بۆچی ئەمریکا و چین بۆ پێشەنگایەتی جیهانی لە بواری زیرەکی دەستکرد ململانێی توند دەکەن ؟

لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردووەوە، جیهان پێی ناوەتە نێو قۆناغێکی نوێی ململانێی ستراتیجی نێوان ئەمریکا و چین. ئەمجارە، وەک شەڕی ساردی سەدەی ڕابردوو، بابەت تەنها چەکی ئەتۆمی یان ئایدیۆلۆژی نێوان مۆدێلی شیوعی و سەرمایەداری نیە، بەڵکو ململانێی تەکنۆلۆجی زیرەکی دەستکردە کە ئێستا بووەتە یەکێک لە بنەماکانی هێزی زلهێزەکان. 
ئەم ڕکابەریە تەنها لە سنووری زانست و توێژینەوەدا نەماوەتەوە، بەڵکو کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر ئابووری، ئاسایشی نەتەوەیی، پیشەسازی، جیۆسیاسی، دیپلۆماسی و شوێنی ووڵاتان لە سیستەمی نێودەوڵەتی کە لە دوای شەڕی جیهانی دووەمەوە چەسپاوە (۱۹۳۹ ـ ۱۹٤٥).

ئەمریکا تا ئێستا پێشەنگە، چونکە گەورەترین کۆمپانیاکانی تەکنۆلۆجی لەو ووڵاتەن. ئەوان بە تواناترین مۆدێلەکانی AI دروست دەکەن و هەروەها زۆربەی هێزی هەژمارکردن، ژێرخانە ئەلیکترۆنیە پێشکەوتووەکان و ئەندازیارە بەناوبانگەکان لە بەردەستیاندایە. هەروەها زانکۆکانی ئەمریکا هەمیشە باشترین توێژەران لە سەرانسەری جیهان ڕادەکێشن.

لە بەرامبەردا، چین زیرەکی دەستکردی کردووەتە یەکێک لە گرنگترین پڕۆژە نیشتمانیەکانی. حکومەتی چین بە ملیار دۆلار وەربەهێنان دەکات لە توێژینەوە، پەروەردەی پسپۆڕان، ژێرخانی دیجیتالی. ئامانجی سەرەکی ئەوان ئەوەیە کە لە داهاتوودا ببنە یەکەم هێزی جیهانی لە بواری زیرەکی دەستکرد و سەربەخۆیی تەکنۆلۆجی خۆیان بپارێزن.

ئەم ململانێیە زۆرجار بە پێشبڕکێیەکی توند بەراورد دەکرێت، بەڵام کاریگەریەکانی زۆر فراوانترن. ئێستا زیرەکی دەستکرد لە تەواوی بوارە گرنگەکاندا بەکار دێت؛ وەک تەندروستی، سیستەمی بانکەکان، کشتوکاڵ، پیشەسازی، گواستنەوە، خوێندن، پاراستنی سایبەری و بەرگری. ئەو ووڵاتەی بتوانێت ئەم تەکنۆلۆجیایە باشتر بەکاربهێنێت، هەم لە ئابووری و هەم لە هێزی سەربازی زیتر پێشکەوتوو و سەرکەوتوو دەبێت.

بۆچی زیرەکی دەستکرد پێی دەوترێت (نەوتی نوێی جیهان) ؟

بۆ زیاتر لە سەدەیەک، نەوت گرنگترین سەرچاوەی وزەی جیهان بوو. ووڵاتانی خاوەن نەوت یان ئەوانەی کۆنتڕؤڵی نەوتیان بە دەستبوو، دەیانتوانی کاریگەرییەکی گەورەیان لە سەر ئابووری و سیاسەتی جیهانی هەبێت.
ئەمڕۆ زۆر لە شارەزایانی ئابووری باوەڕیان وایە کە زیرەکی دەستکرد ووردە ووردە خەریکە ئەو شوێنە دەگرێتەوە ، بەڵکوو لە هەندێک ڕووەوە خەریکە لە نەوتیش گرنگتر دەبێت.

بەهۆی زیرەکی دەستکرد، داتا دەبێتە سەرچاوەی دروستکردنی سامانی نوێ. ئەو ووڵاتەی داتای زیاتر، هێزی هەژمارکردنی بەهێزتر، زانای زیاتر و مۆدێلی پێشکەوتووتری هەبێت، دەتوانێت بەرهەمهێنان خێراتر بکات، نوێکاری زیاتر بکات و توانای ئابووری خۆی بەرز بکاتەوە و باشتر و خۆشتر بژیت.

بەڵام جیاوازیەکی گرنگ لەنێوان نەوت و زیرەکی دەستکرد هەیە. نەوت سەرچاوەیەکی سرووشتییە و سنووردارە، بەڵام زیرەکی دەستکرد بە هەر بەکارهێنانێک باشتر و زیرەکتر دەبێت. هەر داتایەکی نوێ وای لێدەکات مۆدێلەکان فێرببن و توانایان زیاتر بێت. بۆیە ووڵاتێک کە زووتر پێش بکەوێت، دەتوانێت ئەو پێشەنگیە بۆ ماوەیەکی درێژ بپارێزێت.

لە هەمان کاتدا، هێزی واقعی زیرەکی دەستکرد تەنها بە داتا سنووردار نیە؛ بەڵکوو پێویستی بە ژێرخانی هەژمارکردنی گەورە، وزەی زۆر، سەرمایەی گەورە و هێزی مرۆیی پسپۆڕ هەیە.

ململانێیەکی ئابووری و جیۆپۆلیتیکی

ڕکابەریی نێوان ئەمریکا و چین ئێستا تەنها لە ناو تاقیگە و ناوەندەکانی توێژینەوە نییە. هەردوو ووڵات هەوڵ دەدەن کۆنترۆڵی چێپە ئەلیکترۆنییە پێشکەوتووەکان (الرقائق الالکترونیة)، ژێرخانی هەژمارکردن و زنجیرەی بەرهەمهێنانی تەکنۆلۆژی بەدەست بهێنن.

لە هەمان کاتدا، هەریەک لە هەردوو هێزەکان هەوڵ دەدات ستاندارد و یاساکانی خۆی لە بواری زیرەکی دەستکرد بەسەر جیهاندا بسەپێنێت. ئەو ووڵاتانەی تەکنۆلۆجی ئەمریکا یان چین هەڵدەبژێرن، لە داهاتوودا پەیوەست دەبن بە ژێرخانی دیجیتاڵی ئەو هێزانە.

هەروەها زیرەکی دەستکرد بووەتە ئامرازێکی نوێی دیپلۆماسی. ووڵاتێک کە بتوانێت چارەسەری باش لە بوارەکانی تەندروستی، خوێندن، خزمەتگوزاری گشتی یان پاراستنی سایبەری پێشکەش بکات، کاریگەری و هەژموونی زیاتر دەبێت لە جیهاندا.

ئایا ئەو وڵاتەی زیرەکی دەستکرد کۆنترۆڵ بکات، جیهانیش کۆنترۆڵ دەکات؟

وەڵامی ئەم پرسیارەئاسان نیە. زیرەکی دەستکرد یەکێکە لە گرنگترین سەرچاوەکانی هێز، بەڵام بە تەنها هۆکاری سەرکەوتن نیە. هێزی هەر ووڵاتێک هەروەها بە دانیشتوان، سەرچاوە سرووشتییەکان، ئابووری، پیشەسازی، هاوپەیمانیە نێودەوڵەتیەکان و ئاسایشی ناوخۆی پەیوەستە.
بەڵام زۆر لە پسپۆڕان پێیان وایە لە سەدەی بیست و یەک، ئەو وڵاتانەی پێشەنگی زیرەکی دەستکرد دەکەن، خێراتر نوێکاری دەکەن، بەرهەمهێنانیان بەرزتر دەبێت، بەرگرییەکانیان بەهێزتر دەبن و کاریگەرییان لەسەر یاسا و ڕێساکانی جیهانی زیاتر دەبێت.

کۆتایی

ململانێی نێوان ئەمریکا و چین لەسەر زیرەکی دەستکرد یەکێکە لە گەورەترین ململانێکانی سەردەمی ئێمە. ئەم شەڕە ساردە نە لە مەیدانی جەنگ ڕوودەدات و نە لە فەزا، بەڵکوو لە ناوەندەکانی هەژمارکردن، تاقیگە زانستییەکان و کارگەکانی بەرهەمهێنانی چێپە ئەلیکترۆنییەکان دەگوزەرێت.
زیرەکی دەستکرد بووەتە سەرمایەیەکی ستراتیجی، چونکە توانای ئابووری، زانستی، پیشەسازی و سەربازی ووڵاتان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. بێگومان لە ساڵانی داهاتوودا ئەو وڵاتەی پێشەنگی لەم بوارەدا بکات، کاریگەرییەکی زۆری دەبێت لە سەر سیستەمی نێودەوڵەتی و هەموو جیهان حیسابی تایبەتی بۆ دەکات.