لەکۆتا رۆژەکانی ساڵێکی پڕ لەرووداوی دراماتیکیدا نزیک دەبینەوەو پێ دەنێینە ساڵێکی تازەوە بە ئومیدی ئەوەی بارودۆخی میللەت و ولاتەکەمان جیاوازتر بێت لە ساڵەکانی پێشتر کە تژی بوون لە کێشمەکێش و ململانێی سیاسی لەسەر هەر سێ ئاستی هەرێم و عیراق وناوچەکەشمان .

چاوخشاندن بە رووداوەکانی ساڵی تێپەڕیو تەنها بۆ ئەوەیە سەرکردایەتی سیاسی کورد عیبرەت لەئەزموونە تفتوتاڵەکانی ئەو ساڵەدا وەربگرێ و، ئەم واقیعە  نابووت و ناشیرینەی بەرۆکی میللەتەکەمانی گرتووە لە پەرتەوازەیی و ململانێی ناڕەوای حزبی و پەکخستنی دامودەزگا شەرعییەکانی هەرێم وموعاناتی رۆژانەی خەڵک لە بێ مووچەیی وگرانی و هەڕەشەی دوژمنان لەسەر ژێرخانی ئابووری کوردستان بگۆردرێ وساڵی تازە ببێتە ساڵێکی ئومێدبەخشی خۆشگوزەران وئاسوودەگی بۆ میللەتەکەمان .

رووداوە دراماتیکیەکانی ساڵی رابردوو زۆرن ، هەوڵئەدەین لێرەدا بە شێوەیەکی واقیعیانە شیکردنەوەیان بۆ بکەین ، بە ئومێدی ئەوەی لەساڵی داهاتوودا چارەسەری بنەڕەتی بۆ کێشەو ململانێکان بدۆزینەوە و ئەم واقیعە تاڵە کەڵەگەبووەی چەندین ساڵی رابردوو تیپەڕێنین .

لەسەر ئاستی ناوچەکە :

- شەڕی دوانزە رۆژەی ئیسرائیل وئێران تاکو ئێستاش دەرهاوێشتەکانی ماون ، ئیسرائیل وئێران جارێکیتر هەڕەشەکانیان دژی یەکتر دەستپێکردۆتەوەو دوورنیە گەڕێکیتری شەڕ لەناوچەکەدا دەىستپێبکاتەوە ، بە تایبەتیش نەتانیاهۆی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بە نیازە لە سەردانە چاوەڕوانکراوەکەی چەند رۆژی داهاتوودا ئەم مەسەلەیە لەگەل سەرۆکی ئەمریکا یەکلایی بکاتەوە . دۆخی نە شەڕ نە ئاشتی نێوانیان پێشهاتەکانی بە کراوەیی جێهێشتووە . ئەوەی مایەی خۆشحاڵییە لەشەڕی پێشوودا سەرۆک وەزیرانی عیراق محمد شیاع سودانی توانی بە هەر شێوەیەک بێت عیراق بە دوور بگرێت لە تێوەگلان لەشەڕەکەدا ئەمەش قازانجێکی زۆری بۆ وڵاتەکەمان هەبوو ، ئێستاش وەکو سەرۆکی دەستەی دادوەری فایق زیدان ئاشکرای کرد کەوا بەشێک لەهێزو گرووپە وەلائیەکانی ئێران لەعیراقدا خەریکی چەکدانان و هاتنە ناو پرۆسەی سیاسیین ، ئەمەش گۆڕانکارییەکەی گەورەیە کە ئومێد دەکرێ تا ئاستێک کۆتایی بە ناسەقامگییری عیراق بێنێ .

لەسەر ئاستی ناوچەکەش گۆرانکاریەکی گەورە بەڕێوەیە کە چەندین دۆسیەی گرنگی چەقبەستوو  یەکلا دەبێتەوە ، لەوانەش ، دەستبەکاربوونی ئیدارەی نێودەوڵەتی لەغەززە بە سەرپەرشتی ئەمریکا ، رازیبوونی حزبوللای لوبنانی بە پرۆسەی ( چەک بە دەست دەوڵەتەوە ) ، پێشڕەوییەکانی هێزەکانی سەر بە حکومەتی شەرعی لە یەمەن وکۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی حوسییەکان ، ئەمانە بەگشتی پێشهاتی ئومیدبەخشن بۆ زیاتر سەقامگییر بوونی ناوچەکە .

لەسەر ئاستی هەرێمایەتی :

- پرۆسەی راگەیاندراوی ئاشتی لە تورکیاش هێشتا نەکەوتۆتە سەر پێی خۆی . ئەگەر چی بەردەوام رێبەری پەکەکە عەبدوڵلا ئۆجەلان بانگەوازو دەستپێشخەری تازە دەخاتەروو ، بەڵام لێرەدا دوو ئالنگاری رووبەرووی پرۆسەکە بۆتەوە کە چاوەڕوان دەکرێ ئەوانیش لەساڵی داهاتوو چارەسەربکرێن ، یەکەمیان دوودڵی دەسەڵاتی تورکیا لەسەر گۆڕانکارییە دەستووری وقانونیەکاندا کە پێویستن بۆ سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا ، لەمرۆژانەدا ئاماژەیەکی ئەرینی هەبوو ئەویش ئازادکردنی بەشێک لە گییراوە کوردەکانی هەوادارانی پەکەکە بە تایبەتیش ئەوانەی تاوانبار نین بە کاری چەکداری . لەلایەکی تریشەوە خەریکە کۆبوونەوەکانی بەرێوەبەرایەتی خۆسەری رۆژئاوا بە سەرۆکایەتی مەزلوم عەبدی لەگەڵ دەسەڵاتی سوریا بگەنە سازانێک بۆ زیندووکرنەوەی رێکەوتنی١١ ئازاری ساڵی رابردووی دیمەشق و رێکخستنەوەی پەیوەندیەکان و چارەسەری دۆزی ئیدارەی خۆسەری کورد لەم بەشەدا .

لەسەر ئاستی عیراق :

دوایین هەڵبژاردنەکانی عیراق گۆڕانکارییەکی گەورەی لەگەڵ خۆیدا هێناوە ، کشانەوەی صەدرییەکان و سەرکەوتنی هێزێکی تازەی وەکو کوتلەکەی محمد شیاع سودانی تا ئاستێک نەخشەی سیاسی لەعیراق گۆڕیوە .هێشتا ناسنامەی حکومەتی داهاتووی عیراق نازانرێ ، بەڵام هەر وەکو عورفی سیاسی ئاشکرایە کەوا حکومەتی داهاتووش دیسان لەسەر هەمان شێوازی پشک پشکێنە ( محاصصە) دادەمەزرێ و دەسەڵات هەر لەلای شیعەکان دەبێ. وەکو ئاشکراشە کێشەی ئێمەی کورد لەگەڵ شیعەکان کێشەیەکی تازە نیە و لەساڵی ٢٠١٠ ەوە دەستی پێکردووە کە بە پلەی یەکەم خۆی لە فشاری ئابووری بەسەر کوردستانەوە دەبینێتەوە . هەر چەندە سەرهەڵدانی کێشەکانیش لە راگەیاندنی ئابووری سەربەخۆوە دەستی پێکرد ، بەڵام دوو ساڵ بەر لەئێستا پرۆسەی هەناردەی نەوتی کوردستان بە بریاری دادگای پاریس وەستاوە .

لەم چەند مانگەی دواییدا ملیۆنان بەرمیل نەوتی هەرێم هەناردەکراوەو داهاتەکەشی چۆتە خەزینەی حکومەتەی عیراقەوە  ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا کێشەی مووچەو بودجەی هەرێم چارەسەر نەکراوە بەڵکو هەموو ساڵێک دوو سێ مووچەی فەرمانبەرانی کوردستان دەفەوتێ و هیچ بوودجەیەکی هەرێمیش نەهاتووە ، ئەمەش وامان پێ دەڵێ کە دەسەڵاتی عیراق لەفشارە ئابووریەکانیدا دژی هەرێمی کوردستان نەوەستاوەو پێش ناچێ دەست لەم کارتی فشارە هەڵبگرێ . هەڵبەت هۆکاری سەرەکی زاڵبوونی ئیرادەی دەسەڵاتی بەغدا بەسەر کوردستان بێ ئیرادەیی کورد خۆیەتی . کورد ئێستا لەلاوازترین قۆناغەکانی پەیوەندیدایە لەگەڵ بەغدا ، بۆیە بەغداش ئەو دووبەرەکی و بێهێزییەی کوردەی قۆستۆتەوە بۆ زیادکردنی فشارەکانی بەسەر هەرێمی کوردستانەوە.

ئەگەر سەرنج بدەین لەو کاتانەی رەوانشاد جەنابی مام جەلال سەرۆک کۆماری عیراق بوو لەنێوان ساڵانی ( ٢٠٠٥-٢٠١٢) کورد کێشەکی ئەوتۆی لەگەڵ بەغدا نەبوو ، ساڵانە بودجەیەکی گەورەو پارەیەکی زۆری پەرەپێدان دەگەیشتە کوردستان کە لەو ساڵانەوە خۆشگوزەرانی و ئاوەدانییەکی زۆرو سەدان پرۆژەی ژێرخانی ئابووری بنیاتنران . مام جەلال کە لەبەغدا بوو خۆی سەرپەرشتی کاروبارەکانی کوردی لەبەغدا دەکرد ، نەک کوتلەو حیزبە کوردستانیەکان لەژێر فەرمانی ئەودا یوون، بەڵکو سەرجەم هێزە سیاسیەکانی عیراقیش بە جیاوازی پێکهاتەکانیانەوە رێزو تەقدیرێکی زۆریان بۆ کەسایەتی ورێبەرایەتی مام جەلال هەبوو تەنانەت مەرجەعی باڵای شیعەکانیش بە ( صمام الامان) ی عیراق وەسفیان دەکرد . کاریزمایی مام جەلال لەبەغدا گەورەترین خزمەتی بە دۆزی کورد کردبوو . راستە کەسێک ناتوانێ بۆشاییەکەی ئەو پڕ بکاتەوە ، بەڵام ئێستاش ئەگەر کورد یەکڕیز بێت وبەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەمان بخرێتە پێش بەرژەوەندی حیزبی بێگومان کوتلەی کوردی لەبەغدا دەتوانێ پارێزگاری لەپێگەی خۆی لەپرۆسەی سیاسی عیراقدا بکات و رۆڵی خۆی بە هێزەوە ببینێ .

ئەوەی جێگای سەرنجە شیعەکان بە جیاوازی تیڕوانینیان بۆ سەرجەم پرۆسەی سیاسی عیراق وهاوکێشە دەولی وململانێکانی ناوچەکە بەڵام ئەوان یەک چوارچێوەیان هەیە بۆ بڕیاری چارەنووسسازی سیاسی خۆیان لەرێگەی ( چوارچێوەی هەماهەنگی) کە دەسەڵاتداری فیعلیە لەعیراقدا . سوننەکانیش لەم ماوەیەدا لە چوارچێوەی ( ئەنجومەنی سیاسی عەرەبیدا) کۆبوونەتەوەو ئەوانیش هەڵوێستەکانیان یەکخستووە بۆ بەشداریکردن لەپرۆسەی سیاسیدا ، تەنها کوردە کە رۆژ لەدوای رۆژ رێزەکانیان پەرتەوازەتر دەبێ وخۆیان بە لاوازی پیشانی نەیارەکانیان دەدەن . سەیرە دەسەڵاتی سیاسی کورد هێشتا لەوە نەگەیشتووە کەوا یەکڕیزی هێزە سیاسەکانی زامنی بەهێزبوونیانە لەبەغدا و لەهاوکێشەو سیاسییەکانی ناوچەکەشدا .

لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان :

سەرباری ئەوەی میللەتی کورد چەندین ساڵە متمانەی خۆی لەچوارچێوەی پرۆسەیەکی دیموکراسییدا بە هێزە سەرەکییەکانی کوردستانەوە دەبەخشێ وشەرعییەتی قانونیان پێدەدات ، بەڵام بە داخەوە ئەو پرۆسە دیموکراتیەی دەیان ساڵە خەباتی بۆ کراوەو دەیان هەزار قوربانی لەپێناودا دراوە ، هێشتا وەکو تمووحی میللەت نەهاتۆتەدی. دواکەوتنی سەرکردایەتی کورد لەپێکهێنانی کابینەی نوێ حکومەتیش دەگەڕێتەوە بۆ کامڵ نەبوونی هزری دیموکراسی لەناو هەندێ لایەنی سیاسییدا . هێزیک کە خۆی داوای ( هاوبەشی و هاوسەنگی سازان ) لەبەغدا دەکات ، هەر خۆی ئەم چەمکانە لە هەرێمەکەی خۆیدا قبووڵ ناکات !.ئەو هێزە کە داوای هاوبەشی وهاوسەنگی لەبەغدا دەکات هەوڵئەدات هەر خۆی تاکە حیزبی دەسەڵاتداری هەرێم بێت و ئەوانیتر پاشکۆی بن واتە ئەو ( سوارە) و ئەوانیتر ( پیادە ) .ئەوان هەرچەندە ژمارەی کورسیەکانیشیان زۆرینەی رەها نیە ، بەڵام زۆرینەی دەسەڵاتەکانیان بۆ خۆیان قۆرخکردووە .

سەرەرای قەیرانی سەختی بژێوی کە تەنگی بە خەڵکی کوردستان هەڵچنیوە بەهۆی نەبوون و بڕانی مووچەکانیانەوە بەڵام دەسەڵاتی کوردی هێشتا نەکەوتۆتە خەمی ئەم پرسە نیشتمانییە چارەنوسسازەوە بە دامەزاندنی حکومەتێکی شەرعی تازەی بەهێز کە بتوانێ لەگەڵ بەغدا بکەوێتە دانوستانێکی بەرهەمدار بۆ کۆتاییهێنان بەم قەیرانە درێژخایەنە .

بەگشتی ئەزموونی چەند ساڵەمان بە رووداوە گەورەکانی ساڵی رابردووشمانەوە وامان پێ دەڵێ کە پێویستە سەرکردایەتی کورد بەهەڵەکانی پێشوویدا بچێتەوەو، خۆی لەگەڵ گۆڕانکاریە گەورەکانی جیهاندا بگونجێنێ و ، مەلەی دژە تەووژم هیچکات خزمەت بە کورد ناکات ، دەبێ ئێمەی کورد بە ئیرادەیەکی راستەقیینەوە هەوڵی یەکسختنی بڕیاری سیاسی وهەڵوێستە نەتەوەییەکانمان بدەین . لە مەحسەڵەدا هیچ حزبێک ناتوانێ بەرامبەرەکەی خۆی ئاوت بکات ، تەنها رێگەش بۆ چارەسەرکردنی قەیرانە قووڵەکانی حوکمڕانی لەهەرێمی کوردستان وپاراستنی بەشەکەشی لە پرۆسەی سیاسی عیراقدا تەنها ( هاوسەنگی و هاوبەشی و سازان) ی سیاسییە یە ئەویش بە کردەوە نەک بە دروشمی چەواشەکارانە .