هەواڵەکان
"ڕەمەزان ئەتریسی" ئەندامی تیمی پارێزەرانی سزادراوانی بادینان لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، نوسراوێکی چەند لاپەڕەییان پێشکەشی ئەنجومەنی داوەری کردووە بۆ ئەوەی ماددەی ١٥٦ لەسەر ئەو سزادراوانە لابەرێت و دۆسیەکەیان ئاسایی بکرێتەوە.
سەبارەت بە ڕەوشی دەستگیرکراوەکانیش لە زیندان، "محەمەد عەبدوڵا" ئەندامی تیمی پارێزەرانی سزادراوانی بادینان ڕایگەیاند، تا ئێستا ڕێگەیان بە تیمی پارێزەران و کەسوکاری دەستگیرکراوان نەداوە سەردانیان بکەن و لە ڕەوشی ناو زیندان ئاگادار بن.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی ھەرێم، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٦٤٩ کەسی تر تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ١١ تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و ٨٤٩ تووشبووی تری ڤایرۆسەکە چاکبوونەتەوە.
ڕاشیگەیاند، ئەم ھاوپەیمانی و لێکتێگەیشتنە دەبێتە مایەی ئارامی و تەبایی و یەک ڕیزی کوردستانی کە بۆ سەرخستنی پڕۆسەی ھەڵبژاردن و دیموکراسی زۆر پێویستن.
ھەروەھا ئەنجومەنی سەرکردایەتی وێرای پیرۆزبایی لە سەرجەم کەسوکاری شەھیدان و پێشمەرگە قارەمانەکان و ڕێکخستن و ھەڤاڵانی یەکێتی بە بۆنەی ٤٦ھەمین ساڵەی دامەزراندنی یەکێتی و ٤٥ ساڵەی ھەڵگیرساندنی شۆرشی نوێی گەلەکەیان بە ڕابەرایەتی سەرۆک مام جەلال، ئۆرگانەکانی ڕاسپارد بە ڕەچاوکردنی ڕێنماییە تەندروستییەکانی تایبەت بە پەتای کۆرۆنا، یادە مەزنەکە بە جۆش و خرۆشی یەکێتیانەوە بکەنەوە و ڕاگەیاندنە جیاجیاکانی یەکێتی-یشی ڕاسپارد ئەو ئەرکە حزبی و نیشتمانیە جێبەجێ بکەن.
ئەنجومەنی سەرکردایەتی لە کۆبوونەوەکەیدا ھەڵوەستەی جددی لە ئاستی ڕەوشی ئەمنی، سیاسی و خزمەتگوزاریی، ناوچە جێناکۆکەکان بە گشتی و کەرکوک و خانەقین بە تایبەتی کرد و پێی وابوو باشترین ڕێووشوێنی دابینکردنی ئاشتی و ئارامی و پێکەوە ژیانی ئاشتیانەی نێوان پێکھاتەکان لەو ناوچانە بە سەرخستنی ژیرانەی بەرنامەی ھەماھەنگی ھاوبەشی نێوان ھێزی پێشمەرگەی کوردستان و سوپای عیراق و ھێزە ئەمنییەکان دەبێت.
لە باسی ژیان و گوزەرانی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستاندا، ئەنجومەنی سەرکردایەتی تەئکیدی کردەوە لەسەر پێویستی جێبەجێکردنی یاسای بودجەی ساڵی ٢٠٢١ کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقەوە پەسەندکراوە و دەبێتەی مایەی دابینکردنی شایستە داراییەکانی ھەرێمی کوردستان.
لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆکرا لە بارەی بارودۆخی ئێستای عێراق و ھەرێمی کوردستان و ناوچەکە، سەرباری تاوتوێکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێم و بەغدا، لەو بارەیەوە ھەردوولا ھاوڕابوون کە پێویستە پەیوەندییەکی تەندروست و باشتر ھەبێت لە نێوانیاندا.
ھاوکات جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران ئامادەبوونی حکومەتی ھەرێمی دەربڕی بۆ پابەندبوون بە یاسای بودجەی عێراق و ڕاشیگەیاند: بڕیارە لە ئایندەیەکی نزیکدا بۆ ئەم مەبەستە سەردانی بەغداد بکەینەوە.
سەبارەت بە ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ھەردوولا ھاوڕابوون کە دەبێت پڕۆسەیەکی ھەڵبژاردنی بێگەرد بەڕێوەبچێت و نەتەوە یەکگرتووەکانیش ڕۆڵی خۆی ببینێت لە چاودێریکردنی پڕۆسەکەدا.
لە بارەی چاکسازییەکانی حکومەتی ھەرێم، جێگری سەرۆک وەزیران ئاماژەی بەوەدا کە بەردەوامن لە ئەنجامدانی چاکسازی لە سێکتەرە جیاوازەکان و جەختیکردەوە کە پێویستە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ھاوکاری ھەرێمی کوردستان بکات بۆ ئەوەی لەسەر ڕێچکەی دروستی چاکسازی و فراوان کردنی ئازادییەکان و بەرجەستەکردنی بەھاکانی دیموکراسی بێت.
مەزھەر محەمەد ساڵح ڕاوێژکاری دارایی مستەفا کازمی ڕایگەیاند، بارودۆخی دارایی عێراق بە تایبەت لە ڕووی نەختینەییەوە لە باشترین دۆخدایە، کاتێک نرخی نەوتیش ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بەرزدەبێتەوە ئابوری وڵات باشتر دەبێت.
ڕاوێژکارەکەی کازمی جەختیشی کردەوە، ئابووری عێراق و مەترسی لەسەر نیە، بەڵام گەورەترین لەمپەر کە دێتە بەردەمی وادەی ھەڵبژاردنەکەی ١٠ی تشرینی یەکەم و پڕۆژە بودجەی گشتی ٢٠٢٢، چونکە نازانن ئەو ھەڵبژاردنە چۆن دەبێت و بابەتی ڕەشنوسی بودجەش کێ دەینوسێت و کەی دەنوسرێت.
دڵنیایشیدا، کە مووچەی فەرمانبەران و خانەنشین و چاودێری کۆمەڵایەتی عێراق تا سەرەتای ٢٠٢٢ مسۆگەرە و بڕی نەختینەیی پێویست لەبەردەستدایە.
دامەزراوەی تایبەتی حکومەتی ڕووسیا، بۆ ھەناردەکردن و ھاوردەکردنی چەک ئاشکرایکرد، لە نێوان مانگی تشرینی یەکەم تاکو کانوونی یەکەمی ئەمساڵ، یەکەمین پارچەی سیستمی بەرگری ئاسمانی "ئێس ٤٠٠"، بە ھیندستان دەفرۆشن و لە ئێستاشدا تیمە تەکنیکییەکانی ھیندستان، لە ڕووسیا سەرقاڵی ڕاھێنانن لەسەر چۆنیەتی کارپێکردنی سیستمەکە.
ساڵی ٢٠١٨ ڕووسیا و ھیندستان، ڕێککەوتنێکیان بۆ فرۆشتنی پێنج پارچەی سیستمی بەرگری ئاسمانی ئێس ٤٠٠، بە ھیندستان بە بڕی ٥.٤٣ ملیار دۆلار ئیمزا کرد و تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤یش، سەرجەم پارچەکانی ئێس ٤٠٠ دەگاتە ھیندستان.
ئێس ٤٠٠، سیستمێکی بەرگری ئاسمانی پێشکەوتووی ڕووسیایە، کە لە ساڵی ١٩٩٩ەوە دەست بە دروستکردنی کراوە، ساڵی ٢٠١٩ش بەھۆی کڕینی ئەو سیستمە لە ڕووسیا، ناکۆکی گەورە لە نێوان تورکیا و ئەمریکا و ناتۆ دروستبوو.
کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە بارەی ڕەوشی غەززە و ئاڵۆزییەکانی نێوان حەماس و ئیسڕائیل کۆبووەوە و ڕیاز مالیکی وەزیری دەرەوەی فەڵەسین ڕایگەیاند، ئیسڕائیل بە چەکی پێشکەوتوو غەززە دەکاتە ئامانج و پێویستە ھێرشەکان ڕابگیرێن.
ھاوکات "جەلعاد ئیردان" نوێنەری ھەمیشەیی ئیسڕائیل لە نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند، لە کاتی بۆردومانەکانیان ھەموو ھەوڵێک دەدەن، بۆ ئەوەی مەدەنییەکانی فەڵەستین نەبنە قوربانی.
وتیشی، لە ماوەی ١١ ڕۆژی ڕابردوودا بزوتنەوەی حەماس، ٤ ھەزار مووشەکی ئاڕاستەی ئیسڕائیل کردووە.
لەلایەکی ترەوە ھەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە کەرتی غەززە بەردەوامە و جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکا و عەبدولفەتاح سیسی سەرۆک کۆماری میسڕ، بە تەلەفۆن جەختیان لە بەردەوامی ھەوڵەکان بۆ ڕاگەیاندنی ئاگربەست کردەوە.
حەسەن ڕۆحانی سەرۆکی ئێران دەڵێت، لە دانوستانە ئەتۆمییەکانی ڤییەنادا گەیشتوونەتە ڕێککەوتنێکی سەرەتایی و ئەمریکا ڕەزامەندی پیشانداوە لەسەر لابردنی سزا سەرەکییەکانی سەر وڵاتەکەی.
وتیشی، لە ئێستادا سەرقاڵی گفتوگۆن لەسەر وردەکارییەکان و لابردنی سزاکان بە ھەنگاوێکی مەزن دادەنرێت.
ئۆکسفام بە پشت بەستن بە ڕاپۆرتێکی گۆڤاری فۆربسی ئەمریکی ئاماژەی بەوە کردووە، سامانی ئەو ٩ کەسە بە ھۆی فرۆشتنی ڤاکسینەکەوە ١٩ ملیار و ٣٠٠ ملیۆن دۆلاری تێپەڕاندووە کە لە ناویاندا (سیڤان بانسل)ی بەرێوەبەری گشتی کۆمپانیای مۆدێرنای فەڕەنسی تێدایە کە سامانەکەی بووە بە ٤ ملیار و ٣٠٠ ملیۆن دۆلار.
ڕوونیشیکردووەتەوە، بە تەنھا بڕی قازانجی ئەو ٩ ملیاردێرە بەشی ڤاکسینی ٩٠٪ی سەرجەم دانیشتوانی وڵاتە ھەژارەکان دەکات.
ئۆکسفام داوای لە ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی کردووە بەر بە قۆرخکاری لە بەرھەمھێنان و فرۆشتنی ڤاکسینی کۆرۆنا بگرێت بۆ ئەوەی ھەموو گەلانی جیھان بە ھەژار و دەوڵەمەندەوە ڤاکسینی کۆرۆنایان دەستبکەوێت.
ھاوکات "بافڵ تاڵەبانی"ھاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەشداری لە پانێڵی یەکڕیزی سیاسی لە پێناو دەستوردا دەکات.
ھاوکات سەرۆکانی فەرەنسا و میسر و پاشای ئوردن، لە رێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە کۆبوونەوە و لەسەر سێ خاڵ رێککەوتن ئەوانیش، راگرتنی بۆردومانی مووشەکەکان و راگەیاندنی ئاگربەست و سەرپەرشتیکردنی ئەم دۆسێیە، لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتییەوە.
تائێستا بەھۆی بۆردومانەکانی ئیسرائیلەوە لە کەرتی غەززە، ٢١٨ کەس گیانیان لە دەستداوە، کە ٧٠ کەسیان منداڵن و ھەزار و ٥٠٠ کەسیش برینداربوون.
بەبۆنەی (٢٩) بیست و نۆھەمین ساڵڕۆژی ئەنجامدانی یەکەمین ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، گەرمترین پیرۆزبایی خۆمان ئاڕاستەی سەرجەم کوردستانییانی ئازیزو خۆشەویست دەکەین.
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لەھەلومەرجێکی سەخت و دژواری سیاسی، ئابووری، ناسەقامگیرو تەژی لەئاڵنگاریی ناوخۆیی و ئیقلیمی، بڕیارێکی بوێرانەی بەرەی کوردستانی و سەرکردایەتیی سیاسی بوو، لەپێناو بەدیھێنانی ئامانجە مێژووییەکانی گەلەکەماندا.
ھەڵبژاردنی پەرلەمان و متمانەدان بەکابینەی یەکەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان، وەرچەرخانێکی گەورەو بەرجەستەکردنی ئیرادەو خواستی گەلەکەمان بوو بۆ خۆبەڕێوەبەری، ھاوکات خواستی گەلێکی ستەملێکراو بوو بۆ دیموکراسییەت و بەدەستھێنانی مافە سیاسی و مەدەنی و فەرھەنگییە زەوتکراوەکانی.
لەئێستاشدا پەرلەمانی کوردستان، وەک دامەزراوەیەکی دەستووریی ھەرێم، لەسنووری دەستڕۆییەکانی خۆیدا بەبێ جیاوازی ئاین، نەتەوەو ئینتیمای سیاسی، ھەوڵدەدات بۆ بەدیھێنانی ئامانجە نەتەوەیی و نیشتمانییە باڵاکان و نوێنەرایەتیکردنی ھاووڵاتییان لەبەدیھێنانی ماف و داخوازییە ڕەواکانیان و بەجێھێنانی ئەرکە یاسایی و دەستوورییەکانی.
لەم یادە پیرۆزەدا سەری ڕێزو نەوازش بۆ سەرجەم شەھیدانی کوردستان دادەنەوێنین، کەدەستکەوتەکانی دامەزراندنی پەرلەمان و حکومەتی ھەرێمی کوردستان بەرھەمی خوێنی گەشی شەھیدانە، دروود بۆ ڕۆحی پاک و بەرزەفڕیان.
ھاوکارییەکە لە چوارچێوەی پشتیوانی کردنی سوپای عێراقە بۆ لەناوبردنی شانە نوستووەکانی تیرۆریستانی داعش و بەشێکە لە پڕۆگرامی سندوقی بودجەی مەشق و راھێنانی ھێزە عێراقییەکان کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بۆ روبەڕوبوونەوەی داعش دامەزراوە.
ھاوکات"عومەر سەید عەلی"رێکخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان رایگەیاند، یەکڕیزی زامنی دەستوری ھەرێمی کوردستانە
"عەلی باپیر"سەرۆکی کۆمەڵی دادگەری رایگەیاند، دەستور فاکتەرێکی کاریگەرە بۆ یەکڕیزی نێوان لایەنەکانی ھەرێم.
وەزارەتی رێگەوبان و پەرەپێدانی ئێران ئاشکرایکرد، رێگەی ئاسنینی شەلامچە و بەسڕە پڕۆژەیەکی نێودەوڵیتییە و دەبێتە ھۆی گۆڕینی ستراتیژییەتی ناوچەکە و ھەروەھا لە ڕووی ترانزێتەوە سووریا و دەریای ناوەڕاست بەیەکەوە دەبەستێتەوە
ئاماژەی بەوەش کردووە، ھێڵە ئاسنینەکە دەتوانێت کاڵا ھەناردەی پاکستان و بەندەری چابەھار بکات و لەوێوە بۆ چین و وڵاتانی ئاسیا و دواتر بۆ بەندەری سووریا و دەریای سپی و لە چەند ڕۆژی داھاتووشدا لەوبارەیەوە ڕێککەوتنێکی لێکتێگەیشتن لە نێوان تاران و بەغدا واژوو دەکرێت