لێکۆڵینەوەیەکی نوێ دەریدەخات کە ئەو کەسانەی لە کاتژمێرە درەنگەکانی شەودا مۆبایل بەکاردەهێنن، زۆرجار باری دەروونییان ناسەقامگیرە.

لێکۆڵینەوەکە، کە لە گۆڤاری "ساینتێفیک ریپۆرتس" بڵاوکراوەتەوە و داتای بەکارهێنانی 310 کەسی پێگەیشتووی بۆ پلاتفۆرمی "ئێکس" شیکردووەتەوە، نیشانیداوە کە ئەو کەسانەی لە نێوان کاتژمێر 11ی شەو و 5ی بەیانیدا پۆست دەکەن یان چالاکن لە پلاتفۆرمەکەدا، ناسەقامگیریی دەروونییان تێدا بەدی کراوە، بە بەراورد بەو کەسانەی لە رۆژدا پلاتفۆرمەکە بەکاردەهێنن.

دانیال جۆنسۆن لە زانکۆی "بریستۆڵ"ی بەریتانی، کە لێکۆڵینەوەکەی لەگەڵ توێژەرانی دیکەی هەمان زانکۆ ئەنجامداوە، رایگەیاند: "ئەم ئەنجامانە گومان دەخەنە سەر ئەو سەرقاڵییە سیاسییەی کە هەوڵدەدات کاتی بەکارهێنانی شاشە کەم بکاتەوە، و لە تێگەیشتن لە کاریگەریی سۆشیال میدیا لەسەر تەندروستی دەروونی نزیکمان دەکاتەوە."

جۆنسۆن لە وتارێکدا کە لە پلاتفۆرمی "زە کۆنڤێرسەیشن" بڵاوکراوەتەوە، رونیکردەوە کە کێشەی لێکۆڵینەوەکانی پێشوو ئەوەیە کە تەنها سەرنجیان لەسەر ماوەی بەکارهێنان بووە، ئاماژەی بەوەشدا کە رەفتاری بەکارهێنەر و ئەو پلاتفۆرمەی کە بەکاریدەهێنێت دوو هۆکاری گرنگن بۆ دیاریکردنی ئەنجامەکان.

جۆنسۆن و هاوکارانی پشتیان بە "پێوەری خۆشگوزەرانی دەروونی" بەستووە، کە لە 14 خاڵ پێکدێت و بۆ پێوانەکردنی هەست و کارکردنی کەسەکە بەکاردێت.

توێژەران بۆیان دەرکەوتووە کە کاتی پۆستکردن لە "تویتەر" پەیوەندی بە خۆشگوزەرانی دەروونییەوە هەیە، هەروەها بۆیان دەرکەوتووە کە خۆشگوزەرانیی دەروونی لەو کەسانەی کە شەوانە چالاکن کەمترە، بە بەراورد بەوانەی کە لە کاتژمێرەکانی رۆژدا پۆست دەکەن.

لێکۆڵینەوەکە ئەوەشی نیشاندا کە پەیوەندیی نێوان کاتی پۆستکردن و نیشانەکانی دڵەڕاوکێ و خەمۆکی بەهێزتر بووە، بە تایبەتی لە بەشداربووانی بەتەمەنتردا.

 

ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین، رایگەیاند، رۆژی جومعە لە واشنتۆن لەگەڵ ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، کۆدەبێتەوە و پێکەوە تاوتوێی تواناکانی ئۆکراین لە بواری بەرگریی ئاسمانی و هێرشە دوور مەوداکان دەکەن.

زیلینسکی لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەنووسان لە کیێڤ ئاماژەی بەوەدا کە "روانگەیەک"ی پێشکەش بە ترەمپ کردووە دەربارەی ژمارەی موشەکەکانی تۆماهۆکی ئەمریکی کە ئۆکراین پێویستی پێیەتی بۆ هەوڵە جەنگییەکانی دژی روسیا، و هەردوو سەرکردە رۆژی جومعە وردەکاری زیاتر لەسەر ئەم پرسە تاوتوێ دەکەن.

هەردوو سەرکردە رۆژانی شەممە و یەکشەممە قسەیان کردووە، بڕیارە وەفدێکی باڵای ئۆکراینی بە سەرۆکایەتیی یولیا سفریدیانکۆ، سەرۆکوەزیران، پێش کۆبوونەوەی رۆژی جومعە بگاتە واشنتۆن بۆ دانانی بناغەی گفتوگۆکانی نێوان سەرۆکەکانی هەردوو وڵات.

زێلینسکی فشار دەخاتە سەر واشنتۆن بۆ ئەوەی مووشەکەکانی تۆماهۆکی دروستکراوی ئەمریکا، کە توانای لێدانی مۆسکۆی هەیە، بۆ کیێڤ دابین بکات. ئۆکراینیەکان دەڵێن، ئەم موشەکانە تەنها دژی ئامانجە سەربازییەکان بەکاردەهێنرێن. مۆسکۆش رایگەیاندووە، ئەم جۆرە هەنگاوێک وەک زیادکردنی مەترسییەکانی شەڕ سەیر دەکرێت.

ترەمپ رایگەیاندووە کە بیر لە ناردنی موشەکی تۆماهۆک بۆ ئۆکراین دەکاتەوە، بەڵام هاوکات وتوویەتی کە لەوانەیە لەسەر ئەم پرسە لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا، قسە بکات.

بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کارەبای سلێمانی ئاگادارییەکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە، سبەینێ سێشەممە (14/10/2025)، بەهۆی کارکردن لەسەر هێڵی 132 کەی ڤی ئەزمەڕ - دەربەندیخان، کارەبای ژمارەیەک شوێن دەبڕدرێت.

بڕینەکە لە کاتژمێر 8ی بەیانی تاوەکو 12ی نیوەڕۆ دەبێت و ئەم ناوچانە دەگرێتەوە کە دەکەونە سەر وێستگەی مۆبایلی 132/11ی باریکە "ئـ":

• بەشی خوارەوەی گەڕەکی شەهیدان لە عەربەت.

• کۆمەڵگەی باریکە و گوندی باریکەی کۆن و کەمپی پەنابەرانی باریکە.

• هەردوو گوندی نێستانسور و پڕۆژەی ئاوەکانی بێستانسور.

• گوندەکانی خرابە زێڕینجۆ و کاژاو و چناخچیان و پوشێن.

• ناحیەی بەرزنجە و گوندەکانی دەوروبەری.

 

قوباد تاڵەبانی، لە کۆبوونەوەی لەگەڵ هەڤاڵانی بازنەکانی 1ی سۆران و 20ی پیرزین و شاوێس و 21ی پیرمام، رایگەیاند: "مێژوو شایەتە کە هیچ هێزێک وەک یەکێتی لە بەغداد خۆی بە بەرپرسیار نەزانیوە بەرامبەر بە پێگەی هەرێم و چارەنووسی خەڵکی کوردستان."

قوباد تاڵەبانی جەختی لەوە کردەوە کە یەکێتی "نە قەت ئامادەبووە لە یەک مافی دەستووریی کوردستان خۆش بێت و نە سەرکێشیشی کردووە بە چارەنووس و ژیان و گوزەرانی خەڵکەوە."

ناوبراو رونیشی کردەوە، یەکێتی بە داکۆکییە سەرسەختانەکەی لە مافەکانی خەڵکی کوردستان، هێزێکی جێی متمانەی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانە. هاوکات بەهۆی هەڵوێست و سیاسەتە واقیعبینانە و دوور لە سەرکێشییەکانیەوە، جێی متمانەی لایەنە عیراقییەکانیشە.

هەر بۆیە، قوباد تاڵەبانی وتی، "جێی خۆیەتی دەنگدەرانی یەکێتی متمانەیان بە دەنگی خۆیان و بە سەنگ و پێگەی یەکێتی هەبێت."

ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لەگەڵ عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆکی میسر، رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆکی تورکیا و شێخ تەمیم بن حەمەد ئال سانی، میری قەتەر، بەڵگەنامەی کۆتاییهێنانی شەڕی کەرتی غەززەیان لە لووتکەی ئاشتی شەرم شێخ ئیمزا کرد.

دوای رێوڕەسمی واژۆکردنی بەڵگەنامەکە، ترەمپ جەختی لەوە کردەوە کە ئەوەی بەدەست هاتووە کارێکی نایابە و سوپاسی سەرجەم سەرکردە بەشداربووەکانی لووتکەکەی کرد. هەروەها دووپاتیکردەوە کە پێش کاندیدبوونیشی بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، گرنگیی ئەم رێککەوتنەی دەزانی.

رێوڕەسمی ئیمزاکردنی بەڵگەنامەی رێککەوتنی غەززە لە میانەی دانیشتنی کردنەوەی لووتکەکەدا بەڕێوەچوو، کە بە سەرۆکایەتیی هاوبەشی سیسی و ترەمپ و بە ئامادەبوونی سەرکردە و بەرپرسانی زیاتر لە 31 وڵات و رێکخراوی نێودەوڵەتی بەڕێوەچوو.

ئەم ئیمزاکردنە وەک کۆتاییهاتنی هەوڵە دیپلۆماسییە چڕەکان دادەنرێت کە لەلایەن میسر و ئەمریکاوە بۆ راگرتنی شەڕ لە کەرتی غەززە و کردنەوەی رێگایەکی نوێ بەرەو ئاشتی و سەقامگیری لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەستیپێکردبوو.

پێشبینی دەکرێت ئەم بەڵگەنامەیە میکانیزمەکانی جێگیرکردنی ئاگربەست، دڵنیابوون لە بەردەوامیی گەیشتنی هاوکارییە مرۆییەکان و دەستپێکردنی هەوڵەکانی ئاوەدانکردنەوەی گشتگیری کەرتی غەززە دیاری بکات.

 

شەرم شێخ، گەورەترین شاری پارێزگای سینای باشورە لە میسر، خاوەنی شوێنێکی ستراتیژی ناوازەیە، کە دەکەوێتە نێوان چیاکانی نیمچە دوورگەی سینا و ئاوەکانی دەریای سور. ئەم شارە گەشتیارییە ناسراوە بە بوونی کەناراوێکی زەردی درێژ کە چەندین هۆتێل و ناوەندی غەواس و یاریگای گۆڵفی لەسەر دروستکراوە، ئەمەش وایکردووە ببێتە یەکێک لە بەناوبانگترین شارە گەشتیارییەکانی میسر.

لە شەڕی نسکۆی ساڵی 1967دا ئیسرائیل داگیری کرد و کۆمەڵگەیەکی بچوکی تێدا دروستکرد، بەڵام لە ساڵی 1982 میسر وەریگرتەوە و گرنگییەکی تایبەتی پێدا. شەرم شێخ میوانداری چەندین گەڕی دانوستانەکانی ئاشتی نێوان فەلەستینییەکان و ئیسرائیلییەکانی کردووە و چەندین رێککەوتنیشی لە نێوان هەردوو لادا بەخۆوە بینیوە.

شوێن و کەشوهەوا:
شاری شەرم شێخ لە پارێزگای سینای باشور لە کۆماری میسری عەرەبیدا هەڵکەوتووە، بە دیاریکراوی لە نێوان چیاکانی نیمچە دوورگەی سینا و ئاوەکانی دەریای سور، لە خاڵی یەکگرتنەوەی کەنداوەکانی عەقەبە و سوێس. بەهۆی نزیکیی لە بیابانی سیناوە، کەشوهەوایەکی بیابانی هەیە و بارانبارینی کەمە، تێکڕای بارانبارین نزیکەی 4 ملم و تێکڕای پلەی گەرمای ساڵانە 23 پلەی سەدییە.

رووبەر و دانیشتوان:
روبەری شاری شەرم شێخ نزیکەی 480 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و بە گەورەترین شاری پارێزگای سینای باشوور دادەنرێت. ژمارەی دانیشتوانی شەرم شێخ لە ساڵی 2024دا نزیکەی 28 هەزار کەس بووە، بەپێی دەزگای ناوەندیی ئامار و سەرژمێریی میسری.

ناونیشان:
چەندین گێڕانەوە هەیە سەبارەت بە هۆکاری ناونانی شارەکە بەم ناوە. وشەی "شەرم" لە زمانی عەرەبیدا بە واتای کەنداو یان گەرووی بچووک دێت، کە شێوە جوگرافییەکەی شارەکە دەردەخات. بەشی دووەمی ناوەکە "شێخ"، دەگەڕێتەوە بۆ شێخی هۆزێکی بێدەو کە لە سەردەمە کۆنەکاندا تێیدا نیشتەجێ بووە. گێڕانەوەیەکی دیکەش دەڵێت وشەی "شەرم" لە بنەڕەتدا عیبرییە و بە واتای درز لە شاخدا دێت.

مێژوو:
سەرچاوە مێژووییەکان دەریدەخەن کە شارەکە بیابانێکی وشک بووە و تەنها ژمارەیەکی کەم لە بەدەوییەکان تێیدا دەژیان. لە شەڕی حوزەیرانی 1967دا ئیسرائیل شارەکەی داگیرکرد و نیشتەجێگەی "عۆفێرا"ی تێدا دروستکرد و وەک بنکەی هێزی ئاسمانی خۆی بەکاری هێنا. ئیسرائیل گرنگییەکی زۆری بە شەرم شێخ دا بەهۆی سروشتە جوانەکەی و هەڵکەوتنەکەی لەسەر کەناراوەکانی دەریای سور. داگیرکاریی ئیسرائیل تا 21ی نیسانی 1982 لە شەرم شێخ بەردەوام بوو، بەپێی پەیماننامەی کامپ دەیڤد کە لە ساڵی 1979 لە نێوان میسر و ئیسرائیلدا واژۆکرا.

دوای گەڕاندنەوەی تەواوی سینا، حکومەتی میسر پلانێکی بۆ پەرەپێدانی گەشتیاری لە وڵاتدا بە گشتی و لە سینای باشور بە تایبەتی دانا، شەرم شێخ یەکێک بوو لە گرنگترین شارەکانی ناوەڕاستی پلانەکە بەهۆی دەوڵەمەندیی سروشتییەوە. لەو کاتەوە شارەکە بە خێرایی گەشەی کرد و بووە یەکێک لە بەناوبانگترین شارە گەشتیارییەکانی میسر و جیهان، و بە یەکێک لە جوانترین شارەکانی جیهان پۆلێن دەکرێت.

شەرم شێخ بەهۆی گۆڕانکارییەکانی لە ژێر کاریگەری سیستەمە مۆدێرنەکانی بیناسازی، کات بەسەربردن و خزمەتگوزاری هۆتێلیدا، توانی خەڵاتی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەروەردە و زانست و کلتوور (یونسکۆ) بەدەستبهێنێت، وەک یەکێک لە پێنج باشترین شاری ئاشتی لە جیهاندا لە نێو 400 شاردا هەڵبژێردرا.

ئابووری:
گەشتیاری لە شاری شەرم شێخدا سەرچاوەیەکی گرنگی دراوی بیانییە بۆ گەنجینەی میسر. بەهۆی تواناکانی سروشتییەوە، نازناوی "ریڤێرای رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی" لێنراوە و خەڵاتی شارەکانی ئاشتی بۆ ساڵانی 2000 و 2001 بەدەستهێناوە. لە تەممووزی 2004، رۆژنامەی "سەندەی تایمز"ی بەریتانی ئامارێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا باشترین 15 شاری گەشتیاری لە جیهاندا پۆلێن کرابوو، شەرم شێخ پلەی چوارەمی بەدەستهێنا.

شوێنە دیارەکان:
شاری شەرم شێخ چەندین شوێنی مێژوویی و گەشتیاری دیاری تێدایە، کە گرنگترینیان بریتین لە:

• پارکی نەتەوەیی راس محەمەد:
  دەکەوێتە نزیکەی 12 کیلۆمەتر لە شاری شەرم شێخەوە و لە ساڵی 1983 وەک دووەم گرنگترین پارکی نەتەوەیی لە جیهاندا پۆلێن کرا بەهۆی سروشتە جوانەکەی و پاشماوە مێژووییەکانییەوە.
• کەناراوەکانی کەنداوی نەعمە:
  دەکەوێتە خاڵی یەکگرتنەوەی کیشوەرەکانی ئاسیا و ئەفریقیا لە ناوەڕاستی شاری شەرم شێخدا، بە یەکێک لە گرنگترین ناوچە گەشتیارییە سەرنجڕاکێشەکانی دادەنرێت و دەوڵەمەندە بە ڕیفی مەرجانی و ماسی ڕەنگاوڕەنگ و لمە نەرمەکان. گەشتیاران بۆ مەلەوانی و خلیسکێنەی ئاو و سکیتەری ئاو ڕووی تێدەکەن.

 

 

وەزارەتی بەرگری عیراق، بڵاویکردوەتەوە، کاروانی دووەم لە هێلیکۆپتەری ئەمریکی(بێڵ 505) گەشتوەتە دەستیان و  ژمارەی هێلیکۆپتەرەکان ‌هەشت دانەیە و لە چوارچێوەی پلانی وەزارەتی بەرگری وڵاتەکەدایە بۆ بەرەوپێشچونی هێزی ئاسمانی وڵاتەکە.

ئەمڕۆ دوو شەممە، کاروانی دووەمی هێلیکۆپتەرە ئەمریکییەکان گەشتنە بنکەی فەریقی شەهید محەمەد عەلای ئاسمانی.

وەرگرتنی ئەم هێلیکۆپتەرانە، لە میانی جێبەجێکردنی رێنماییەکانی محەمد شیاع سودانی، فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانە بۆ پاڵپشتی و پەرەپێدانی تواناکانی هێزی ئاسمانی عیراق لە سەرانسەری وڵاتەکەدا.

وەرگرتنی هێلیکۆپتەری جەنگی لە ئەمریکا لەلایەن عیراقەوە  بەشێکە لە پلانی وەزارەتی بەرگری بۆ بەرەوپێشچون و بە مۆدێرنکردنی سیستەمی فڕۆکەوانی سەربازی و بەرزکردنەوەی تواناکانی مەشق و ڕاهێنانی ئاسمانی.

بەگوێرەی زانیارییەکانی وەزارەتی بەرگری عیراق، جۆری فڕۆکەکان ئەمریکی(بێڵ 505)ـن  و ژمارەشیان هەشت هێلیکۆپتەرە.

د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆمار، ئەمڕۆ دووشەممە لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە جەنەڕاڵ کریستۆف هێنتزی، فەرماندەی نێردەی پەیمانی باکوری ئەتڵەسی (ناتۆ) لە عیراق و وەفدی یاوەری کرد.

لە دیدارەکەدا، سەرۆک کۆمار پەرۆشی عیراقی دووپاتکردەوە بۆ بەهێزکردنی هاریکاری لەگەڵ ناتۆ لە بوارەکانی مەشق و راهێنان، پاڵپشتی راوێژکاری و پەرەپێدانی توانای سەربازی. بە بڕوای سەرۆک کۆمار، ئەم هاریکارییە بەشدار دەبێت لە پەرەپێدانی دامەزراوە سەربازییەکانی عیراق.

هەر لە دیدارەکەدا، پێشهاتەکانی ناوچەکە و گرنگیی بەهێزکردنی هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری و ئاشتی تاوتوێ کران. سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەدا، عیراق دۆخێکی ئاسایش و سەقامگیری بەخۆوە دەبینێت و سەرقاڵی خۆئامادەکردنە بۆ پڕۆسەیەکی دیموکراسی و ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی داهاتوو، هەوڵیش دەدرێت ئەم هەڵبژاردنانە ئازاد و دادپەروەرانە و نوێنەرایەتی هەموو چین و توێژەکانی گەلی عیراق بن.

د. لەتیف رەشید باسی لە بەشداریکردنی لە خولی هەشتاهەمین کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد، کە لە وتارەکەیدا تیشکی خستبووە سەر هەڵوێستەکانی عیراق سەبارەت بە پرسە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان. هەروەها ئاماژەی بە سازدانی کۆنفرانسێکی نێودەوڵەتی سەبارەت بە گەڕانەوەی کەسانی مەدەنی لە کەمپی هۆل و کەمپەکانی دەوروبەری و ناوەندەکانی دەستبەسەرکردن و داوای پاڵپشتی نێودەوڵەتی بۆ عیراق لە داخستنی ئەم دۆسییەی کرد.

لەلای خۆیەوە، فەرماندەی نێردەی ناتۆ سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ پێشوازییە گەرمەکە و ئامادەیی ناتۆی دووپاتکردەوە بۆ بەردەوامبوون لە پاڵپشتیکردنی عیراق لە رێگەی بەرنامەکانی مەشق و راوێژکارییەوە، هەروەها بەهێزکردنی چوارچێوەی هاوبەشی ئێستا بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان.

سیسی ستایشی ترەمپ دەکات: ئەو تاکە کەسە دەتوانێت ئاشتی بێنێتە دی

سیسی، سەرۆکی میسر، ستایشی ترەمپی کرد بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنی غەززە و بە "دەستکەوتێکی گەورە" ناوی برد، رایگەیاند ترەمپ تاکە سەرکردەیە کە دەتوانێت ئاشتی لە ناوچەکەدا بێنێتە دی.

هاوکات ترەمپیش رۆڵی سیسی لە پرۆسەی ئاشتیدا بە "زۆر گرنگ" وەسفکرد و ئاماژەی بەوەدا حەماس رێز لە میسر دەگرێت.

لێدوانەکانی ترەمپ لە میسر:

ترەمپ رایگەیاند: "بە قۆناغێکی زۆر نایابدا تێدەپەڕین لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. سیسی رۆڵێکی زۆر گرنگی بینی لە پڕۆسەی ئاشتیدا، چونکە حەماس رێز لە میسر دەگرێت."

سەبارەت بە ئێران، ترەمپ وتی: "ئێران زەبرێکی زۆر سەختی بەرکەوتووە و پێویستی بە یارمەتییە و پەیوەست دەبێت (بە رێککەوتنەکە). ئێران ناتوانێت لە ژێر گەمارۆکاندا بەردەوام بێت و پێم وایە ئەوان دەیانەوێت رێککەوتنێک ئەنجام بدەن."

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکرد: "پێشبینی دەکەین پێشکەوتنێکی زۆر گەورە و بەرچاو لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ببینین" و جەختی لەوە کردەوە کە "گفتوگۆکانی قۆناغی دووەمی رێککەوتنەکەی غەززە دەستیان پێکردووە."

لێدوانەکانی سیسی:
سیسی، سەرۆکی میسر، ستایشی ترەمپی کرد و وتی: "بەڕێز سەرۆک کارێکی نایابت ئەنجامدا." هەروەها رایگەیاند: "سەرۆک ترەمپ تاکە کەسە کە دەتوانێت رێککەوتنەکەی غەززە ئەنجام بدات و ئاشتی لە ناوچەکەماندا بەدی بهێنێت."

سیسی داوای کرد: "پێویستە پاشماوەی تەرمەکان بە زووترین کات رادەستی ئیسرائیل بکرێنەوە و هاوکارییەکان بگەیەنرێن و قۆناغەکانی دیکەی رێککەوتنەکە تەواو بکرێن."

ترەمپیش دووپاتی کردەوە کە "سیسی رۆڵێکی زۆر گرنگی لەگەڵ حەماسدا بینیوە و حەماس رێز لە میسر دەگرێت."

 

ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دوای سەردانێکی چەند کاتژمێری بۆ ئیسرائیل، گەیشتە شاری شەرم شێخی میسر بۆ بەشداریکردن لە لوتکەی ئاشتی شەرم شێخ.

فڕۆکەی ترەمپ لە چوونەژوورەوەی بۆ ئاسمانی میسر تاوەکو نیشتنەوەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی شەرم شێخ، لەلایەن ژمارەیەک فڕۆکەی جەنگیی میسرییەوە یاوەریکرا، ئەوەش وەک پێشوازییەک لە سەردانەکەی ترەمپ و وەک رێزێک بۆ رۆڵی لە راگرتنی شەڕی غەززە.

لوتکەی ئاشتی بە سەرپەرشتی میسر و ئەمریکا بەڕێوەدەچێت:

لوتکەی ئاشتی شەرم شێخ یان "لوتکەی نێودەوڵەتیی ئاشتی"، بە سەرپەرشتی هاوبەشی عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆکی میسر و ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، بەڕێوەدەچێت. ئامانجی لووتکەکە ئیمزاکردنی پلانێکی گشتگیرە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی زیاتر لە دوو ساڵەی غەززە، لەگەڵ تیشک خستنە سەر دەستپێکردنەوەی پڕۆسەی ئاشتی هەرێمی، ئاوەدانکردنەوەی غەززە و دڵنیابوون لە سەقامگیریی ئاسایش و سیاسی لە ناوچەکەدا.

پلانی ترەمپ بۆ راگرتنی شەڕ لە غەززە، 20 خاڵ لەخۆدەگرێت، کە بە راگرتنی هەمیشەیی شەڕ، ئازادکردنی سەرجەم دیلەکان، ئاوەدانکردنەوەی غەززە دەستپێدەکات، و تاوەکو دەگاتە دەستپێکردنەوەی پڕۆسەی ئاشتی، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر سەقامگیریی ئاسایش لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

بەشداربووان و خەڵاتکردنی ترەمپ لە میسر:

لە لووتکەکەدا سەرکردە و نوێنەرانی زیاتر لە 30 وڵات و رێکخراوی هەرێمی و جیهانی بەشدارن، لەوانە نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی، لەگەڵ وڵاتانی وەک (فەرەنسا، بەریتانیا، ئیتاڵیا، ئیسپانیا، قەتەر، ئوردن، کوەیت، بەحرەین، ئیمارات، تورکیا و پاکستان).

سەرۆکایەتیی میسر رایگەیاندووە کە سیسی بڕیاری داوە "قەڵادەی نیل" –کە بەرزترین خەڵاتی فەرمیی میسرە– پێشکەش بە ترەمپ بکات، ئەوەش وەک رێزێک بۆ رۆڵی دیاری لە پشتگیریکردنی هەوڵەکانی ئاشتی، نەهێشتنی ململانێکان، و دوایین رۆڵی سەرەکیی لە راگرتنی شەڕی غەززە.

 

شارەوانی سلێمانی بڵاویکردوەتەوە، دوای ئەوەی لە شەوی رابردووەوە بایەکی بەهێز شاری سلێمانی گرتەوە، بەشێک لە پۆستەر و لافیتەی داندراوی کاندیدەکان لەسەر شۆستە و شەقامەکان بڵاوبوونەتەوە و بونەتە هۆی مەترسی بۆ هاوڵاتییان و دروستبونی ئاستەنگی هاتوچۆ، داواش دەکات لاببرێن یاخود چاکبکرێنەوە.

ئەمڕۆ دووشەممە، شارەوانی سلێمانی لە ئاگادارینامەیەکدا، داوا لە کاندید و لایەنەکان دەکات کە پۆستەر و فلێکسیان داناوە لەسەر شەقامەکان داناوە بەمەبەستی بانگەشە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، لە ئێستادا بەهۆی رەشەباوە شێواون یاخود لە شوێنی خۆیان نەماون، هەستن بە چاککردنەوەیان، لەبەر ئەوەی ئەوە کاری تیمەکانی شارەوانی نییە  و بوەتە هۆی ناشرینکردنی سیمای شيقامەکانیش.

شارەوانی سلێمانی هۆشداریشیداوە، بە پێچەوانەوە لە ئەگەری بەدەمەوە نەچوونی ئەم ئاگادارییە، سەرۆکایەتیی شارەوانیی لەپێناو پاراستنی گیانی هاوڵاتییان و دروستنەبوونی ئاستەنگی هاتووچۆ هەڵدەستێت بە لابردنی سەرجەم ئەو پۆستەر و فلێکسانەی لەسەر شۆستە و شەقامەکان بڵاوبووتەتەوە

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە وتارەکانیدا لە پەرلەمانی وڵاتەکەی رایگەیاند؛هیچ کەسێکی نەبینیوە وەک سەرۆکی ئەمریکا، بەو خێرایی و  یەکلاکەرەوانە  گۆڕانکاریی لە جیهاندا بکات، جەختیشی کردەوە بە هۆی هاوکارییەکانی ئەمریکا و سوپای وڵاتەکەیەوە گەشتون بەم رۆژە مێژووییە.

لەبارەی روداوەکانی ڕابردوە شەوە وتی؛ هەموو سەرکردەکانی هێرشەکەی حەوتی ئۆکتۆبەر کوژران، لە نێویاندا سینوەر و هانیە، ناتانیاهۆ ئاماژەی بەوەدا کە دوو ساڵی رابردوو ساڵانی شەڕ بووە، ئێستاش ساڵانی ئاشتی هاتۆتە ئاراوە و ئاماژەی بەوەدا کە ئاواتەخوازە "رێککەوتنی ئیبراهیم"ی  لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و موسڵمان بەدەستبهێنێت.

 لە میانی وتارەکەیدا دوای سوپاسکردنێکی زۆری، بە ترەمپ راگەیاند؛ کە کاندید کراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئیسرائیل، کە یەکەم کەسە کە غەیرە ئیسرائیلەیە ئەو خەڵاتە وەربگرێت،  پێشبینیش کرد کە ترەمپ خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی لە ساڵی ئایندەدا بباتەوە.

 بە ترەمپیشی وت؛ کاتێک ئەوانی تر لاواز بوون، تۆ بەهێز بوویت؛ کاتێک ئەوانی تر دەترسان، تۆ بوێر بوویت؛ کاتێک ئەوانی تر وازیان لێهێناین، تۆ لە تەنیشتمانەوە وەستایت هەربۆیە تۆ گەورەترین دۆستی ئیسرائیلیت.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەردەمی زێڕین دەستیپێکرد، هەروەها ئەمڕۆ رۆژێكی پڕ هیوا و خۆشییە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لەبەردەم پەرلەمانی ئیسرائیل وتارێکی پێشکەشکرد و رایگەیاند، شانازی دەکەم لە پەرلەمانی ئیسرائیلم و لە پاش دوو ساڵی سەخت 20 بارمتە گەڕانەوە ماڵەكانیان.

وتیشی، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست گەشە بەخۆیەوە دەیبینێت و بەرەو ئاسۆیەکی روون دەڕوات، هەروەها لەئێستا بەدواوە سەردەمی زێڕین لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستپێدەکات.

دۆناڵد ترەمپ لەبەشێكی دیکەی وتارەکەیدا ئاماژەی بەوەکرد، ئەوەی ئەمڕۆ رودەدات تەنها كۆتایی جەنگ نییە، بەڵکو سەرەتای دەستپێكردنی ئاشتییە.

ئەوەشی خستەڕوو، گروپەچەکدارەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بێدەنگ کران و تیرۆر راگیراوە.

سەبارەت بە راگرتنی جەنگەکان سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرایکرد، راگرتنی هەشت جەنگ لەماوەی هەشت مانگدا کارێکی مەزنە و کاردەکەم بۆ ئەوەی هەموو جەنگەکان بوەستێنم.

پێشکەوتوترین و باشرین چەکمان هەیە، تەنانەت هەندێک جۆر چەکمان کە تا ئێستا کەس خەونیشی پێوە نەبینیەوە، بۆیە هیوادارین پەنا بۆ بەکارهێنانی نەبەین، "ترەمپ وادەڵێت"

هەر وتارەکەیدا سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، دێوەزمەی شەڕی درێژخایەن و ئازاربەخش بۆ ئیسرائیل و فەلەستین کۆتاییهات.

راشیگەیاند، سوپاسی وڵاتە عەرەبییەکان و ئیسلامییەکان دەکەم بۆ هەوڵەکانیان لە راگرتنی جەنگ و هاوکارییەکانیان بۆ دوبارە بنیادنانەوەی کەرتی غەززە.

عەباس ئەکرەم، وتەبێژی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، رۆژی سێشەممە، رۆژی 14ـی تشرینی یەکەمی 2025، ئەنجامەکانی وەرگرتنی دەرچووانی پۆلی دوانزەی ئامادەیی لە زانکۆ و پەیمانگەکان بۆ ساڵی خوێندنی (2025-2026) رادەگەیەنرێت.

وتەبێژی وەزارەت لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانییدا وردەکاریی زیاتر لەسەر ئەنجامەکان و شێوازی وەرگرتنی خوێندکاران لە بەشە جیاوازەکاندا دەخاتەڕوو.

لە هەڵەبجە دوو کەس بە تۆمەتی دزینی ماتۆڕسکیل دەستگیرکران، پۆلیسی پارێزگاکەش دەڵێت: 12 ماتۆڕسکیلیان دزیووە.

بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی هەڵەبجە بڵاویکردەوە، دوای ئەوەی لەلایەن چەند هاووڵاتیەکەوە سکاڵا تۆمارکرا لەبەشی پۆلیسی نەهێشتنی تاوان سەبارەت بەوەی ماتۆڕسکیلەکانیان لە ناوشاری هەڵەبجە و دەورووبەری  دزراوە، دەست بەجێ لەلایەن هێزەکانیانەوە دەستکرا بەلێکۆڵینەوە و بەدواداچوون.

ئاماژەی بەوەشکرد، لەرێگەی مەفرەزەکانیانەوە توانرا  دوو تۆمەتبار بەناوەکانی (م. س.  ح) تەمەن 16ساڵ و (ی . ل . ن ) تەمەن 21 ساڵ، کە  دانیشتووی پارێزگای هەڵەبجەن بەبڕیاری دادوەر دەستگیربکرێن.

پۆلیسی هەڵەبجە ئەوەشی خستەڕوو، تۆمەتبارەکان لەبەردەم دادوەری لێکۆڵینەوەدا دانیان  بەتاوانەکەیاندا ناوە و  بەپێی مادەی446ـی یاسایی سزادانی عیراقی راگیراون.

بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی لە 48 سەعاتی داهاتوودا، ئاسمان پەڵەهەور دەبێت و پلەکانی گەرما کەمێک بەرز دەبنەوە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی هەرێم، پێشبینی بۆ ئەمڕۆ و سبەینێ بڵاوکردەووە و بەپێی پێشبینییەکان، ئەمڕۆ کەش پەڵەهەور و لە ناوچە شاخاوییەکان نیمچە هەور دەبێت، لەگەڵ زیادبوونى خێراى با بۆ سەروى (20)کم لە سەعاتێکدا.

ئاماژەی بەوەشکردوو،هەندێک کات لە ئەنجامى زیادبوونى خێراى با ئەگەرى بەرزبوونەوەى تۆزوخۆڵ هەیە لە هەندێ ناوچەى سنورى پارێزگاى هەولێر و پارێزگاى کەرکوک و بەشێک لە ئیدارەى گەرمیان .

کەشناسی هەرێم راشیگەیاند، سبەینێ سێشەممە بە گشتی ئاسمان ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما یەک بۆ دوو پلە بەرز دەبنەوە.

 

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر : 31 پلەی سیلیزی

سلێمانی : 30پلەی سیلیزی

دهۆک : 30پلەی سیلیزی

زاخۆ : 32پلەی سیلیزی

ئامێدی : 28پلەی سیلیزی

ئاکرێ : 30پلەی سیلیزی

کەرکوک : 32پلەی سیلیزی

هەڵەبجە : 29پلەی سیلیزی

سۆران : 31پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران : 22پلەی سیلیزی

گەرمیان : 36پلەی سیلیزی