هەواڵەکان
وتیشی، بەھیوان دانیشتووانی پارێزگای نەینەوا بە گڕوتینەوە بەشداری لە ھەڵبژاردنەکە بکەن.
حەلبوسی باسی لەوەش کرد، نەینەوا پێویستی بە بەرقەرار بوونی سیاسیە و تا رەوشی سیاسی لەو پارێزگایە ئاسایی نەبێتەوە نەینەوا ھەروا دەمێنێتەوە و لەوەی ئێستا ھەیە باشتر نابێت.
ڕۆشێل والنسکی بەڕێوەبەری ناوەندی خۆپارێزی لە نەخۆشییەکان و بەرەنگاربوونەوەی، ڕایگەیاندووە، بەھۆی مەترسیداریەتی ڕەوشەکەوە، ئەمریکا جارێکی تر کار دەکات بە بڕیاری ناچارکردنی ئەمریکییەکان بە بەکارھێنانی دەمامک لە شوێنە داخراوەکاندا، تەنانەت ئەو کەسانەش کە دوو ژەمی ڤاکسینیان وەرگرتووە دەبێت لە شوێنە داخراوەکاندا دەمامک بەکاربھێنن، ھۆکارەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندووەتەوە کە کۆرۆنای دەلتا زۆر بە خێرایی لە وڵاتەکەدا بڵاو دەبێتەوە .
ئەوە لە کاتێکدایە لە ناوەڕاستی مانگی ئایاردا جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکا مژدەی گەیشتنی بە قۆناغێکی گرنگدا بە ئەمریکییەکان لە بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنادا و ڕایگەیاند ھەر کەسێک دوو ژەمی ڤاکسینی کۆرۆنای وەرگرتبێت، پێویست ناکات لە شوێنە داخراوەکانیشدا دەمامک بەکاربھێنێت.
ڕۆژی ١٨ی حوزەیرانی ڕابردوو ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئێران بەڕێوەچوو، "ڕەئیسی"یش بە بەدەستھێنانی زیاتر ٦٢٪ی دەنگەکان سەرکەوتنی بەدەستھێنا.
بڕیاریشە دوای دەستبەکاربوونی، "مستەقا کازمی" سەرۆک وەزیرانی عێراق بچێتە "ئێران" و لەگەڵیدا کۆببێتەوە.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٣٤٦٨ کەسی تر تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ١٩ تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و ١٢٧٧ تووشبووی تری ڤایرۆسەکەش چاکبوونەتەوە.
بەڕێوەبەری تەندروستی نەینەوا دەڵێت، ھاووڵاتیان پابەندی ڕێنماییەکان نابن و ئەگەر ڕەوشەکە وا بەردەوام بێت نەخۆشخانەکان پڕ دەبن و شوێنی نەخۆش نامێنێت.
تا ئێستاش ٧٠ ھەزار کەس لە پارێزگای نەینەوا ڤاکسینی کۆرۆنایان وەرگرتووە و ٨٠ ھەزار ژەمە ڤاکسین لە بنکە تەندروستییەکانی پارێزگایەکە بەردەستە.
قایمقامیەتی قەزای مەڵبەندی سلێمانی ڕایگەیاند، بەھۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما و کەمبوونەوەی کارەبای نیشتمانی، بەشێکی مۆلیدە ئەھلییەکان لەکار دەکەون، لیژنەی مۆلیدەی سەر بە لیژنە ھاوبەشەکانی قایمقامیەتیش پسوڵەی سەرپێچی بۆ ھەر مۆلیدەیەک دەکات کە لەکار کەوتبێت و پێویستە لە ماوەی یەک ڕۆژدا مۆلیدەی جێگرەوە ئامادە بکات، بە پێچەوانەشەوە بە پێی یاسا سزای ماددی دەدرێت تا دەگاتە لێسەندنەوەی مۆڵەتەکەی.
لە بەشێکی تری ڕاگەیەنراوەکەدا ھاتووە، نزیکەی ٧٠٠ مۆلیدەی ئەھلی لە سلێمانی ھەیە، دەبێت لە لای مۆلیدەکە ڤۆلتییەی سریفێس لە ٤٠٠ و ھێڵی ئاسایی لە ٢٠٠ کەمتر نەبێت، بەردەوام چاودێری کاری مۆلیدەکانیش دەکەن و ڕێگەش نادەن ھیچ گەڕەکێک بێ کارەبای مۆلیدە بێت.
بافڵ تاڵەبانی ھاوسەرۆکی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان ڕایگەیاند، پێشوازی لە بڕیاری ناساندنی ھەورامان وەک ناوچەیەکی کەلەپوریی جیھانی دەکات لەلایەن لیژنەی کەلەپور و شوێنەواری کلتوریی ڕێکخراوی یونسکۆ، خۆشحاڵیشە ئەو بەشە گرنگەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان وەک میراتییەکی کلتوریی جیھان دەستنیشانکرا.
ڕاشیگەیاندووە، ھەورامان ناوچەیەکی گرنگ و مێژوویی کوردستانە و ڕۆڵی پێشەنگی بینیووە لە پێشخستنی بوارەکانی فەرھەنگی و ڕۆشنبیری و ئەدەبی و کۆمەڵایەتی گەلەکەمان.
بافڵ تاڵەبانی دەڵێت، بۆ ئەم دەستکەوتە مێژووییەش یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پیرۆزبایی لە خەڵکی خۆشەویستی کوردستان و ناوچەی ھەورامان دەکات، ھیوادارە ھەمووان پێکەوە ھاوکاربن بۆ پێشخستنی زیاتری کایەکانی ڕۆشنبیری و کلتووری و پاراستنی شوێنەوارە دێرین و بە نرخەکانی کوردستان کە سەرمایەیەکی گرنگی نەتەوەیی و نیشتمانین.
لە پارکی ئازادی سلێمانی بە ئامادەبوونی کەسوکاری جوانڕۆی باڵەبان و ژمارەیەک لە ھونەرمەندان، ڕێوڕەسمی چلەی ماتەمینی ھونەرمەندی میللی جوانڕۆی باڵەبان بەڕێوەچوو، جەزای ساز سەرۆکی کۆمەڵەی ھونەری میللی ڕایگەیاند، کەیسی جوانڕۆی باڵەبان بەرەوپێشچوونی باشی بەخۆوە بینیوە، بەڵام بەھۆی ڕەوتی لێکۆڵینەوە لە ئێستادا ناتوانن قسەی زیاتر لەسەر کەیسەکە بکەن و چاوەڕێین بەم زووانە بکوژانی بە سزای یاسایی بگەیەندرێن.
چل ڕۆژ لەمەوبەر لە نزیک دێگەڵە تەرمی جوانڕۆی باڵەبان کە یەکێک بوو لە ھونەرمەندە میللییەکانی سلێمانی دۆزرایەوە و کەسوکارەکەشی داوای دەستگیرکردن و بە سزا گەیاندنی بکوژانی کوڕەکەیان دەکەن.
لە بەشێکی تری ڕاگەیەنراوەکەدا ھاتووە، لە چل و چوارەمین دانیشتنی کۆمیتەی میراتی جیھانی ڕێکخراوی جیھانی یونسکۆ لە شاری فوجوی وڵاتی چین و بە ئامادەبوونی نوێنەری ١٣٩ وڵات بەڕێوەچوو، ناوچەی ھەورامان وەکو ناوچەیەکی کەلتووری مێژوویی لە ئاستی جیھاندا تۆمار کرا و خرایە لیستی شوێنەوارەکانی جیھانەوە.
لەو بەشەی تایبەتە بە ھەورامانەوە ڕێکخراوی یونسکۆ دەڵێت، ناوچە دوورە دەست و شاخاوییەکانی ھەورامان لانکە و گەواھیدەری کلتوری خەڵکی ھەورامانن. ھەورامییەکان وەک بەشێک لە کورد لە ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە لەو ناوچەیە دەژین، کاری باخداری کشتوکاڵ و ئاژەڵداری دەکەن. لەناو دڵی چیاکانی زاگرۆس، لە پارێزگاکانی سنە و کرماشان بە درێژایی سنوورەکانی ڕۆژئاوای ئێران، لە دوو بەشی سەرەکی پێکھاتووە: لە ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتەوە ژاوەرۆ و تەخت (لە پارێزگای سنە). لە ڕۆژئاواشەوە لھۆن لە پارێزگای کرماشان.
لە بەشێکی تری ڕاگەیەنراوەکەشدا ھاتووە، ئەو ١٢ گوندەی لە پڕۆژەکەدان، گەواھیدەر و سەلمێنەری ئەوەن، خەڵکی ھەورامان سەرەڕای نەبوونی خاکی بە پیت لە ناوچە شاخاوییەکانیان توانیوویانە وەڵامێکی باشی سروشت بدەنەوە و خۆیانی لەگەڵ بگونجێنن، ئەوەش دەرخەری ئەو ڕاستییەیە، ئەو ناوچەیە لە دێر زەمانەوە شوێنی ژیان و ژیار بووە و ڕەھەندێکی گرنگی شارستانییەتی مرۆڤایەتی لە خۆیدا ھەڵگرتووە و حەشارداوە.
دەزگای ئاسایشی ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئۆپراسیۆنی ئاسایشی سلێمانی بە ھاوکاری ئاسایشی شارەزوور دوو سەرکردەی داعش و تاقمێکی تیرۆریستییان لە سلێمانی و ھەڵەبجە دەستگیر کرد کە پیلانیان دانابوو خۆیان ڕێکبخەن بۆ چەند کردەوەیەکی تیرۆریستی لە سنوری پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە، بەڵام شەوی ٢٧ لەسەر ٢٨ی تەموز لە پارێزگای ھەڵەبجە لە چوار ئۆپراسیۆنی گەورە و ھاوکاتدا چوار تیرۆریست دەستگیرکران کە دوانیان سەرکردەی داعش بوون و بەشداری و سەرپەرشتی چەندین تاوانیان کردووە، لەلایەکی ترەوە لە ئۆپراسیۆنێکی تردا لە سلێمانی ھێزەکانی ئاسایشی سلێمانی تیرۆریستێکی تریان دەستگیر کرد.
دەزگای ئاسایشی ھەرێم ئاشکراشیکردووە، لێکۆڵینەوەی ورد کراوە و دەرکەوتووە تیرۆریستە دەستگیراوەکان بە پێی ماددەی چواری تیرۆر داواکراو بوون و چەکداری داعش بوون لە ویلایەتی باشوور.
بە پێی ڕاگەیەنراوێکی فەرمانگەی کۆچ و کۆچبەرانی کەرکوک، لە چوارچێوەی بڕیاری وەزارەتی کۆچ و کۆچبەرانی عێراق بۆ داخستنی کامپی ئاوارەکان، ھەموو ئەو کامپانەی بۆ ئاوارەکان تەرخان کرابوون داخراون، بەڵام تا ئێستا نزیکەی ٤٥ ھەزار ئاوارە لەناو شاری کەرکووک دەژین و نەگەڕاونەتەوە بۆ شوێنەکانی خۆیان.
ئەوەش لە کاتێکدایە وەزیری کۆچ و کۆچبەرانی عێراق لە مانگی شوباتی ٢٠٢١ ڕایگەیاند، بڕیاری داخستنی ھەموو کامپی تایبەت بە ئاوارەکانیان داوە، و سوورن لەسەر گەڕانەوەی ئاوارەکان بە شێوەیەکی ئارەزومەندانە، ئەوەشی بە ھەنگاوێکی گرنگە بە ئاڕاستەی داخستنی کامپی ئاوارەکان، لە عێراق دانا.
دوای دیدارەکەش شێخ ھەرکی جەوھەر ئاغا ڕایگەیاند، لەگەڵ بافڵ تاڵەبانی باسیان لە دۆخی ناوخۆی یەکێتی و ھەنگاوەکان بە ئاڕاستەی چارەسەر کرد، چونکە یەکخستن و ڕێکخستنەوە و بەھێزکردنی یەکێتی خواستی ھەمووانە.
وتیشی، زیاد لە ساڵێکە لەناو ڕیزەکانی یەکێتی کار دەکەن و بە پێویستیان زانی سەردانی بافڵ تاڵەبانی بکەن بۆ ئەوەی پشتیوانی خۆیان بۆ یەکێتی و کاندیدەکانی لە ھەڵبژاردنەکان دووپاتبکەنەوە، کە کار و خەباتیشیان لەناو یەکێتدا بەردەوام دەبێت.
نوسینگەی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا ڕایگەیاند، یاسا و ڕێسای نوێ تاوتوێ دەکرێت بۆ چاودێریکردن و کۆنترۆڵکردنی ئەو دەزگا و ڕاگەیاندنانەی ھاوکاری دارایی دەرەکی وەردەگرن، بەڵام ئەو ڕاگەیەنراوەی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا، نیگەرانی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤی لەو وڵاتە بەدوای خۆیدا ھێناوە و ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن، ٩٠٪ی دەزگا سەرەکییەکانی ڕاگەیاندن لە ژێر کۆنترۆڵی حکومەتدایە، ھەوڵیش دەدرێت یاسایەک گەڵاڵە بکرێت کە ڕاستەوخۆ میدیای ئازاد و ڕەخنەگر بکاتە ئامانج.
نوسینگەی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا، ئەو میدیایانەی کە پشتیوانی دارایی دەرەکییان ھەیە، تۆمەتبار کرد بەوەی وەکو تابوری پێنجەم لە تورکیا کار دەکەن.
وەزارەتی بەرگری ئەفغانستان ڕایگەیاند، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردووی پێکدادانەکان لە باکوری ئەو وڵاتە (١٨٩) چەکداری تاڵیبان کوژران و دەیانی تریش برینداربوون.
بزوتنەوەی تاڵیبانیش ڕایگەیاندووە، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا سەدان ئەندامی ھێزە ئەمنییەکان پەیوەندییان بە بزوتنەوەکەوە کردووە.
ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانیش ھۆشداری داوە لە ڕەوشی مرۆیی ئەفغانستان و ڕایگەیاندووە، نزیکەی ١٨ ملیۆن ھاوڵاتی ئەفغانی لە بەردەم ھەڕەشە و مەترسیدان.
(ئەلیکسندر لاڤرینتیف) نێردەی تایبەتی ڕووسیا لە سوریا ڕایگەیاند، پڕۆسەی گەڕانەوەی ئاوارەکانی سوریا بۆ ناوچەکانیان دۆسیەیەکی ئاڵۆزە، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش ھەوڵەکانی لە ئاستی پێویستدا نییە بۆ گەڕاندنەوەی ئاوارەکان.
(فەیسەڵ مقداد) وەزیری دەرەوەی سوریاش وڵاتانی ئەوروپای تۆمەتبار کرد بە دروستکردنی ڕێگری لە بەردەم گەڕانەوەی ئاوارەکانی سوریا بۆ زێدی خۆیان، ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دۆسیەی ئاوارەکانی سوریا کراوەتە پرسێکی سیاسی.
"بایدن" لە کاتی وەڵامدانەوەی پرسیاری ڕۆژنامەنووساندا، وەرەقەیەکی دەستی بەرزکردەوە کە دوو تێبینی تێدا نوسرابوو، ڕاگەیاندنەکان وێنەی وەرەقەکەیان گرتووە و تێیدا لە خاڵی یەکەمدا نوسراوە "پێشنیاری ئەمریکا بۆ وەڵامدانەوەی ھێرشەکان" و لە خاڵی دووەمیشدا نوسراوە "ئێران تاوتوێی ڕاگرتنی ھێرشەکان" دەکات.
ئەگەرچی ناوەڕۆک و مەبەستی ئەو دوو تێبینییەی "بایدن" ڕوون نییە، بەڵام دەوترێت پەیوەندی بەو ھێرشانەوە ھەیە کە لە عێراق دەکرێنە سەر ھێزەکانی ئەمریکا و گروپەکانی سەر بە ئێران بە ئەنجامدانیان تۆمەتبار دەکرێن.