هۆکارەکانی دروستنەکردنی دەوڵەتی کوردی
(۱۹۱٤ ـ ۱۹۲۳)

پرسیاری دروستنەکردنی دەوڵەتێکی کوردی لە دوای شەڕی جیهانی یەکەم (۱۹۱٤ ـ ١٩١٨)، پەیوەندی بە بەرژەوەندییە سیاسی، ئابووری و ستراتیژییەکانی هێزە گەورەکانی ئەو سەردەمەوە هەبوو. 
هۆکارەکە تەنها بڕیارێکی دیپلۆماسی نەبوو، بەڵکو کۆمەڵێک هۆکاری هاوبەش بوون کە لێرە هەوڵدەدەم بە سانایی شیبکەمەوە. مەبەستم وانە وەرگرتنە لە هەڵەکانی ڕابردوومان. هۆکارەکان ئەمانەی خوارەوەن : 

١. هۆکارە سەرەکییە مێژووییەکان :
١. بەرژەوەندییە جیوپۆلیتیکییەکان :
* بەریتانیا دەیویست کۆنترۆڵی میزۆپۆتامیا (عێراقی ئێستا) بکات و ڕێگای ستراتیژی بۆ هیندستان بپارێزێت.
* فەڕەنسا دەیویست نفوز و هەژموونی خۆی لە سوریا، لوبنان بپارێزێت.
* دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی، دابەشکردنی ناوچەی نفوزی ئەم دوو هێزەی ئاڵۆز دەکرد. بە واتایەکی تر، فەرەنسا و بەریتانیا لەو سەردەمە، پێیان وابوو جیۆپۆلیتیکی کوردستان ئاڵۆزە و دروستکردنی دەوڵەتێکی کوردی دابەشکردنی نفوزیان لێ قورستر دەکات. 

٢. نەوتی وولایەتی مووسڵ (کەرکوک، هەولێر و سلێمانی) : 
وولایەتی مووسڵ ناوچەیەکی گرنگی نەوتی و ستراتیژی بوو. بەریتانیا دەیویست ئەم ناوچەیە بە بەشێک لە عێراقی ژێر دەستی خۆی بهێڵێتەوە، لە کاتێکدا بەشێکی زۆری دانیشتووانی کورد بوون.

۳. نەبوونی یەکڕیزی سیاسی لە نێوان کورددا خاڵێکی تری سەرەکی بوو بۆ دروستنەکردنی دەوڵەتی کوردی. کورد خاوەنی سەرکردە، ڕووناکبیر و بزوتنەوەی سیاسی بوون، بەڵام نەیان توانیبوو سەرکردایەتییەکی نەتەوەیی یەکگرتوو و پڕۆژەیەکی سیاسی هاوبەش دروست بکەن. جیاوازییە عەشایری، ئایینی و سیاسییەکان، کاریگەرییان لەسەر لاوازی بڕیاری کوردی هەبوو.

٥. سەرکەوتنی ناسیۆنالیزمی تورکی
سەرکەوتنی سەربازی بزوتنەوەی مستەفا کەمال ئەتاتورک، هاوسەنگی هێزی لە ناوچەکەدا گۆڕی. فەڕەنسا و بەریتانیا بەرەبەرە ڕێککەوتنیان لەگەڵ دەوڵەتی نوێی تورکیا بە پێشخستنی مافی کورد لە پەیمانی سێڤر گرنگتر زانی.

٢. پەیمانی سیڤەر، دەرفەتێکی یاسایی کە لە دەستی کورد چوو (١٩٢٠) :
پەیمانی سیڤەر کە لە ١٠ی ئابی ١٩٢٠ واژۆ کرا، باسی مافی چارەی خۆنووسینی کوردی دەکرد:
* ماددەی ٦٢: پێشبینی چەسپاندنی مافی آرەی خۆنووسین بۆ ناوچە کوردنشینەکان دەکرد.
* ماددەی ٦٣: دەوڵەتی عوسمانی پابەند کرد بە جێبەجێکردنی ئەو ڕێکارانە.
* ماددەی ٦٤: ڕێگای سەربەخۆیی کوردی دەکرد، ئەگەر زۆرینەی کورد داوای بکات و بیگەیەنێتە دەستی کۆمەڵەی نەتەوەکان.
بەڵام ئەم ماددانە هەرگیز جێبەجێ نەکران.
سەرکەوتنی سەربازی بزوتنەوەی مستەفا کەمال وای کرد پەیمانی سیڤەر جێبەجێ نەکرێت. پەیمانی لۆزان، لە ٢٤ی تەممووزی ١٩٢٣، جێگەی گرتەوە، بەبێ ئەوەی هیچ میکانیزمێک بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی کوردی دابنێت.

٣. کێشەی مووسڵ و بڕیاری کۆمەڵەی نەتەوەکان (١٩٢٣–١٩٢٦)
مووسڵ بووە ناوەندی ململا‌نێی تورکیا و بەریتانیا.
* تورکیا داوای مووسڵی دەکرد.
* بەریتانیا دەیویست مووسڵ بە عێراقی ژێر دەستی خۆی بمێنێتەوە.
* لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٥، کۆمەڵەی نەتەوەکان بڕیاری دا مووسڵ بە عێراقەوە بمێنێتەوە.
* بڕیارەکە ئاماژەی بە پاراستنی مافە زمانی و کارگێڕییەکانی کوردیش کرد.
بەم شێوەیە، بەرژەوەندییە نەوتی و ستراتیژییەکان کاریگەرییەکی گەورەیان لە سەر چارەنووسی ناوچە کوردنشینەکان هەبوو.

٤. بەرپرسیارییە مێژووییەکان
لایەن    بەرژەوەندی و ڕەفتار
بەریتانیا    پاراستنی کۆنترۆڵی عێراق، مووسڵ و سەرچاوە نەوتییەکان.
فەڕەنسا    پاراستنی نفووزی خۆی لە شام و ڕێککەوتنەکانی لەگەڵ بەریتانیا و تورکیا.
تورکیای کەمالی    پاراستنی یەکپارچەیی خاکی تورکیا و ڕێگریکردن لە دامەزراندنی دەوڵەتی کوردی.
سەرکردایەتی کورد    نەبوونی یەکڕیزی سیاسی و لاوازیی هێزی سەربازی و دیپلۆماسی.
٥. تێبینییەکی گرنگی مێژوویی
ڕێککەوتنی سایکس–پیکۆی ١٩١٦ بە تەنها سنوورە کۆتاییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی دیاری نەکرد. ئەو ڕێککەوتنە زیاتر دابەشکردنی ناوچەکانی نفوزی فەڕەنسا و بەریتانیا بوو. سنوورە نوێکان بە قۆناغ و لە نێوان ساڵانی ١٩١٩ تا ١٩٢٦دا شێوەیان گرت.

کۆتایی و ئەنجام:
نەبوونی دەوڵەتی کوردی لە دوای جەنگی یەکەمی جیهانی، بەرهەمی هاوتەریببوونی سێ هۆکاری سەرەکی بوو: بەرژەوەندییە ئیمپریالیستییەکانی فەڕەنسا و بەریتانیا، سەرکەوتنی سەربازی تورکیا و نەبوونی یەکڕیزی سیاسی و ستراتیژی لە نێوان کورددا.
خاڵی گرنگ: پەیمانی سێڤر نیشانی دا کە مافی خودموختاری و تەنانەت سەربەخۆیی کورد لە ئاستی دیپلۆماسییەوە باس کرابوو؛ بەڵام هیچ کام لە هێزە گەورەکان ئامادە نەبوون بە هێزی سیاسی و سەربازی پشتیوانییەکی کرداری بۆ جێبەجێکردنی ئەو مافانە بکەن.