ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، ئەمڕۆ هەینی، لە پەسەندکردنی پڕۆژە بڕیارێک بۆ لێخۆشبون و درێژکردنەوەی ماوەی هەڵگرتنی سزاکان بەسەر ئێراندا شکستی هێنا، ئەمەش جیهانی خستووەتە بەردەم ئەگەری گەڕانەوەی ئۆتۆماتیکیی سزاکان لە کۆتایی ئەم مانگەدا و دابەشبوونێکی قوڵی لەنێوان زلهێزەکاندا ئاشکرا کرد.

لە دانیشتنەکەدا کە پڕ بوو لە گرژی و لێدوانی دژ بەیەک، پڕۆژە بڕیارەکە، کە لەلایەن روسیا و چینەوە پشتیوانی دەکرا، نەیتوانی دەنگی پێویست بەدەستبهێنێت. نۆ وڵات، لەنێویاندا ئەمریکا، بەریتانیا و فەرەنسا، دەنگیان دژی پڕۆژەکە دا. لە بەرامبەردا تەنها چوار وڵات (روسیا، چین، پاکستان و جەزائیر) دەنگیان بۆ دا، و دوو وڵاتیش دەنگیان نەدا (بێلایەن بوون).

شکستهێنانی ئەم پڕۆژە بڕیارە بەو مانایە دێت کە میکانیزمی ناسراو بە "سناپ باک" یان "میکانیزمی پەلەپیتکە" (Trigger Mechanism)، کە لەلایەن سێ وڵاتە ئەوروپییەکەوە (بەریتانیا، فەرەنسا و ئەڵمانیا) لە 28ی ئابدا کارا کرابوو، بەردەوام دەبێت. بەپێی ئەم میکانیزمە، ئەگەر ئەنجومەنی ئاسایش بڕیارێکی پێچەوانە دەرنەکات، هەموو ئەو سزایانەی نەتەوە یەکگرتووەکان کە بەپێی رێککەوتنی ئەتۆمی ساڵی 2015 هەڵگیرابوون، لە 28ی ئەیلول بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی دەگەڕێنەوە سەر ئێران و ئەمەش بە گورزێکی کوشندە لە ئابوری تاران دادەنرێت.

هەڵوێستی دژ بەیەک لە ئەنجومەنی ئاسایش:

دانیشتنەکە گۆڕەپانێک بوو بۆ ئاڕاستەکردنی تۆمەتی توند لەنێوان لایەنەکاندا:

• بەرەی ئەوروپی (بەریتانیا و فەرەنسا): نوێنەرانی ئەم دوو وڵاتە بەرگرییان لە هەنگاوەکەیان کرد. نوێنەری بەریتانیا دووبارە سەپاندنەوەی سزاکانی بە "بڕیارێکی دروست" وەسف کرد و وتی "هیچ پاساوێکی مەدەنی بۆ بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران نییە." لەلایەکی ترەوە، نوێنەری فەرەنسا ئێرانی بەوە تۆمەتبار کرد کە "هەموو پێشنیازێکی چارەسەری" رەتکردووەتەوە و داوای لێکرد هاوکاریی تەواو لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیدا بکات. لەگەڵ ئەوەشدا، هەردوو وڵات ئاماژەیان بەوەدا کە پێشنیازی درێژکردنەوەی ماوەی هەڵگرتنی سزاکان هێشتا "لەسەر مێزە" و دەرگای دیپلۆماسییان دانەخستووە.

• بەرەی روسیا و چین: نوێنەری روسیا بە توندی هێرشی کردە سەر وڵاتانی ئەوروپا و تۆمەتباری کردن بە "پێشێلکردنی" رێککەوتنی ئەتۆمی و بەکارهێنانی ( فشار و هەڕەشە) بەرامبەر بە ئێران. ئەو جەختی کردەوە کە هەنگاوی ترۆیکای ئەوروپی هیچ بنەمایەکی یاسایی نییە.

• هەڵوێستی ئەمریکا: نوێنەری ئەمریکا رایگەیاند کە ئێران بەردەوام بووە لە "رەتکردنەوەی پلانی کاری هاوبەش" (رێککەوتنی ئەتۆمی). لە کاتێکدا وتی هیچ رێگرییەک لە چارەسەری دیپلۆماسی لەنێوان ئێران و ئەوروپادا ناکەن، بەڵام جەختی کردەوە کە "پێویستە فشار بخرێتە سەر ئێران بۆ هەڵبژاردنی رێگای ئاشتی." هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە گەڕانەوەی سزاکان بەو مانایە نییە کە بۆ هەمیشە دەمێننەوە.

کاردانەوەی توندی ئێران:

لە بەرامبەردا، نوێنەری ئێران لە نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندی هەڵوێستی وڵاتەکەی دەربڕی و رایگەیاند: "ئێمە بە تەواوەتی ئەو ئاگادارینامەیە رەتدەکەینەوە." ئەو سێ وڵاتە ئەوروپییەکەی بەوە تۆمەتبار کرد کە "شکستیان هێناوە لە جێبەجێکردنی پابەندییەکانیان" و هەنگاوەکەیان بە "دەستدرێژیی راستەوخۆ بۆ سەر یاسای نێودەوڵەتی" وەسف کرد. نوێنەری ئێران هۆشداری دا کە "سێ وڵاتە ئەوروپییەکە بەرپرسیارێتی ئەو گرژی و قەیرانە لە ئەستۆ دەگرن کە لێی دەکەوێتەوە."

پێشینە و هەنگاوەکانی داهاتوو:

پێشتر ئێران لە رێگەی وەزیری دەرەوە، عەباس عراقچی، پێشنیازێی "داهێنەرانە و دادپەروەرانە"ی پێشکەش بە لایەنی ئەوروپی کردبوو بۆ رێگریکردن لەم قەیرانە، بەڵام وەک نوێنەری فەرەنسا ئاماژەی پێدا، ئەم هەوڵانە بە ئەنجام نەگەیشتوون.

ئێستا تاران و زلهێزە ئەوروپییەکان کەمتر لە هەشت رۆژیان لەبەردەستە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی نوێ پێش وادەی 28ی ئەیلول. چاوەکان لەسەر هەفتەی داهاتووی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکانە کە لەوانەیە ببێتە دەرفەتێکی کۆتایی بۆ دانوستان و خۆلادان لە گرژییەکی زیاتر.