راپۆرتێكی نوێی كەناڵی ئێن بی سی ئەمریكی پەردە لەسەر قەبارەی ئەو وێرانكارییە گەورەیە لادەبات كە بەهۆی هێرشەكانی ئێرانەوە بەر بنكە و دامەزراوە سەربازییەكانی ئەمریكا لە ناوچەی كەنداو و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كەوتووە. 

بەپێی زانیارییەكانی شەش لێپرسراوی ئاگادار، ئەم هێرشانە زیانی چەندین ملیار دۆلارییان بە دارایی و كەرەستە جەنگییەكانی واشنتۆن گەیاندووە، كە تێیدا سیستمە پێشكەوتووەكانی رادار، و دەیان فڕۆكە و كۆگای ستراتیژی كراونەتە ئامانج و زیانی قورسیان بەركەوتووە.

سەرچاوەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە تێچووی چاككردنەوەی تەنیا ژێرخانەكان دەگاتە نزیكەی 5 ملیار دۆلار، ئەمەش بێ ئەوەی تێچووی چاككردنەوەی سیستمەكانی رادار و چەكە تێكچووەكان و ئەو فڕۆكانە هەژمار بكرێت كە بەتەواوی لەكاركەوتوون.

هەروەها زیانەكان ناوچەیەكی بەرفراوانی گرتووەتەوە، لەوانە بنكەی كامپ بوهرینگ لە كوەیت كە فڕۆكەیەكی جۆری ئێف-5ی تێدا بە ئامانج گیرا، هەروەها بنكەكانی زەفرە و روەیس لە ئیمارات و بنكەی ئەمیر سوڵتان لە سعودیە. جگە لەمانە، بنكەی موفەق لە ئوردن و چەندین بەندەر و كۆگای سەربازی لە كوەیت زیانیان پێگەیشتووە.

لە بەحرەینیش، بینای سەرەكی هێزی دەریایی ئەمریكا روبەڕووی وێرانكارییەكی زۆر بووەتەوە، بە شێوەیەك تەنیا تێچووی چاككردنەوەی بارەگای فەرماندەیی فەیلەقی پێنجەم دەگاتە 200 ملیۆن دۆلار، لەگەڵ تێكشكانی بەلایەنی كەمەوە دوو سیستمی بەرگری ئاسمانی.

هەڵسەنگاندنە دەرەكییەكانی پەیمانگای دامەزراوەی ئەمریكی دەریدەخەن كە هێزەكانی ئێران بنكەی ئاسمانی عەلی سالم لە كوەیت، بنكەی عەدید لە قەتەر و تەنانەت كۆگایەكی تەقەمەنییان لە باكوری عیراق پێكاوە، كە ئەمەش رەوشێكی سەختی بۆ هێزەكانی ئەمریكا دروست كردووە.

ئەمە لەكاتێكدایە پنتاگۆن لە مانگی ئاداری رابردوو رایگەیاندبوو، تێچووی شەش رۆژی یەكەمی جەنگ زیاتر لە 11.3 ملیار دۆلار بووە، كە 5.6 ملیار دۆلاری تەنیا بۆ تەقەمەنی دوو رۆژی یەكەم رۆیشتووە. سەرەڕای ئەم تێچووە زۆرانە، لێپرسراوانی سەربازی زانیاری رەسمی و وردیان بە یاسادانەرانی ئەمریكا نەداوە، ئەمەش بووەتەهۆی دروستبوونی فشار و ناڕەزایەتی لە واشنتۆن.

ئەم ئامار و داتایانە نیشانی دەدەن، ململانێكان لە ناوچەكەدا تێچوویەكی دارایی و سەربازی بێوێنەی بۆ ئەمریكا هەبووە، وێڕای ئەو زیانە مادییانەی كە رەنگە ساڵانێكی زۆری پێبچێت تاوەكو قەرەبوو دەكرێنەوە. لەگەڵ بێدەنگی پنتاگۆن بەرامبەر بەم راپۆرتانە، رەخنەكان لە ناوخۆی ئەمریكا روو لە زیادبوونە و داوای روونكردنەوەی زیاتر لەبارەی رەوشی هێزەكانیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكەن.

تەقەكردن لە ترەمپ لە هەمان شوێنی دۆناڵد ریگان مێژوویەكە دوای 45 ساڵ لە ئەمریكا خۆی دووبارە دەكاتەوە.

لە رووداوێكی تەمومژاوی و بێوێنەدا، مێژوویی سیاسی ئەمریكا لە هۆتێلی واشنتۆن هیڵتۆن دووبارە بووەوە. 

دۆناڵد ترەمپ لە هەمان ئەو شوێنەی كە لە ساڵی 1981دا تەقە لە رۆناڵد ریگان كرا، روبەڕووی هەوڵێكی نوێی تیرۆركردن بووەوە.
ئەم روداوە بە هەشتەمین هەوڵی تیرۆكردنی ترەمپ دادەنرێت لە مێژووی سیاسی خۆیدا.
لە 30ـی ئاداری 1981 رۆناڵد ریگان 40مین سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، لە بەردەم هۆتێلی واشنتۆن هیڵتۆن و لەكاتی گەڕانەوەی بۆ ناو ئۆتۆمبێلەكەی، لەلایەن كەسێكەوە تەقەی لێكرا و بە سەختی بریندار كرا. 

ئێستا و دوای نزیكەی 45 ساڵ، لەكاتی بەڕێوەچوونی ئاهەنگی ساڵانەی پەیامنێرانی كۆشكی سپی لە هەمان هۆتێل، جارێكی دیكە دەنگی تەقە بیسترا و ئامانجەكەش دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بوو.

ترەمپ لە ماوەی دە ساڵی رابردوودا بەردەوام ئامانجی هێرشە جۆراوجۆرەكان بووە، كە گرنگترینیان لە ساڵی 2016 لە لاس ڤێگاس بوو كاتێك گەنجێكی بەریتانی هەوڵیدا چەكی پۆلیسێك بڕفێنێت بۆ ئەوەی تەقە لە ترەمپ بكات.
لە ساڵی 2017دا لە داكۆتای باكور كەسێك بە شۆفڵ هێرشی كردە سەر كاروانی ئۆتۆمبێلەكانی ترەمپ، لە ساڵی 2022ش نامەیەكی ژەهراوی بە ماددەی ریسین بۆ ترەمپ نێردا، لە تەممووزی 2024یشدا دەستگیركردنی كەسێكی پاكستانی راگەیەنرا كە بە وتەی پۆلیسی ئەمریكا  تۆمەتبار بووە بە داڕشتنی پلانێك بە فەرمانی سوپای پاسدارانی ئێران.

لە ماوەی دوو ساڵی رابردووشدا، ئاستی مەترسییەكان بۆ سەر ژیانی ترەمپ گەیشتنە لوتكە، بەتایبەت دوای ئەوەی لە ولایەتی پەنسڵڤانیا لەكاتی وتاردان بۆ لایەنگرانی، تەقەی لێكرا و گوێی راستی بریندار بوو.

لە ساڵی 2024یشدا لە ویلایەتی فلۆریدا كەسێك بە چەكەوە لە یانەی گۆڵفی ترەمپ بینرا و پێش ئەنجامدانی هێرشەكە دەستیركرا، لە سەرەتای ساڵی 2026شدا هەواڵی كوژرانی گەنجێكی 21 ساڵ بڵاوكرایەوە كە چەكی ڕاو و بوتڵی غازی پێبووە و هەوڵی چوونە ناو هاوینەهەواری "مارالۆگۆ"ی دابوو كە ترمپی تیدابووە.

هەرچەندە دۆناڵد ترەمپ لەم هێرشە نوێیەی واشنتۆن رزگاری بوو، بەڵام دووبارەبوونەوەی ئەم رووداوانە، زنجیرەی هێرشەكانی بۆسەر سەرۆكەكانی ئەمریكا بە بیری جیهان هێنایەوە.

كەرتی فڕۆكەوانی جیهانی بەهۆی جەنگ و ئاڵۆزییەكانی ئێرانەوە پەكی كەوتووە و دەیان كۆمپانیای نێودەوڵەتی گەشتەكانیان بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تا كۆتایی وەرزی بەهار و پاییزی ئەمساڵ هەڵوەشاندووەتەوە، ترسی هەڵگیرسانەوەی جەنگیان هەیە و چاوەڕێی چارەنوسی ئاگربەستن.

گەورەترین كۆمپانیای فڕۆكەوانی یۆنانی لە 28ی ئەم مانگەدا گەشتەكانی بۆ تەلئەبیب دەستپێدەكاتەوە، بەڵام گەشتەكانی هێڵی فرۆكەوانی سالۆنیك بۆ تەلئەبیب تا 26ی حوزەیران هەڵوەشێندراونەتەوە.

هاوكات گەشتی فرۆكەوانی بۆ ریاز و عەممانی پایتەختی ئوردن لە 21ی حوزەیران دەستپێدەكەنەوە و گەشتەكان بۆ بەیروت تا 26ی حوزەیران و بۆ هەولێر و بەغداد تا دووی تەمموز هەڵوەشێندراونەتەوە.

كۆمپانیاكانی كەرتی فرۆكەوانەی بە شێوەیەكی بەرفراوان گەشتەكانیان لە ناوچەی كەنداو راگرتووە، بە جۆرێك كۆمپانیای ئێر فرانس ئەم هەفتەیە رایگەیاند، راگرتنی گەشتەكانی تا 3ی ئایار درێژكردەوە و چاوەڕێی چارەنوسی ئاگربەستە و هێڵە ئاسمانییەكانی ئەمریكا و كەنەدا و گەشتەكانیان بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ماوەیەكی درێژخایەن هەڵپەساردووە.
سایتی سەیف ئێرسپەیس ئاماژەی بەوە كردووە، ئەگەری هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران مەترسییەكانی بۆ سەر گەشتە ئەمریكییەكان لە ناوچەكەدا زیاد كردووە.

ئاماژەی بەوەش كردووە، هەرچەندە هەڕەشەی ڕاستەوخۆ بۆ سەر فڕۆكە مەدەنییەكان نییە، بەڵام ئێران هۆشداریداوە لە كاتی هەڵگیرسانەوەی جەنگ تۆڵە لە بەرژەوەندییە سەربازییەكانی ئەمریكا دەكاتەوە بە راستەوخۆ یان لە ڕێگەی بریكارەكانییەوە. 

كۆمپانیای فلایت رادار بڵاویكردەوە، دوای هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەكانی ئێران، هاتوچۆی بازرگانی لە ناوچەكەدا سنورداركراوە و كۆمپانیاكان رێگەی جێگرەوەیان هەڵبژاردووە وەك تێپەڕین بەسەر دەریای قەزوین یان میسر و سعودیە هەرچەندە ئەم هەنگاوەش دەبێتەهۆی بەرزبوونەوەی تێچووی سووتەمەنی، تیمی فڕۆكەوانی و درێژبوونەوەی كاتی گەشتەكان.