لە شەوێکی تاریکدا، کاتێک دەریا و ئاسمان  باوەش بەیەکدا دەکەن، مرۆڤ هەستدەکات تەنانەت خەونەکانیشی لەو نێوەندەدا وندەبن. 
کوردستان، ئەم نیشتمانە جوانەی شاخ و  دەشت و رووباری لە ناخەوە بریندارە، برینێک کە نەک بە شمشێری دوژمن، بەڵکو بە بێدەنگیی خۆی خوێنی لێدەچۆڕێت.
لاوانی هەرێم، ئەوانەی کە دەبوایە هەوێنی ئایندە بن، لەنێوان دیاردەی بێکاری و نەبوونی دەرفەتدا، کارەساتی شەڕ، رێگای نامۆیی دەگرنە بەر. خەونەکانیان دەخەنە ناو کاغەزی پاسپۆرت و بەلەمە بچووکەکان و دەیسپێرن بە شەپۆلەکانی دەریا، بەڵام ئەو دەریایەی کە دەبێت رێگای ژیان بێت، دەبێتە گۆڕستانێکی بێدەنگ، کارەساتی دەریای ئیجە هەموو جارێک مێژوویەکی پڕ لە تەم و خەم دەنووسێتەوە.
منداڵێکی شیرەخۆر کە دەبوایە وەک قەقنەس بەرەو خۆر بفڕێت، لە لێواری دەریاکەدا خەوی هەتاهەتایی لێدەکەوێت. ئەو وێنەیە تابلۆی نیشتمانێکی بریندارە، بێدەنگە، بەڵام هاوارەکەی گوێی گەردوون کاس دەکات. ئەو منداڵە تەنها تەرمێک نییە، بەڵکو کۆکەرەوەی هەموو ئەو خەونانەیە کە هەرگیز نەگەیشتنە کەنار.
لە خانەقین و لە باوەشی رووباری ئەڵوەندا، هاوینەکانیش بێ خەم نین. هەندێک گەنج، لە کاتی مەلەکردندا، بێ ئاگا لە مەکری قووڵاییی ئاو، خۆیان دەسپێرن بە چارەنووسێکی بێگەڕانەوە. ئەو رووبارەی کە جاران گۆرانیی «ئای ئەڵوەن ئای ئەڵوەن»ی بۆ شادیی دەگوت، ئێستا مۆرکی خەمێکی قووڵی لێ نیشتووە.
کوردستان هێشتا جوان و ئازیزە، بەڵام بێباکی لە بەڕێوەبردن و نادیاریی داهاتوو، بووەتە پاساوی دیاردەی کۆچ. ئەوانەی دەڕۆن، وەک باڵندەی کۆچەرین بە جیاوازییەکانیانەوە، باڵندەکان دەزانن بۆ کوێ دەچن، بەڵام مرۆڤەکانی ئێمە لەنێوان هیوا و بێ‌ هیواییدا باڵدەگرن، وەک ئەوەی لە رۆمانی “پیاوان لە ژێر خۆردا”ی غەسان کەنفانیدا هاتووە، کەس نەپرسێ: «بۆچی ئەوانەی لە ناو تەنکەرەکەدا خنکان، کە خۆیان حەشار دابوو بۆ ئەوەی لە بەسرەوە بچن بۆ کوێت، لە دەرگای تەنکەرەکەیان نەدا تا دنیا بەخەبەر بێتەوە؟» ئێستاش هەمان پرسیار لە شەپۆلەکانی دەریای ئیجەدا دەنگدەداتەوە: بۆچی دەنگی خەونەکانمان نەبیستران؟
قاچاخچییەکان، بە چاوچنۆکی و بێبەزەیی خۆیان، مرۆڤ دەکەن بە کاڵا. بەلەمەکان لە جیاتی ئەوەی فریادڕەس بن، دەبنە قەفەسی مەرگ. لەو قەفەسانەدا ژن و پیاو، پیر و منداڵ، هەموویان لە شەوێکی کورتدا دەبنە چیرۆکێکی نەگوتراو.
پێویستە بڵێین: مرۆڤ کاتێک دەست لە خاکەکەی هەڵدەگرێت، کە هیوا لەناو دڵیدا دەمرێت. وەک کامۆ دەڵێت: “لەناو تاریکییەکاندا، مرۆڤ دەبێت مانای رووناکیی بدۆزێتەوە”، بەڵام کاتێک تاریکیی باڵ بەسەر هەموو شتێکدا دەکێشێت، رووناکی تەنها لە خەوندا دەبینرێت!
ئەوروپا لە خەیاڵدان و وێنای گشتیدا بەهەشتە، بەڵام لە راستیدا هەندێکجار سارد و تاقەتپڕوکێنە. ئەوانەی دەگەن، هەمیشە ناهەق نین، بەڵام هەمیشە ئاسوودەش نین. زەرەری گەورەی کوردستان لەوەدایە، باشترین سامانی خۆی کە لاوەکانیەتی، لەدەستیان دەدات، ئەوانەی دەبوو داهاتوو دروستبکەن، دەبنە بیرەوەرییەکی تاڵ.
لەنێوان رووبار و خەوندا، مرۆڤ هەمیشە خەون هەڵدەبژێرێت. ئەگەر نیشتمان ببێتە باوەشێک بۆ ئەم خەونانە، ژیان دەگەڕێتەوە، ئەگەر نا، دەریا هەمیشە چاوەڕێی چیرۆکێکی دڵتەزێنی تر دەبێت و شەوەکانیشمان درێژتر و تاریکتر دەبن، بەڵام بێگومان، هەندێک خەون، ناشکێن، بەڵکو دەخنکێن. لەناو شەپۆلەکاندا، بێدەنگ، بێ هاوارن، وەک ئەوەی هەرگیز نەبووبن دەخنکێن، دەریا هەموو شتێکیان لەخۆ دەگرێت، ناوەکان، رووخسارەکان، خەندەکان، تەنانەت دوا وشەکانیشیان.
لەپاشان، بێدەنگییەک دەمێنێتەوە کە زۆر قورسترە لە هەر هاوارێک. دەڵێن مرۆڤەکان دەمرن، بەڵام لێرە، شتێکی تر دەمرێت کە هیوایە، کاتێکیش هیوا دەمرێت، نیشتمانیش هێدی هێدی دەبێتە وێنەیەک لەسەر کاغەز. ئەو شەوە دەریا تەنها جەستەی مرۆڤەکانی نەبرد، بەڵکو تەواوی سبەینێیەکیشی برد. کەچی بۆ بەیانی، کاتێک خۆرهەڵهات، هیچ شتێک نەگۆڕابوو، جگە لەوەی کە جیهان لە چەند خەونێکی کەم بوو.!

بڕیاری ٦٨٨: مانیفێستۆی وەرچەرخانی یاسایی و دیپلۆماسییەتی "مام جەلال" لە نێوان چیاکان و کۆشکی سپیدا

ساتەوەختی گۆڕینی مێژوو
 لە بەهاری ساڵی ١٩٩١دا، کاتێک سوپا ڕووی لولەی تانکەکانی کردە خەڵکی سڤیلی کوردستان، جیهان تەنها تەماشاکار بوو.

بەڵام لە ٥ی نیسانی ١٩٩١، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیارێکی دەرکرد کە بووە خاڵی جیاکەرەوەی نێوان قڕکردن و  مانەوە، بڕیاری ٦٨٨ تەنها دەقێکی مرۆیی نەبوو، بەڵکو گەورەترین پڕۆژەی دیپلۆماسیی کورد بوو کە تێیدا قانونی نێودەوڵەتی لە بەرژەوەندی گەلێکی بێدەوڵەت شکێنرا.

بڕیاری ٦٨٨ لە ڕووی قانونی نێودەوڵەتییەوە بە "شۆڕشی چەمکەکان" دادەنرێت. لێرەدا سێ ڕەهەندی یاسایی گرنگ دەبینین:

تێپەڕاندنی ماددەی ٢

میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ماددەی ٢، بڕگەی ٧دا بە ڕاشکاوی دەڵێت: هیچ بڕگەیەک ڕێگە بە نەتەوە یەکگرتووەکان نادات دەست وەربداتە ئەو کاروبارانەی کە لە بنەڕەتدا لە دەسەڵاتی ناوخۆیی هەر دەوڵەتێکدان.

عێراق و هاوپەیمانەکانی (کوبا و یەمەن) ئەمەیان وەک قەڵغان بەکاردەهێنا. بەڵام بڕیاری ٦٨٨ ئەم دیوارەی ڕوخاند و سەلماندی کە مافی مرۆڤ لە سەروی سیادە و سەروەریی دەوڵەتەوەیە.

پێناسەی نوێ بۆ ئاشتی و ئاسایش

بڕیارەکە بەستنەوەیەکی زیرەکانەی کرد لە نێوان سەرکوتکردنی ناوخۆیی و  هەڕەشە بۆ سەر ئاشتی نێودەوڵەتی.

ئاوارەبوونی ملیۆنەها کورد بۆ تورکیا و ئێران وەک فاکتەرێکی ناسەقامگیری ناوچەیی لێکدرایەوە، ئەمەش وایکرد ئەنجومەنی ئاسایش شەرعییەتی دەستوەردانی هەبێت.

دروستکردنی پەناگەی ئارام (Safe Haven)

هەرچەندە بڕیارەکە بە ڕاشکاوی باسی بەشی حەوتەمی نەکردبوو، بەڵام وڵاتانی وەک ئەمریکا و بەریتانیا و فەڕەنسا، بە پشتبەستن بە ڕۆحیەتی بڕیارەکە، چەمکی دەستوەردانی مرۆیی (Humanitarian Intervention)یان داهێنا، کە دواتر بووە بنەمای یاسایی بۆ ناوچەی دژەفڕین (No-Fly Zone).

ئەندازیاریی دیپلۆماسی؛ مام جەلال و تانوپۆدنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان

ئەگەر بڕیاری ٦٨٨ تەقەلایەکی نێودەوڵەتی بووبێت، ئەوا مام جەلال بزوێنەری سەرەکیی ئەو تەقەلایە بوو. ڕۆڵی مام جەلال لەم قۆناغەدا تەنها وەک سەرکردەیەکی سیاسی نەبوو، بەڵکو وەک دیپلۆماتکارێکی بلیمەت دەرکەوت کە توانی بەرژەوەندیی زلهێزەکان لەگەڵ ئازاری گەلەکەیدا یەکبخات.

فاکتەری فەڕەنسا و دانیال میتێران
 یەکێک لە کاریگەرترین پەیوەندییەکانی مام جەلال، دۆستایەتییە قووڵەکەی بوو لەگەڵ خاتوو دانیال میتێران (خانمی یەکەمی فەڕەنسا). مام جەلال توانی کارەساتی کورد بگەیەنێتە ناو کۆشکی ئەلیزێ. دانیال میتێران فشاری خستە سەر هاوسەرەکەی، فرانسوا میتێران، بۆ ئەوەی فەڕەنسا ببێتە پێشەنگی دەرکردنی بڕیاری ٦٨٨. ئەم پەیوەندییە شەخسییە بووە هۆی ئەوەی فەڕەنسا بۆ یەکەمجار لە مێژوودا ببێتە دایکی پاراستنی نێودەوڵەتی بۆ کورد.

مام جەلال و جەیمس بەیکەر (وەزیری دەرەوەی ئەمریکا):
 مام جەلال بە زمانی یاسا و بەرژەوەندی لەگەڵ ئەمریکییەکان دەدوا. ئەو توانی قەناعەت بە جەیمس بەیکەر بهێنێت کە سەقامگیریی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەبێ پاراستنی کورد مەحاڵە. دوای کۆبوونەوەکانی مام جەلال، ئەمریکا لە بێدەنگییەوە گۆڕا بۆ پێشەنگی ئۆپەراسیۆنی (دابینکردنی ئارامی).

پەیوەندی لەگەڵ تۆرگۆت ئۆزال (سەرۆکی تورکیا)

لەکاتێکدا تورکیا ترسی لە قەوارەی کورد هەبوو، مام جەلال بە دیپلۆماسییەتێکی نەرم توانی لەگەڵ تۆرگۆت ئۆزال بگاتە تێگەیشتن. ئەم پەیوەندییە شەخسییە وایکرد تورکیا سنوورەکانی بۆ هاوکارییەکان بکاتەوە و ڕێگە بدات فڕۆکەکانی هاوپەیمانان لە بنکەی (ئینجەرلیک)ەوە بۆ پاراستنی کورد بفڕن.

مام جەلال و جۆن مەیجەر (سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا)

مام جەلال لە ڕێگەی لۆبییە بەهێزەکەی لە لەندەن، کاریگەریی دروستکرد لەسەر جۆن مەیجەر، کە دواتر بووە خاوەنی بیرۆکەی ناوچەی ئارام (Safe Haven) بۆ کوردەکان.

داتا و ژمارە مێژووییەکان (کاتژمێری کارەسات و ڕزگاری)

●        ئایاری ١٩٩١، کاتێک هێزەکان جێگیر بوون، نزیکەی ٢٠,٠٠٠ سەربازی هاوپەیمان لەسەر زەوی بوون بۆ پاراستنی کورد.

●        هێڵی ٣٦، بڕیارەکە بووە هۆی کێشانی هێڵێکی مەجازی لە پلەی ٣٦ی پانی، کە فڕۆکەکانی عێراق بۆیان نەبوو لێی تێپەڕن.

●        کۆڕەوی ملیۆنی، ئامارەکان باس لە ئاوارەبوونی ١.٨ ملیۆن کەس دەکەن. ئەگەر بڕیاری ٦٨٨ نەبوایە، پێشبینی دەکرا لەو زستانەدا زیاتر لە ٥٠٠,٠٠٠ کەس بەهۆی سەرما و نەخۆشییەوە گیان لەدەست بدەن.

●        دەنگدان، بڕیارەکە بە ١٠ دەنگی بەڵێ پەسەند کرا، لەکاتێکدا عێراق هەوڵێکی زۆری دا لە ڕێگەی (یەمەن و کوبا)وە ڤیتۆی لەسەر بەکاربهێنرێت.

کاریگەریی بڕیارەکە لەسەر ئێستا (لە پەناگەی ئارامەوە بۆ قەوارەی دەستووری)

بڕیاری ٦٨٨ تەنها مێژوو نییە، بەڵکو کۆڵەکەی ژێرخانی قەوارەی هەرێمی کوردستانە لە ئێستادا:

شەرعییەتی دامەزراوەیی: بەبێ ئەو فەزا نێودەوڵەتییەی بڕیاری ٦٨٨ دروستی کرد، کورد نەیدەتوانی لە ساڵی ١٩٩٢دا هەڵبژاردن بکات. پەرلەمان و حکومەتی هەرێم کۆرپەی یاسایی بڕیاری ٦٨٨ن.

پاراستنی قەوارەی فیدراڵی: کاتێک لە ساڵی ٢٠٠٥دا دەستووری عێراق نووسرایەوە، ماددەی ١١٧ (کە دان بە هەرێمی کوردستاندا دەنێت) لە ڕاستیدا وەرگێڕانی سیاسیی ئەو واقیعە بوو کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە دروست ببوو. جیهان نەیدەتوانی دان بە قەوارەیەکدا نەنێت کە خۆی بۆ ماوەی ١٣ ساڵ پاراستبووی.

پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان: بوونی زیاتر لە ٣٥ کونسوڵخانە و نوێنەرایەتی لە هەولێر، بەردەوامیی هەمان ئەو شەرعییەتەیە. وڵاتان مامەڵە لەگەڵ هەرێم دەکەن چونکە دەزانن ئەم قەوارەیە "بەرهەمی ویستی نێودەوڵەتییە" بۆ پاراستنی مرۆڤایەتی.

وانەیەک بۆ داهاتوو

بڕیاری ٦٨٨ فێری کردین کە مافی گەلان تەنها بە تفەنگ نایەتە دی، بەڵکو بە تێگەیشتن لە زمانی جیهان دەپارێزرێت. مام جەلال بەو مێژووە دیپلۆماسییە دەوڵەمەندەی، قوتابخانەیەکی جێهێشت کە تێیدا فێربووین چۆن ئازاری نەتەوەیی بکەینە بڕیاری نێودەوڵەتی.

ئەمڕۆ، پاراستنی هەرێمی کوردستان وەک قەوارەیەکی یەکگرتوو، وەفادارییە بۆ ئەو خوێنەی لە کۆڕەودا ڕژا و بۆ ئەو دیپلۆماسییەتە وردەی کە بڕیاری ٦٨٨ی لە نیویۆرکەوە هێنایە ناو ماڵەکانی کوردستان. بڕیاری ٦٨٨ قەڵغانێکە کە تا ئێستاش، ئەگەر بە دروستی بەکاربهێنرێت، دەتوانێت کوردستان لە هەر هەڕەشەیەکی دەرەکی بپارێزێت.

لە مەکسیکەوە بۆ هاوبەشەکانی مەکسیک 
سێبەری ناسنامە لە وەرزشدا

ساڵی 1986 تیپی تۆپی پێی عێراق وەک هەڵبژاردەیەکی براوەی یارییەکانی بەرایی چووە مۆندیالی مەکسیکەوە. ئەو کاتە نەوەی ئێمە لە کوردی کوردستانی عیراق راکێش راکێشی دوو ئینتما بووین. هەم ئینتمای ‏سیاسی بۆ پرسە سیاسییەکانی کوردستان و کوردایەتی و هەمیش پابەندێتی بە ئارەزووی وەرزشی و ‏هیوای بوونی هەڵبژاردەیەکی نیشتمانی کە ئێمەش وەکو میللەتانی دونیا چاومان لێی بێت ‏و ئارەزووی لێ بکەین و شانازی پێوە بکەین.‏

هەمیشە گەلەکەمان لە کوردایەتی بەرامبەر دەوڵەتی عیراق بە رژێمەکەی و بە دامەزراوەکانی وەستابۆوە و لە یاری میللی و بەناوبانگی تۆپی پێ و لە هەر بەرامبەرەکی شارستانیدا بەرامبەر وڵاتانی بێگانە دڵداری لەگەڵ عیراق دەکرد. نەتەوەی بێ وڵات تا مافی چارەنووسی یەکجارەکی وەدەست دێنێ، مەحکومە بە جەبری ئاڵۆزی ناسنامە و ئینتما بۆ وڵات.

سیاسەتی کوردایەتی و ئەدەبیاتەکەشی لە روانگەی هاوسەنگی نێوان شۆڕشگێڕێتی و واقیعی حاڵی دابەشبوون داوای مافەکانی گەلی کوردستانی لە عیراق دەکردو ئیدانەکردنیشی بۆ دەوڵەتی عیراق لەبەر ئەوەبوو مافەکانی کورد نادات ، یان زۆرینەی هەرە زۆری ئەو مافانەی لای خۆی گلداوەتەوە و هەم خۆی تووشی پەستان کردووە و هەم ئێمەشی لە ماف و داد مەحروم کردووە.

 با لەسەر تۆماری خۆشی و شارستانی وەرزش بدوێین: لە مۆندیالی مەکسیک، لە ساڵی ١٩٨٦، عیراق وەک هەڵبژاردەیەکی ئاسیایی بۆ یەکەمین ‏جار بەشداری کرد. باس و خواسی بەشدارییەکەشی بوو بە رووداوێکی گەورە، چونکە ئەو کاتە فەزای جەنگی نێوان عیراق و ئێران لە ئارادا بوو و کۆششی جەنگی عەسکەرتاری دەوڵەت و کۆمەڵگەی بەعس مانای سیاسیی بە هەموو شتێک دەبەخشی. یانی باندۆری سیاسیی وەرزش و هەڵبژاردەی عیراق وەک هی هەڵبژاردە نیشتمانییەکانی ئەرجەنتین و ‏پیرۆ و وڵاتانی ئەمریکای لاتین کۆنترۆڵی هەموو شتێکی دەکرد. ئەهلی مێژووی تۆپی پێ لە بیریانە کەش و هەوای مۆندیالی ساڵی ١٩٧٨ لە ئەرجەنتین وابوو کە جەنەڕاڵەکانی کودەتای سەربازی ئەو وڵاتە گەرەکیان بوو بردنەوەی جامەکە بکەنە دەسکەوتی نیشتمانیی و نەتەوەیی بۆ بیونس ئایرسی پایتەخت تا خۆیان و رژێمە ئینقلابچییەکەیان لە گۆشەگیری و بێزراوی سیاسی لە جیهان، دەرباز بکەن و شانازییەک ببەن بۆ خۆیان کە ڕەنگە بەرهەمی رەنجی حکومەتی پێشوو، حکومەتی مەدەنی، بووبێت.
حکومەتی بەعسیش، کە سەرگەرمی جەنگێکی فاشستی بێ ئامان بوو، نیازی کەڵک لێوەرگرتنێکی وەهای هەبوو. یانی بڵێ: لە جەنگدام و هاتوومەتە مۆندیالیش.
 
لە سایەی حوکمی عەسکەر و ئەفسەردا رژێمی بەعس وەرزش و لاوان و ‏هەموو ژیانی وڵاتی بۆ خۆی تاپۆ کردبوو. ئەوکات عودەی کوڕی دیکتاتۆر هەموو کایەکانی تۆپی پێ و لاوان و وەرزشی ‏وڵاتی لە کۆنترۆڵدا بوو. وەک سەرباز و ئەفسەر مامەڵەی لەگەڵ یانەکان و لەگەڵ ‏یاریزانەکانی هەموو لایەک دەکرد. ئەگەر دەیانبردەوە نۆتی ئازایەتی دەکرد بە قەدیانا و ئەگەر دەیاندۆڕاند سەری ‏سفر دەکردن و زیندانی کاتی و ئیهانە ئامێز بەخت و بەشی ئەو بەستەزمانانە بوو.‏

لە مۆندیالی مەکسیکی ١٩٨٦ ، واتا رێک چڵ ساڵ پێش ئێستا، هەڵبژاردەی وازی کردن هی بەعس و هی عودەی و هی باوکی عودەی بوو ، زۆر کەم بەشی عیراقییەکانی پێوەبوو جا ئیتر هی کوردی سەرکوتکراویش هەر لەولاوە بوەستێ. 
هەڵسوکەوتی رژێم وابوو یاریزانی بە توانای کورد بۆی نەبوو زۆر بڕوا لە گەشە و نەشەی حەریفیدا. تەنانەت بۆ ئەوەی ناوی رژێمەکەش لە دونیا بەرز بکاتەوەو رەنجی لاوێکی کورد قازانجی ناوبانگی بەعسی پێوە بێت. 
ئاخر گەمەی تۆپی پێ گەمەیەکی مەشهور و ناو بەدەرەوەیە لەبەر ئەوە رێیان بە لاوی کورد نەدەدا ناونیشانێکی درەوشاوەی هەبێت. لەو دەورانەدا تەنانەت لە سلکی دیبلۆماسیدا تاک و تەرا فەرمانبەری تەماهی کراو و گومناوی کورد هەبوون نوێنەرایەتییەکی سنوورداری عێراق بکەن، بەڵام لە کایەی دیبلۆماسی شەعبی و ناوداری وەکو وەرزش و تۆپی پێدا کورد بێ بەهرە و بێ چانس بوو. وەرزشی عیراقی بەعس، وەک دەوڵەتی بەعسەکە خۆی، بێ تام و بێ رەنگ و بۆ بوو.

بۆیە یادەوەری گشتی میللەتی کورد لەسەر هەڵبژاردەکەی عیراق هەر وەک یادەوەریەتی لەگەڵ دەبابەکەی، ئەنفالەکەی و کیمیاییەکەی. نەهەقیشی نەبوو، پاشماوەی ئەو یادگە تاڵە هەر ماوە و ڕەگێکی رەوایی و دادی تێدایە.
بەڵام لە دوای روخانی رژێم و هاتنەکایەی وڵاتی تازەی دەستووری و فیدرالی ، دیارە بەشداری سیاسیی کورد لە عیراق گۆڕا و گەشەی سەند. ئەمە لە وەرزشیش رەنگی دایەوە. لە یاریزان هەوار مەلا محەمەدەوە تا دوا گەمەی بردنەوەی ئەمجارە کە هەڵبژاردەی تۆپی پێی بایکۆتی چل ساڵەی شکاند، وەرزش لە عیراق خەریکە رەنگی هەمەڕەنگ بە خۆیەوە دەبینێت. 
ڕاستە هێشتا ئاوات زۆر ماوە و بەربەستی بەردەم بوژانەوەیەکی کوردستانی و بەشدارییەکی یەکسانی کورد لە گۆڕەپانی وەرزشی عیراق زۆرە، بەڵام خۆ ئەمە لە کایە سیاسییەکەشدا هەر وایە. لەوێش دەیان دۆسێی هەڵپەسێردراومان هەیە و هەر گیرۆدەی ناچاری گفتوگۆ و چارەسەری سیاسیین. 
بە پێچەوانەوە ئێستا لەوانەیە لە جیاتی ئەوەی سیاسەت سێبەرێکی رەزا قورس بێت بەسەر کایەی وەرزش و تۆپی پێوە. دەکرێ وەرزش فێنکی بنوێنێ و خەمڕەوێنی مێژووی خەمناکی پەیوەندی ناجۆر و سەرکوتکردن بێت، تۆپی پێ لەسەرێتی نزیکایەتی و دۆستایەتی خۆرسک دامەزرێن و پتەوی بکات. 
هەتا ماوەیەک پێش ئێستا خەریک بوو ئاڵای عیراق و ئاڵای کوردستان ببنە کەرەستەی جیاوازی و تەهوین کردن بە یەکتری، تەنانەت لە کاتە دیموکراتییەکانی وەک هەڵبژاردندا، کەچی وا لە گۆڕەپانی وازی و بردنەوەدا خۆرسکانە دەبێتە نیشانەی کورد لە عیراق و نیشانەی عیراقێک پێویستی بە یاریزانی کورد، بە گۆڵ و پاسی کوردە.

لە نێوان مۆندیالی مەکسیکی جاران (١٩٨٦) و مۆندیالی مەکسیکی ئێستا بە هاوبەشی ئەمریکا و کەنەدا (دەڵێی چەتری رێککەوتنی ناسراوی نافتایە) ئاوێکی زۆر رژاوە و خوێنێکی زۆرتر بەستویەتی کە داوای لاپەڕەیەکی نوێ دەکات بێ ئەوەی ئیقدام و دەستپێشخەری لەسەر حیسابی پرەنسیبەکان و لەسەر داوا رەواکانی نەتەوە بێت.
ئەگەر رۆژێک کوردستان ببێتە خاوەن هەڵبژاردەی خۆی بێگومان یاریزانەکانی هەڵبژاردەی عیراق دوا کەسانێکن کە دەتوانن رێمان لێ بگرن و ئەم تیشێرتە رەنگینەمان لێ بشارنەوە.
بۆیە پێویستە و ناچارییەکە تا ئەو کاتە بوونی وەرزش و تۆپی پێی کوردستانیی لە ناو گۆڕەپانی وەرزشی عیراقدا پتەو بکەن و فراوانی بکەن.
مەسەلەی کورد هەنگاو بە هەنگاو دەچێتە پێش و ئەزموونی دەوربەریش، کە هێشتا زۆری ماوە ویستە ڕەواکانی کورد لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بسەلمێنن، هەر ئەمەمان پێ دەڵێت. 
ئازیزان و بەڕێزان: دەستی چەوری کەمتەرخەمی سیاسیی و پاشکشێی ناجۆری هەندێک لە پرسی نەتەوەدا، بە تیشێریتی یاریزانانی گەنجی کورد مەسڕن.