مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە کۆبوونەوەیەکی ئیدارەی وڵاتەکەی لە هاوینەهەواری "کامپ دێڤید" رایگەیاند، ویلایەتە یەکگرتووەکان دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بە "رێکخراوێکی نایاسایی" دەزانێت و واشنتۆن بە کرداری دەستی بە گرتنەبەری هەنگاو کردووە بۆ ئەوەی رێکخستنەوەی بۆ بکات.

ئەم لێدوانەی روبیۆ لە چوارچێوەی کەمپینێکی فراوانتردا دێت کە واشنتن لە 13ی تەممووزی 2026دا بۆ "هەڵوەشاندنەوەی" دادگای تاوانی نێودەوڵەتی دەستی پێکردووە، دوای ئەوەی کۆشکی سپی دادگاکەی بە "هەڕەشەیەکی بەرگەنگەگیراو بۆ سەر سەروەریی ئەمریکا" وەسف کرد.

بەپێی زانیارییەکان، ئەو رێکارانەی ئیدارەی ئەمریکا تاوتوێیان دەکات بریتین لە سەپاندنی سزای دارایی، قەدەغەکردنی گەشت، و رەتکردنەوەی ڤیزا بۆ فەرمانبەرانی دادگاکە، و دروستکردنی گوشار لەسەر وڵاتانی هاوپەیمان تاوەکو لە دادگاکە بکشێنەوە یان رەتی بپەرژێنن دان بە دەسەڵاتی دادوەریکردنی دادگاکەدا بنێن بەسەر هاووڵاتیانی ئەمریکیدا.

توێژینەوەیەكی نوێ ئاشكرایدەكات، تێكڕای تەمەنی مرۆڤ 10 ساڵ زیادیكردووە، بەڵام زیادبوونەكە هاوتای باشتربوونی كوالێتی ژیان نەبووە و لە هەر حەوت كەسێك، كەسێكیان لە ساڵانی كۆتایی تەمەنیدا بە دەست كێشەی تەندروستییەوە دەناڵێنێت.

بەپێی توێژینەوەیەكی نوێی گۆڤاری لەنسێت كە یەكێكە لە بڕواپێكراوترین گۆڤارە زانستییەكانی جیهان لە بواری پزیشكیدا، سەرەڕای ئەوەی تێكڕای تەمەنی مرۆڤ لە جیهاندا رووی لە زیادبوون كردووە، بەڵام مرۆڤەكان لە ساڵانی كۆتایی تەمەنیاندا بەدەست نەخۆشییەوە دەناڵێنن.

توێژینەوەكە 204 وڵاتی وەرگرتووەتووە كە تیایدا بەرزبوونەوەی تێكڕای تەمەن هاوتای زیادبوونی ساڵانی تەندروستبوون نەبووە، بەجۆرێك لە ئێستادا لە هەر حەوت كەسێك لە جیهان كەسێكیان لە ساڵانی كۆتایی تەمەنیاندا بەدەست كێشەی تەندروستییەوە گرفتارە.

بەپێی توێژینەوەكە، وڵاتی سەنگاپورە لە پلەی یەكەمی جیهاندایە و تێكڕای تەمەنی هاووڵاتییانی 85 ساڵی تێپەڕاندووە، ئەوەش بۆ سیستمی پێشكەوتووی تەندروستی و بیمە دەگەڕێتەوە، بەڵام سەرەڕای تەمەن درێژییان، هاووڵاتییانی ئەو وڵاتە نزیكەی 11 ساڵی تەمەنیان بە نەخۆشی بەسەر دەبەن.

بەپێی ئامارەكان، لە نێوان ساڵانی 1990 بۆ 2023، تێكڕای تەمەنی مرۆڤ لە جیهاندا لە 64 ساڵەوە بۆ 74 ساڵ بەرزبووەتەوە، بەڵام كوالێتی ژیان و ساڵانی بێنەخۆشی وەك پێویست گەشەی نەسەندووە.

 

توێژینەوەیەكی ئیسرائیلی ئاشكرایدەكات، بەكارهێنانی ژیریی دەستكرد لەلایەن تەلئەبیبەوە لە شەڕی غەززەدا، كوشتنی هاووڵاتییانی مەدەنی و ئاستی كاولكارییەكانی زیادكردووە.

توێژینەوەیەكی زانستی نوێی زانكۆی كراوەی ئیسرائیل ئاشكرایكردووە، بەكارهێنانی ژیریی دەستكرد بەشێوەیەكی بەرفراوان لەلایەن ئیسرائیلەوە لە شەڕی غەززەدا، بەشێوەیەكی بەرچاو كوشتنی هاووڵاتییانی مەدەنیی فەلەستینی زیاد كردووە و ئاستی كاولكارییەكانی شارەكانی كەرتی غەززەی بەرزتر كردووەتەوە.
ئاماژەی بەوەش كردووە، تا ئێستا لێپرسراوانی ئیسرائیل هیچ روونكردنەوەیەكیان لەبارەی مەترسییەكان و دەرئەنجامەكانی ئەو پڕۆسەیە نەداوە.

ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئیسرائیل لە سەرچاوەی جیاوازەوە زانیاریی دەربارەی كەسەكان و شوێنەكان كۆدەكاتەوە و بە ژیریی دەستكرد تێكەڵیان دەكات، دواجاریش بۆ دیاریكردنی ئامانجە هەواڵگرییەكان بەكاریدەهێنێت بەتایبەت لەڕێگەی هێرشە ئاسمانییەكانەوە.

روونیشی كردووەتەوە، ئیسرائیل لەڕێی ژیریی دەستكردەوە شێوازی بەرهەمهێنانی زانیاری گۆڕیوە و تێچووی دیاریكردنی ئامانجەكانی كەم كردووەتەوە، بەڵام ئەوەش بووەتە هۆی هەڵە و شكست لە پێكانی وردی ئامانجەكان.