هەواڵەکان
لە پەیامێکی پیرۆزبایدا، عەبدولفەتاح سیسی سەرۆک کۆماری میسر پیرۆزبایی لە د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق دەکات بەبۆنەی 93ـەمین ساڵیادی رۆژی نیشتمانیی عیراقەوە و جەختیشی لە پەیوەندی بەهێزی و مێژووی نێوان میسر و عیراق کردوەتەوە، ئاماژەی بەوەشکردوە سورن لەسەر زیاتر پێشخستنی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانیان نێوانیان.
لەپەیامەکەی سەرۆک کۆماری میسردا ئەوەش هاتووە؛ هیوای تەندروستی زۆر باش بۆ سەرۆک کۆماری عیراق خواستووە لەگەڵ سەقامگیری زیاتر و پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی زیاتر بۆ گەلی عیراق.
دەقی پەیامەکەی سەرۆک کۆماری سوریا
سەرۆک کۆمار پەیامێکی پیرۆزبایی لە هاوتا میسرییەکەیەوە بەبۆنەی یادی جەژنی نیشتمانییەوە پێدەگات.
بەڕێز سەرۆک کۆمار د.لەتیف جەمال ڕەشید پەیامێکی پیرۆزبایی لە بەڕێز عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆک کۆماری میسری عەرەبی بەبۆنەی یادی جەژنی نیشتمانییەوە پێگەیشت، کە ئەمە دەقەکەیەتی:
برای بەڕێز سەرۆک د.لەتیف جەمال ڕەشید
خۆشحاڵم کە بە بۆنەی یادی جەژنی نیشتمانییەوە، جوانترین پیرۆزبایی و باشترین هیوای برایانە ئاڕاستەی بەڕێزتان و لە ڕێگەی ئێوەشەوە بۆ گەلی برای عێراق بنێرم.
ئەم بۆنە خۆشە دەقۆزمەوە بۆ ستایشکردنی پەیوەندییە مێژووییە بەهێز و پتەوەکانی نێوان میسر و عێراق، دووپاتیدەکەمەوە کە هەمیشە سوورین لەسەر پێشخستنی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانمان و پەرەپێدانیان لە زۆر بواردا، بە شێوەیەک کە سوود بە هەردوو وڵات و گەلی برا بگەیەنێت.
برای ئەزیزم، هیوای تەندروستییەکی باش و بەختەوەرییەکی زۆر و سەرکەوتنی بەردەوامتان بۆ دەخوازم، هەروەها بۆ گەلی عیراقیش پەرەپێدانی زیاتر لە سەقامگیری و پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی.
لەگەڵ ڕێز و پێزانینی برایانەی بێ پایانم
عەبدولفەتاح سیسی
سەرۆک کۆماری میسر
دوای وەرگرتنی چوار تەرمی تر لە حەماس، سوپای ئسرائیل رایگەیاندوە، دوای تەواوبوونی پشکنینەکان لە پەیمانگای نیشتمانی پزیشکی دادوەری دەرکەوتووە؛ یەکێک لە تەرمەکان لەگەڵ هیچ کام لە بارمتەکاندا ناگونجێت و حەماسیش تائێستا هیچ لێدوانێکی نەبوو.
ئەمڕۆ چوار شەممە میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویان کردوەتەوە، دوای هەڕەشەکانی ئیسرائیل، دوێنێشەو حەماس چوار تەرمی دیکەی رادست کردوە و لەگەڵ گەڕانەوەی تەرمەکانیش ئیسرائیل بڕیاریدا دەروازەی رەفەح لە نێوان غەززە و میسردا بکاتەوە، بەمەش رێگەی بە بەردەوامبوونی یارمەتییە مرۆییەکان دا بۆ ناو کەرتی غەززە.
سوپای ئیسرائیل رایگەیاندووە؛ پشکنینی پزیشکی دادوەری دەریخستووە کە یەکێک لەو چوار تەرمەی شەوی رابردوو لەلایەن حەماسەوە رادەستکراوە، "لەگەڵ هیچ کام لە بارمتەکاندا ناگونجێت"، ئەمە لە کاتێکدایە لە ئاڵوگۆڕێکی هاوشێوەدا چەند مانگێک لەمەوبەر،حەماس بە هەڵە تەرمێکی تری لەبری تەرمی بارمتەکان رادەست خاچی سور کرد بوو.
ئیسرائیل ناسنامەی سێ لە ترەمەکانی ئاشکراکردوە و پشتڕاسرتی کردونەتەوە، کە بریتین؛ لە تەمیر نەمرودی تەمەن 20 ساڵ و ئوریێل باروچ تەمەن 35 ساڵ و ئیتان لیڤی تەمەن 53 ساڵ.
ئەمە لە کاتێكدایە تا ئێستا حەماس هیچی لەسەر ئەو بابەتە نەوتوە و بڕیاریشە ئەمڕۆش چوار تەرمی تری بارمتەکان رادەستی خاچی سور بکات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەبۆنەی 93ـەمین ساڵیادی رۆژی نیشتمانیی پیرۆزبایی لە عیراق کرد و جەختی لەوە کردەوە کە ساڵی 2025 ساڵی دەستکەوت بووە بۆ عیراق.
ئەمڕۆ چوارشەممە، سەرۆکایەتی کۆماری عیراق راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، پەیامێکی پیرۆزبایی لە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە بۆنەی 93 ساڵەی رۆژی نیشتمانیی عێراقەوە پێگەیشتووە.
سەرەڕای پیرۆزبایی، سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامەکەی پابەندبوونی پتەوی وڵاتەکەی بۆ هاوبەشی ستراتیژی لەگەڵ عێراق و هاوکاری لە هەموو بوارەکاندا، بە شێوەیەک کە سەقامگیری ناوچەکە بەرز بکاتەوە" دووپاتکردوەتەوە.
ئاماژەی بەوەشکردوە ساڵی 2025 دەستکەوتی زۆری تێدابووە بۆ عیراق، کە تیشکدەخاتە سەر خۆڕاگری عیراق و گەشەسەندنی سەرکردایەتی لە ناوچەکەدا، وەک میوانداری سەرکەوتوانەی لوتکەی کۆمکاری عەرەبی لە عیراق و توانای عیراق بۆ بەرزکردنەوەی گفتوگۆ و هاوکاری نێوان وڵاتانی دراوسێ.
لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەدا هاتووە؛ ئەمریکا و عیراق پێکەوە کاریان کردووە بۆ بەرەوپێشبردنی سەقامگیری ناوچەکە و بەرزکردنەوەی ئاسایشی وزە و پاراستنی فشارەکان بۆ رێگریکردن لە سەرهەڵدانەوەی داعش و هیواشی خواستووە بەردەوام بن لەو پێکەوە کارکردنە.
قوباد تاڵەبانی رایدەگەیەنێت، بژاردەی دروست بۆ دەنگدەر لە هەر هەڵبژاردنێکدا، دەنگدانە بە لایەنێک، کە بەهێز و کاریگەر و حیساب بۆکراو بێت و داواکارییەکانی خەڵکی پێ جێبەجێ بکرێت و بە کردار سەلماندبێتی کە هەوڵی بۆ داوە، ئەمەش تەنیا بە یەکێتی دەکرێت.
قوباد تاڵەبانی، لەگەڵ هەڤاڵانی بازنەی ٦ی ئازادیی هەولێر کۆبووەوە و رایگەیاند، بژاردەی دروست بۆ دەنگدەر لە هەر هەڵبژاردنێکدا، دەنگدانە بە لایەنێک کە بەهێز و کاریگەر و حیساب بۆکراو بێت، لە بڕیارە گرنگ و چارەنووسسازەکاندا رۆڵی کاریگەر و یەکلاکەرەوە ببینێت، بەشێکی گرنگی ویست و داواکارییەکانی خەڵکی پێ جێبەجێ بکرێت و بە کردار سەلماندبێتی کە هەوڵی بۆ داوە و هەوڵی زیاتریشی بۆ دەدات، ئەمەش تەنیا بە یەکێتی دەکرێت.
لە کۆتایی دیدارەکەدا قوباد تاڵەبانی روونیکردەوە، یەکێتی لە دوای ٢٠٠٣ـەوە زیاتر لە هەر لایەنی دیکە بەرگریکار و دابینکەری مافەکانی خەڵکی کوردستان بووە لە بەغداد، لە ئێستاشدا تەنها یەکێتییە بەپێی سەنگ و پێگە و ئەزموونە دەوڵەمەندەکەیەوە دەتوانێت مافەکانی خەڵکی کوردستان لە بەغداد بپارێزێت.
لە دوای کۆبوونەوەی ئاسایی، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و داوا لە بەغداد دەکەن مووچەی موچەخۆرانی هەرێم خەرج بکات، دەشڵێن؛بۆ ئەوەی بەغداد بیانوی نەمێنێت پێش هەموو شتێک داهاتی نانەوتی بۆ بەغداد بنێرن، جەختیشیان لە بەدواداچوونەکان کردوەتەوە بۆ خەرجکردنی مووچەی هەردوو مانگی ئاب و ئەیلوول و مانگەکانی دیکەی ئەمساڵ کرد.
ئەمڕۆ چوارشەممە، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە؛ ئەنجومەنی وەزیران لە پێناوی دابینکردنی موچە و شایستەی دارایی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و زامنکردنی پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان، چەندین راسپاردە و پێشنیاری پەسەند کرد.
لە گرنگترینیان، ناردنی بەشی گەنجینەی فیدڕاڵیی لە داهاتی نانەوتی و پێدانی پێشینە بەم بابەتە لە پێش هەموو خەرجییەکان، تاوەکو و وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ هیچ شتێک نەکاتە بیانوو بۆ نەناردنی موچەی هەردوو مانگی ئاب و ئەیلوول.
داواش دەکەن، وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ ڕاسپێرێت بە خەرجکردنی موچەی هەرێم، بە تایبەتیش دوای ئەوەی رێککەوتننامەی سێ لایەنەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان زۆر بە باشی بە بێ کەموکوڕی جێبەجێکراوە و زیاتر لە سێ ملیۆن بەرمیل نەوتی هەرێم لە بازاڕی جیهانی لە لایەن کۆمپانیای سۆمۆ فرۆشراوە و داهاتەکەشی گەڕاوەتەوە بۆ وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ.
دەقی ڕاگەیەندراوەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم
ئەمڕۆ چوارشەممە 15ی ئۆکتۆبەری 2025، بە سەرپەرشتی سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی و ئامادەبوونی جێگری سەرۆک وەزیران قوباد تاڵەبانی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە.
لە دەستپێکی کۆبوونەوەکەدا و بە بۆنەی دەستپێکردنی هەڵمەتی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ، سەرۆک وەزیران داوای کرد هەڵمەتێکی شارستانی و لە چوارچێوەی ڕێزگرتن لە یاسا و ڕێنماییەکان بەڕێوە بچێت. سەرۆک وەزیران هیوای سەرکەوتنیشی بۆ هەموو ئەو کەس و لایەنانە خواست کە دەبنە نوێنەری ڕاستەقینەی خەڵکی کوردستان و داکۆکی لە مافە دەستووریی و قەوارەی هەرێمی کوردستان دەکەن.
تەوەری سەرەکی کۆبوونەوە، تایبەت بوو بە هەڵسەنگاندنی بارودۆخی دارایی هەرێمی کوردستان لە دوای جێبەجێکردنی ڕێککەوتننامەی سێ لایەنەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێم و هەروەها بەدواداچوونی ئەنجومەنی وەزیران بۆ هەنگاوەکانی خەرجکردنی مووچەی هەردوو مانگی ئاب و ئەیلوول و مانگەکانی دیکەی ساڵی 2025 ی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان.
لە سەرەتای کۆبوونەوەکە، لە دووتوێی ڕاپۆرتێکدا، وردەکاریی بارودۆخی دارایی ئێستای هەرێم لە لایەن وەزارەتی دارایی و ئابووری خرایەڕوو کە لەلایەن بەڕێوەبەری گشتی ژمێرکاریی هەرێمی کوردستان بە ژمارە و داتای پێویست، سەرجەم بوارەکانی داهاتەکان و خەرجییەکان و کورتهێنانی مانگانە ڕوون کرایەوە کە لە چوارچێوەی تەرازووی پێداچوونەوە، وەزارەتی دارایی فیدڕاڵی لێ ئاگادارکراوەتەوە.
پاشان هەریەک لە وەزیری دارایی و ئابووری و سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران و سکرتێری ئەنجومەنی وەزیران، وردەکاریی زیاتریان لەسەر ڕاپۆرتەکە خستەڕوو کە پێشتر بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت و دامەزراوەکانی هەرێم ئامادە کرابوو، دوای گفتوگۆ و تاوتوێکردنی بابەتەکە، ئەنجومەنی وەزیران لە پێناوی دابینکردنی مووچە و شایستەی دارایی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و زامنکردنی پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان، چەندین ڕاسپاردە و پێشنیاری پەسەند کرد و وەزارەتی دارایی ڕاسپێردرا بۆ دەرکردنی ڕێنمایی پێویست بۆ ئاسانکاریی جێبەجێکردنیان، لە ناویشیاندا جێبەجێکردنی پابەندییەکانی هەرێمی کوردستان بۆ ناردنی بەشی گەنجینەی فیدڕاڵیی لە داهاتی نانەوتی و پێدانی پێشینە بەم بابەتە لە پێش هەموو خەرجییەکان، تاوەکوو وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ هیچ شتێک نەکاتە بیانوو بۆ نەناردنی مووچەی هەردوو مانگی ئاب و ئەیلوول و مانگەکانی دواتریش، کە ئێمە لە مانگی تشرینی یەکەمین و مووچەخۆرانی هەرێم مووچەی مانگەکانی هەشت و نۆیان هێشتا وەرنەگرتووە .
ئەنجومەنی وەزیران داوا لە حکومەتی فیدڕاڵ دەکات، وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ ڕاسپێرێت بە خەرجکردنی مووچەی هەرێم بە تایبەتیش وەک وەزیری سامانە سروشتییەکان بە وەکالەت خستیەڕوو، ڕێککەوتننامەی سێ لایەنەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان زۆر بە باشی بە بێ کەموکووڕی جێبەجێکراوە و زیاتر لە سێ ملیۆن بەرمیل نەوتی هەرێم لە بازاڕی جیهانی لە لایەن کۆمپانیای سۆمۆ فرۆشراوە و داهاتەکەشی گەڕاوەتەوە بۆ وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ.
بەپێی خشتەی گەشتەکانی هێڵی ئاسمانیی تورکش ئێرلاین؛ وابڕیارە رۆژی 3ـی 11ـی ئەمساڵ گەشتەکانی نێوان فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی و ئیستەنبوڵ دەستپێدەکەنەوە.
لە خشتەی گەشتەکاندا هاتووە؛ گەشتەکان رۆژی دووشەممە 3ی تشرینی دووەم دەستپێدەکەنەوە.
ئەمەش ئاماژەیە بۆ کۆتاییهاتنی وەستانی گەشتەکان و دەستپێکردنەوەی هاتووچۆی ئاسمانی لە سلێمانییەوە بۆ تورکیا.
سەرۆکایەتی کۆمار بەبۆنەی تێپەڕبوونی 20 ساڵ بەسەر پەسەندکردنی دەستوری عیراق راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا هاتووە، ئەم رۆژە وەرچەرخانێکی نیشتمانی بوو لە پرۆسەی بنیاتنانی دەوڵەتی هاوچەرخی عیراق و گواستنەوەی لە رژێمێکی ناوەندی تۆتالیتارییەوە بۆ سیستمێکی دیموکراسی، فیدراڵی و پەرلەمانی، کە ویستی گەل و بنەمای سەروەری خۆیان بەسەر خاک و نیشتمانەکەیاندا بەرجەستە بکات.
دەقی راگەیەندراوەکەی سەرۆکایەتی کۆمار:
لە 15ی ئۆکتۆبەری 2005 گەلەکەمان لەڕیفراندۆمێکی مێژوویی جەماوەریدا ڕای خۆی دەربڕی و دەستووری کۆماری عێراقی پەسەند کرد ئەم ڕۆژە وەرچەرخانێکی نیشتمانی بوو لەپرۆسەی بنیاتنانی دەوڵەتی هاوچەرخی عێراق و گواستنەوەی لەڕژێمێکی ناوەندی تۆتالیتارییەوە بۆ سیستمێکی دیموکراسی، فیدراڵی پەرلەمانی کەویستی گەل وبنەمای سەروەری خۆیان بەسەر خاک و نیشتمانەکەیاندا بەرجەستە بێت.
دەستوور بەرھەمی ھەڵبژاردنێکی نیشتمانی ئازاد و بەرپرسیارانە بوو، ھەروەھا دەرئەنجامی کۆدەنگییەکی ھەمەلایەنەی کۆمەڵایەتی و سیاسی بوو کە ھەموو پێکھاتەکانی گەلی عێراقی لە عەرەب، کورد، تورکمان، کریستیان - و پێکھاتەکانی دیکەی کۆکردەوە ، بۆ پێکھێنانی ئەو گرێبەستە کۆمەڵایەتی و سیاسییەی کەژیانی گشتی ڕێکدەخات و ماف و ئەرکەکان مسۆگەر دەکات و بنەمای ھاوبەشی لەبەڕێوەبردنی دەوڵەت و پاراستنی یەکگرتوویییەکەیدا چەسپاند.
هەر بەم بۆنە نیشتمانییەوە، سەرۆکایەتی کۆمار دووپاتی دەکاتەوە کە عێراقییەکان جگە لەبژاردەی دەستووری بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی و کێشەکان هیچ بژاردەیەکی دیکەیان نییە، پابەندبوون بەدەستوور و جێبەجێکردنی بڕگەکانی، چ دەق و چ ناوەڕۆک بێت، تاکە ڕێگایە بۆ پاراستنی سیستمی دیموکراسی و پاراستنی یەکگرتوویی وڵات.
هەروەها جەختیش دەکەینەوە کە ئەو گۆڕانکارییە دەستورییەی کە عێراق بیست ساڵ لەمەوبەر گەواهیدەری بوو، وەرچەرخانێکی بنەڕەتی بوو لە سیستمێکی ناوەندی تۆتالیتارییەوە کەبڕیارەکانی دەوڵەتی قۆرخ دەکرد بۆ سیستمێکی فیدراڵی دیموکراسی لەسەر بنەمای دابەشکردنی دەسەڵاتەکان و دەستەبەرکردنی بەشداریکردن و ڕێزگرتن لەفرەچەشنی و فرەیی لە چوارچێوەی یەکێتی نیشتمانیدا.
لەبیستەمین ساڵیادی پەسەندکردنی دەستووری کۆماری عێراق، سەرۆکایەتی کۆمار داوا لە ئەنجوومەنی نوێنەران دەکات، ئەو پڕۆژە یاسایانە پەسەند بکات کەپێشکەشی ئەنجوومەنی بەڕێزی کردووە، وەک یاسای دادگای فیدراڵی، یاسای دەستەی باڵای یارمەتیدانی ژنان، یاسای ئەنجومەنی باڵای ئاو، یاسای هەموارکردنی یەکەمی یاسای ماددە هۆشبەرەکان و ماددە دەروونییەکان، یاسای خەڵاتی داهێنەری عێراق، یاسای دابەشکردنی زەوییە نیشتەجێبوونەکان، یاسای ئەنجومەنی فیدراڵ، یاسای وەرگرتنەوەی داهاتی گەندەڵی، جگە لەچەند پڕۆژە یاسای وەک یاسای هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی هەڵوەشاوە.
هەروەها داوا لە هێزە سیاسییەکان و دەسەڵاتەکانی یاسادانان و جێبەجێکردن دەکەین کاربکەن بۆ خێراکردنی تەواوکردنی ئەو یاسایانەی لە دەستووردا دیاریکراون وەک جێبەجێ کردنی ماددەی 140ی دەستوور و یاسای نەوت و گاز، بۆ دەستەبەرکردنی دادپەروەری دەستووری و سەقامگیری نیشتیمانی.
گەلی عێراقی خۆشەویست...
بنیاتنانی سیستمێکی دەستووری دیموکراسی دوای دەیان ساڵ دەسەڵاتی تۆتالیتاری ئاسان نەبوو، بەڵام ئیرادەی عێراقیەکان لە ئاستەنگەکان بەهێزتر بوو، بەردەوامیشە لەپێشکەوتنی بەردەوام بە ئاراستەی چەسپاندنی دەوڵەتی دامودەزگا و یاسا.
دەستووری کۆماری عێراق یەکێکە لە دەستوورە پێشکەوتووەکان، لەگەڵ بنەماکانی مافی مرۆڤ و دیموکراسیدا یەکدەگرێتەوە و گەواهیدەری ئەزموونێکی پێشەنگ لە ناوچەکەدا دەکات.
لەکۆتاییدا داوای یەکبوون و یەکڕیزیی نێوان گەلەکەمان دەکەین، لە باشووری عێراقەوە تا هەرێمی کوردستان و لە ڕۆژهەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا، بۆ ئەوەی عێراق وەک نیشتمانێکی ئازاد و یەکگرتوو بۆ هەموو هاووڵاتیانی بێت.
هەموو ساڵێک عێراق و گەلەکەی سەرفراز بن.
سەرۆکایەتی کۆمار
بەغداد – ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥
بەرپرسانی پاکستان ئەمڕۆ چوارشەممە رایانگەیاند، 20 چەکداری هێزەکانی تالیبانی سەر بە ئەفغانستان کوژراون و 6 سەربازی پاکستانیش لە پێکدادانێکی چەکداریدا لە نزیک سنوری ئەفغانستان کوژراون.
لە راگەیەندراوێکی سوپای پاکستاندا هاتووە: "بەیانی ئەمڕۆ لەلایەن بزوتنەوەی تالیبانی ئەفغانستانەوە هێزەکانیان هێرشیان کراوەتە سەر"، و ئاماژەی بەوەدا کە " 15 بۆ 20 چەکداری تالیبانی ئەفغانستان کوژران و ژمارەیەکیش بریندار بوون."
هاوکات بەرپرسانی ئەفغانستانیش رایانگەیاند، 6 ئەندامی هێزەکانی پاکستان لە پێکدادانێکدا لەگەڵ چەکدارەکانیان لە نزیک سنور کوژراون.
پێشتر، بەرپرسانی ئەفغانستان رایانگەیاندبوو کە 15 هاووڵاتی مەدەنی کوژراون و 100ی دیکەش بریندار بوون لە پێکدادانەکانی سەر سنور لەگەڵ هێزەکانی پاکستان.
زەبیحوڵڵا موجاهید، وتەبێژی حکومەتی تالیبان، هێزەکانی پاکستانی تۆمەتبار کرد بە ئەنجامدانی هێرش "جارێکی تر" بە بەکارهێنانی چەکی "سووک و قورس" لە ناوچەی سپین بۆڵدەک.
زەبیحوڵڵا موجاهید لە راگەیەندراوەکەیدا وتی؛ کە 12 هاووڵاتی مەدەنی کوژراون و 100ی دیکەش بریندار بوون.
لە ماوەی شەش مانگدا بە بەهای زیاتر لە 250 ملیۆن دۆلار كاڵای ئێرانی لە دوو مەرزی ناوچەی هەورامانەوە هەناردەی هەرێم كراوە و چاودێری گومرگی كرماشانیش دەڵێت زۆربەی كاڵاكان كەرەستەی بیناسازی و بەروبومی كشتوكاڵی بوون.
گومرگی پارێزگای كرماشان بڵاویكردەوە، لە شەش مانگی رابردودا 286 هەزار تۆن كاڵای ئێرانی بەبەهای 252 ملیۆن و 337 هەزار دۆلار لە مەرزەكانی شوشمێ و شێخ سەلە كە دەكەونە ناوچەی هەورامان رەوانەی هەرێمی كوردستان كراوە.
هەناردەی ئێران لە ماوەی شەش مانگی رابردوو لە مەرزی شوشمێ 286 هەزار تۆن و بۆ مەرزی شێخ سەلە 317 هەزار و 353 تۆن بووە كە بە وتەی چاودێری گومرگی كرماشان زۆربەی كەرەستەی بیناسازی و بەروبومی كشتوكاڵی بووە.
لە شەش مانگدا بە بەهای زیاتر لە 252 ملیۆن دۆلار كاڵای ئێرانی لە هەورامانەوە هاوردە كراوە
هەناردەی كاڵای ئێرانی لە لە مەرزەكانی شوشمێ و شێخ سەلە زیادی كردوە
كۆمپانیای دانەغاز و كرێسێنت پترۆلیۆم رایانگەیاندووە، پرۆژەی كەی ئێم 250 لە كێڵگەی كۆرمۆر, هەشت مانگ زووتر لە وادەی خۆی تەواو كراوە و ئەوش توانای بەرهەمهێنانی غازی كێڵگەكەی بەرێژەی 50% بەرزكردووەتەوە و گەیشتوەتە 750 ملیۆن پێ سێجا لەرۆژێكدا.
تێچووی پرۆژەی كەی ئێم 250ی كێڵگەی كۆرمۆر 1.1 ملیار دۆلار بووە و یەكێكە لە گەورەترین پرۆژەكانی كەرتی وزەی عیراق.
بە گوێرەی راگەیەندراوەكە, بەرزبوونەوەی بەرهەمهێنان لە كۆرمۆر پێگەی هەرێمی كوردستانی لەڕووی وزەوە لە ناوچەكەدا بەهێز كردووە. بەو پێیەی رۆژانە 7 هەزار بەرمیل غازی سروشتی چڕ و 460 تۆن غازی شل بەرهەمدەهێنێت و بە بەكارهێنانی تەكنەلۆژیا قەبارەی ئەو گازە.
ژەهراویانەی كەمكردووەتەوە كە لە پرۆسەی بەرهەمهێنانی غازدا دەردەدرێن.
كێڵگەی كۆرمۆر لە ئێستادا سەروو 80%ی كارەبای هەرێمی كوردستان دابیندەكات و رێگری دەكات لە بڵاوبوونەوەی زیاتر لە 59 ملیۆن تۆن دوانۆكسیدی كاربۆن
ئەمڕۆ، ئەنجومەنی وەزیران هەرێمی كوردستان كۆدەبێتەوە و تاوتوێی پرسی موچە نەدراوەكانی ئەمساڵ دەكات.
بەپێی راگەیەنراوێكی فەرمانگەی میدیا و زانیاری هەرێم، ئەمڕۆ چوارشەممە، وەزیرانی هەرێمی كوردستان كۆبوونەوەی ئاساییی خۆی ئەنجامدەدات.
ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم لە كۆبوونەوەكەدا گفتو گۆ لەبارەی دەرئەنجامی پێداچوونەوە و هەڵسەنگاندنی بارودۆخی دارایی هەرێم دەكات كە لەماوەی پێشوودا ئەنجامدراوە لە لایەن وەزارەتی دارایی و ئابووری ئەنجامدراوە.
هەروەها لە كۆبونەوەكەدا گفتوگۆ لەبارەی بەدواداچوونی ئەنجومەنی وەزیران بۆ خەرجكردنی مووچە نەدراوەكانی ساڵی 2025 دەكرێت.
بریارە ئەمرۆ حەماس تەرمی چوار بارمتەی دیكەی ئیسرائیلی رادەست بكات، ناتانیاهۆش دەڵێت حەماس چەك دانەنێت دەرگاكانی دۆزەخ دەكرێتەوە.
ڕۆژنامەی تایمز ئۆف ئیسرائیل لە زاری دوو دیپلۆماتكارەوە ئاشكرای كرد، حەماس نێوەندگیرانی ئاگادار كردووەتەوە، لەوەی بە نیازە ئەمڕۆ تەرمی چوار بارمتەی دیكەی ئیسرائیلی رادەستی خاچی سوری نێودەوڵەتی بكات، بەمەش ژمارەی ئەو تەرمانەی تا ئێستا حەماس ڕادەستی ئیسرائیل كردون گەیشتوەتە 12 تەرم لە كۆی 28 تەرم.
هاوكات، بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل، هیوای خۆی بۆ قۆناغی داهاتووی ئاشتی لە چوارچێوەی ڕێككەوتنی نێوان ئیسرائیل و حەماس دووپاتكردەوە، بەڵام جەختی لەوە كردەوە كە مەرجەكانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا زۆر روونە.
ڕوونیشیكردەوە، حەماس دەبێت چەك داماڵێت و توانا سەربازییەكانی لێسەندرێتەوە، ئەگەرنا هەموو دەرگاكانی دۆزەخەن بەروویاندادەكەنەوە.
پێشتریش ترەمپ، دەستپێكردنی قۆناغی دووەمی پلانە 20 خاڵیەكەی لە غەززە راگەیاندوو، داوای چەكداماڵینی حەماسی كرد و ئاماژەی بەوەشدا كە ئەگەر حەماس ئەوە رەتیبكاتەوە ئەوە ئەوان ئەو كارە دەكەن.
بەرەبەیانی ئەمڕۆ چوارشەممە، سەفا مەشهەدانی، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای بەغداد و یەکێک لە کاندیدەکانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ، لە ناوچەی تارمییەی باکوری بەغدا کوژرا.
روداوەکە لە کاتی گەڕانێکی مەیدانیی مەشهەدانی رویدا، کاتێک بۆمبێکی لکێنراو بە ئۆتۆمبێلەکەیەوە تەقییەوە و بووە هۆی گیانلەدەستدانی. ئەمەش یەکەم حاڵەتی تیرۆرکردنی کاندیدێکە لە کاتی بانگەشەی هەڵبژاردنی ئەمجارەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدا.
سەفا حوسێن یاسین عەبدوڵڵا مەشهەدانی، کاندیدی ژمارە 26 بوو لەسەر لیستی هاوپەیمانیی سەروەری، کە هاوپەیمانییەکی سوننەکانی عیراقە و خەمیس خەنجەر سەرۆکایەتی دەکات.
عائیشە غەززال مەساری، پەرلەمانتاری عیراق، لە راگەیەندراوێکدا ماتەمینی بۆ مەشهەدانیی دەربڕی و رایگەیاند، "دەستەکانی خیانەت و فێڵ لە تاوانێکی ترسنۆکانەدا تیرۆریان کرد، ئەمەش رۆژانی تاریکی تیرۆرکردنمان بیردەهێنێتەوە کە عیراقییەکان پێیان وابوو بۆ هەمیشە تێیان پەڕاندووە."
مەساری هۆشداریشی دا کە "گەڕانەوەی زنجیرەی تیرۆرکردنەکان زەنگی مەترسی لێدەدات لەسەر ئاسایشی پایتەختی بەغدا، دوای ئەوەی هاووڵاتییان ماوەیەک لە سەقامگیری و ئارامییان بەسەر برد."
هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق بڕیارە لە 11ـی تشرینی دووەمی 2025 بەڕێوەبچێت. پەرلەمانی عیراق لە 329 کورسی پێکدێت، کە 320 کورسییان گشتین و 9 کورسیشیان تایبەتن بە کۆتاکان. تا کاتی ئامادەکردنی ئەم هەواڵە، هیچ لێدوانێکی رەسمی لەلایەن دەسەڵاتە ئەمنییەکانی عیراقەوە سەبارەت بەم روداوە بڵاونەکرابووەوە.
بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، رایگەیاند ئەگەر بزوتنەوەی حەماس پابەند نەبێت بە رێککەوتنی ئاگربەستەوە لە کەرتی غەززە، ئەوا "دەرگاکانی دۆزەخ دەکرێنەوە".
ناتانیاهۆ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ تۆڕی "سی بی ئێس نیوز" وتی: "رەزامەندیم دەربڕی کە دەرفەتێک بە ئاشتی بدەم" بەپێی پلانی ئاشتیی 20 خاڵیی دۆناڵد ترەمپ.
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل پێی وایە "ئازادکردنی بارمتەکان، دڵنیابوون لە چەکداماڵینی حەماس و کۆتاییهێنان بە قاچاخچێتی چەک بۆ غەززە، بنەمایین بۆ بەدیهێنانی ئاشتییەکی درێژخایەن."
هاوکات، ناتانیاهۆ هەمان ئەو هۆشدارییەی ترەمپی دووپاتکردەوە، کە ئەگەر حەماس لە جێبەجێکردنی رێککەوتنەکەدا سەرکەوتوو نەبێت، "دۆخەکە بە تەواوی دەتەقێتەوە."
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: پڕۆسەی چەکدانانی حـ.ـەمـ.ـاس بەخێرای ئەنجامدەدرێت و رەنگە توندوتیژی لێبکەوێتەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی بە رۆژنامەنووسانی رایگەیاند، بە شێوەی راستەوخۆ حەماس لەسەر ئاستی باڵا لەگەڵ ئیدارەکەم قسەی کردووە و پێمان راگەیاندووە دەبێت بەخێرای چەک دابنێن، هاوکات رەنگە توندوتیژی لێبکەوێتەوە.
وتیشی، رەنگە حەماس تەرمی هەموو بارمتەکانی لەبەردەست نەمابێت، هەروەها چاودێری ئەو بزوتنەوەیە دەکەین کە پاپەندی رێککەوتنی غەززە دەبێت یاخود نا.
دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، حەماس ئەوە دەزانێت ئەگەر شتێکی نەخوازراو روبدات لەبارەی غەززەوە من بەرگەی ناگرم.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە هەولێر پێشوازی لە پاتریک دۆرێڵ، باڵیۆزی فەرەنسا لە عیراق کرد.
لە دیدارێکدا کە دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، لێپرسراوی مەکتەبی پەیوەندییەکان و شاڵاو کۆسرەت رەسوڵ ئامادەیبوون، جەخت لە پەرەپێدانی پەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان هەردوولا کرایەوە.
لەبارەی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێمی کوردستان، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رایگەیاند، یەکێتی هەر لە سەرەتاوە لەگەڵ پێکهێنانی حکومەتێکی بەهێز و خزمەتگوزار و دادپەروەر بووە کە بتوانێت لە ئاست داواکاری و خواستی هەموواندا بێت و ببێتە مایەی سەقامگیریی زیاتر نەک لێکترازان، بۆ گەیشتن بەم ئامانجەش هەموو هەوڵێکمان داوە و ناشمانەوێت لە دەرەوەی ئەم بەها باڵایانە هەنگاوێک بنێین کە دواتر بە زیان بۆ گەلەکەمان بشکێتەوە، چونکە بە دڵنیاییەوە ئەو بەڵێنانەی بە خەڵکە خۆشەویستەکەمان داوە دەبێت رەنگبداتەوە لە حکومەتی داهاتوودا.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا جەخت لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنێکی پاک و بێگەرد لە عیراق کرایەوە و بافڵ جەلال تاڵەبانی وتی، خەمی ئێمە لە بەغداد خەمی خەڵکی کوردستانە، بۆیە بەهێزی یەکێتی لە بەغداد بەهێزی پێگەی کورد و پاراستنی مافە رەواکانی گەلەکەمانە.