وەزارەتی نەوتی عیراق، ئەمڕۆ پێنجشەممە، رایگەیاند کە ژمارەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی لە بەغداد و پارێزگاکان سیستمی غازیان بۆ دابینکراوە، بەرزبووەتەوە بۆ 95 هەزار ئۆتۆمبێل.

ئەنوەر عەلی حسێن، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای گشتیی پڕکردنەوە و خزمەتگوزارییەکانی غاز لە وەزارەتی نەوت، لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند: ژمارەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی کە سیستمی غازی شلیان (LPG) بۆ دابینکراوە، لە بەغداد و پارێزگاکان گەیشتووەتە نزیکەی 95 هەزار ئۆتۆمبێل. ئەمەش لە چوارچێوەی پڕۆژەی وەزارەتی نەوتدایە کە ئامانجی فراوانکردنی بەکارهێنانی غازی شلە لە کەرتی گواستنەوە و هەمەجۆرکردنی بژاردەکانی سووتەمەنییە لەبەردەم هاووڵاتیاندا.

حسێن روونی کردەوە کە کۆمپانیاکە کار دەکات بۆ جێبەجێکردنی پلانەکانی بە مەبەستی فراوانکردنی ئەم ئەزموونە و زیادکردنی ژمارەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی سودمەند دەبن لە سیستمی غازی شل، بەهۆی ئەو سوودە ئابورییەی کە پڕۆژەکە پێشکەشی دەکات، کە خۆی لە کەمکردنەوەی تێچووی کارپێکردن و بەکارهێنانی غازی شل لەبری بەنزیندا دەبینێتەوە، جگە لە گرنگییە ژینگەییەکەی لە کەمکردنەوەی گازە ژەهراوییەکان و پشتبەستنی بە پێوەرە تەکنیکییەکان کە ڕەچاوی مەرجەکانی سەلامەتی و دڵنیایی دەکەن.

سەبارەت بە شوێنی پێشکەشکردنی ئەم خزمەتگوزارییە، حسێن وتی: خزمەتگوزارییەکانی بەستنی سیستمی غاز لە ئۆتۆمبێلەکاندا لە رێگەی 27 وەرشەی پسپۆڕەوە پێشکەش دەکرێن کە لە بەغداد و پارێزگاکاندا بڵاوبوونەتەوە، ئاماژەی بەوەش کرد کە کۆمپانیاکە هەوڵ دەدات توانای وەرگرتنی ئەم وەرشانە بەرز بکاتەوە و خزمەتگوزارییەکانیان پەرە پێبدات بە جۆرێک کە هاوتەریب بێت لەگەڵ زیادبوونی خواست لەسەر سووتەمەنی غازی شل.

هەروەها ئاشکرای کرد کە ژمارەی بنکەکانی دابینکردنی غازی شل بۆ ئۆتۆمبێلەکان گەیشتووەتە 171بنکە لە سەرانسەری پارێزگاکاندا، کە دابەشبوون بەسەر کۆمپانیای گشتیی پڕکردنەوە و خزمەتگوزارییەکانی غاز و کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکاندا.

 باسی لەوەش کرد کە چەندین بنکە و وەرشەی نوێ لە قۆناغی جێبەجێکردن دان لە چوارچێوەی پلانێکدا بۆ زیادکردنی بڵاوبوونەوەی خزمەتگوزارییەکە و ئاسانکاری بۆ دەستڕاگەیشتنی هاووڵاتیان.

لە کۆتاییدا، حسێن رایگەیاند کە فراوانبوون لە پڕۆژەی غازی ئۆتۆمبێلەکاندا لە چوارچێوەی ئاڕاستەکانی وەزارەتی نەوتدایە بۆ بەدەستهێنانی زۆرترین سوود لە غازی شل (LPG) و پاڵپشتیکردنی ئەو پڕۆژانەی کە قازانجێکی ئابووری و ژینگەیی ڕاستەوخۆ بەدی دەهێنن و خزمەت بە هاووڵاتیان و بەرژەوەندی گشتی دەکەن.

ئەمڕۆ لە سلێمانی، یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان و جوڵانەوەی نەوەی نوێ، بە ئامادەبونی بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتی و شاسوار عەبدولواحید سەرۆکی نەوەی نوێ ئیمزای رێککەوتنی نێوانیان بە ناونیشانی هاوپەیمانی هاوسەنگی و بوژاندنەوە کرد و کوردسات نیوزیش دەقی رێککەوتنەکە بڵاو دەکاتەوە.

لە دەقی رێککەوتنەکەدا هاتووە؛ ئەم رێککەوتنە وەڵامێکە بۆ ئاڵۆزییە سیاسیی و ئابوورییەکانی ئێستای هەرێمی کوردستان و عیراق و هەوڵێکە بۆ دروستکردنی نموونەیەکی نوێی حوکمڕانی کە لەسەر بنەمای دادپەروەری، هاوسەنگی دامەزراوەیی و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی داهاتە داراییەکاندا بنیات دەنرێت.

دەقی رێککەوتنەکە

دیموکراسی و پاراستن و بەرجەستەکردنی مافی هاووڵاتیان و باشترکردنی ژیان و گوزەرانیان و باشترکردنی حوکمڕانی، هەردوولا (جوڵانەوەی نەوەی نوێ و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) ڕێککەوتنێکی سیاسیی ستراتیجی بۆ گەڕانەوەی هاوسەنگی و ڕێکخستنەوەی بالانسی هێز لە دیمەنی سیاسیی هەرێمی کوردستان و، بەهێزکردنی هاوبەشیی نیشتمانیی بەشێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندیی هاووڵاتیان بکات بەبێ جیاوازی و بەڕێوەبردنێکی دادپەروەرانە و شەفاف بۆ سەرچاوە گشتییەکان دابین بکات؛ ڕێککەوتنێک ئیمزا دەکەن.

ئەم ڕێککەوتنە وەڵامێکە بۆ ئاڵۆزییە سیاسیی و ئابوورییەکانی ئێستای هەرێمی کوردستان و عێراق و هەوڵێکە بۆ دروستکردنی نموونەیەکی نوێی حوکمڕانی کە لەسەر بنەمای دادپەروەری، هاوسەنگی دامەزراوەیی و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی داهاتە داراییەکاندا بنیات دەنریت و، بۆ زیادکردنی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوە فەرمییەکان و، کارکردنی دامەزراوەکانیش بۆ باشکردنی گوزەران و مووچە و پێشکەشکردنی باشترین خزمه‌تگوزاری بۆ هاووڵاتیان.

بنەماکانی ئەم ڕێککەوتنە:

یەکەم: ئامانجەکانی ڕێککەوتن

1. گەڕانەوەی هاوسەنگی و بالانسی هێزە سیاسییەکان لە هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی هاوکاریی دامودەزگاکانی حوکمڕانی و پەرلەمان و سیاسیی و دروستکردنی یەک بلۆکی سیاسیی بۆ ئەم قۆناغە.

2.بەهێزکردنی کاری هاوبەش بۆ پێکهێنانی دامەزراوە فەرمییەکان لەسەر بنەمای ڕێککەوتن و هاوسەنگی.

3.چەسپاندنی بنەماکانی دادپەروەری و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی سەرچاوە و داهاتە داراییەکان کە گرنگترینیان چەسپاندنی یاسای بودجەیە بۆ هەرێمی کوردستان.

4.پەرەپێدانی سیستمێکی حوکمڕانی دامەزراوەیی کە سنووردارکردن و نەهێشتنی قۆرخکاری دەسەڵات بکات و چاودێری و لێپرسینەوە بەهێز بکات.

5.چەسپاندنی بنەمای جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکانی یاسادانان، چاودێری، جێبەجێکردن، و دادوەری لە یەکتری و ڕێزگرتن لە سەربەخۆیی و بێلایەنی دەسەڵاتی دادوەری.

دووەم: هاوکاری لە ئاستی پەرلەمانی کوردستان

1.هەماهەنگی و یەک هەڵوێستی لە ناو پەرلەمانی کوردستان و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ پشتیگیری لە چاکسازی سیاسیی و دامەزراوەیی و پشتگیریکردنی پڕۆژە هاوبەش و گرنگەکان لە پێناو بەیاساییکردنیان.

2.پشتیگیری لە یاساکان کە شەفافییەتی دارایی و چاودێری لە داهاتە گشتییەکان زیاد دەکەن

3.پێکهێنانی لیژنەی هاوبەش بۆ چاودێریکردن لە جێبەجێکردنی چاکسازییەکان و هەڵسەنگاندنی کارکردن.

4.بەهێزکردنی ڕۆڵی پەرلەمانی کوردستان وەک دەسەڵاتی چاودێری و یاسادانان.

5.ڕێککەوتن لەسەر ئامادەکردنی پڕۆژە یاساکان و پەسەندکردنیان لە لایەن پەرلەمان و دەزگا تەشریعییەکان.

6.کارکردن بۆ گێڕانەوە و هەموارکردنی ئەو یاسایانەی پێویستە هەموار بکرێنەوە و ئەو بڕیارانەی بەدەر لە یاساکانی پەرلەمان دەرچوێندراون و بوونەتە مایەی زیان بۆ ژیان و گوزەرانی چین و توێژە جیاوازەکانی هاووڵاتیان.

7.ئامادەکردنی ئەو پڕۆژە یاسایانەی کە ئاستی بژیوی هاووڵاتیان باشتر دەکەن و پەسەندکردنیان بەتایبەت لە بوارەکانی تەندروستی، پەروەردە، هەموو سێکتەرە خزمەتگوزارییەکان، باج و ڕسوومات.

8.هاوپەیمانیتییەکە پێکەوە کار دەکەن لە کابینەی داهاتووی حکومەتی هەرێم بۆ چەسپاندنی ئەم خاڵانە و جێبەجێکردنیان:

أ. گێڕانەوەی بڕێک لە پارەی پاشەکەوتکردن و لێبڕینی مووچەی مووچەخۆران و کردنەوەی ژمارە حیساب بۆیان.

ب. پێدانی سلفەی زەواج بە گەنجان.

پ. دابەزاندنی نرخی کارەبا و خزمەتگوزارییەکانی تر.

ت. کەمکردنەوەی باج و ڕسوومات لەسەر کاسبکاران.

ج. دۆزینەوەی هەلی کار بۆ دەرچووی زانکۆ و پەیمانگاکان و دامەزراندنی دامەزراوەیەک بۆ ڕاژە و هەلی کار.

چ. یەکلاکردنەوەی کێشەی مامۆستایان و فەرمانبەرانی کاتی و گرێبەست.

سێیەم: هاوکاری لە ئاستی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق

1.یەکخستنی هەڵوێستە سیاسییەکان لە ناو ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لەبارەی مافەکانی هەرێم، بەتایبەت بودجە و ماف و شایستە داراییەکانی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان و پرسی ناوچە جێناکۆکەکان و پێشمەرگە.

2.کاری هاوبەش بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی سیستمی فیدراڵیدا.

چوارەم: بنەماکانی پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان

1.کارکردن لەسەر پێکهێنانی حکومەتێک پشتبەست بە بالانسی هێز و لەسەر بنەمای هاوسەنگی سیاسیی و هاوبەشیی ڕاستەقینە.

2.کارکردن بۆ دابەشکاری پۆستەکان لەسەر بنەمای دادپەروەری لە بەرپرسیاریتییە حکومییەکان.

3.دڵنیابوون لە شەفافییەتێکی تەواو لە بەڕێوەبردن و کۆکردنەوەی داهاتە نەوتی و نانەوتییەکان.

4.دروستکردنی میکانیزمی چاودێری دارایی سەربەخۆ بۆ پاراستنی شەفافییەت و لێپرسینەوە.

5.بەهێزکردنی ڕۆڵی دامەزراوەکانی چاودێری، دادوەری و دەستەی دەسپاکی، دوور لە دەستێوەردانی حزبی.

6.چەسپاندنی مەرجی هەبوونی یاسای بوودجە کە پەسەندکراوی پەرلەمانی کوردستان بێت و لەژێر چاودێری ئەویش جێبەجێ بکرێت لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە، بەمەرجێک دادپەروەری بۆ هەموو ناوچەکان تێدا بێت.

پێنجەم: بنەما گشتییەکان

1.هەردوو لایەن پابەند دەبن بە کاری هاوبەش بۆ ڕێکخستنەوەی ئاڕاستەی حوکمڕانی لە هەرێمی کوردستان بەشێوەیەک کە بنەماکانی دیموکراسی و هاوسەنگی دامەزراوەیی بەهێز بکات.

2.دەستپێکردنی بەرنامەیەکی چاکسازی گشتی بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی میکانیزمەکانی بڕیارسازی حکومی و پەرلەمانی بەشێوەیەکی شەفەفانە و دیاریکردنی دەسەڵاتەکانی سەرۆکی حکومەت و جێگرەکەی و وەزیرەکان.

3.بەهێزکردنی سەربەخۆیی دەسەڵاتەکانی یاسادانان و دادوەری و دڵنیابوون لە جیاکاری و جیاوازی نیوان دەسەڵاتەکان.

4.کارکردن لەگەڵ گشت لایەنە سیاسییەکان و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بۆ ئامادەکردن و پەسەندکردنی دەستووری هەرێمی کوردستان کە پارێزەری قەوارە و ماف و شایستەکانی هاووڵاتیان بێت و گەرەنتی پڕۆسەی دیموکراسی و مافە مەدەنییەکان بکات.

5.پێداچوونەوە بە سیاسەتە دارایی و کارگێڕییەکان بەشێوەیەک کە بەڕێوەبردنێکی دادپەروەرانەی داهات دڵنیا بکات و دابەشکردنێکی هاوسەنگ لە نێوان دامەزراوە و ناوچەکاندا دروست بکات.

6.پەیڕەوکردنی ستاندارەکانی حوکمڕانی باش لە دیاریکردنی کارمەندانی پلە باڵا.

7.کردنەوەی دەرگا بۆ بەشداریکردنی هێزە سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکان لە پڕۆسەی چاکسازی بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامیی سیاسیی و جێگیریی دامەزراوەیی.

شەشەم: میکانیزمەکانی جێبەجێکردن و بەدواداچوونی ئەم ڕێککەوتنە

1.پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەش لە هەردوولا بۆ چاودێریکردنی جێبەجێکردنی بڕگە و ماددەکانی ئەم ڕێککەوتنە.

2.ئەنجامدانی کۆبوونەوەی خولی بۆ هەڵسەنگاندن و دیاریکردنی کەموکوڕییەکان لە ئەگەری هەبوونیان.

کۆتایی

هەردوو لایەن پشتڕاست دەکەنەوە کە ئەم ڕێککەوتنە هەنگاوێکی ستراتیژییە بۆ دروستکردنی قۆناغێکی نوێی سیاسیی لە هەرێمی کوردستان، کە لەسەر بنەمای گێڕانەوەی هاوسەنگی و بالانسی هێز، دادپەروەری و بەهێزکردنی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوەکان دروستکرابێت و کارکردنی هاوبەش بۆ داهاتوویەکی جێگیر و گەشەپێدراو لە پێناو خزمەتکردنی هاووڵاتیان.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند کە بیڵ بۆڵت، بەڕێوەبەری بەوەکالەتی دەزگای هەواڵگری نیشتمانی، خاوەنی دەسەڵاتێکی بەرفراوانە بۆ لادانی پارێزبەندی لەسەر کۆمەڵێک دۆسیەی گرنگ، لە نێویاندا ئەو بەڵگەنامانەی کە تایبەتن بە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2020. 

ترەمپ لە کاتی بەجێهێشتنی بنکەی سەربازیی ئەندرۆس بەرەو ویلایەتی باکووری داکۆتا، بە میدیاکانی راگەیاند: بیڵ بۆ ماوەیەکی کورت لەوێ دەبێت، رەنگە مانگێک یان دوو مانگ. بەڵام من پێم وتووە مادام لەو شوێنەیە، دەتوانێت سیفەتی نهێنی لەسەر هەر دۆسیەیەک لابدات کە خۆی بیەوێت.

جێی وەبیرهێنانەوەیە، مانگی رابردوو، ترەمپ، بیڵ بۆڵتی وەک بەڕێوەبەری بەوەکالەتی هەواڵگری نیشتمانی دەستنیشان کرد، کە وەک بەرزکردنەوەی پۆستی هاوپەیمانێکی نزیکی لێکدرایەوە کە خاوەنی چەندین ساڵ ئەزمون نییە لە بواری ئاسایشی نیشتمانیدا.

دوای ئەو شەپۆلە رەخنەیەی کە رووبەڕووی ئەم بڕیارە بووەوە، ترەمپ، جای کلایتۆن (داواکاری گشتیی مانهاتن)ی بۆ وەرگرتنی هەمیشەیی پۆستەکە کاندید کرد، بەڵام دواتر بە شێوەیەکی کتوپڕ دانیشتنی پەسەندکردنی پۆستەکەی لە کۆنگرێس دواخست، ئەمەش وەک کارتێکی گوشار دژی دیموکراتەکان بۆ ناچارکردنی کۆنگرێس بە پەسەندکردنی پڕۆژەیاسای توندکردنەوەی ڕێکارەکانی ناسنامەی دەنگدەران.