راپۆرتێکی رۆژنامەی واشنتۆن پۆست، لە زاری بەڵگەنامەیەکی نەبینراوی فەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریکاوە (سێنتکۆم) ئاشکرای کردووە کە تێچووی جەنگ لەدژی ئێران تاوەکو سەرەتای مانگی ئەیلوول گەیشتووەتە نزیکەی 43.6 ملیار دۆلار.

 بەپێی زانیارییەکانی رۆژنامەکە، ئەم ژمارەیە زۆر لەوە زیاترە کە ئیدارەی دۆناڵد تڕەمپ پێشتر بە رەسمی لێدوانی لەبارەوە دابوو، هاوکات تێچووەکانی دواڕۆژ و خەرجی نۆژەنکردنەوەی بنکە سەربازییە وێرانبووەکانی ئەمریکاش لەخۆ ناگرێت.

بەپێی وردەکاریی بڵاوکراوەکە، 28 ملیار دۆلار لەو کۆی گشتییە بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو تەقەمەنییانە تەرخانکراوە کە لە سەرەتای دەستپێکردنی بەیەکدادانەکانەوە بەکارهێنراون، جگە لە 4.3 ملیار دۆلاری تر وەک زیانی راستەوخۆی ئەو کەلوپەل و کەرەستە سەربازییانەی لەدەستدراون.

لەسەر ئاستی بەشە سەربازییەکانیش، هێزی ئاسمانیی ئەمریکی بە خەرجکردنی زیاتر لە 6.6 ملیار دۆلار لە پێشەنگی تێچووە ئۆپراسیۆنییەکاندا هاتووە، لەکاتێکدا هێزی دەریایی 2.2 ملیار و هێزی وشکانیش 1.6 ملیار دۆلاریان خەرجکردووە.

ئەم ئامارانەی فەرماندەیی ناوەندی لەکاتێکدایە کە نوسینگەی بودجەی کۆنگرێس لە راپۆرتێکی سەربەخۆدا خەمڵاندوویەتی تێچووی مانگانەی جەنگەکە روو لە هەڵکشانە و بەپێی توندی بەریەککەوتنەکان گەیشتووەتە 2 تا 3 ملیار دۆلاری مانگانە.

هاوکات سەرچاوە رۆژنامەوانییەکان سەرنجیان بۆ ئەوەش راکێشاوە کە ژمارەی راستەقینەی کوژراوانی هێزەکانی ئەمریکا لەم جەنگەدا زیاترە لەوەی پنتاگۆن پێشتر بە شێوەیەکی رەسمی رایگەیاندبوو.

لە چین بۆ یەکەمجار پرۆسەی رێککردنەوەی ددان بۆ پاندایەک بە سەرکەوتوویی ئەنجامدرا کە لە چارەسەری مرۆڤەوە وەرگیراوە.

ئاژانسی هەواڵی "شینخوا" ئاشکرایکرد، پسپۆڕان لە چین یەکەمین نەشتەرگەری و پرۆسەی رێککردنەوەی ددانیان بۆ ئاژەڵی پاندا ئەنجامدا، بە بەکارهێنانی تەکنیکێک کە لە پزیشکیی ددانی مرۆڤەوە وەرگیراوە.

پاندایەکی نێری زەبەلاح بە ناوی "بیکسیا" کە لە ساڵی 2022 لەدایکبووە، کەمێک دوای لەدایکبوونی تووشی پێکان لە شەویلکەیدا بووەتەوە، پسپۆڕان نیگەران بوون لەوەی ئەم پاندایە لە داهاتوودا تووشی کێشە ببێت لە جوینی داری خۆراکییەکەی 'حەیزەران'، کە ئەوەش مەترسییەکی جدی لەسەر ژیانی دروست کردبوو.

ئاژانسەکە رایگەیاندووە: "پسپۆڕانی چین سەرکەوتوو بوون لە چاککردنەوەی ناڕێکیی شەویلکەی خوارەوەی پاندایەکە، بە بەکارهێنانی رێکارەکانی رێککردنەوەی ددان کە لە چارەسەری مرۆڤەوە وەرگیراون."

ئاماژە بەوەشکراوە، ئەمە "یەکەمین پرۆسەی لەو شێوەیەیە کە بۆ ئەم جۆرە دەگمەنەی ئاژەڵان ئەنجام بدرێت."

پرۆسەی چارەسەرکردنەکە لەلایەن پسپۆڕانی سەنتەری "چێنگدو" بۆ توێژینەوە و بەخێوکردنی پاندا و نەخۆشخانەی رۆژئاوای چین بۆ پزیشکیی ددان ئەنجامدراوە.

ئاژانسی شینخوا ئەوەشی خستەڕوو، ئەم چارەسەرە بووە هۆی گەڕانەوەی توانای جوین و گەستنی ئاژەڵەکە بۆ باری سروشتیی خۆی.

ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی داوایان لە لایەنە یەمەنی و هەرێمییەکان کرد بە شێوازێکی بونیاتنەرانە بەشداربن لە هەوڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی سیاسیی هەمەلایەنە و بەردەوام بۆ قەیرانی یەمەن.

ئەنجومەنەکە لە بەیاننامەیەکی رۆژنامەوانیی هاوبەشدا، هانی لایەنەکانی دا بۆ راگرتنی کردەوە سەربازییە دوولایەنەکان و گەڕانەوە بۆ رێڕەوی دانوستانەکان بە سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، و جەختی کردەوە کە چارەسەری سیاسی تاقە رێگەیە بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان و بەدیهێنانی سەقامگیری لە وڵاتدا.

ئەندامانی ئەنجومەنەکە سەرکۆنەی هێرشە بەردەوامەکانی حوسییەکانیان بۆ سەر  سعودیە کرد، لەگەڵ پەرەسەندنی سەربازی لە نزیک گەروی باب مەندەب، و نیگەرانی خۆیان دەربڕی لە لێکەوتەکانی پێشهاتەکانی مەیدانی لەسەر ئاسایشی کەشتیوانی نێودەوڵەتی و جووڵەی بازرگانی و دابینکردنی وزەی جیهانی.

ئەم هەڵوێستە دوای زنجیرەیەک کۆبوونەوەی بەپەلەی ئەنجومەنی ئاسایش لە مانگی ئەیلولدا دێت بۆ تاوتوێکردنی تێکچوونی دۆخی یەمەن و زیادبوونی مەترسییەکان لە رێڕەوە ئاوییە حەیاتییەکانی دەوروبەری، لە ژێر رۆشنایی هۆشدارییە نێودەوڵەتییەکان لە بەرفراوانبوونی رووبەڕووبوونەوەکان و لێکەوتە هەرێمییەکانی.

ئەنجومەنەکە پشتیوانی خۆی بۆ هەوڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بە مەبەستی هێورکردنەوەی ئاڵۆزییەکان دووپاتکردەوە و داوای لە هەموو لایەنەکان کرد خۆیان لەو هەنگاوانە بپارێزن کە دەبنە هۆی تێکدانی دەرفەتەکانی هێورکردنەوە و دەستپێکردنەوەی پرۆسەی سیاسی.