د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق لە عەممانی پایتەختی ئوردن پێشوازی لە مەحمود عەباس سەرۆک دەسەڵاتی فەلەستین کرد، لە میانەی دیدارەکەدا پەیوەندیی دووقۆڵیی نێوان هەردوو وڵات و گەلی برا تاوتوێ کرا، هاوکات جەختیانکردەوە لەسەر بەردەوامیی کاری هاوبەش بۆ پتەوکردن و پەرەپێدانیان لە بوارە جیاجیاکاندا.

سەرۆک کۆمار، هەڵوێستی پتەوی عیراقی لەبارەی کێشەی فەلەستین و پشتیوانی تەواویان لە مافە رەواکانی گەلی فەلەستین بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان دووپاتکردەوە و ئاماژەیکرد بەوەی لە کەرتی غەززە و ناوچەکانی دیکەدا گەلی فەلەستین رووبەڕووی بوونەتەوە، بە کارەساتێکی گەورەی مرۆیی دادەنرێت.

د.لەتیف رەشید جەختیکردەوە، لەسەر پێویستی هاریکاریی نێودەوڵەتیی جددی لەسەر ئاستە جیاجیاکان بۆ گەیاندنی کۆمەک و فریاگوزاری بۆ گەلی فەلەستین دوای ئەو دەستدرێژییە ئاشکرایەی کە رووبەڕووی بوونەوە، هەروەها کارکردن بۆ دابینکردنی پێداویستیی پزیشکی و خۆراکی پێویست.

سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە، لەسەر پێویستی گرتنەئەستۆی بەرپرسیارێتیی لەلایەن کۆمەڵی نێودەوڵەتی لە پاراستنی هاووڵاتیانی مەدەنی و رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەو دەستدرێژییانە.

لای خۆیەوە مەحمود عەباس، سەرۆکی دەسەڵاتی فەلەستین پێزانینی خۆی نیشاندا بۆ پاڵپشتی عیراق لەسەر ئاستی گەل و ئاستی رەسمی بۆ گەلی فەلەستین و دۆزی دادپەروەرانەیان و جەختیکردەوە لە پەیوەندیی پتەوی نێوان هەردوو وڵات و گەل.

دیدارەکە بەئامادەبوونی سەرۆکی دەستەی راوێژکاران و پسپۆڕان لە سەرۆکایەتی کۆمار، د. عەلی شوکری، بەڕێوەبەری نووسینگەی سەرۆک کۆمار، گوهدار محەمەد سەعید و باڵیۆزی کۆماری عیراق لە شانشینی ئوردن، عومەر بەرزنجی، لەگەڵ ژمارەیەک لە لێپرسراوانی فەلەستین بەڕێوەچوو.

نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند کە بنیامین ناتانیاهۆ فەرمانی بە سوپای ئیسرائیل کردووە "هێرشی دەستبەجێ و بەهێز بۆ سەر کەرتی غەززە ئەنجام بدەن".

ئەمرۆ سێشەممە، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل فەرمانیکرد دەستبەجێ هێرشی سەربازی بۆسەر غەززە دەستپێبکرێتەوە، ئەم فەرمانە دوای چەند کاتژمێرێک هات کە هێرش کرایە سەر هێزەکانی ئیسرائیل لە باشووری کەرتی غەززە.

بڕیارەکەی ناتانیاهۆ دوای ئەوە هات کە سەرۆک وەزیران کۆبونەوەیەکی سەبارەت بە وەڵامدانەوەی ئیسرائیل بۆ پێشێلکارییە دووبارەکانی حەماس بۆ ئاگربەستی غەززە ئەنجامدا و بڕیاری هێرشکردنەوە بۆسەر غەززە پەسەند کرا.

ئەم هەنگاوەی ئیسرائیل  لە کاتێکدایە کە رایەکی گشتی توڕە لە ئیسرائیل دروستبووە،  لە بەرانبەر پێشێلکارییەکانی زیاتری حەماس بەتایبەت لە سستی ئەو گروپە لە گەڕاندنەوەی بارمتەکان کە تا ئێستا 13 بارمتەی لاماوە و رادەستی نەکردوە.

بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆیەکیش لەلایەن سوپای ئیسرائیلەوە دەریدەخات کە حەماس پێش ئەوەی تەرمەکان رادەست بکات خۆی دەیانکات بەژێر گڵەوە، ئەمش کاردانەوەی ناوخۆیی و جیهانی بەدوای خۆیدا هێنا و یەکێک بوو لە هۆکارەکانی بڕیاردان لە دەستپێکردنەوەی هێرش بۆ سەرغەززە.

قوباد تاڵەبانی لە میانی سەردانەکانی بۆ قەزای سۆران و ناوچەی باڵەکایەتی رایگەیاند باسکردنی کێشەکان ئاسانە، بەڵام هەموکەس ناتوانێت چارەسەریان بکات، ئەوە تەنها یەکێتییە هەم دەتوانێت و هەم دەیەوێت کێشەکان لە بەغدا چارەسەر بکات.

ئەمڕۆ سێشەممە، قوباد تاڵەبانی سەردانی قەزای سۆران و باڵەکایەتی کرد و لەگەڵ لایەنگران و هەڤاڵانی یەکێتیدا کۆبووەو  رایگەیاند؛ رەنگە زۆر کەس و لایەن بتوانێت بە ئاسانی باس لە کێشە و گرفتەکانی خەڵک بکات، چونکە روونە کێشە و داواکاریی خەڵک چییە، بەڵام هەموو کەس و لایەنێک توانا و هێزی پێویستی نییە چارەسەریان بکات. یەکێتی ئەو هێزەیە کە هەم دەتوانێت و هەم دەیەوێت کێشەکان لە بەغدا چارەسەر بکات.

ئەوەشیخستوەتەڕوو؛ لە کۆبوونەوەکانی لەگەڵ هەڤاڵانی بازنەکانی سۆران و دیانا و باڵەکیان جەختی کردەوە کە دابەشبوونی دەنگی خەڵکی ناڕازی و بەشدارینەکردن لە هەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەو لایەنەیە کە هۆکار و سەرچاوەی کێشەکانە.

ئاماژەی بەوەشکردوە؛ پێویستە هەڤاڵانیان لەم ماوەیەدا هەموو هێزی خۆیان بخەنەگەڕ تا زۆرترین خەڵکی ناڕازی هان بدەن تا دەنگ بدەن بە یەکێتی، چونکە بەڵێن و بڕیاری یەکێتییە کە دەبێتە هێزی خەڵکی ناڕازی کوردستان لە بەغداد و لە کوردستان.

لە کۆتایشدا نوسیویەتی؛ قەزای سۆران بۆ یەکێتی مەڵبەندێکی زۆر گرنگە، چونکە شوێنی بەیەکگەیشتن و تێکەڵاوبوونی چەندین زاراوە و کلتوری جوانی کوردستانە و  دەڤەری باڵەکایەتیش روونە کە بۆ یەکێتی ئەو دەڤەرە هەمیشە سەوزەیە، کە خەڵکەکەی لە هەنگوینەکەی شیرینترن و یەکێتی و باڵەکیان رەگیان لەناو یەکتردا داکوتیوە و لە یەک دەچن و هیچ کامیان هەرگیز دەستەمۆ ناکرێن.

لە چوارچێوەی گرنگیدانی شاناز ئیبراھیم ئەحمەد، خانمی یەکەمی عیراق، بە پشتگیریکردنی دەستپێشخەرییە مرۆیی و کۆمەڵایەتییەکان، و ھاندانی تواناکانی داھێنان لەلایەن کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت، ئەمڕۆ سێشەممە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لە کۆشکی سەلام لە بەغداد، خانمی یەکەم پێشوازی لە خوێندکار عەبدولسەمەد عەلی وەھاب، یەکێک لە قوتابییانی پەیمانگای ھونەرە جوانەکان لە توێژی خاوەن پێداویستی تایبەت کرد.

خانمی یەکەم خۆشحاڵی و شانازی خۆی بە دیدارەکەی ئەم گەنجە بەھرەمەندە دەربڕی، و ستایشی ئەو ورەی بەھێز و سووربوونە ئاشکرایەی کرد کە تێیدایە بۆ بەردەوامیدان بە پرۆسەی خوێندن و ھونەری، سەرەڕای تووشبوونی بە نەخۆشی ئۆتیزم، جەختیشی کردەوە کە ویستێکی ڕاستگۆیانە و باوەڕبەخۆبوون بە تواناکانی خود، بەسن بۆ زاڵبوون بەسەر سەختییەکان و بەدەستھێنانی سەرکەوتن.

ھەروەھا خانمی یەکەم ستایشی رۆڵی مرۆیی و بەرز و پیرۆزی دایکی خوێندکار عەبدولسەمەدی کرد، کە لە میانی دیدارەکەدا یاوەری بوو، و وەسفی کرد بە نموونەی دایکێکی نموونەیی کە ڕووبەڕووی سەختییەکان بووەتەوە و ژیانی خۆی تەرخان کردووە لە پێناو چاودێریکردنی کوڕەکەی و پەرەپێدانی تواناکانی، تا ببێتە سەرمەشق و ئیلھامبەخش بۆ ھاوڕێکانی لە توێژی خاوەن پێداویستی تایبەت، و نموونەیەکی باڵا بێت لە سووربوون و فیداکاری و بەخششی خێزانی.

لە میانی دیدارەکەدا، خوێندکار عەبدولسەمەد کارێکی ھونەری ناوازەی پێشکەش بە خانمی یەکەم کرد، کە بە بەکارھێنانی دەنکی قاوە دروستی کردبوو، وەک یادگارییەک بۆ قوربانیدانی سەرۆکی کۆچکردوو جەلال تاڵەبانی و لە پێناو ڕێزگرتن لە خەبات و ڕۆڵی گەورەی نیشتمانی.

خانمی یەکەم لە کۆتایی دیدارەکەدا جەختی لەسەر گرنگی چاودێریکردن و پشتگیریکردنی توێژی خاوەن پێداویستی تایبەت کردەوە، و تواناکانیان بۆ ئەوەی ڕۆڵێکی کارا لە کۆمەڵگادا بگێڕن، بە شێوەیەک کە متمانە بەخۆبوونیان بەھێز بکات و ھاوسەنگی کۆمەڵایەتییان پشتگیری بکات و دەرفەتی فراوانتریان پێبدات بۆ دەربڕینی تواناکان و بەھرە داھێنەرەکانیان.

پۆلیسی دارستانی گەرمیان رایگەیاندوە؛ توانیویانە چوار تۆمەتبار دەستگیر بکەن کە ئاسکێک و کەروێشکێکیان کوشتوە، دەستیشیان بەسەر ئۆتۆمبێلێک و ژمارەی چەک و تەقەمی تۆمەتبارەکاندا گرتووە.

ئەمڕۆ سێشەممە، پۆلیسی دارستانی گەرمیان راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ لە رێگەی یاریدەدەرێتی ئاسایشی سەرقەڵا توانیویانە چوار تۆمەتبار دەستگیربکەن، کە هەستاون بە کوشتنی ئاسکێک و کەروێشکێک و ژمارەیەک چەک و تەقەمەنیشیان پێبوە.

وەک لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ پەڕاوی لێکۆڵینەوەیان بۆ تۆمەتباران کردوەتەوە و لە زیادکردنی ئاشکراشدا گۆشتی ئاسک و کەروێشکەکە دەفرۆشن و داهاتەکەی بۆ خەزێنەی حکومەتە دەگەڕێننەوە.

سەرپەرشتیاری کەرکوک-سەڵاحەدینی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە پەیامێکدا سوپاسی خەڵکی کەرکوک دەکات و دەڵێت، ئەم جۆشوخرۆشی و دڵسۆزییەتان دەرخەری ئەو راستییەیە، کە کەرکوک و یەکێتی دووانەیەکی لێکدانەبڕاون.

ئاسۆ مامەند، سەرپەرشتیاری کەرکوک-سەڵاحەدینی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە پەیامێکدا کە ئاڕاستەی خەڵکی کەرکوکی کردووە دەڵێت، سوپاسی پەرۆشی و بەشداری و هاتنە مەیدانی ئەم خەباتە دیموکراسییەتان لێدەکەین کە ئەمڕۆ لە شارەکەی سەرۆک مام جەلال و بە ئامادەبوونی بافڵ جەلال تاڵەبانی بە شێوەیەکی زۆر بەرفراوان بەشداریتان لە کەرنەڤاڵی سەرخستنی لیستی ٢٢٢ـی یەکێتییدا کرد.

ئاماژەی بەوەشدا، "ئەم جۆشوخرۆشی و دڵسۆزییەتان دەرخەری ئەو راستییەیە، کە کەرکوک و یەکێتی دووانەیەکی لێکدانەبڕاون و بۆ هەمیشە پێکەوە دەبن، دڵنیام بە هەمان تین و رۆحییەتەوە ئەم جەماوەرە دڵسۆز و سەربەرزەی کەرکوک، لە رۆژی هەڵبژاردندا سندوقەکان سەوزپۆش دەکەن و دووبارە سەری کورد و یەکێتی و کەرکوک بەرزدەکەنەوە".

ئاسۆ مامەند راشیگەیاند، داوای لێبوردن لە شۆفێران دەکەین، چونکە لەکاتی بەڕێوەچوونی کەرنەڤاڵەکەی ئەمڕۆ لە کەرکوک بەهۆی ئامادەبوونی ژمارەیەکی زۆری هاووڵاتیان و جەماوەری یەکێتی، ئاستەنگیان بۆ دروستبوو.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، سوپاسی لیژنەی سەرپەرشتیار و تەواوی هێزە ئەمنییەکانی کرد، کە بە لێپرسراوێتییەوە ئەرکەکانی خۆیان لە کاتی بەڕێوەچوونی کەرنەڤاڵەکە راپەڕاند.

بەریتانیا سیاسەتی خۆی بەرانبەر پەنابەران دەگۆڕێت و لە هەوڵێکی نوێدا، سەدان کەس کە داوای مافی پەنابەری لە بەریتانیا دەکەن دەگوازرێنەوە بۆ شوێنە سەربازییەکان، چونکە حکومەت ئامانجی ئەوەیە کۆتایی بە بەکارهێنانی هۆتێلەکان بهێنێت بۆ نیشتەجێکردنیان.

وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیا پشتڕاستی کردەوەتەوە کە دوو سەربازگەیان تەرخانکردوە بۆ وەرگرتنی 900 پەنابەر و نیشتەجێکردنیان لە جیاتی هوتێل تێیدا، بڕیارە تا کۆتایی مانگی داهاتوو ئەو پەنابەرانە بگوازرێنەوە بۆ ئەو دوو بنکە سەربازییە.

رۆژی دووشەممە، لیژنەیەکی پەرلەمانی، بەکارهێنانی هۆتێلەکانی پەنابەری بە "شکستخواردوو، ئاژاوەگێڕانە و گرانبەها" ناوبرد.

بنکە سەربازییەکان دەکەونە  شاری ئینڤێرنێس لە سکۆتلەندا و ئیست ساسێکس لە ئینگلتەرا و  رۆژنامەی تایمز بۆ یەکەمجار بڵاویکردەوە کە دانوستانەکان بۆ نیشتەجێکردنی 900 پەنابەری پیاو لە بنکەکاندا بەردەوامن.

بەگوێرەی ئەو زانیارییەکان کیر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، فەرمانی بە وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی بەرگری کردووە، پڕۆسەی دەستنیشانکردنی شوێنە سەربازییەکان خێراتر بکەن.

لە ئێستادا نزیکەی 32 هەزار پەناخواز کە سەدان کورد لە نێویاندایە لە هۆتێلەکانی بەریتانیا نیشتەجێن.

حکومەتی بەریتانیا بەڵێنی داوە بەر لە هەڵبژاردنی داهاتوو کۆتایی بە بەکارهێنانی هۆتێلەکان بهێنێت بۆ نیشتەجێکردنی پەناخوازان کە بە  ملیۆنان پاوەدنی تێدەچێت و بووەتە جێی سەرنجی ناڕەزایەتییەکانی دژ بە کۆچبەران.

سەرۆک کۆمار خواستی عیراقی  بۆ پتەوکردنی پەیوەندیی مێژووی و برایانەی لەگەڵ وڵاتی ئوردن دوپات کردەوە، لە کۆبونەوەکەیاندا، بەردەوامبوون لە کاری هاوبەش بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی هەردوولا و بەشداریکردن لە چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری و گەشەپێدان لە ناوچەکەدا تاوتوێکران. 

لەلای خۆیەوە شا عەبدوڵڵای دووەم بەخێرهاتنی سەرۆک کۆمار و شاندی یاوەری کرد و ستایشی پەیوەندی قووڵی نێوان عیراق و ئوردنی کرد و جەختی لە گرنگی بنیاتنانی هاریکاری لەبوارەکانی وزە، بازرگانی، گواستنەوە، و ئابووری کەبەدەستهاتوون کردەوە، بەمەش هاریکاری نێوان هەردوو وڵات بەهێزتر دەکات.

لەدیدارەکەدا باس لەڕێگاکانی فراوانکردنی هاوکارییە ئابووری و بازرگانی و وەبەرهێنانەکان و پەرەپێدانی پڕۆژەی هاوبەشی گواستنەوەی کارەبا و ئاسانکاری بازرگانی و گواستنەوەی کاڵاکان لە نێوان هەردوو وڵات و هاندانی کۆمپانیا ئوردنی و عیراقییەکان بۆ وەبەرهێنان لەپڕۆژە هاوبەشەکان کە بەشدارن لەڕەخساندنی هەلی کار و گەشەی ئابووری بەردەوام دەکەن.

هەروەها باس لە پێشهاتەکانی ئێستای ناوچەکە و جیهان کرا، هەردوولا جەختیان لەسەر چڕکردنەوەی راوێژ و هەماهەنگی عەرەبی کردەوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە هاوبەشەکان، دیارترینیان قەیرانە سیاسی و ئابوورییەکانی بەردەم ناوچەکە، هەروەها کارکردن بۆ پشتیوانیکردن لە چارەسەری ئاشتیانە بۆ ئەم قەیرانانە بە شێوەیەک کە گەرەنتی سەروەری و ئاسایشی خاکی دەوڵەتان بکات.

سەبارەت بە پرسی فەلەستین، هەردوو سەرکردە هەڵوێستی پتەوی عیراق و ئوردنیان دووپاتکردەوە لەپشتیوانیکردن لە مافە ڕەواکانی گەلی فەلەستین، و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆیان، هاوکات جەختیان لەگرنگی کەمکردنەوەی پەرەسەندن و پاراستنی خەڵکی سیڤیل و پێویستی هەستانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە ڕۆڵی خۆیان کردەوە ، بۆ چارەسەرکردنی پرسی فەلەستین بە پێی یاسا نێودەوڵەتییەکان .

هەروەها لەدیدارەکەدا باس لەڕێگاکانی بەرزکردنەوەی هاوکاری هاوبەشی ئەمنی و سەربازی کرا، بەتایبەتی لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و توندڕەوی و بەهێزکردنی ئاسایشی سنوورەکان، جەختیش لەگرنگی ئاڵوگۆڕی شارەزایی و زانیاری هەواڵگری و بەردەوامی هەماهەنگی نێوان دەزگا ئەمنییەکانی عێراق و ئوردن بۆ دەستەبەرکردنی ئاسایش و سەقامگیری هەردوو وڵات کرایەوە.

 لەکۆتاییدا، سەرۆک کۆمار و  شا عەبدوڵڵای دووەم، جەختیان لە پێویستی بەردەوامی پەیوەندی و ڕاوێژکاری نێوان هەردوولا کردەوە، بە شێوەیەک کە یەک هەڵوێستی عەرەبی پتەوتر بکات و بەشداری بکات لە پشتیوانیکردنی ئاسایشی ناوچەیی و نێودەوڵەتی، وخزمەت بەبەرژەوەندییەکانی گەلانی ناوچەکە لەڕووی سەقامگیری و خۆشگوزەرانی و گەشەپێدانەوە بکات.

پاشان کۆبوونەوەیەکی فراوانکراو بەسەرۆکایەتی سەرۆک کۆمار، د.لەتیف رەشید و  شا عەبدوڵڵای دووەم، بەئامادەبوونی ئەندامانی شاندی عیراق و ئوردن بەڕێوەچوو و رێوشوێنەکانی پتەوکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و فراوانکردنی هاریکاری و ئاڵوگۆڕی بازرگانی، خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەلی برا، تاوتوێ کران، هەروەها جەخت لەسەر هەماهەنگی هاوبەش لەسەر پرسەکانی بەرژەوەندی هاوبەش کرایەوە.

لە دیدارەکەدا لە لایەنی عیراقی سەرۆکی دەستەی راوێژکاران و پسپۆڕان لە سەرۆکایەتی کۆمار، دکتۆر عەلی شوکری، بەڕێوەبەری نووسینگەی  سەرۆک کۆمار، گوهدار محەمەد سەعید و باڵیۆزی کۆماری عیراق لە شانشینی ئوردن، عومەر بەرزنجی، ئامادەبوون.

لەلایەنی ئوردنیشەوە، هەریەک لەجێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوە و تاراوگەکان، بەڕێز ئەیمەن ئەلسەفدی، بەڕێوەبەری نووسینگەی شا عەبدوڵڵا، ئەندازیار عەلا بەتاینە و وەزیری پیشەسازی و بازرگانی بەڕێز یەعروب قەزات، لەگەڵ ژمارەیەک بەرپرسی عێراقی و ئوردنی.

کۆمپانیای ئەمازۆنی ئەمریکی، ئەمڕۆ سێشەممە رایگەیاند 14 هەزار کارمەندی دوردەخاتەوە، کۆمپانیاکە ئاماژەی بە شوێنی کارمەندەکان نەکردووە، بەڵام هۆکارەکەی بۆ زیرەکی دەستکرد گەراندوەتەوە.

کۆمپانیاکە راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛"ئەو کەمکردنەوەیانەی ئەمڕۆ رایدەگەیەنین بەشێکە لە هەوڵە بەردەوامەکانمان بۆ بنیاتنانی هێز لەڕێگەی کەمکردنەوەی بیرۆکراسی و نەهێشتنی پلەبەندی و دابەشکردنەوەی سەرچاوەکان".

ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ " کەمکردنەوەکە لە هەندێک بوار و دامەزراندنی کارمەند لە هەندێکی دیکەدا دەگرێتەوە، بەڵام دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی کۆی گشتی نزیکەی 14 هەزار هەلی کار لە ئۆفیسەکانی ئەمازۆن".

بەپێی میدیاکان، ئەو کارمەندانەی دوردەخرێنەوە  ئەو کەسانە دەگرێتەوە  کە لە پۆستی پشتیوانی یان ستراتیژیدان وەک؛ (سەرچاوە مرۆییەکان، ڕیکلام، کارگێڕی) کۆمپانیاکە باسی لەوەشکردوە ، نابێت ئەوەیان لەبیربچێت کە جیهان بە خێرایی دەگۆڕێت و ئەم نەوەیە لە زیرەکی دەستکرد گەورەترین گۆڕانکاری ئەنجامداوە لە بواری تەکنەلۆژیادا لە دوای ئینتەرنێتەوە.

ئەم دورخستنەوەی 14 هەزار کارمەنەدەی ئەمازۆن لە کاتێكدایە، بەردەوام هۆشداری دەدرێت و پێشبینیش دەکرێت زیرەکی دەستکرد ببێتە جێگرەوەی لە سەدا 80ی هەلی کار لە سەرانسەری جیهاندا.

رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز"ی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرایکردووە، هەوڵەکانی ئەمریکا بۆ پارێزگاریکردن لە ئاگربەستی نێوان حەماس و ئیسرائیل، وەک قۆناغی یەکەمی پلانی دۆناڵد ترەمپ بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی غەززە، جوڵەکانی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلی سنووردار کردووە و پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵاتی لە قاڵب داوەتەوە.

بەپێی رۆژنامەکە، ئەو "سەرپەرشتییە باوکانەیەی" واشنتن بۆ تەلئەبیبی دەکات، ئاماژەیە بۆ گۆڕانکارییەکی گەورە لە پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل، بەتایبەتیش لەنێوان خودی ترەمپ و ناتانیاهۆدا.

گۆڕانی هەڵوێستی ترەمپ

لە خولی یەکەمی سەرۆکایەتیدا، دۆناڵد ترەمپ چەندین "دیاریی سیاسی" بەخشییە ناتانیاهۆ، لەوانە دانپێدانان بە قودس وەک پایتەختی ئیسرائیل و دانپێدانان بە سەروەریی تەلئەبیب بەسەر بەرزاییەکانی جۆلاندا. بەڵام دوای بۆردومانکردنی شاندی دانوستانکاری حەماس لە دەوحە لەلایەن ناتانیاهۆوە لە مانگی ئەیلولی رابردوودا، ترەمپ توڕە بوو و ناچاری کرد پەیوەندی بە سەرۆک وەزیرانی قەتەرەوە بکات و داوای لێبوردن بکات.

جارید کوشنەر، زاوای ترەمپ، هەفتەی رابردوو لە بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنیدا وتی، "پێم وایە [ترەمپ] هەستی کرد ئیسرائیلییەکان دەستیان کردووە بە زیادەڕەوی، بۆیە ناچار بوو زۆر توند بێت و رێگرییان لێبکات لە کردنی شتێک کە لە بەرژەوەندیی درێژخایەنی خۆیاندا نییە."

ترەمپ فشاری خستووەتە سەر ناتانیاهۆ بۆ ئەوەی پلان20 خاڵییەکەی بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی غەززە قبوڵ بکات، کە داننان بە خواستەکانی فەڵەستینییەکان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەخۆدەگرێت. هەرچەندە ناتانیاهۆ بە توندی دژی ئەم خاڵە وەستایەوە، بەڵام ترەمپ بە ماڵپەڕی "ئەکسیۆس"ی وتبوو، "پێویستە بەوە رازی بێت، هیچ بژاردەیەکی دیکەی نییە، لەگەڵ مندا، پێویستە رازی بێت."

بەرپرسانی ئیسرائیل دەستیان کردووە بە خۆگونجاندن لەگەڵ ئەو دۆخە نوێیەی کە ئەمریکییەکان رۆڵێکی سەرەکی و توند دەگێڕن لە سەرپەرشتیکردنی ئاگربەستەکەدا. واشنتن ناوەندێکی هەماهەنگیی مەدەنی-سەربازیی لە باشووری ئیسرائیل کردووەتەوە بۆ سەرپەرشتیکردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنەکە و ئاسانکاری بۆ گەیاندنی هاوکارییە مرۆییەکان بۆ غەززە.

نیویۆرک تایمز ئاماژەی بەوەشکردووە، دەستپێکردنی فڕینی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئەمریکا بەسەر غەززەدا، نیشانەی ئەوەیە کە واشنتن دەیەوێت وێنەیەکی سەربەخۆ دوور لە گێڕانەوەی ئیسرائیلی دروست بکات، ئەمەش گۆڕانێکی گەورەیە بۆ ئیسرائیلییەکان.

رۆڤین حازان، مامۆستای زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی عیبری لە قودس، دەڵێت: "وێنەی ناتانیاهۆ لەبەردەم ترەمپدا بچووک بووەتەوە" و "زیاتر وەک حاکمی ویلایەتێک دەرکەوتووە نەک سەرکردەی وڵاتێک."

راپرسییەک کە لەلایەن دەستەی پەخشی ئیسرائیلەوە ئەنجامدراوە، دەریخستووە کە %48ی ئیسرائیلییەکان پێیان وایە وڵاتەکەیان بووەتە "پارێزراوێکی ئەمریکی."

بەپێی رۆژنامەکە، ئەم روداوانە دەریدەخەن کە ترەمپ لەوانەیە مەترسی لەسەر داهاتووی سیاسیی ناتانیاهۆ دروست بکات، بەتایبەت لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنەکان لە ئیسرائیل. نمرود نۆڤیک، راوێژکاری پێشووی شیمۆن پێرێز، دەڵێت: "پێم وایە بیبی (ناتانیاهۆ) دەزانێت کە ترەمپ دەتوانێت بە یەک پۆستی سۆشیال میدیا سنوورە هەڵبژاردنەکانی تێکبشکێنێت."

ئەمڕۆ سێشەممە، لە میانی کەرنەڤاڵی گەورەی جەماوەریی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە کەرکوک، بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتی، وتارێکی گرنگی پێشکەش کرد و تێیدا جەختی لەسەر جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانە کردەوە کە دوو ساڵ پێش ئێستا بە خەڵکی کەرکوکیان دابوو، راشگەیاند، "کەرکوک بە دیموکراسی و یەکڕیزی رزگارکرا."

سەرۆک بافڵ تاڵەبانی لە وتارەکەیدا ستایشی کارەکانی پارێزگاری ئێستای کەرکوکی کرد و وتی، "پارێزگاری ئێستای کەرکوک رۆحیەتی شارەکەی گۆڕی، بە یەک چاو سەیری هەمووان دەکات و خزمەت دەکات." ئاماژەی بەوەشکرد کە بەهۆی ئەو ئارامی و پێشکەوتنەوە، ئێستا کۆمپانیا و سیاسەتمەداری بیانی دێنە کەرکوک و هەموو دنیا دەیەوێت بازرگانی لە شارەکەدا بکات.

سەبارەت بە دۆخی جوتیارانیش وتی، "جوتیارەکانمان مافیان پارێزراوە."

سەرۆکی یەکێتی جارێکی دیکە کەرکوکی بە "چەپکە گوڵەکەی مام جەلال" ناوبرد و جەختی کردەوە، "وتمان کەرکوک دەکەینە نمونەی پێكەوەژیان، ئەمڕۆ هەموو پێکهاتەکان لە کەرکوک وەک یەک دەژین."

سەرۆک بافڵ تاڵەبانی پەیامێکی ئاڕاستەی خەڵکی کەرکوک کرد و وتی، "بۆ ئایندەی کەرکوک ئێمە هێزی تۆین لە بەغداد، ئێمە کەرکوک بەهێز دەکەین لە بەغداد." رونیشیکردەوە کە یەکێتی پارێزەری هەرێمی کوردستانە و لەگەڵ کەرکوکییەکان دەوەستێتەوە.

یەکێکی دیکە لە تەوەرە گرنگەکانی وتارەکەی سەرۆک بافڵ، پرسی خوێندنی کوردی بوو لە شارەکە. لەمبارەیەوە وتی، "خوێندکارەکانی کەرکوک دەبێت بە کوردی بخوێنن، چونکە کوردی زمانی رەسمییە لە عیراق." بەڵێنیشیدا، "هەوڵدەدەین سیستمێك دابنێین کە لە حکومەتی فیدراڵەوە موچەی مامۆستایانی شارەکە بێت."

لە کۆتایی وتارەکەیدا، سەرۆک بافڵ تاڵەبانی داوای لە جەماوەر کرد کە "سندوقەکانی دوزخورماتوو سەوز بکەن" و پشتیوانیی پارێزگاری کەرکوک بن. جەختیشی کردەوە کە "یەکێتی لە هەموو حزبێكی تر یەکڕیزتر و گەشبینترە و لە کەرکوکیش لە هەموو حزبەکانی تر بەهێزترە،" وتیشی، "بەرنامەی سەرۆك مام جەلال لە عیراق و کوردستان جێبەجێ دەکەین."

چەکدارانی نەناسراو لەسەر رێگای نێوان دیمەشق و سوەیدا تەقەیان لە پاسێکی نەفەرهەڵگر کرد و بەهۆیەوە دوو هاووڵاتی گیانیان لەدەستدا و چەندین کەسی دیکەش برینداربوون.

سەرچاوەیەکی ئەمنی بە کەناڵی "ئەلئیخبارییەی سوری" راگەیاند، هێرشەکە لە نزیک وێستگەی سووتەمەنیی "مەرجانە" لەسەر رێگای دیمەشق - سوەیدا رویداوە و لەلایەن چەکداری نەناسراوەوە ئەنجامدراوە.

هاوکات ئاژانسی سانای سوریا بڵاویکردەوە کە لایەنە پەیوەندیدارەکان دەستیان بە لێکۆڵینەوە و راوەدوونانی ئەنجامدەرانی هێرشەکە کردووە.

بڕیارە ئەمڕۆ سێشەممە، بە ئامادەبوونی بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، کەرنەڤاڵی جەماوەریی لیستی ٢٢٢ی یەکێتی لە شاری کەرکوک بەڕێوەبچێت، کە تێیدا سەرۆکی یەکێتی وتارێکی گرنگ پێشکەش بە ئامادەبووان دەکات.

کەرنەڤاڵەکە کاتژمێر ٢:٠٠ی پاشنیوەڕۆ لە بارەگای مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە کەرکوک دەستپێدەکات و تێیدا جەماوەرێکی فراوانی یەکێتی و لایەنگرانی ئامادە دەبن.

پێشکەشکردنی وتارەکەی سەرۆک بافڵ تاڵەبانی لە کەرکوک لە کاتێکدایە کە چاوەڕوان دەکرێت تێیدا تیشک بخرێتە سەر دوایین گۆڕانکارییە سیاسییەکان و هەڵوێستی یەکێتی لەسەر پرسە گرنگەکانی پەیوەست بە کەرکوک و ناوچەکە.

کەناڵی کوردسات نیوز، راستەوخۆ ڕووماڵی کەرنەڤاڵەکە و وتاری سەرۆک بافڵ تاڵەبانی دەکات و بینەران دەتوانن لە کاتی دیاریکراودا بینەری بن.

بانكی ناوەندیی عیراق پێشبینی دەكات پارەی ئەلیكترۆنی تا ساڵی 2035 بگاتە 60 ملیار دۆلار، ئەوەش لە چوارچێوەی پلانی چاكسازی بۆ كۆتاییهێنان بە پارەی كاش. 

عەلا فەهد وتەبێژی بانكی ناوەندیی عیراق رایگەیاند، پارەدانی ئەلیكترۆنی هاوكار بووە لە كەمكردنەوەی چاپكردنی پارەی كاش بە شێوەیەكی بەرچاو، هانی هاووڵاتیانیشیدا زیاتر روو لە پارەی ئەلیكترۆنی بكەن بە تایبەتی بۆ موچەی فەرمانگەكانی حكومەت.

وتیشی، پارەدانی ئەلیكترۆنی لە ماوەی سێ ساڵی رابردوودا بازدانێكی گەورەی بەخۆوە بینیوە، بەشێوەیەك كارتی بانكی دەرهاتوو گەیشتووەتە زیاتر لە 22 ملیۆن، لەگەڵ هاوردەكردنی زیاتر لە 75 هەزار ئامێر، پێشبینیش دەكرێت پارەی ئەلیكترۆنی تا ساڵی 2035 بگاتە 60 ملیار دۆلار.

زۆربەی شۆفێران پێیان وایە لێخوڕینی ئۆتۆمبێل بە خێراییەکی زیاتر لەوەی لە شەقامەکاندا دیاریکراوە، کاتێکی زۆریان بۆ دەگەڕێنێتەوە، بەڵام شیکارییەکان دەریدەخەن کە ئەو کاتەی بۆ شۆفێران دەگەڕێتەوە زۆر کەمترە لەو مەترسییە گیانی و ماڵیەی کە لە بەردەمیاندایە. 

بڕی ئەو کاتەی کە بەهۆی خێرالێخوڕینەوە بۆ شۆفێران دەگەڕێتەوە، پشت بە سێ هۆکاری سەرەکی دەبەستێت: درێژیی گەشتەکە، جیاوازیی خێرایی، و بەربەستەکانی وەک ترافیک لایت، قەرەباڵغی، و یاساکانی هاتوچۆ.

لەسەر بنەمای یاسا فیزیاییەکان، کات بریتییە لە دابەشکردنی ماوە بەسەر خێراییدا. بۆ نموونە:

• گەشتێکی 10 کیلۆمەتری: ئەگەر بە خێرایی 50 کم/سەعات بیبڕیت، 12 خولەکی پێویستە. بەڵام ئەگەر خێراییەکەت بۆ 60 کم/سەعات زیاد بکەیت، 10 خولەکی پێویستە. واتە لەم گەشتەدا تەنها دوو خولەک دەگەڕێتەوە بۆ شۆفێرەکە.
• گەشتە کورتەکانی ناو شار: لە گەشتە کورتەکانی ناو شاردا کە چەند کیلۆمەترێکن و ترافیک لایتی زۆریان تێدایە، زیادکردنی خێرایی لە نێوان ترافیکەکاندا تەنها 20 بۆ 90 چرکە کات دەگەڕێنێتەوە، کە بڕێکی ئەوتۆ نییە هەستی پێبکرێت و هیچ بگۆڕێت.

لەسەر رێگا خێراکان و لە گەشتە درێژەکاندا کاریگەرییەکەی زیاترە، بەڵام هێشتا سنووردارە. بۆ نموونە:

• گەشتێکی 100 کیلۆمەتری: زیادکردنی تێکڕای خێرایی لە 90 کم/سەعاتەوە بۆ 110کم/سەعاتێک، کاتی گەشتەکە لە سەعاتێک و 7 خولەکەوە بۆ 54 خولەک کەمدەکاتەوە، واتە نزیکەی 13 خولەک پاشەکەوت دەکرێت. هەرچەندە ئەمە سوودی هەیە، بەڵام بەهۆی قەرەباڵغی و بەربەستەکانی دیکەوە، دەگمەنە شۆفێرێک بتوانێت بە درێژایی رێگاکە پابەندی ئەو خێراییە بەرزە بێت و لە رێگاکانی دەرەوەی شاریشدا هەمیشە مەترسی هاتوچۆی ئاژەڵان و چاککردنی رێگاکان رەنگە وابکات توشی روداوی هاتوچۆبین.

ئەو کاتە کەمەی بۆ شۆفێر دەگەڕێتەوە، لە بەرامبەر چەندین تێچووی گیانی و ماڵی هەیە:

سەلامەتی: مەترسیی روداوی هاتوچۆ بەشێوەیەکی نایەکسان لەگەڵ زیادبوونی خێراییدا بەرز دەبێتەوە. خێرایی زیاتر هەم ئەگەری پێکدادان و هەم سەختیی زیانەکان زیاد دەکات.

• خەرجیی سووتەمەنی و چاککردنەوە: خەرجیی سووتەمەنی و دەردانی گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لەگەڵ زیادبوونی خێراییدا، بەتایبەت لە سەرووی 80-100 کم/سەعاتەوە، بەشێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. هاوکات تەمەنی تایە، برێک و بزوێنەریش کەم دەکاتەوە.
• ئاکامە یاسایی و داراییەکان: سزای دارایی، زیان بەرکەوتن بەر ئۆتۆمبێل و بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکە و سزاکانی پۆلیسی هاتوچۆ
  
  چەند رێنماییەکی پراکتیکی لەبری خێرا لێخوڕین:

لەبری خێرا لێخوڕین، دەتوانیت ئەم رێگایانە بەکاربهێنیت بۆ کورتکردنەوە و کەمکردنەوەی کاتی گەشتەکەت:

• هەڵبژاردنی کات و رێگای گونجاو: لە کاتێکدا گەشت بکە کە قەرەباڵغی کەمترە و رێگایەک هەڵبژێرە کە خێراترە و کورتترە.
• کەمکردنەوەی وەستان: تا دەتوانیت لە وەستانی ناپێویست دووربکەوەرەوە.
• پاراستنی خێراییەکی جێگیر: هەوڵبدە خێراییەکەت لە نزیک سنووری رێپێدراو بهێڵیتەوە و جڵەوی خێرایی (Cruise control) بەکاربهێنە.