هەندێكجار  بۆشایی ئاسمان دەبێتە مەیدانی نمایشێكی گەورەی دیاردەی سروشتی گەردوونی، كە تێیدا چەندین دیاردەی سەرنجڕاكێش پێكەوە كۆدەبنەوە، بەڵام زنجیرەیەك پڕوپاگەندە و زانیاریی هەڵە كە بەتایبەتی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا بڵاوبوونەتەوە، بوونەتە هۆی دروستكردنی دڵەڕاوكێ لای بەشێك لە هاووڵاتییان.

دیارترینی ئەو دەنگۆیانە، باسكردنە لە "نەمانی هێزی كێشكردنی زەوییە بۆ ماوەی 7 چركە".  لەكاتێكدایە ئەم دەنگۆیە هیچ بنەمایەكی زانستی نییە و تەنها پڕوپاگەندەیەكی تۆركۆمەڵایەتییەكانە، ئاژانسی ناسا  لەوبارەیەوە رایگەیاندووە كە هیچ روداوێكی لەو شێوەیە روونادات و هێزی كێشكردن پەیوەستە بە كێش و بارستایی زەوییەوە، هەر بۆیە مەحاڵە بوەستێت یان تێكبچێت.

بڵاوكردنەوەی دەنگۆی نەمانی هێزی كێشكردنی زەوی  هاوكاتە لەگەڵ روودانی   دیاردەی خۆرگیرانی تەواوەتی ئەمە دیاردەیەكە كە تێیدا مانگ بە تەواوەتی دەكەوێتە نێوان زەوی و خۆر و بۆ ماوەیەكی كورت  ئەوبەشەی  زەوی تاریك دەبێت كەسێبەری مانگی دەكەوێتەسەر،  ئەو كاتەش دەرفەتێكی زێڕینە بۆ زانایان تاوەكو لێكۆڵینەوە لە سەر تیشكەكانی خۆر و بەرهەگەوای زەوی بكەن.

 لەگەڵ روودانی دیاردەی خۆرگیرا وبڵاوبنەوەی دەنگۆی  نەمانی هێزی كێشكردنی زەوی، بارانی نەیزەكی روودەدات  كە بە "ئەستێرەی كشاو"  ئەمە تەنها بریتییە لە تەپوتۆز و وردەبەردی گەردوونی كە بەر بەرگەهەوای زەوی دەكەون و دەسوتێن، دیمەنێكی درەوشاوە بە ئاسمان دەبەخشن. هاوكات، 6 هەسارەی كۆمەڵەی خۆر (موشتەری، عەتارد، مەریخ، ئۆرانۆس، زوحەل و نەپتون) لە سەر یەك هێڵی خەیاڵی لە ئاسماندا ریز دەبن، كە پێی دەوترێت "رێپێوانی هەسارەكان".

ئەم دیاردانەش هیچ مەترسییەكیان بۆسەر ژیانی مرۆڤ نییە  و تەنها گۆڕانكاریی سروشتین لە گەردووندا، شارەزایانی گەردوونناسی داوا لە خەڵك دەكەن چێژ لەم دیمەنە دەگمەنانە وەربگرن و بڕوا بەو دەنگۆیانە نەكەن كە باس لە كارەساتی گەورە یان نەمانی كێشكردن دەكەن، چونكە زەوی وەك خۆی دەمێنێتەوە و گەردوون تەنها جوانییەكانی خۆیمان نیشان دەدات.

پێشکەوتنە خێراکانی تەکنەلۆژیا و ژیریی دەستکرد کێشەیەکی نوێیان بۆ بازاڕی کاری جیهانی دروست کردووە، بەپێی نوێترین راپۆرتی رێکخراوی کاری نێودەوڵەتی (ILO)، رێژەی بێکاری لە نێو گەنجاندا بە تایبەتی لەو وڵاتانەی خاوەنی ئابوورییەکی بەهێزن، رووی لە بەرزبوونەوە کردووە.

لە راپۆرتە ساڵانەکەیدا کە بەبۆنەی رۆژی جیهانیی گەنجانەوە بڵاوکراوەتەوە، رێکخراوی کاری نێودەوڵەتی رایگەیاندووە کە رێژەی بێکاری بۆ تەمەننی نێوان 15 بۆ 24 ساڵ لە ساڵی 2025دا گەیشتووەتە 12.4٪، لە کاتێکدا لە ساڵی 2024دا 12.3٪ بووە. بەپێی ئەم ئامارە، لە ئێستادا زیاتر لە 67 ملیۆن گەنج لەسەر ئاستی جیهاندا بێکارن.

دەستدەستکەوتەکانی ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوەش دەکەن کە رێژەی ئەو گەنجانەی کە نە کار دەکەن، نە دەخوێنن و نە بەشداری هیچ خولێکی مەشق و راهێنان دەکەن، بەرزبووەتەوە بۆ 20٪، کە زیاتر لە 257 ملیۆن گەنج دەگرێتەوە. شارەزایانی رێکخراوەکەش پێشبینی دەکەن رێژەی بێکاریی گەنجان لە ساڵانی 2026 و 2027 لە دەوروبەری 12.3٪ جێگیر بێت.

کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر هەلی کار

فراوانبوونی رۆڵی ژیریی دەستکرد ئاسۆی داهاتووی کاری گەنجانی گۆڕیوە. ئەو پیشانەی پێشتر دەروازەی سەرەکی بوون بۆ چوونە ناو بازاڕی کار — وەک بوارەکانی کارگێڕی، خزمەتگوزاری، فرۆشتن، پیشەسازی و هەندێک پیشەی تەکنیکی —روویان لە کەمی کردووە.

لەبارەی مەترسییەکانی ئەم دیاردەیەوە، (سوکتی داسگوپتا)، بەڕێوەبەری بەشی دامەزراندن و مەشق لە رێکخراوی کاری نێودەوڵەتی ڕایگەیاند: "6.1٪ی ئەو کۆمپانیا و پیشانەی کە کەسانی تەمەن 15 بۆ 29 ساڵ کاری تێدا دەکەن، ئێستا بەشێکی زۆری ئەرکەکانیان راستەوخۆ لە رێگەی ژیریی دەستکردەوە رایی دەکەن، ئەمەش مەترسیی بێکاربوونی گەنجانی زیاتر کردووە."

داسگوپتا ئاماژەی بەوەش کرد، ئەگەر تەنها 10٪ی ئەو کارانە بە تەواوی رادەستی ژیریی دەستکرد بپێردرێن و پێویستیان بە دەستی کاری مرۆیی نەمێنێت، ئەوا زیاتر لە 5 ملیۆن و 600 هەزار گەنج (بەتایبەت لە وڵاتە دەوڵەمەند و پێشکەوتووەکان) رووبەڕووی مەترسیی بێکاری، ناچاربوون بە گۆڕینی پیشەکەیان، یان دوورکەوتنەوە لە بازاڕی کار دەبنەوە.

لە شاری ریۆ دی جانیرۆی بەڕازیل، گۆڕستانێک هەیە کە لە ساڵی 1770 تا ساڵی 1830، نزیکەی 40 هەزار کۆیلەی ئەفریقی تێدا بەخاکسپێردراون.

ویستی چاکسازی بکات، بەڵام مێژوویەکی رەشی بینی

چیرۆکەکە ساڵی 1996 دەستپێدەکات، کاتێک ژنێک بەناوی 'مێرسێد گێماراس دۆس ئەنجۆس'، لە شاری ریۆ دی جانیرۆی بەڕازیل بڕیار دەدات چاکسازی لە ماڵەکەیدا بکات، کاتێک دەست بە کارەکانی دەکات، هەندێک ئێست دەدۆزێتەوە، سەرەتا وادەزانێت هی ئاژەڵە، دواتر هەندێک ددان دەدۆزێتەوە کە هی مرۆڤی پێگەشتووە، دواتریش ددانی منداڵ دەدۆزێتەوە.

مێرسێد گێماراس کە خاوەنی ماڵەکەیە دەڵێت، سەرەتا زۆر ترسام، کە ددانی منداڵەکانیشم بینی دەستم بە گریان کرد، بیری خراپ بە مێشکمدا هات و پێم وابوو کە خاوەنی پێشتری ماڵەکە کەسێکی کوشتووە، بەڵام زوو وەڵامەکەم پەیدا کرد، دراوسێیەکمان کە شارەزای مێژووی ناوچەکە بوو، هات و بە نەخشەیەک بۆی روونکردمەوە کە ماڵەکەی ئێمە و سێ ماڵی دیکەش لەسەر گۆڕستانێک دروستکراون کە لە پێشتردا بۆ بەخاکسپاردنی کۆیلە نوێیە ئەفریقییەکان بەکارهاتووە.

"هۆڵۆکۆستی رەش پێستەکان"

گۆڕستانەکە ناوی ' Pretos Novos'ـە، واتە کۆیلە نوێیەکان، ساڵی 1770 تا 1830 ئەو کۆیلانەی تێدا بەخاکسپێردراوە کە لە ئەفریقاوە گوازراونەتەوە بۆ بەڕازیل، بەڵام ماوەیەکی کەم دوای گەیشتنیان بە هۆکاری نەخۆشی یاخود هەر هۆکارێکی تر بێت گیانیان لەدەستداوە.

خاوەنی ماڵەکە ئاماژە بەوەشدەدات، من هۆڵۆکۆستی رەشپێستەکانم بینی، کەس بە منی نەوتبوو کە لەم ناوچەیە شتێکی وا بوونی هەیە.

ماڵەکە کراوە بە مۆزەخانە

ماڵەکە لە ساڵی 1866ـەوە دروستکراوە، لە ئێستادا کراوە بە مۆزەخانە و هاووڵتیان رۆژانە سەردانی دەکەن.

پێنج ملیۆن کۆیلە گوازراونەتەوە بۆ بەڕازیل

بەپێی زانیارییەکانی زانکۆی هارڤارد، لە ماوەی 300 ساڵی رابردوودا، نزیکەی پێنج ملیۆن کەس لە ئەفریقاوە وەک کۆیلە گوازراونەتەوە بۆ بەڕازیل، 300 هەزار کەسیان پێش گەیشتنیان گیانیان لەدەستداوە و فڕێدراونەتە دەریا، بەشێکی زۆری ئەوانەشی دوای گەیشتنیان گیانیان لەدەستداوە لە گۆڕستانی 'کۆیلە نوێیەکان'ـی ریۆ دی جانیرۆ بەخاک سپێردراون.

قەدەغەکردنی کۆیلایەتی لە بەڕازیل

ساڵی 1888، بەڕازیل بە یاسا کۆیلایەتی قەدەغەکرد و ماڵەکەی مێرسێد گێماراسیش وەک بەشێک لە مێژووی رەشی بازرگانیی بە مرۆڤەوە ماوەتەوە.