هەواڵەکان
لەدیدارێکدا گفتوگۆ لەبارەی دۆخی ھەرێم و عێراق، پەیوەندی نێوان لایەنە سیاسییەکانی ھەرێم و ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی عێراق کرا.
ھەردوولا ھاوڕابوون لە خستنەگەڕی ھەوڵەکان بۆ تێپەڕاندنی گرژی و ناکۆکییەکان و رەخساندنی زەمینەی دیالۆگی بونیادنەرانە لەسەر بنەمای لێکتێگەیشتن و بەرژەوەندی ھاوبەش کە سەقامگیری سیاسی، ئەمنی و کۆمەڵایەتی لێبکەوێتەوە.
بافڵ تاڵەبانی پەرۆشی و خواستی یەکێتی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و گەیشتن بە رێککەوتن لەبارەی حکومڕانی لە ھەرێم و یەکخستنی ھێز و تواناکان دووپاتکردەوە بۆ دروستکردنی یەکڕیزی و کۆدەنگی نیشتمانی لەسەر ئەو پرسانەی رەھەندی نەتەوەیی و نیشتمانییان ھەیە. ئەو ھەنگاوەشی گەڕاندەوە بۆ دروستکردنەوەی متمانە و ھاوسەنگی و شەراکەتی راستەقینە لە بڕیاردان و ئیدارەدان و گۆڕینی سیستمی سیاسی لە ھەرێم کە ئەمە خواستی ئەمڕۆی کۆمەڵانی خەڵکە.
ھەر لە دیدارەکەدا پرسی تەبایی و پێکەوەژیانی نێوان نەتەوە و پێکھاتەکان گفتوگۆی لەبارەوەکرا و ھاوسەرۆک روونیکردەوە یەکێتی لەگەڵ ئازادی رادەربڕین و پاراستنی بنەماکانی ئازادی و کەلتووری یەکترقبووڵکردن و پێکەوەژیانی ئاشتییانەیە.
ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق تەوەرێکی تری گفتوگۆکانی دیدارەکە بوو کە ھەردوولا جەختیانکردەوە لە ئەنجامدانی ھەڵبژاردنێکی پاک و بێگەرد کە دووربێت لە دەستێوەردان و لەکاتی خۆیدا ئەنجامبدرێت و نەتەوە یەکگرتووەکانیش رۆڵی چاودێر ببینێت.
د. یاد نەقشبەندی بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی ھیوا بە کوردسات نیوزی راگەیاند، رۆژانە نزیکەی ٦٠٠ کەس بە مەبەستی پشکنین سەردانی نەخۆشخانەی ھیوا دەکەن و لە ماوەی مانگی رابردوودا ٢١٣ حاڵەتی نوێی توشبوون بە شێرپەنجە تۆمارکراوە.
وتیشی، ئەو ٢١٣ نەخۆشە دانیشتووی قەزا و ناحیە و پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان و پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشووری عێراقن.
بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی ھیوا ئاماژەی بەوەشکرد، لە ماوەی مانگی ڕابروودا ٤٨٧ حاڵەتی نا شێرپەنجەیی تۆمار کراون کە کەمی خوێن و ڤیتامین و نەخۆشی تریان ھەبووە.
عەمید دیار ئیبراھیم بەرێوەبەری بەرگری شارستانی سلێمانی لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندا، دوای ئاگر کەوتنەوە لە بەشی سەرەوەی مۆتیل ناسا لە سەر شەقامی بازنەی مەلیک مەحمود لە سلێمانی تیمەکانیان توانیوێتی لە ماوەیەکی کورتدا کۆنترۆڵی ئاگرەکە بکەن.
لەبارەی ھۆکاری ئاگر کەوتنەوەکەوە ئاماژەی بەوەکرد، ھۆکاری کەوتنەوەی ئاگرەکە تائێستا نەزانراوە و تیمەکانیان لێکۆڵینەوە لەوبارەیەوە دەستپێکردووە تا ھۆکارەی بزانن.
وتیشی، رووداوەکە ھیچ زیانێکی گیان نەبووە و تەنھا زیانی مادی بەر مۆتیلەکە کەوتووە.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: تۆپخانەکانی تورکیا ھەرسێ گوندی چەلکێ، کێستە، ھرورێ بە چڕی بۆردومان کردووە و بەھۆیەوە ئاگر کەوتووەتەوە.
ماوەی مانگێکە سوپای تورکیا ئوپراسیونێکی سەبازی بۆ سەر ناوچەی بە رواری بالا وچیای مە تین دە ست پێکردووە و بەھۆیەوە ھەردوو گوندی کێستە وچەلکای کریستانیەکان چوڵکراون و بە ھەزاران دونم رەزو باغی ھاولاتیانیش سوتاوە.
لەیلا عومەر جێگری پارێزگاری سلێمانی رایگەیاند، پاش دوو ھەفتە کارکردنی بەردەوامی شەوانە و رۆژانە توانیمان بلوارەکانی شەقامی مەلیک مەحمود و شەقامی تاسلوجە_سلێمانی لە وشکبوونی یەکجارەکی بپارێزین و دووبارە سەوزی و ژیانیان بۆ بگەڕێنینەوە، چونکە بەشێکی ئەم بلوارانە وشک ببوون و بەشێکی تریشیان بەرەو وشکبوون دەچوون و پووش و پەڵاشێکی زۆریان لەخۆیان گرتبوو.
راشیگەیاندووە، لە مانگی حوزەیرانی ساڵی پارەوە ھیچ بودجەیەکی بۆ سەوزڕاگرتنی ئەم بلوارانە خەرج نەکراوە، بەڵکو تەنھا چەند بودجەیەکی بچووکی لەلایەن خێرخوازانەوە بۆ دابینکراوە، لە کاتێکدا پێشتر نوسراو بۆ وەرگرتنی رەزامەندیی ئەنجومەنی وەزیران کراوە بەڵام ھەتا ئێستا خەرجکردنی بودجەکە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە واژۆ نەکراوە.
وتیشی، لە ئێستادا ھاوسەرۆکانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان بودجەیەکیان لەسەر ئەرکی یەکێتی نیشتمانی کوردستان بۆ دابین کردووە بەمەبەستی سەوزکردنەوەی ئەم بلوارانە و ھەڵوێستی بەڕێزیان بەرز دەنرخێنین.
ئاماژەی باوەشکردووە داواکارن ھەرچی زووە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران رەزامەندی بدەن لەسەر خەرجکردنی ئەو بودجەیە تاکو رێکارە یاساییەکانی تری بۆ ئەنجام بدرێت و چیدی بلواری شەقامەکانی شاری سلێمانی بێناز نەبن.
الإشكالية كانت وما زالت وستبقى تقوم على معادلة "النعمة أم النقمة".
اختلفنا كالعادة على هذه المعادلة.
فمنهم من عدَّ النفط نعمة، لكن لم نحسن استغلالها، وهذا في جانب منه صحيح, ومنهم من عدّه نقمة كوننا نملك من الموارد والطاقات والإمكانيات ما يمكن أن يجعلنا نستغني عن هذا النفط أو نخزنه في باطن الأرض، طالما أن "النفط الأسود" يمكن أن ينفع في "الغاز الأبيض" ذات يوم.
الخلاصة إننا لم نحسن إدارة حقبة النفط، الذي تدفق من كركوك عام 1927 ولا يبدو إننا سوف نحسن حقبة ما بعد النفط، التي بدأت الدراسات السياسية والجيولوجية تتحدث عنها بإسهاب.
إذن في كل العهود العراقية من أول العهد الملكي إلى آخر العهود الجمهورية، لم نحسن التعامل مع النفط، إلا بوصفه نعمة طارئة نملأ بها جيوب الفاسدين أولا ونافذة بيع العملة بالبنك المركزي ثانيا والتأمينات الضريبية ثالثا.
الأسباب متعددة أهمها طبيعة الأنظمة السياسية التي لم تحسن ماعدى فترة قصيرة في العهد الملكي "فترة مجلس الإعمار" إدارة العملية الاقتصادية في البلاد.
فمنذ أول عهد جمهوري عام 1958 حتى اليوم لم نعرف إلى أي نظام اقتصادي ننتمي.
هل نحن نظام إشتراكي أم رأسمالي؟
هل نحن إشتراكيون على طريقة السوفيات سابقا أم رأسماليون اليوم لكن بعقلية اشتراكية؟
بصرف النظر عن الإجابة فإن النتيجة واحدة، وهي الفشل في الملف الاقتصادي والنفطي والإستثماري والغازي.
أما الغاز فحكايته حكاية لا تسر صديقا ولا تغيض عدوا.
لدينا من هذا الغاز ما هو خزون في باطن الأرض بكميات هائلة، لكن ليس هناك إرادة سياسية لاستثماره.
ولدينا غاز يخرج مع النفط يطلقون عليه الغاز المصاحب، ولم نتمكن طوال عشرات السنين من فصله عن النفط والاستفادة منه.
وبين هذا وذاك دخلنا في أحجية جديدة بعد عام 2003 عندما أردنا بناء وحدات توليد للطاقة الكهربائية، حيث جلبنا وحدات غازية ونحن لانملك الغاز, أونملكه لكننا لم نحسن استغلاله.
هذا الأمر الأخير جعلنا نعتمد على الغاز المستورد. مفارقة أخرى لافتة على صعيد من "ضيع صول جعابه" غازيا وقبله نفطيا، حيث دخلنا عبر هذه القصة بين التجاذب الأميركي ـ الإيراني.
المفارقة المضحكة اللافتة لكل الأنظار أن كلا الجانبين نصفه في خانة الأصدقاء. الأميركيون يقولون لنا نريد خيركم ومنفعتكم لكن إيران لا تريد ذلك. وإيران تقول نريد مفنعتكم وخيركم لكن أميركا لا تريد ذلك. ولأننا لم نحسن الإدارة، فقد بقينا نستورد من طرف ونطلب السماح من الطرف الآخر.
رئيس الوزراء محمد شياع السوداني ذبحها وحسنا فعل على قبلة. هذا الذبح وهذه القبلة تقوم على متوالية سياسية ـ اقتصادية قوامها بدء استقلالية القرار العراقي. القرار الذي اتخذه السوداني، وهو قرار شجاع يقوم على مبدأ نستورد الغاز من إيران مقابل تصدير نفط أسود لهم، مقابل أن نضع خطة قابلة للتنفيذ بالإستغناء عن الغاز المصدر إلينا إيراني وغير إيراني في غضون سنتين أو ثلاث. الحقيقة لم يعد لدينا من خيار سوى أن نتخذ قرارا وطنيا خالصا، بصرف النظر عن التداعيات.
خطوة جريئة بالإتجاه الصحيح.
ڕۆژنامەی (سەندەی تایمز)ی بەریتانی بڵاوی کردەوە ،(ئەلیشر عوسمانۆڤ)ی ڕووسی بە ڕەچەڵەک ئۆزباکی زۆرترین کاری خێرخوازی ئەنجامداوە لە ماوەی ٢٠ ساڵی ڕابردوودا.
ئامارەکان دەری دەخەن کە کارەخێرخوازیەکانی تایبەت بە کۆمپانیاکانی (عوسمانۆڤ) لە ساڵی ٢٠٢٠ زیاتر لە ٥٠٠ ملیۆن جونەیھی ئیستەرلینی تێپەڕاندووە، ئەمە سەرەڕای بەخشینی ١٣٤ ملیۆن جونەیھی ئیستەرلینی دیکە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ لەھەر سێ وڵاتی روسیا و ئۆزبەکستان و ئیتاڵیا.
لەماوەی ٢٠ ساڵی رابردوودا کۆمپانیاکانی ،(ئەلیشر عوسمانۆڤ)ی رووسی بە رەچەڵەک ئۆزباکی بڕی ٤ ملیار و ٢٠٠ ملیۆن جونەیی ئیستەرلینی لە کاری خێرخوازیدا خەرج کردووە و ،لەبەرامبەردا رۆژنامەی (سەندەی تایمز)ی بەریتانی نازناوی گەورەترین خێرخوازی پێبەخشیوە.
بە پێی ھەواڵێک کە لە ماڵپەری "moto١ " بڵاوکراوەتەوە ، باس لە نوێترین ئۆتۆمبیلی ئۆدی دەکات ، کۆمپانیای ئۆدی یەکێک لە نوێترین و باشترین و بەھێزترین ئۆتۆمبیلەکانی لە جۆری " Q5 " دەخاتە بازارەوە ،ھاوکات ئۆتۆمبیلەکە بە جۆرێک دیزاینکراوە کە بەرگەی بەریەک کەوتن بکەوێت و ڕوخسارێکی بەھێزیشی پێ بەخشیوە کە ھاوشێوەی ئۆتۆمبیلی جۆری گرۆس ئۆڤەری وەرزشییە و ئۆتۆمبیلە نوێیەکەش قەبارەکەی کەمێک لە ئۆتۆمبیلەکانی پێشوتری " Q5 " گەورەترە .
لەگەڵ ئەوەشدا، درێژی ئۆتۆمبیلەکە ٤ مەتر و ٦٨ سم و پانییەکەشی ١٨٧ سم ، بەرزیەکەی ١٦٦ سانتیمەتر دەبێت .
ئەوەی جێی سەرنجە ئەو جۆرە نوێیەی ئۆتۆمبیلەکە چەندین تایبەتمەندی جیاواز وسەرنجڕاکێشی ھەیە کە لەوانەی تر جیادەکاتەوە ، ئەو ھێزە گەورەی ئەم ئۆتۆمبیلە بە بزوێنەرێکی ٨ پستۆنی پشتیوانی دەکرێ کە ھێزی ٢٤٥ ئەسپی ھەیە ، لەگەڵ گێربۆکسێکی ٨ نمرەیی . لە ناوەوەش کابینەیەکی فراوانی ھەیە کوشنەکانيشى بە جڵد و دار دیزاینکراوە.
ھەورەھا ئۆتۆمبیلەکە دەتوانێت لە ماوەی ٦ چرکە یان کەمتردا خێراییەکی لە سفرە و بگەیەنێتە ١٠٠ کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا .
ئۆدی کۆمپانیایەکی ئەڵمانییە ، تایبەتە بە دروستکردنی ئۆتۆمبیل ئەو کۆمپانیایە سەر بە گروپی کۆمپانیایاکانی فۆلکسواگۆنە و مێژووی دامەزراندنی کۆمپانیاکەش بۆ ساڵی ١٨٩٩دەگەرێتەوە .
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، شەوی رابردوو فڕۆکە جەنگیەکانی تورکیا لە ناحیەی مانگیشکێ لە دھۆک دوو ئۆتۆمبێلیان کردووەتە ئامانج، بەپێی زانیارییەکان ئەو دوو ئۆتۆمبیلەی کە کراونەتە ئامانج ژمارەیەک چەکداری پەکەکە تێدابووە، بەڵام تا ئێستا ھیچ سەرچاوەیەکی رەسمی ژمارەی کوژرا و بریندارەکانی پشت راست نەکردووەتەوە.
پەیامنێری کوردسات نیوز پەیوەندی بە بەڕێوەبەری ناحیەی "مانکیشکێ"ەوە کردووە، بەڵام بە پاساوی ئەوەی ھێزە ئەمنییەکانی ھەرێم سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن لە ڕووداوەکە، رەتیکردووەتەوە لە ئێستادا لەسەر ئەو پرسە لێدوان بدات.
حکومەتی ئیسرائیل رەزامەندی لەسەر پێشنیارێکی میسر پیشاندا بۆ راگەیاندنی ئاگربەست لە غەززە و لە سەعات ٢ی بەیانی ئەمرۆ ھەینییشەوە بڕیارەکە کەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، بزوتنەوەی حەماس-یش ڕایگەیاند، تا ئیسرائیل پابەند بێت بە ئاگربەستەوە ھێزەکانی بەرگری غەززەش ئاگربەست دەپارێزێن.
سکرتێری گشتی رێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان، بڕیارەکەی بە ھەنگاوێکی گەورە ناوبردو داوایکرد ھەردوو لایەنی ناکۆک ھەوڵبدەن بۆ دریژکردنەوەی ئاگربەستەکە، ھاوکات بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیاش پێشوازیان لە بڕیارەکە کردووە و ئاماژەیان بۆ ئەوەکردووە" دووبارە سەرھەڵدانەوەی پێکدادانەکان قبوڵکراو نابێت.
واشنتۆن رایگەیاند، ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە چەند رۆژی داھاتودا بەرەو خۆرھەڵاتی ناوەڕاست بەڕێ دەکەوێت، ئەویش دوای ئەوەی ئیسرائیل و حەماس رازی بون بە ئاگربەستی نێوانیان لە غەززە.
نێد پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لەوبارەیەوە رایگەیاندوە، بلینکن بە تەلەفون پەیوەندیی بە ھاوتا ئیسرائیلیەکەی گابی ئەشکینازیەوە کردوە و ئەشکینازی لەو پەیوەندیە تەلەفونیەدا خۆشحاڵی خۆی بەو سەردانەی بلینکن بۆ ناوچەکە دەربڕیوە.
لەو سەردانەیدا بلینکن لەگەڵ کاربەدەستانی وڵاتانی ناوچەکەدا کۆدەبێتەوە و رێگەکانی ھێورکردنەوەی رەوشەکەیان لە کەرتی غەززە لەگەڵدا تاوتوێ دەکات لەپێناو بەدیێنانی داھاتویەکی باشتر بۆ ئیسرائیل و فەلەستینیەکان.
سیسی جەختی لە پێویستیی راگرتنی بەپەلەی کارە توندوتیژیەکان کردووەتەوە و ئاماژەی بەوەشکردوە وڵاتەکەی لە ھەوڵی بەردەوامدایە لەو پێناوەدا.
لای خۆشیەوە کۆشکی سپی جەختی کردووەتەوە لەوەی ئاماژەی دڵخۆشکەر بەدی دەکرێت بۆ ئاگربەست لەنێوان حەماس و ئیسرائیلدا.
ھاوکات چەندین لایەن خۆشحاڵیی خۆیان دەربڕیوە بەو ئاگربەستەی نێوان حەماس و ئیسرائیل، ئەویش دوای ئەو پەرەسەندە سەربازیانەی ماوەی ١١ رۆژ بەردەوام بو و تائێستا زیاتر لە ٢٣٢ کەس کوژراو ١٩٠٠ برینداری لێکەوتووەتەوە.
دەستەی کەشناسی عێراق رایگەیاند، لە رۆژانی داھاتوو پلەکانی گەرما بە شێوەیەکی بەرچاو لە پارێزگاکانی عێراق بەرزدەبێتەوە و کەمترین ئاستی پێوانەی گەرمی ٤٠ پلە دەبێت و پارێزگای بەسڕەش بەرزترین ئاستی پلەی گەرما تۆمار دەکات کە دەگاتە ٤٧ پلە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، شەپۆلی گەرما لە سەرەتایی ئەم ھەفتەیە دەستپێدەکات و تا رۆژی سێ شەممە بەردەوام دەبێت، لە ھەندێک ناوچەی شاخاوی ھەرێمی کوردستانیش باران دەبارێت.
سەمیر ھەورامی وتەبێژی جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێم لە لێدوانێکی تایبەتدا بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بڕیارە وەفدێکی حکومەتی ھەرێم سەردانی بەغداد بکات بۆ دیاریکردنی میکانیزمی جێبەجێکردنی یاسای بودجە.
سەمیر ھەورامی وتیشی، حکومەتی ھەرێم چەند جارێک بە نوسراو ئامادەیی خۆی دەڕبڕیوە بۆ پابەندبوون بەیاسای بودجە بۆ ئەوەی ئەرکی سەرشانی خۆی جێبەجێ بکات و شایستە داراییەکانی وەربگرێت.
بنیامین نەتانیاھۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی رایگەیاند، لە ئۆپراسیۆنەکان بۆسە کەرتی غەززە توانراوە، جموجۆڵ و توانا لۆجستییەکانی بزوتنەوە حەماس لە ناوچەکە سنورداربکەن و موشەکەکانیان لەتونێلەکاندا کردووەتە ئامانج.
بنیامین نەتانیاھۆ ئاماژەی بۆ ئەوەکرد، ئۆپراسیۆنەکانی سوپای ئیسرائیل سەرکەوتنی بەدەستھێناوە، بەڵام ھێشتا ئەو سەرکەوتنە لەلای بزوتنەوەی حەماس و رای گشتییەوە درکی پێنەکراوە.
وتیشی حەماس گورزی کوشندەی بەرکەوتووە، بە تایبەتی توانراوە دەیان تونیل و کۆگای مووشەکی ئەو بزوتنەوەیە لەناو ببرێن.
سەرچاوەکە ئاماژەی بۆ ئەوەرکرد" کشانەوەی بەشێک لە کۆمپانیاکانی چاکسازی ئەمریکا لە بنکەکانی ھێزی ئاسمانی عێراق، ھەنگاوەکانی ئەو رێککەوتنە لەگەڵ فەرەنسا خێراتر کردووە.