هەواڵەکان
ئەمڕۆ، بە سەرپەرشتی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و ئامادەبوونی وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو و لایەنە پەیوەندیدارەکان، دووەمین کۆبوونەوەی تایبەت بە ڕووبەڕووبوونەوەی وشکەساڵی لە ھەرێمی کوردستان ئەنجامدرا.
لە کۆبوونەوەکەدا و لەبەر ڕۆشنایی بڕیارەکانی یەکەمین کۆبوونەوەی تایبەت بە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو دیاردەیە، تاوتوێی ئەو کاریگەرییانە کرا کە وشکەساڵی لە ناوچە جیاجیاکانی ھەرێمی کوردستاندا دروستی دەکات.
لەمبارەیەوە دکتۆر ھەڵۆ عەسکەری ڕاوێژکاری تایبەتی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران ڕاپۆرتێکی پێشکەش کرد لەسەر چۆنیەتی ڕووبەڕووبوونەوەی وشکەساڵی و کەمکردنەوەی زیانەکانی لەسەر سێکتەرە جیاوازەکان.
لە تەوەرێکی تری کۆبوونەوەکەدا بە وردی گفتوگۆ کرا دەربارەی چۆنیەتی دەستپێکردنی قۆناغەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی دیاردەی وشکەساڵی، لەو بارەیەوە جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران ڕایگەیاند: دەبێت ھەنگاوی بەپەلە بگرینەبەر و بۆ ئەو مەبەستەش پلانێکی تۆکمە ھەبێت بۆ دابینکردنی ئاوی پاک بۆ ھاوڵاتیان.
ھاوکات لە کۆبوونەوەکەدا پێداویستییەکانی ھەر سێکتەرێک بە پێی ناوچە و پارێزگاکانی ھەرێم و میکانیزمەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی وشکەساڵی خرایەڕوو، لەمبارەیەوە پێشنیازی وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان تاوتوێ کرا و بڕیاری پێویستیان لەبارەوە درا.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاردرا بۆردێکی سەرەکی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی وشکەساڵی بە سەرۆکایەتی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و بۆردێکی لاوەکی لەسەر ئاستی پارێزگا و یەکە ئیدارییە سەربەخۆکانیش دروست بکرێت. بڕیاریش درا کە ڕێکاری پێویست بۆ ڕێگری لە بەفیڕۆدانی ئاو لە ھەرێمی کوردستان بگیرێتەبەر.
لە کۆبوونەوەکەدا ھەردوولا پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵیان تاوتوێ کرد و جێگری سەرۆک وەزیران پابەندبوونی حکومەتی ھەرێمی بە جێبەجێکردنی یاسای بودجەی فیدراڵی دووپات کردەوە.
لە تەوەرێکی تری کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ کرا لە بارەی چاکسازییەکانی حکومەتی ھەرێم کە تا ئێستا ھەنگاوی باشیان بڕیوە، ھەروەھا جەخت لە بەردەوامی چاکسازییەکان و شۆڕکردنەوەیان کرایەوە و بۆ ئەم مەبەستەش قوباد تاڵەبانی داوای پاڵپشتی وڵاتانی ئەوروپای کرد کە ئەزموونی زۆریان ھەیە لەو بوارەدا.
ھەروەھا قوباد تاڵەبانی داوای ھاوکاری کۆمەڵگای نێودەوڵەتی کرد بۆ ھەنگاوەکانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان تا بتوانێت لە فراوانکردنی ئازادییەکان و پەرەپێدانی بەھاکانی دیموکراسی بەردەوام بێت.
سەرۆکی سکوڵی پزیشکی زانکۆی کۆیە بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند ئەو ئامێرە دەتوانێت زیاتر لە سێ ھەزار حاڵەتی پزیشکی لەسەر تۆمار بکرێت، تاوەکو خوێندکار لە کاتی مەشقی ڕۆژانە و تاقیکردنەوەکان سوودی لێ ببینێت.
ئامێرەکە وەک ڕۆبۆتێک و نەخۆشێک توانای وەڵامدانەوەی پرسیارەکانی پزیشک یاخوود خوێندکاری ھەیە تا دەگاتە دەستنیشان کردنی نەخۆشیەکە، سەرۆکی سکوڵی پزیشکی زانکۆی کۆیە وتیشی دەتواندرێت پشکنینی لێدانی دڵ و ھەناسە بۆ ئامێرەکە بکرێت.
بە مەبەستی پیرۆزبایی و لە نزیکەوە ئاگاداربوون لە کارەکان، بافڵ تاڵەبانی و شاناز ئیبراھیم ئەحمەد سەردانی ڤیم فاوندەشنیان کرد و ئاماژەیان بەوە کرد، ڤیم فاوندەیشن لە ماوەی دوو ساڵی تەمەنیدا توانیوویەتی چەندین ھەنگاوی باش بنێت بۆ خزمەتکردن و چارەسەرکردنی کێشە ژینگەییەکان کە ڕووبەڕووی کۆمەڵگە دەبنەوە و لەگەڵ خزمەتکردن بە فەرھەنگ و کلتوری کورد.
باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغداد، لە ڕاگەیاندراوێکدا بڵاویکردەوە، ئیدارەی ئەمریکا نیگەرانە لەوەی خۆپیشاندانەکانی بەغداد توندوتیژیی لێکەوتووەتەوە و بەھۆیەوە ٢ ھاوڵاتی کوژران و دەیانی تریش برینداربوون.
داواشی لە حکومەتی عێراق کرد، لێکۆڵینەوە لە سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی گۆڕەپانی تەحریر بکات و ئەو کەسانەی لە توندوتیژییەکان تێوەگلاون، دادگایی بکرێن.
بە پێی ئامارێکی وەزارەتی ناوخۆ و تەندروستی عێراقیش، لە خۆپیشاندانەکانی گۆڕەپانی تەحریر لە بەغداد، ٢ خۆپیشاندەر کوژراون، ھاوکات کۆمسیۆنی مافەکانی مرۆڤی عێراقیش ڕایگەیاند، لە خۆپیشاندانەکانی بەغداد، زیاتر لە ١٥٠ خۆپیشاندەر برینداربوون.
خۆپیشاندانەکان لە کاتێکدایە فەرماندەیی ئۆپراسیۆنەکانی بەغداد ھاتنە ناوەوەی کاروانی سەربازیی چ لە سوپا یان پۆلیس یان حەشدی شەعبی بۆ بەغداد، قەدەغە کردووە، بەڵام بە پێی میدیاکان، سوپای عێراق تانکی لە نزیک دەروازەکانی ناوچەی سەوز لە بەغداد جێگیر کردووە.
ئەم بڕیارەش دوابەدوای دەستگیرکردنی فەرماندەیەکی باڵای حەشدی شەعبی دێت لەلایەن ھێزە ئەمنییەکان بە تۆمەتی تێوەگلانی لە کوژرانی چالاکەوانێک لە پارێزگای کەربەلا.
ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێم کۆبووەوە و گفتوگۆی کرد لە بارەی ڕێکخستنەوەی دەرماڵەکان و جەخت کرایەوە لەوەی پێویستە خەرجکردنی دەرماڵەی ئەوانەی شایستەن پارێزراو بێت و دادپەروەریی ھەبێت لە خەرجکردنی دەرماڵەکان و جێگیر بکرێت بۆ ئەوانەی کە شایستەن.
بڕیاریشیدا بە ڕێکخستەوەی داھاتە گشتیەکان، ھاوکات پڕۆژە یاسای (ھەمواری یاسای وەزارەتی دارایی و ئابوری بۆ ھێنانەکایەی بەڕێوەبەرایەتیەکی گشتی بۆ رێکخستنی کەرتی دڵنیایی و چاودێریکردنی کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت و پڕۆژە یاسای بەرھەمھێنان و ھاوردەکردنی بنەتۆ و شەتڵ و تۆمارکردن و پەسەندکردن و پارێزگاریکردن لە تەرزە کشتوکاڵیەکان) پەسەند کرد.
(بەشار ئەسەد) سەرۆکی ئێستای سوریا و کاندید بۆ وەرگرتنەوەی ھەمان پۆست، لە شاری (دۆما) بەشداری پڕۆسەی دەنگدانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی وڵاتەکەی کرد و لە وتەیەکیشدا ڕایگەیاند، گەلی سوریا سنورێک بۆ تیرۆر دادەنێن.
ئەسەد ڕەخنەشی لە ڕاگەیاندراوەکەی ئەمریکا و چوار وڵاتی ئەوروپا گرت، کە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی سوریایان بە ناشەرعی و نا دادپەروەرانە وەسفکردبوو و ڕایگەیاند، ئەوەی ئەوان دەیڵێن ڕەوا نییە.
ھەنداوی لە میانی بەشداریکردنی لە بەرنامەی پانۆراما ئاماژەی بەوەکرد، ڕێککەوتنەکەی نێوان ھەرێم و عێراق کارایە و ھەوڵێکی ھاوبەش ھەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشە کەڵەکەبووەکانی نێوان ھەرێم و بەغداد.
ڕاوێژکارەکەی مستەفا کازمی سەبارەت بە ھەڵبژاردنی پێشوەخت ڕایگەیاند، ھەموو ھەوڵێک دەدرێت ھەڵبژاردنەکە لە کاتی خۆیدا ئەنجام بدرێت و چاودێری ناوخۆیی و نێودەوڵەتیش ڕۆلێکی سەرەکی دەبێت لە ھەڵبژاردنەکەدا.
جەختیشی کردەوە، ئەم ھەڵبژاردنە خاڵێکە کە ئاڕاستەکانی ھەموو لایەنە سیاسیەکان و جۆری حکومەت و کەسایەتییە سیاسیەکان دیاری دەکات.
خۆپیشاندانەکە بە ناوی خۆپیشاندانی ٢٥ی ئایار ڕێکخراوە و لە گۆرەپانی تەحریر بەڕێوەدەچێت، جگە لە ھاوڵاتیانی بەغداد، سەدان کەس لە پارێزگاکانی باشوری عێراقەوە بەرەو بەغداد بەڕێکەوتوون بۆ بەشداریکردن لە خۆپیشاندانەکاندا.
خۆپیشاندەرانی عێراق داوا دەکەن ناوی بکوژانی خۆپیشاندەران و چالاکوانان ئاشکرا بکرێت و بدرێنە دادگا، بۆ ڕێگریکردن لە دروستبوونی ئالۆزیش ھێزێکی زۆری ئەمنی لە بەغداد بڵاوەیان پێکراوە.
بەڕێوەبەرایەتی ھاتوچۆی بەغدادیش ڕەتیکردووەتەوە ڕێگەکانی سەر گۆرەپانی تەحریر داخرابێت، عەمار حەکیم سەرۆکی ڕەوتی حیکمەش داوای کردووە خۆپیشاندەران پارێزراو بن و دووپاتیکردووەتەوە کە خۆپیشاندەران مافی خۆیانە داوای ئاشکراکردنی بکوژانی چالاکوانان بکەن.
لە فێستیڤاڵەکە ژمارەیەکی زۆر لە ڕۆشنبیران و ئەدیبانی ھەر چوار پارچەی کوردستان و پارێزگاکانی تری عێراق و وڵاتانی دراوسێ و میوانانی دەرەوەی وڵات بەشدارن و دەزگای میدیایی کوردساتیش سپۆنسەری دەکات.
فێستیڤاڵەکە لە ژێر ناونیشانی "دیالۆگی لابردنی ماسکەکان"دایە و تاوەکو ڕۆژی پێنج شەممە بەردەوام دەبێت و یەکەم و دووەم و سێیەمی شیعر و چیرۆک و لێکۆڵینەوە خەڵات دەکرێن.
فێستیڤاڵی گەلاوێژ چالاکییەکی ئەدەبی و ھونەری فراوانە، کە تیایدا بایەخ بە بەرھەمی فیکری و ئەدەبی و ھونەری نووسەران و کلتوری ڕۆشنگەری دەدرێت، بنکەی ڕوناکبیریی گەلاوێژ لە ساڵی ١٩٩٦ەوە دامەزراوە و تاوەکو ئێستا وەک ڕێکخراوێکی کلتوری ساڵانە فێستیڤاڵێکی نێودەوڵەتی ڕێکدەخات.
بە پێی نوسراوێکی وەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوانی ھەرێمی کوردستان، لەم مانگەوە مووچەی ھەموو ئەو زیندانیە سیاسییانە خەرجدەکرێت کە ھیچ مووچەیەکی تریان نییە.
لە نوسراوەکەی وەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان ئاماژە بۆ ئەوەشکراوە، منحەی ئەو زیندانیکراو و گیراوە سیاسیانەی کە ماوەی ١٠ ساڵی منحەکەیان تەواو بووە و ھیچ مووچەیەکی تریان نییە، پێداچوونەوە بە دۆسییەکانیان تەواو بووە و لە ١ی ئایاری ٢٠٢١، منحەیان بۆ ھەژمار دەکرێت.
لیژنەی باڵای ھەڵبژاردنەکانی سوریا ڕایگەیاند، بانگەشەکانی ھەڵبژاردن لە سەعات ٧ی بەیانی ئەمڕۆوە بۆ ھەر سێ کاندید "بەشار ئەسەد" سەرۆکی ئێستا و "عەبدوڵا سەلوم عەبدوڵا" و "مەحمود مەرعی" کە دوو کەسایەتی ناسراو نین، وەستاوە.
ڕوونیشیکردووەتەوە، ١٢ ھەزار ناوەندی دەنگدان لە سەرجەم پارێزگاکانی سوریا ئامادە کراوە و لە ڕیفی "دیمەشق"یش زۆرترین ناوەند و سندوقی دەنگدان دانراوە.
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی سوریا تەنھا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکومەتی "دیمەشق" بەڕێوەدەچێت کە سێیەکی وڵاتەکە پێکدەھێنن، ئەوەش دووەمین ھەڵبژاردنە کە لە دوای دەستپێکردنی جەنگی ناوخۆیی وڵاتەکەوە ئەنجام دەدرێت.
بە پێی زۆرینەی پێشبینییەکان "بەشار ئەسەد" لەم ھەڵبژاردنەشدا سەرکەوتن بەدەست دەھێنێتەوە و بۆ ٧ ساڵی تر دەبێتەوە سەرۆکی سوریا.
"ڕۆبەرت مالی" نێردەی ئەمریکا بۆ ئێران لە تویتەر نوسیویەتی، خولی پێنجەمی دانوستانەکان لە "ڤییەنا" سەبارەت بە ڕێککەوتنی ئەتۆمی دەستپێدەکەنەوە، دەشڵێت خولی چوارەمیان بەرھەمدار بووە و پێشکەوتنی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە، بەڵام ھێشتا کاری زۆر ماوە بیکەن.
لای خۆشیەوە "حەسەن ڕۆحانی" سەرۆکی ئێران پابەندبوونی وڵاتەکەی بە دانوستانەکان دووپاتکردەوە، تا گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی.
ھاوکات "ڕافائیێل گروسی" بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم ڕایگەیاند، ڕێککەوتنەکەیان لەگەڵ "تاران" بۆ چاودێری کردنی وێستگە ئەتۆمییەکان بۆ ماوەی مانگێک درێژ کردووەتەوە، بە بێ مەرج.
بە پێی ڕاگەیەنراوێکی کۆمیسیۆن، پڕۆسەی ووردبینی بۆ دڵنیابوونەوە لەو مەرجانەی بۆ کاندیدەکان دیاریکراوە لەلایەن، دەستەی لێپرسینەوە و دادپەروەری و وەزارەتی ناوخۆ و خوێندنی باڵا و پەروەردەی حکومەتی عێراق سەرپەرشتی دەکرێت.
ڕاشیگەیاندووە، دوای تەواوبوونی ووردبینی، ئەو ناوانەی ھیچ کێشە و گرفتێکیان نەبێت، پەسەند دەکرێن.
پەیامنێری کوردسات نیوز لە ئێران ڕایگەیاند، دوای ئەوەی حکومەت و پەرلەمانی ئێران ڕەزامەندییان پیشاندا ھەردوو شاری بانە و مەریوان لە خۆرھەڵاتی کوردستان ببنە ناوچەی ئازادی بازرگانی، ئەمڕۆ لە شاری بانە بە ئامادەبوونی پارێزگاری سلێمانی و بازرگانانی ھەرێم، کۆنفرانسی سەرمایەگوزاری ئابووری دەستیپێکرد.
ئامانج لە کۆنفرانسەکەش گەشەپێدانی کەرتی ئابوورییە لە نێوان ھەرێمی کوردستان و ئێران، ھەروەھا بانگێشتکردنی بازرگان و سەرمایەدارانی ھەرێم بۆ وەبەرھێنان و ئاڵوگۆڕی زیاتری کاڵا و کەرەستەی بازرگانی.
بۆ ھەڵبژاردنی داھاتووی عێراق، نزیکەی ٨٠٠ ھەزار کەس لە پارێزگای دھۆک مافی دەنگدانیان ھەیە، لە ئێستادا لقی دھۆکی کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان سەرقاڵی ئامادەکاریین بۆ دانانی کارمەندانی سەر سندوقی دەنگدان و ژمارەیەکی تریش کارتی بایۆمەتری بۆ ھاوڵاتی سنووەکە دابینکراوە.