هەندێک مرۆڤ لە ژیاندا تێدەپەڕن و تەنها ناوێک لە دوای خۆیان بەجێدەهێڵن، بەڵام هەندێکی تر نەوەیەک فێر دەکەن چۆن بیر بکاتەوە، چۆن بڕیار بدات و چۆن لە ناو سەختترین قەیرانەکاندا ئاراستەی ڕاستی خۆی ون نەکات. سەرۆک مام جەلال لەو دەگمەنانە بوو کە بەهای بوونی بە ژمارەی ساڵەکانی ژیانی نەپێورایەوە، بەڵکوو بەو بەها و وانانەی کە لە ناخی مرۆڤەکاندا چاندی. ئەو تەنها سەرکردەیەکی سیاسی نەبوو؛ قوتابخانەیەکی فکری، ئەخلاقی و نیشتمانی بوو کە هێشتا وانەکانی لە ژیانی ئێمەدا زیندوون.

ئەگەر ئەمڕۆ بپرسین: «سەرۆک مام جەلال فێری چی کردین؟» وەڵامەکە لە چەند دێڕێکدا کۆ نابێتەوە، چونکە ژیانی خۆی گەورەترین کتێبی فێرکاری بوو.

یەکەم وانەی ئەو پرسی متمانە و بەدی‌هێنانی متمانە بوو. دەیزانی دەسەڵات بە هێز بەدەست دێت، بەڵام تەنها بە متمانە دەپارێزرێت. سەرکردە دەتوانێت پۆست و پلە بەدەست بهێنێت، بەڵام ئەگەر دڵی خەڵک لەدەست بدات، هەموو شتێکی دۆڕاندووە. هەر بۆیە، لەجیاتی ترس، هەمیشە متمانەی دروست دەکرد.
  دووەمین وانە گوفت‌وگۆ بوو. لە سەردەمێکدا کە زۆر کەس باوەڕیان بە زمانی چەک بوو، ئەو باوەڕی بە زمانی دیالۆگ هەبوو. دەیزانی شەڕ ڕەنگە سنوورەکان بگۆڕێت، بەڵام گوفت‌وگۆ دڵ و مێشک دەگۆڕێت. بۆیە توانی شوێنی ڕێز لە دڵی هاوڕێ و نەیار، هەردووکیاندا، بۆ خۆی دروست بکات.
   سێیەمین وانە لێبووردەیی بوو. باوەڕی وابوو کە کینە داهاتوو دروست ناکات و بە تۆڵە هیچ نەتەوەیەک ناگاتە ئاستی پێشکەوتن. لای ئەو، لێبووردەیی نیشانەی لاوازی نەبوو، بەڵکوو نیشانەی باڵغبوونی هزر، هێزی ڕۆحی و دووربینیی سیاسی بوو.
   مام جەلال هەروەها فێری کردین کە هاوبەشبوون جیاوازە لە هاوشێوەبوون. پێویست نییە هەموومان یەکجۆر بیر بکەینەوە تا بتوانین بۆ ئامانجێکی هاوبەش کار بکەین. لەلای ئەو، جیاوازی سەرچاوەی هێز بوو، نەک هۆکاری دابەشبوون.
  ئەو فێری کردین کە سیاسەت هونەری دۆزینەوەی ڕێگایە، نەک دروستکردنی دیوار. لە هەر قەیرانێکدا، لەبری داخستنی دەرگا، پەنجەرەیەکی نوێی بۆ گوفت‌وگۆ دەکردەوە. باوەڕی وابوو کە لە پشت هەر کێشەیەک، قسەیەکی نەکراو هەیە و هەر قسەیەکی نەکراو دەتوانێت دەستپێکی ڕێککەوتنێکی نوێ بێت.
   لە قوتابخانەکەی مام جەلال فێربووین کە نیشتمان لە حیزب گەورەترە، حیزب لە تاک گەورەترە و تاک لە پۆست گەورەترە. ئەم پێوەرە ئەخلاقییە هەمیشە بەسەر هەر بەرژەوەندییەکی کەسی و کاتیدا زاڵ بوو، هەر بۆیە ڕێبازەکەی بەشێک لە کاکڵەی بیری کوردستانی نیشتمان بوو.
   ئەمڕۆ، لە کاتێکدا کوردستان و عێراق و ناوچەکە و جیهان ڕووبەڕووی گۆڕانکاری و تاقیکردنەوەی نوێ بوونەتەوە، پێویستمان تەنها بە یادکردنەوەی مام جەلال نییە؛ پێویستمان بە زیندووکردنەوەی بیر و ئەخلاق و ڕێبازەکەیەتی. ئەگەر ئەو بەها و وانانە ببنە بەشێک لە فەرهەنگی دامەزراوەکان و ڕەفتاری ڕۆژانەمان، ئەوا ناوی مام جەلال تەنها لە مێژوودا نامێنێتەوە، بەڵکوو لە داهاتووشدا دەژی.
   فەلسەفەی مام جەلال دەتوانرێت لە چوار وشەدا پوخت بکرێتەوە: مرۆڤ، متمانە، گوفت‌وگۆ و نیشتمان. ئەگەر ئەم چوار بناغەیە ببنە ڕێنمای بیرکردنەوە و بڕیارەکانمان، تووشی ڕاستەڕێیەکی ڕووناک دەبین. ئەوەی ڕاستی بێ باشترین ڕێز بۆ مام جەلال هەر ئەوە نییە کە تەنها ناوی بخوێنینەوە یان وێنەی لەسەر دیوار هەڵواسین! بەڵکوو باشترین ڕەوتی بەرز نرخاندنی شێوەی بیرکردنەوەی، ئەوەیە ڕێبازەکەی ببێتە شێوازی ژیان و سیاسەتی ڕۆژانەمان، چونکە سەرکردەی گەورە بە کۆچی‌دوایی نامرێت؛ لە هزری خەڵک، لە بەهاکانی و لەو نەوانەدا دەژی کە فێری کردوون چۆن نیشتمان بە دانایی، یەکڕیزی، متمانە و گوفت‌وگۆ بنیات بنێین.