عەبدولحسێن موسەوی، وەزیری تەندروستیی عیراق رایگەیاند، وەزارەتەکەیان ژمارەیەک رێکاری پێشوەختەی گرتووەتەبەر بەمەبەستی دابینکردنی ئاسایشی تەندروستی لە کاتی سەردانی یادی عاشورادا و رووبەڕووبوونەوەی هەر رەوشێکی نەخوازراوی تەندروستی. 

وەزیری تەندروستی ئاماژەی بەوە کرد، کە ئامادەکارییەکانی وەزارەت بۆ بۆنە ساڵانەییەکان شتێکی نوێ نییە، بەڵام ئەوان هەمیشە هەوڵدەدەن لە رێگەی ئەم بەدواداچوونانەوە خزمەتگوزاری نوێتر و دەستکەوتی زیاتر پێشکەش بکەن.

 موسەوی روداوەکەی بە گردبوونەوەیەکی جەماوەریی گەورە لە پارێزگای کەربەلای پیرۆز وەسف کرد، کە پێویستی بە پلانێکی تەندروستیی تایبەت هەیە، جەختیشی لەوە کردەوە کە رۆڵی وەزارەتی تەندروستی کاریگەر دەبێت لە رێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە گواستراوەکان و دابینکردنی مەفرەزە پزیشکییە پێویستەکان بۆ وەڵامدانەوەی هەر کێشەیەکی تەندروستی کە لەم ماوەیەدا بێتە پێشەوە.

کەشناسی هەرێم رایگەیاند، پلەکانی گەرما زیاتر بەرز دەبنەوە  و ئاسمان ساماڵ دەبێت، لەناوچە شاخاوییەکانیش  نیمچە هەور و ئەگەری کەمێک خۆڵبارین هەیە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم، پێشبینی 48 سەعاتی داهاتوی بڵاوکردەوە بە گوێرەی پێشبینییەکان، پلەکانی گەرما بەرزدەبنەوە و زۆربەی ناوچەکانیش نزیک دەبن لە 40 پلەی سیلیزی

لەبارەی کەشی سبەینێشەوە، کەشانسی دەڵێت؛ پلەکانی گەرما بەرز دەبن و نزیک دەبن ل ەتۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر: 39 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 37 پلەی سیلیزی

دهۆک: 38 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە: 39 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 38 پلەی سیلیزی

زاخۆ: : 40 پلەی سیلیزی

پیرمام: 36 پلەی سیلیزی

ئاکرێ : 39 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران : 29 پلەی سیلیزی

دوو بوومەلەرزەی بەهێز بە گوڕی 7.2 و 7.5 پلە ڤەنزوێلایان هەژاند، زیانی گەورەیان بە ژێرخان و باڵەخانەكانی كاراكاس گەیاند و بوونە هۆی گیانلەدەستدانی چەندین كەس. 

دێلسی رۆدریگێزی سەرۆکی ڤێنێزوێلا بەوەکالەت، رایگەیاند زانیارییەکان ئاماژە بە گیانلەدەستدانی لانی کەم 32 کەس و برینداربوونی زیاتر لە 700 کەسی دیکە دەکەن .

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد، هێشتا ئاماری وردی ویلایەتی "لا گوایرا"یان بەدەست نەگەیشتووە، کە زیانلێکەوتووترین ناوچە دادەنرێت و پێشبینی دەکرێت ژمارەی قوربانییەکان بەرزتر بێتەوە.

حكومەت باری نائاسایی راگەیاند و فڕۆكەخانەو خوێندنگەكانی داخست، دەستەی روپێوی جیۆلۆجی ئەمریكاش پێشبینی دەكات ژمارەی قوربانیان بۆ 100 هەزار كەس بەرزببێتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، کە وڵاتەکەی توانیویەتی شتێک بەدەستبهێنێت کە هیچ سەرۆکێکی دیکەی پێشووی ئەمریکا نەیتوانیوە ئەنجامی بدات، جەختیشی کردەوە کە ئێران هەرگیز نابێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی. 

ترەمپ ئاشکرای کرد کە هەفتەی رابردوو رێککەوتنێکی مێژووییان بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان لەگەڵ ئێران و کردنەوەی تەواوەتیی گەروی هورمز ئیمزاکردووە، ئاماژەی بەوەش کرد کە بۆ یەکەمجار لە ماوەی سێ هەزار ساڵدا، ناوچەکە لە لێواری گەیشتن بە ئاشتییەکی راستەقینەدایە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

سەبارەت بە ڕەنگدانەوە ئابوورییەکانی ئەم هەنگاوە، سەرۆکی ئەمریکا رونی کردەوە کە لە دوای ئیمزاکردنی ڕێککەوتنەکە، بازاڕی بۆرسە و حیسابەکانی خانەنشینی بەرزبوونەوەی بەخۆیانەوە بینیوە و لە بەرانبەریشدا نرخی نەوت بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە.

هێزی دەریایی سەر بە سوپای پاسدارانی ئێران هۆشدارییەکی توند و بەپەلە ئاڕاستەی سەرجەم ئەو کەشتیانە دەکات، کە بە گەروی هورمزدا تێپەڕدەبن و دەڵێت؛ تەنها لەو رێگەیەوە رێگە پێدراوە، کە ئێران دیاری کردوە.

هێزی دەریایی سوپای پاسداران،رایگەیاندوە، ئەو رێڕەوەی لەلایەن هەندێک لایەنەوە بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ ئێران بۆ تێپەڕبوون دیاریکراوە، بە هیچ شێوەیەک قبووڵکراو نییە و مەترسیدارە.

هەروەها جەختیکردوەتەوە، کە گەشتکردنی کەشتییەکان لە دەرەوەی ئەو رێڕەوانەی کە ئەوان دیارییان کردووە، کارێکی قەدەغە و پڕ لە سەرکێشییە و هۆشداری دەدەن لە هەر تێپەڕبوونێکی لەو شێوەیە.

هاوکات ئاماژەی بەوەش کردووە، ئەنجامدانی هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانیان لە رێگەی «کەناڵی 16»ـەوە بۆ تێپەڕبوون بە ناو گەروی هورمزدا  ناچاری و پێویستە و لە ئەگەری سەرپێچیکردنی هەر لایەنێکدا، رێکاری توندی یاسایی و سەربازی لە دژی دەگرنەبەر.

ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، لە کاردانەوەی بەرانبەر بە لێدوانەکانی مارک روتە، سکرتێری گشتیی ناتۆ، داوای لێپرسینەوەی لەو وڵاتانە کرد کە هاوکاری ئەمریکایان کردووە لە هێرشەکاندا. 

بەقایی رایگەیاند ئەو وڵاتانەی هاوکری ئەمریکایان کردوە بەهۆی پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان و "بەشداریکردن لە کردەوەی دەستدرێژیکارانە دژی گەلی ئێران" دەبێت بەرپرسیارێتی هەڵبگرن.

ئەم کاردانەوەیەی ئێران دوای ئەوە هات، کە مارک روتە، سکرتێری گشتیی ناتۆ، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز ئاشکرای کرد، کە لە کاتی ئۆپراسیۆنی ئەمریکا  و ئیسرائیل بۆسەر ئێران، فڕۆکە ئەمریکییەکان لە فڕۆکەخانەکانی ئیتالیا و رۆمانیاوە بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست فڕیون.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران قسەکانی سکرتێری گشتی ناتۆی وەک "دانپێدانانێکی ئاشکرا و شەرمەزارکەر بە هاوکاری چالاکانەی ناتۆ لە شەڕێکی نایاساییدا" دژی وڵاتێکی سەربەخۆی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان وەسف کرد.

بەقایی بە شێوەیەکی راستەوخۆ ئیتاڵیا  و رۆمانیای تۆمەتبار کرد بە بەشداریکردن لە تاوانەکانی جەنگ دژی ئێران و ئاماژەی بەوە کرد، کە ئیتاڵیا و رۆمانیا، لەگەڵ هەر وڵاتێکی تری ئەوروپی کە هاوکاری ئەمریکا و ئیسرائیلیان کردووە، دەبێت بۆ گەلانی خۆیان و جیهان ڕوون بکەنەوە بۆچی بەشدار بوون لەم دەستدرێژییەدا.

لە بەرانبەردا، وەزارەتی دەرەوەی ئیتالیا دوای لێدوانەکانی سکرتێری گشتیی ناتۆ رونکردنەوەی دا و رایگەیاند کە ئەوان تەنها رێگەیان بە فڕۆکە لۆجستی و پشتیوانییەکان داوە کە بەشدارییان لە چالاکییە هێرشبەرییەکاندا نەکردووە.

ئەنجومەنی وەزیرانی کۆبووەوە و لە کۆبوونەوەکەدا، پشتیوانیی خۆی بۆ کۆنووسی هاوبەشی نێوان دەستەی گومرگی فیدراڵ و هەرێم دەربڕی کە تایبەتە بە یەکخستن و بەئەلکترۆنیکردنی رێکارە گومرگییەکان لە رێگەی جێبەجێکردنی سیستمی ئەسیکۆدا. 

ئەنجومەنی وەزیران ئاماژەی بەوە دا، کە ئەم هەنگاوە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی رۆتین، زیادکردنی داهاتی گشتی و رێکخستنەوەی پەیوەندییە دەستوورییەکانی نێوان هەردوولا، بۆ ئەم مەبەستەش بڕیارە هەفتەی داهاتوو شاندێکی باڵا سەردانی بەغدا بکات بۆ وەرگرتنی پەسەندکردنی کۆتایی لە ئەنجومەنی وەزاریی بۆ ئابووری.

دەقی راگەیەندراوەکەی ئەجومەنی وەزیرانی هەرێم

ئەمڕۆ چوارشەممە 24ی حوزەیرانی 2026، بە سەرپەرشتیی سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی و بە ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی،جێگری سەرۆک وەزیران، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە.

لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەکەدا، پوختەی کۆنووسی هاوبەشی نێوان دەستەی گومرگی فیدراڵ و گومرگی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە جێبەجێکردنی سیستەمی ئەسیکۆدا خرایە ڕوو، کە لە ڕۆژی 2026/6/18 لە بەغدا واژۆ کرا.

لەمبارەیەوە لیژنەی تەکنیکیی حکومەتی هەرێمی کوردستان وردەکاریی کۆنووسی کۆبوونەوەی هاوبەش و لەیەکترگەیشتنی سەرەتایی نێوان حکومەتی فیدڕاڵ و هەرێم بۆ ئەنجومەن خستەڕوو.

ئەنجومەنی وەزیران، بە بایەخەوە لە لەیەکتێگەیشتنی هاوبەشی نێوان هەردوو لا دەڕوانێت کە ئامانجی یەکخستنی ڕێکارە گومرگییەکان لە سەرتاسەری عێراق و بەئەلکترۆنیکردنی ڕێکارە گومرگییەکان و پەرەپێدانی ڕوونی و شەفافیەتە لە داهاتی سنوورە گومرگییەکان، کە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی زیادکردنی داهاتی گشتی و کەمکردنەوەی ڕووتین و برەودان بە جوڵەی بازرگانی لە دەروازە سنوورییەکان، بۆیە حکومەتی هەرێمی کوردستان هەمیشە پشتیوانیی ئەم هەنگاوانە بووە و برەوی پێداوە.

ئەنجومەنی وەزیران، وێڕای پشتیوانی لە کۆنووسی کۆبوونەوەی هاوبەشی هەردوو دەستەی گومرگی فیدڕاڵ و هەرێم، لە هەمان کاتدا وەزارەتەکانی ( دارایی و ئابووری، بازرگانی و پیشەسازی، ناوخۆ، پلاندانان، کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، تەندروستی ) و دەستەی وەبەرهێنان و فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاری ڕاسپارد بۆ هاوئاهەنگیکردن لەگەڵ هاوتاکانیان لە حکومەتی فیدراڵ بۆ ئامادەسازیی پەسەندکردنی کۆتایی لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزاریی بۆ ئابووری کە بڕیارە حەفتەی داهاتوو ، شاندێکی باڵای هەرێمی کوردستان بۆ ئەم مەبەستە سەردانی بەغدا بکات.

هەر لەمبارەیەوە ئەنجومەنی وەزیران، داوا لە حکومەتی فیدڕاڵ دەکات لە نزیکترین دەرفەتدا، کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزاریی بۆ ئابووری ساز بکرێت بە مەبەستی پەسەندکردنی کۆتایی و جێبەجێکردنی ڕێکەوتنەکان کە ڕۆڵی بەرچاوی دەبێت لە زیادکردنی داهاتی گشتی و بەکارهێنانەوەی لە خزمەتی گشتی هاووڵاتییان و هەروەها ڕێکخستنەوەی پەیوەندیی دەستووری و قانونی نێوان دامەزراوە فیدڕاڵیيەکان و هەرێم لە چوارچێوەی دەستووردا .

لە بڕگەی دووەمدا ، ئەنجومەنی وەزیران گفتوگۆی لەبارەی بابەتی خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی کرێکاران كرد.

سەرەتا وەزیری کار وکاروباری کۆمەڵایەتی ڕاپۆرتێکی پوختی خستەڕوو سەبارەت بە چاکسازییەکانی بواری خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی کرێکاران، بە تایبەتی بە دیجيتاڵکردنی ڕێکارەکان لە بەڕێوەبەرایەتییەکانی دەستەبەری کۆمەڵایەتی و چالاککردنی سندوقی دەستەبەری کۆمەڵایەتی و گلدانەوەی لێبڕینی خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی کرێکاران و بەشداریی داراییی خاوەنکار لەم سندوقە و چالاکردنی نووسینگەکانی بەکارخستن و ڕەخساندنی دەرفەتی کار بۆ گەنجان، سەرەڕای سازدانی خولەکانی ڕاهێنان و فێرکردنی پیشەکان، کە ئەم ڕێکارانەش وای کردووە کە ژمارەی ئەو پڕۆژانەی دەستبەر کراون، بگاتە نزیکەی 64 هەزار پڕۆژە، و سەرەڕای زیادبوونی ژمارەی کرێکارانی دەستەبەرکراو بە شێوازێکی بەرچاو، کە ئێستا ژمارەیان گەیشتووەتە نزیکەی 320 هەزار کرێکار، ئەوەی ئەم ڕێکارانە بووەتە هۆی هاندانی گەنجان بۆ پڕکردنەوەی دەرفەتەکانی کارکردن لە کەرتی تایبەت و دابینکردنی مافی خانەنشینی و وەرگرتنی پاداشتی کۆتایی خزمەت بۆیان دوای گەیشتنیان بە تەمەنی خانەنشینی بەگوێرەی یاسا بەرکارەکان، لە دوا بڕگەی ڕاپۆرتەکەیدا، وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی، پێشنیاری دیاریکردنی کەمترین مووچەی مانگانەی خانەنشینی کرێکارانی کەرتی تایبەت کرد بە بڕی پێنجسەد هەزار دینار.

سەرەتا سەرۆک و جێگری سەرۆک وەزیران بە ناوی ئەنجومەنی وەزیرانەوە، دەستخۆشییان لە وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی کرد کە لە چەند ساڵی ڕابردوودا، وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی، لە چوارچێوەی بەرنامەی کاری حکومەتدا، بە هاوکاریی نووسینگەی سەرۆک و جێگری سەرۆک وەزیران، کار و پڕۆژە و چالاکیی گرنگیان ئەنجامداوە لەم بوارەدا.

ئەنجومەنی وەزیران بە بایەخەوە، هەڵسەنگاندنی بۆ ئەو هەنگاو و ڕێکارانە كرد کە بوونەتە هۆی برەودان بە بەکارخستن لە دەرفەتەکانی کارکردن لە کەرتی تایبەت و هەوڵدان بۆ یەکسانکردنی مافەکانی خانەنشینی و دەستەبەر لە هەردوو کەرتی تایبەت و گشتی و پاراستنی مافی کرێکاران و چالاککردنی سندوقی خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتی.

لە دوای گفتوگۆ و ڕاگۆڕینەوە، ئەنجومەنی وەزیران بە کۆی دەنگ، پێشنیاری وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی پەسەند کرد بۆ دیاریکردنی کەمترین مووچەی مانگانەی خانەنشینی کرێکارانی کەرتی تایبەت بە بڕی پێنجسەد هەزار دینار.

 

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، پێش هێرشکردنە سەر ئێران دۆناڵد ترەمپی لە هێرشەکە ئاگادارکردوەتەوە و ئەویش زۆری بەدڵ بووە،  بەڵام بۆ ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنەکە داوای مۆڵەتی لێنەکردووە.

ناتانیاهۆ جەختیکردەوە، هێرشەکانیان بۆسەر ئێران رێگربوە لەوەی تاران ببێت بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و دەڵێت؛ کاتێک چوومە لای دۆناڵد ترەمپ و پلانەکەم پێشکەش کرد، پێی وتوە بەرەو ئێران دەڕۆن، چاوەڕێی ئەوە ناکات دوژمنان کە بە ئاشکرا باسی لەناوبردنی ئیسرائیل دەکەن لێیان بدەن.

 سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل جەختیکردوەتەوە، تەنها پلانەکەی بە سەرۆکی ئەمریکا وتوە و داوای لێنەکردوە مۆڵەتی پێبدات.

ناتانیاهۆ وتوشیەتی؛ دوای ئاشکراکردنی پلانەکەی بۆ دۆناڵد ترەمپ، خۆشبەختانە بە دڵی بوە و ئەویش بەشدارییەکی گرنگی کرد لە هێرشکردنە سەر ئێران.

عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق  رایگەیاند، پەیوەندی نێوان عیراق و ئەمریکا لە پەیوەندی سەربازییەوە دەگۆڕێت بۆ هاوبەشی ئابووری و روبەروبونەوەی بەرەنگاربونەوەی گەندەڵی لە کاری پێشینەی ئەوە.

ئەمڕۆ چوارشەممە، عەلی فالح زەیدی سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند، پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا لە پەیوەندی سەربازییەوە دەگۆڕێت بۆ هاوبەشی ئابووری و لە بارەی چەکدانانی گروپە چەکدارەکانی عیراقیشەوە، جەختیکردوەتەوە، زۆربەی کوتلەکان لە ئێستاوە دەستیانکردووە بە رادەستکردنی چەکەکانیان بە دەوڵەت.

عەلی زەیدی دوپاتیکردوەتەوە، دوای کشانەوەی سەرجەم هێزەکانی ئەمەریکا، هیچ پاساو و پێویستییەک بۆ هیچ گروپێکی چەکدار لە عیراقدا نابێت و چەک دەبێت تەنها لە دەستی دەوڵەتدا بێت.

سەرۆک وەزیرانە نوێیەکەی عیراق جەختیکردوەتەوە، کاری لە پێشیینەی ئەو بەرەنگاربونەوەی گەندەڵییە و بۆ ئەو مەبەستەش تەواوی هەوڵەکانی دەخاتەگەڕ. 

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، دەیانەوێت بڕی بەرهەمهێنانی نەوت زیاد بکەن و داوایان لە  رێکخراوی ئۆپێک ئەوەیە بەرهەمهێنانی نەوتیان بەگوێرەی توانا نەوتییەکانی عیراق و قەبارەی دانیشتوان زیاد بکات.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە نوێترین لێدواندا ھەڵوێستی وڵاتەکەی سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمی ئێران، ئاسایشی کەنداو و پەرەسەندنەکانی لوبنان راگەیاند و جەختی لەوە کردەوە، واشنتن پابەندە بە پاراستنی سەقامگیری ناوچەکە.

مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتن هیچ هەنگاوێک نانێت ئاسایشی وڵاتانی کەنداوە بکەوێتە مەترسییەوە، ئاماژەی بەوەش کرد، پێویستە گەروی هورمز بە کراوەیی و بەبێ سەپاندنی باج بمێنێتەوە، هۆشداریشی دا کە ئەگەر تاران پابەندی رێککەوتنەکە نەبێت، ئەوا چەندین بژاردەی جۆراوجۆریان لەبەردەستدایە بۆ سزادانی.

هاوکات سوپاسی پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی کرد و هیوای خواست ئێران پابەندی بەڵێنەکانی بێت، ئاشکراشیکرد، بڕیارە لە 30ـی ئەم مانگەدا، گفتوگۆیەکی تەکنیکی نوێ لە نێوان ئەمریکا و ئێران لە وڵاتی سویسرا دەستپێبکاتەوە، کە تایبەت دەبێت بە دۆسیەی ئەتۆمی و سزا ئابورییەکانی سەر ئێران.

لەسەر ئاستی ناوخۆیی لوبنانیش، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، هێرشە موشەکییەکانی حزبوڵا بوونەتە هۆی ئەوەی سوپای ئیسرائیل بچێتە ناوچەکانی باشوری لوبنانەوە، وتیشی: "دەمانەوێت لوبنان بە تەواوی کۆنتڕۆڵی خاکەکەی خۆی بکات، کاریش بۆ بونیادنانەوەی تواناکانی سوپای لوبنان دەکەین."

لە کۆتایی لێدوانەکانیدا، مارکۆ رۆبیۆ هیوای خواست کە گفتوگۆ و دانوستانەکانی ئێستای نێوان لوبنان و ئیسرائیل بگەنە ئەنجامێکی ئەرێنی.

لێپرسراوانی بەشێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی فەڕەنسا هۆشداری دەدەنە گەشتیاران، کە پیاسەکردن بە جلی نیمچە روتەوە لە شەقامە گشتییەکان و شوێنە مێژوییەکاندا قەدەغەیە و سەرپێچیکاران روبەڕووی سزای دارایی تا 150 یۆرۆ دەبنەوە.

بە گوێرەی میدیاکانی فەرەنسا، بریاریسزای دارایی بۆ ئەو کەسانە دەرکراوە کە بە جلی نەگونجاوەوە لە شوێنە گشتییەکان دەسوڕێنەوە و  بڕیارەکە زیاتر ئەو کەسانە دەگرێتەوە، کە دوای جێهێشتنی کەنار دەریاکان، بەبێ پۆشینی جلوبەرگی گونجاو  لە ناوەندی شارەکاندا هاتوچۆ دەکەن.

 هەرچەندە لە فەرەنسا یاسایەکی گشتی بۆ قەدەغەکردنی ئەم کارە نییە، بەڵام ئەنجومەنی خۆجێیی زۆرێک لە شارە کەناراوییەکان بەپێی تایبەتمەندی ناوچەکانیان یاسای تایبەتیان دەرکردووە و سزای داراییان بۆ ئەو کەسانە داناوە، کە سەرپێچی دەکەن.

شاری ناربۆن لە باشوری فەرەنسا یەکێکە لەو شوێنانەی، کە ئەم قەدەغەکارییە جێبەجێ دەکات؛ بەرپرسانی شارەکە رایانگەیانووە؛ کە ئامانجیان لەم رێکارە پاراستنی ئارامی گشتی، رێزگرتن لە ژینگەی ژیان و هێشتنەوەی سەرنجڕاکێشیی ناوەندی شارەکەیە لە وەرزی هاویندا.

لێپرسراوانی شارەکە پێیان وایە، ئەو پۆشاکەی بۆ کەنار دەریا گونجاوە، دروست نییە  بۆ چونە ناو شەقامە گشتییەکان گونجاو نییە.

پۆلیسی ناوچەکە بەرپرسە لە جێبەجێکردنی یاساکە و غەرامەکردنی سەرپێچیکاران و هاوکات شاری کەناراوی دووڤیلیش، کە پێشتر سزای 17 یۆرۆی بۆ ئەم بابەتە دیاری کردبوو، سزاکەی توند ترکردوە و سزاکەی کردوە بە 150 یۆرۆ و بەرپرسانی شارەکە  داوا لە گەشتیاران دەکەن لە بەرانبەر ئەم رەفتارەدا کە ساڵانە لە زیادبووندایە، کەمێک زیاتر پابەندی ئادابی گشتی بن.

دوای ئەوە دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا وەک پێویست هاوکاری ئەمریک انەبوون لە جەنگی ئێراندا و چەندین جار یەکێتی ئەوروپای بە پڵنگێکی کارتۆنی وەسف کرد، سکرتێری گشتی ناتۆ دەڵێت؛ یەکێتی ئەوروپا سەکۆیەکە بۆ نیشاندانی دەسەڵاتی ئەمریکا.

مارک روت، سکرتێری گشتی ناتۆ بە فۆکس نیوزی راگەیاند، 500 فڕۆکەی ئەمریکی لە بنکە ئەمریکییەکانەوە لە ئیتاڵیا فڕیون بۆ پاڵپشتیکردنی ئۆپراسیۆنی توڕەیی داستان ئامێز، کە ئەمەش زۆر گرنگ بوو بۆ ئۆپراسیۆنەکە.

دوا بە دوای لێدوانەکانی سکرتێری گشتی ناتۆ، ئیتاڵیا وەڵامی داوەتەوە و قسەکانی رەتکردەوە و رایگەیاند، تەنیا رێگەیان بە گەشتە تەکنیکی و لۆجستیکییەکان داوە و مۆڵەتی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی دەرنەکردووە.

سکرتێری گشتی ناتۆ، لە وەڵامی رەخنەکانی دۆناڵد ترەمپ لە هاوپەیمانانی ناتۆ، کە پشتگیریان لە ئەمریکا نەکردوە لە جەنگەکەدا، دەڵێت؛  شتی وا نییە و یەکێتی ئەورپا لە راستیدا وەک سەکۆیەکە بۆ نیشاندانی دەسەڵاتی ئەمریکا.

 لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی هاوبەشدا لەگەڵ شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان، مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، بەرنامەی موشەکی ئێران بەشێک نەبووە لە رێککەوتنی ئەم دواییە و لە داهاتووشدا نابێتە بابەتی دانوستان.

سەرۆک کۆماری ئێران بە ئاماژەدان بە رۆڵی بەرگریی و توانای وڵاتەکەی رایگەیاند، ئەگەرئ ەوان موشەکەکایان نەبوایە، کە بۆ بەرگریی رەوای خۆیان بەکاری دەهێنن،  ئێستا ئەمریکا و ئیسرائیل ئیسرائیل ئێرانیان وێران کردبوو، وەک چۆن غەززەیان وێران کرد و هیچ رەحمێکیان بە گەنجان و پیرەکان نەکرد.

مەسعود پزیشیکان ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوەی بەسەر غەززە هات، دەرخەری ئەوە بوو، کە مافی مرۆڤ جگە لە درۆیەکی گەورە هیچی تر نییە.

ئەم لێدوانانەی سەرۆک کۆماری ئێڕان لە کاتێکدایە، سنوردارکردنی توانا موشەکییەکانی ئێران نیگەرانییەکی گەورەی ئیسرائیلە و یەکێک بوو لەو ئامانجانەی، کە بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپ لە سەرەتای جەنگدا دایاننابوو، بەڵام  تا ئێستا تاران رەتیدەکاتەوە دەستبەرداری توانا موشەکییەکانی ببێت.

عەلی مەدەنی زادەی وەزیری ئابوری ئێران رایگەیاند، لە جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل بەرانبەر بە وڵاتەکەی توانیویانە سەرکەوتووبن و شەقامیش شان بەشانی حکومەت هۆکاربون بۆ سەرکەوتنیان.

وەزیری ئابوری ئێران رایگەیاند  دوای ئەو جەنگەی بەرانبەر بە وڵاتەکەی کرا، توانیان سەرکەوتوبن، متمانەی نەتەوەیی و سەرمایەی کۆمەڵایەتی و شانازی نەتەوەیی لە نێو خەڵکدا دروست بووە.

ناوبراو ئەوەشیخستوەتەڕوو، راستە جەنگی مەیدانی کۆتایی هاتووە، بەڵام جەنگی ئابوری دەستیپێکردوە و ئێستا دەبێت تاران بچێتە ناو شەڕی ئابوری جیهانەوە.

هەناردەی نەوت لەڕێی بۆری نەوتی هەرێمی كوردستانەوە بۆ بەندەری جیهانی توركی زیادی كردووە.

سەرچاوەیەكی تایبەت لە كۆمپانیای سۆمۆوە، بە كوردسات نیوزی راگەیاند، كۆی نەوتی هەناردەكراوی كەركوك و هەرێمی كوردستان لە ئەمڕۆدا دەگاتە نزیكەی 230 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا.

سەرچاوەكە ئەوەشی خستەڕوو، لەئێستادا بەراورد بە چەند رۆژی رابردوو، بڕی هەناردەكراوی نەوتی كێڵگەكانی هەرێم بۆ بەندەری جەیهانی توركی نزیكەی 25 بۆ 30 هەزار بەرمیل زیادی كردووە.

بەپێی سەرچاوەكە، ئەو بڕە نەوتەی لەئێستادا لە كێڵگەكانی هەرێمەوە هەناردە دەكرێت، گەیشتووەتە 40 بۆ 45 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێكدا.

لەبارەی نۆژەنكردنەوەی بۆریی نەوتی كەركوك-توركیا، ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەکرد، وەزارەتی نەوتی عیراق لە هەوڵی نۆژەنكردنەوەی بۆریی نەوتی كەركوك-توركیایە كە بە هێڵی 46 ناسراوە و ئەوەشی خستەڕوو، کە بۆریی نەوتی كەركوك-بانیاسیش لەنێوان عیراق و سوریا، هێشتا كاری تێدا نەكراوە، هەرچەندە بۆرییەكە لە سنووری عیراقدا هیچ كێشەیەكی نییە.