وەزیران كرا بۆ زیادكردنی موچەی خانەنشینیی كرێكارانی كەرتی تایبەت بە كۆی دەنگ لە لایەن ئەنجومەنەكە پەسەندكرا، وتیشی بە پێی بریارەكە دەبێت موچەی خانەنشینی كرێكاری كەرتی تایبەت لە 500 هەزار كەمتر نەبێت.

بەپێی یاسای خانەنشینی و دەستەبەری كۆمەڵایەتی كە لە هەرێم كاری پێدەكرێت، تەمەنی خانەنشینیی پیاوان لە 20 ساڵی خزمەت و 60 ساڵ تەمەندا، بۆ ئافرەتانیش لە 20 ساڵی خزمەت و 55 ساڵ تەمەندا دیاریكراوە.

بەڕێوەبەری گشتیی كار و دەستەبەری كۆمەڵایەتیی وتیشی، زیاتر لە هەزار كەس موچەی خانەنشینیی كرێكاریی وەردەگرن و ژمارەی ئەو كرێكارانەیش كە دەستبەری كۆمەڵایەتییان بۆ كراوە گەیشتووەتە زیاتر لە 303 هەزار كەس.

 

رێكخراوی تەندروستی جیهانی رەتیدەكاتەوە هیچ حاڵەتێكی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە عیراق تۆمار كرابێت . 

دكتۆرە عەلیا جاسم محەمەد، لێپرسراوی تەندروستی گشتی لە نووسینگەی رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە عیراق، رایگەیاندووە ، ئەو هەواڵانەی باس لەوە دەكەن كە حاڵەتی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە عیراق تۆمار كرابێت دورن لە راستیەوە و لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی عیراق هەماهەنگییان هەیە و بە بەردەوامی بەدواداچوون بۆ ئەو نەخۆشییە گوازراوانە دەكەن و تا ئێستاش هیچ ئاماژەیەك نیە بۆ ئەوەی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە وڵاتەكەدا تۆماركرابێت . 

 ڤایرۆسی هانتا نەخۆشییەكی ڤایرۆسی دەگمەنە كە بەگشتی لە هەندێك جۆری قرتێنەرەكانی وەك "مشك و جرج" بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە و لە زۆربەی جۆرەكانیشدا بە ئاسانی لە نێوان مرۆڤەكاندا بڵاو نابێتەوە.

محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، ئەمڕۆ چوارشەممە جەختی کردەوە کە دەبێت ئاسایشی ناوچەکە لەلایەن وڵاتانی ناوچەکەوە دابین بکرێت.

قالیباف رایگەیاند: سیاسەتەکانی ئێمە لەسەر ئەو بنەمایەیە کە ئاسایشی ناوچەکە دەبێت لە رێگەی خودی وڵاتانی ناوچەکەوە مسۆگەر بکرێت، ئاماژەی بەوەش کرد: ئێمە ئامادەین بۆ هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە لەسەر بنەمای دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆ و رێزگرتن لە سەروەریی خاک.

ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: راگرتنی تەقە و کۆتاییهێنان بە جەنگ لە لوبنان، بۆ ئێمە هەمان ئەو گرنگییەی هەیە کە راگرتنی تەقە و کۆتاییهێنان بە جەنگ دژ بە ئێران هەیەتی.

لە هەرێمی كوردستان زیاتر لە دوو هەزار و 700 كەس بە تۆمەتی بەكارهێنان  و بازرگانیكردن بە ماددەی هۆشبەر راگیراون و لێكۆڵینەوەیان لەگەڵ دەكرێت.

دیندار زێباری رێكخەری راسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە هەرێمی كوردستان، لە چالاكییەكدا كە بە بۆنەی رۆژی جیهانی روبەروبونەوەی ماددەی هۆشبەر لە هەولێر رێكخرابوو رایگەیاند، لە هەرێمی كوردستان هیچ دەرفەتێك نییە بۆ دەربازبونی بەكارهێنەران و بازرگانانی ماددەی هۆشبەر لە لێكۆڵینەوە و سزا .

ئاشكراشیكرد، بەپێی ئامارەكان لە هەرێم نزیكەی دوو هەزار بەكارهێنەر و بازرگانی ماددەی هۆشبەر سزا دراون و لە گرتوخانەكاندان و زیاتر لە دوو هەزار و 700 كەسیش بە تۆمەتی بەكارهێنان و بازرگانیكردن بە ماددەی هۆشبەر راگیراون و لەلایەن دەزگا ئەمنییەكانەوە لێكۆڵینەوەیان لەگەڵ دەكرێت .

بەپێی راپرسییەك 50٪ی ئەمریكییەكان دژ بە شەڕی ئێرانن و 63٪یشیان متمانەیان بە سەركەوتنی ئەم رێككەوتنەكەی ئێستا نییە.

ئاژانسی هەواڵیی رۆیتەرز و كۆمپانیای ئیپسۆسی فەرەنسی بۆ راپرسی و لێكۆڵینەوە، راپرسییەكیان تایبەت بە شەڕی ئێران ئەنجامداوە و بەپێی ئەنجامی راپرسییەكە، 50٪ی ئەمریكییەكان دژ بە شەڕی ئێرانن و پێیانوایە شایەنی ئەو بودجە خەیاڵی و تێچووە زۆرە و ئەو زیانە گیانیە نەبووە، لەكاتێكدا تەنها 24٪ی ئەمریكییەكان بەرگرییان لە شەڕەكە كردووە، هاوكات 26٪یان هیچ ڕایەكیان دەرنەبڕیوە.

هەربەپێی راپرسییەكە، 63٪ی هاووڵاتیانی ئەمریكی پێیانوایە ئەو رێككەوتنەی نێوان ئەمریكا و ئێران ناتوانێت ئاشتی و سەقامگیرییەكی درێژخایەن بەرهەم بهێنێت. 

لەلایەكی ترەوە، 35٪ی بەشداربووانی توێژینەوەكە پێیان وایە پێگەی ئەمریكا بەرامبەر بە ئێران لاوازتر بووە بە بەراورد بە پێش شەڕەكە.

 

میدیای ئیسرائیل رایگەیاند، ئەمریكا دەستیكردووە بە كەمكردنەوەی ژمارەی فرۆكە و پشتیوانی لۆجستی خۆی لە فرۆكەخانەی بنگۆریۆنی ئیسرائیل.

كەناڵی ئای 24 نیوزی ئیسرائیل لە زاری دوو سەرچاوەی ئاگادارەوە بڵاویكردەوە، بە مەبەستی كەمكردنەوەی قەرەباڵغی فڕۆكەخانەكە و دابینكردنی شوێنی زیاتر بۆ فڕۆكەكان و زیادبوونی گەشتەكان لە وەرزی هاویندا، ئەمریكا فرۆكە و پشتیوانی لۆجستی لە فرۆكەخانەی بنگۆریۆنی ئیسرائیل كەمدەكاتەوە.

رۆژنامەی هارتسی ئیسرائیل بڵاویكردەوە، 75 فرۆكەی ئەمریكا لە فرۆكەخانەكەی ئیسرائیل و قەرەباڵغییان دروستكردووە و ئەمە زیان بە فرۆكەخانەكە دەگەیەنێت.

باسی لەوەشكردووە، بەپێی خەمڵاندنەكان، زیانی مانەوەی فرۆكەكانی ئەمریكا نزیكەی 190 ملیۆن دۆلارە و ئەگەر رەوشەكە تا كۆتایی ساڵ بەردەوام بێت بەشێك لە كۆمپانیاكانی فڕۆكەوانی ئیسرائیل ناچار دەبن بەشێك لە فڕۆكەكانیان بۆ ئەوروپا بگوازنەوە.

 

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ چوارشەممە، بە سەرپەرشتیی مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەت و بە ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیران، کۆبوونەوەی ئاسایی خۆی ئەنجام دەدات بۆ تاووتوێکردنی دوو دۆسیەی سەرەکی کە پەیوەستن بە سیستمی گومرگی و شایستەی دارایی کرێکاران.

لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەکەدا، پوختەی کۆنووسی هاوبەشی نێوان دەستەی گومرگی فیدراڵی و گومرگی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە جێبەجێکردنی سیستمی ئەلیکترۆنیی "ئەسیکۆدا" (ASYCUDA) تاووتوێ کرا، کە هەفتەی ڕابردوو لە بەغدا واژۆ کرابوو.

هاوکات لە بڕگەی دووەمدا، ئەنجومەنەکە پرسی چاکسازی لە بواری خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی کرێکاران و میکانیزمی دیاریکردنی کەمترین موچەی مانگانەی خانەنشینی بۆ کرێکارانی کەرتی تایبەت خستە بەرباس.

سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ، ڕۆژی چوارشەممە، رایگەیاند کە وەزارەتی داد لە وڵاتەکەی راسپاردووە بۆ لێکۆڵینەوەیەک، ئەمەش دوای ئەوەی بانگەشەی ئەوەی کرد کە کۆمپانیاکانی نەوت نرخی بەنزینیان دانەبەزاندووە بەو شێوەیەی کە لەگەڵ دابەزینی نرخی نەوتدا بگونجێت.

سەرۆکی ئەمریکا لە سەر سەکۆی "ترووس سۆشیاڵ" نووسیویەتی: کۆمپانیا گەورەکانی نەوت لە وێستگەکانی سووتەمەنیدا نرخەکان دانابەزێنن بەو شێوەیەی کە لەگەڵ دابەزینی توندی نرخی ئەو نەوتەدا بگونجێت کە دەیکڕن... منیش فەرمانم بە وەزارەتی داد کردووە دەستبەجێ لێکۆڵینەوە لەم بابەتەدا بکات.

ترەمپ دوێنێ سێشەممە رایگەیاندبوو کە ویلایەتە یەکگرتووەکان گەروی هورمز بە کراوەیی دەهێڵێتەوە و کۆتایی بە گەمارۆدانی دەریایی دەهێنێت.

 

ماركۆ روبیو، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا، لە لێدوانێكی نوێدا سەبارەت بە گرژییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆڵی ئێران، چەند پەیامێكی توند ئاراستەی تاران دەكات رایگەیاند، مەحاڵە كۆتایی بە شەڕ و ململانێكان لە ناوچەكەدا بهێنرێت، تا ئەو كاتەی گروپە چەكدارەكان ئێران بەردەوام بن لە هاوێشتنی مووشەك و درۆن لە خاكی عیراقەوە، یاخود بەشداری بكەن لە كارە تیرۆریستییەكاندا، هاوشێوەی ئەوەی حەماس و حزبوڵا ئەنجامیاندا.

لە بەشێكی تری قسەكانیدا، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا تیشكی خستە سەر پرسی ئاسایشی ئاوە نێودەوڵەتییەكان و رایگەیاند، هیچ وڵاتێك مافی ئەوەی نییە باج بەسەر ڕێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییەكاندا بسەپێنێت، ئەمەش وەك ئاماژەیەك بۆ گەروی هورمز.

لەكۆتاییدا، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا جەختی لەسەر سەروەری خاكی لوبنان كردەوە و رایگەیاند، داهاتووی لوبنان تەنها موڵكی گەلی لوبنانە، پێویستە ئەو داهاتووە لە رێگەی حكومەتە شەرعی و هەڵبژێردراوەكەی خۆیانەوە دیاری بكرێت.

 

كەنەكە نامەیەكی كراوە ئاڕاستەی ناتۆ دەكات و داوای پشتیوانیی پڕۆسەی ئاشتی دەكات و تێیدا نیگەرانیی خۆشی لە بەردەوامیی گۆشەگیریی سەر عەبدوڵا ئۆجەلان دەربڕیوە.

ئەنجوومەنی بەڕێوەبەریی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان-كەنەكە، پێش بەڕێوەچوونی لوتكەی رێكخراوی پەیمانی باكوری ئەتڵەسی-ناتۆ لە حەوت و هەشتی تەموز لە ئەنقەرە، لە نامەیەكی كراوەدا داوای لە وڵاتانی ئەندامی ئەو رێکخراوە كرد كار بۆ سەرخستنی پڕۆسەی ئاشتی لە باكوری كوردستان و توركیا بكەن.

كەنەكە لە نامەكەدا جەختی لەوە كردووەتەوە، چارەسەری دیموكراتیانەی پرسی كورد پەرە بە سەقامگیریی ناوچەكە دەدات و فشاری كۆچبەران بۆ سەر ئەوروپا كەم دەكاتەوە.

كەنەكە، نیگەرانیی خۆشی لە بەردەوامیی گۆشەگیریی سەر عەبدوڵا ئۆجەلان دەربڕیوە و رایگەیاندووە، ئەو رەوشە لەگەڵ پرۆسەی ئاشتیدا ناگونجێت.

داواشیكرد، چاودێری پرۆسەی دیالۆگ بكرێت و چوارچێوەیەكی یاسایی بۆ ناساندنی مافەكانی گەلی كورد دابنرێت تاكو سەقامگیرییەكی هەمیشەیی دەست بەسەر ناوچەكەدا بگرێت.