حسێن عارف، لە ئەدەبیاتەوە بۆ مەعریفەی زانستی
١٨ی ئابی ٢٠٢٦
23
لە مێژووی ئەدەبیاتی کوردیدا، دەكرێت لە دەقی نووسەر وەك سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ تێگەیشتن لە مێژوو، کۆمەڵگا، زمان، بیرکردنەوە و گۆڕانکارییەکانی ژیانی مرۆڤی کوردیش، لێبڕوانرێت، هەڵبەت لەنێو نووسەرانی کورددا، حسین عارف وەک چیرۆکنووس و رۆماننووس، گرنگییەكی وێژەیی خۆی هەیەو لە خوێندنگە و زانکۆ و توێژینەوە ئەکادیمییەکاندا، بوونەتە كەرەستەی خوێندن و لێكۆلینەوە.
بەوپێیەی زانكۆ، ناوەندێكی گەورەی مەعریفی كۆمەڵگایەو رۆڵێكی گرنگی لە پراكتیزەكردنی گریمانەو تیۆرییەكاندا هەیە، پێویستە عەقڵی مرۆڤە مەزنەكانی كورد بكاتە بنەمایەك بۆ فراوانكردن و گەشەكردنی مەعریفەی كۆمەڵگا، پەیوەست بەمەش گرنگیی هزری ئەدەبی حسین عارف، لەوەدا بەرجەستەدەكرێت كە لەڕێگەی چینینی بیرۆكەی چیرۆک و رۆمانەكانییەوە، توانێوێتی بواری گفتوگۆ لەنێوان ئەدەبیات و زانستە مرۆڤایەتییەکاندا فراوانبکات، بەجۆرێك وێنەیەک لە کۆمەڵگا، شار، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و کێشەکانی سەردەم و وێنەیەك لە مرۆڤی كورد، بكێشێت و پیشانبدات، بۆیە پێویستە خوێندنەوەی بەرهەمەکانی حسین عارف بە تایبەت لە زانکۆدا لە سنووری ئەدەبیات تێبپەڕێت و ببێتە سەرچاوەیەكی زانستیی كۆمەڵایەتی بۆ بواری مێژوو، کۆمەڵناسی، زمانەوانی، توێژینەوەی کەلتووری و تەنانەت ئەو توێژینەوانەش لەسەر پێكهاتەی شار ئەنجامدەدرێت، هەروەك تێری ئیگڵەتن دەڵێت بەهای ئەدەبیات پەیوەندییەکی نزیکی بە ئایدیۆلۆژیا کۆمەڵایەتییەکانەوە هەیە، ئەدەب تەنها لە جوانیی زمان، شێوازی نووسین یان چێژبەخشیندا كۆو چڕنابێتەوە، بەڵکو هەڵگری بیرکردنەوە و ئایدیۆلۆژیای كۆمەڵگایە. لێرەوە یەکێک لە گرنگترین خوێندنی بنەماكانی رۆمان و چیرۆک لە زانکۆدا ئەوەیە کە كار لەسەر دەقی ئەدەبی وەک بەڵگەی مێژووی و کەلتووری و كۆمەڵایەتی لە رووی رووداو، زمانی كۆمەڵایەتی، هەڵسوکەوت، دابونەریت، بیرکردنەوە و ژیانی رۆژانەی مرۆڤەکان بكرێت. لەبەر ئەمە، خوێندکاری بواری كۆمەڵناسی و مێژوو دەتوانن بەرهەمەکانی حسین عارف بەراورد بە بەڵگە مێژووییە فەرمییەکان بكەن و بزانێت کە چۆن رووداو و ژیانی رۆژانە و هەستی مرۆڤەکان لە دەقی ئەدەبیدا رەنگیانداوەتەوە، بەمپێیە دەتوانرێت دەقی ئەدەبی لەگەڵ تیۆرییە کۆمەڵناسییەکان بخوێندرێتەوە و لە پەیوەندارێتیی نێوان ئەدەبیات و کۆمەڵگادا، تێگەیشتنێکی نوێ دروستبكرێت.
لەلایەكی دیكەوە بەرهەمە ئەدەبییەکانی حسین عارف دەتوانن ببنە کۆگایەکی دەوڵەمەند بۆ توێژینەوەی زمان، چیرۆك و رۆمانەكانی بكرێتە بنەما بۆ بەرجەستەكردنی فەرهەنگی وشە و شێوازی دەربڕین، شێوازی گێڕانەوە، گفتوگۆی کەسایەتییەکان و بەو هۆیەوە كار لەسەر پەیوەندیی نێوان زمانی نووسین و زمانی قسەکردن، بكرێت و لە بواری سۆسۆلۆجیای زمان و دیسكۆرس و دركپێكردنی زمانیدا وەك داتایەكی زمانی لێكۆڵینەوەی لەسەر بكرێت.
هەروەها گرنگە كار لەسەر پرۆژەی ئەرشیفكردنی دیجیتاڵی بكرێت، بێگومان یەکێک لە هەنگاوە گرنگەکان بۆ سوودوەرگرتن لە سەروەتی ئەدەبی حسین عارف و سەرجەم ئەدیب و نووسەرەكانی كورد، کۆکردنەوە و دیجیتاڵکردنی بەرهەمەکانیانە. ئەگەر دەقەکان بە شێوەی دیجیتاڵ لە بەردەستی خوێندکار و توێژەردا بن، ئەوا ئاسانتر دەتوانرێت لەسەر وشە و رستە و بابەت و شێوازی گێڕانەوە توێژینەوەی کۆمپیوتەری و ئەدەبی بکرێت، ئەمە دەتوانێت هەنگاوێک بێت بەرەو دروستکردنی کۆگای دیجیتاڵی ئەدەبی کوردی.
بێگومان جێبەجێكردنی هەریەك لەم هەنگاوانە بەشێک لە پرۆسەی بەرهەمهێنانی زانست و پاراستنی یادەوەریی کەلتووریی کوردانە پێكدەهێنێت و دەكرێت ببێتە یەكێك لە داتاكانی ئەرشیفكردنی شوناسی كوردبوونمان.




