خەونەکەی ترەمپ بە شێوازێکی تر هاتەدی؛ ئەمەریکا بێکڕینی گرینلاند، هەژموونی سەربازی و ئەمنیی خۆی لە جەمسەری باکور قایمتر دەکات.
ئەمەریکا، دانیمارک و گرینلاند گەیشتنی خۆیان بە تێگەیشتنێکی ئەمنیی نوێ راگەیاند کە ئامادەیی سەربازیی ئەمەریکا لە دورگە ستراتیژییەکەدا فراوانتر دەکات، لە هەمان کاتدا سەروەریی دانیمارک بەسەر دورگەکەوە وەک خۆی دەهێڵێتەوە، ئەم هەنگاوەش کۆتایی بە چەندین مانگ لە گرژیی دیپلۆماسی دەهێنێت کە بەهۆی داواکارییەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا بۆ دەستبەسەرداگرتنی گرینلاند دروست ببوو.
ئاژانسەکانی هەواڵ بڵاویانکردووەتەوە، رێککەوتنەکە بوارێکی بەرفراوانتر دەداتە واشنتۆن بۆ بەهێزکردنی ئامادەیی سەربازی، بەکارهێنانی ئاسمانی دورگەکە و چوونە ناوچەکە، هاوکات ئامانج لێی رێگریکردنە لە نەیارانی ئەمەریکا لە دروستکردنی بنکەی سەربازی یان ئەنجامدانی وەبەرهێنانی هەستیار لە دورگەکەدا.
بەپێی زانیارییەکان ئاژانسەکان، بڕیارە ئەمەریکا، دانیمارک و گرینلاند لە کاتی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک رێککەوتنەکە ئیمزا بکەن، بەرپێش ئەوەی رەوانەی پەرلەمان بکرێت بۆ پەسەندکردن و چوونە بواری جێبەجێکردنەوە.
ئەمەریکا دەستکەوتی چی بووە؟
بەپێی ئەو وردەکارییانەی تا ئێستا راگەیەنراون، رێککەوتنەکە رێگە بە ئەمەریکا دەدات ئامادەیییەکی سەربازیی گەورەتر لە گرینلاند پەرە پێبدات، کە ناوچەیەکی ستراتیژیی گرنگە لە نێوان ئەمریکای باکور و ئەوروپادا و لە دڵی جەمسەری باکوردایە.
لەلای خۆشیەوە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندووە، رێککەوتنەکە گەرەنتی ئەوەدەکات واشنتۆن بتوانێت هەر کارێک بە پێویستی بزانێت بۆ بەرگریکردن لە ئاسایشی گرینلاند و ئەمەریکا ئەنجامی بدات، هاوکات لێپرسراوانی ئەمەریکا ئاشکرایانکردووە، رێککەوتنەکە مافی بەردەوامی جوڵەی هێزەکان و بەکارهێنانی ئاسمانی دورگەکەیان پێدەبەخشێت، لەگەڵ ئەگەری زیادکردنی دامەزراوە و بنکە سەربازییەکان.
جگە لەوەش، رێککەوتنەکە رێگری لە وڵاتانی دەرەوەی هاوپەیمانی ئاتڵانتیکی باکور 'ناتۆ' دەکات لە دروستکردنی بنکەی سەربازی، هەروەها سنوردارکردنی وەبەرهێنانی هەستیار لەلایەن نەیارانی واشنتۆنەوە، بەتایبەتی چین و روسیا، لەخۆدەگرێت.
لەلایەکی ترەوە مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا رایگەیاند؛ گرینلاند وەک بەشێک لە ناوچەی بەرگریی ستراتیژیی ئەمریکای باکور دەمێنێتەوە و رێگە بە هیچ نەیارێک نادرێت پێگەی سەربازی لە دورگەکەدا دروست بکات.
"کۆنترۆڵی بەردەوام".. بەڵام بە مەرج
گرنگە ئاماژە بەوە بکرێت کە هەرچەندە ترەمپ رێککەوتنەکەی بەوە وەسفکرد کە "کۆنترۆڵی بەردەوام" بە واشنتۆن دەبەخشێت و هیچ وادەیەکی کۆتایی نییە، بەڵام هەڵوێستی دانیمارک و گرینلاند بەڕاشکاوی جیاواز بوو.
میته فرێدریكسن، سەرۆک وەزیرانی دانیمارک جەختی کردەوە، رێککەوتنەکە ئاسایشی هاوبەش لە جەمسەری باکور بەهێز دەکات، بەڵام لە هەمان کاتدا دان بە سەروەریی پاشایەتی دانیمارک و مافی گەلی گرینلاند لە بڕیاردانی چارەنووسی خۆیاندا دەنێت، لەلایەکی دیکەشەوە، یەنس فریدریك نیلسن، سەرۆک وەزیرانی گرینلاند رایگەیاند، رێککەوتنەکە رێز لە بەرژەوەندییەکان و پێگەی گرینلاند دەگرێت.
بەپێی ئەمە، رێککەوتنەکە داواکارییەکەی پێشووتری ترەمپ بۆ کڕین یان خاوەندارێتی کردنی گرینلاند جێبەجێ ناکات، بەڵام لە رووی ئەمنییەوە پێگەی واشنتۆن بۆ ماوەیەکی درێژخایەن دەستەبەر دەکات.
دورگەی گرینلاند بۆ ئەوەندە گرنگە؟
گرینلاند بایەخێکی ستراتیژیی گەورەی هەیە بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لە جەمسەری باکور، لەگەڵ نزیکیی لە رێڕەوە ئاسمانی و دەریاییەکانی نێوان روسیا و ئەمریکای باکور، جگە لە هەبوونی یەدەگێکی زۆری کانزا و سەرچاوە سروشتییەکان.
ئەمەریکا لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەمەوە ئامادەیی سەربازی لە گرینلاند هەیە، لە ساڵی 1951 رێککەوتنێکی بەرگری لە نێوان واشنتۆن و کۆپنهاگن ئیمزا کرا کە دەسەڵاتی بەرفراوانی بە هێزەکانی ئەمەریکا دەدا، لە ئێستاشدا بنکەی ئاسمانیی "پیتۆفیک" لە باکوری رۆژئاوای گرینلاند گرنگترین پێگەی سەربازیی ئەمەریکایە لە دورگەکەدا بۆ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە و بەرگریی موشەکی.
گرینلاند گەورەترین دورگەی جیهانە کە دەکەوێتە نێوان تەوەری باکوری زەوی و ئۆقیانوسی ئەتڵەسییەوە، لە خۆرهەڵاتی دورگەی جەمسەری کەنەدی، گرینلاند ناوچەیەکی سەربەخۆیە لە ناو شانشینی دانیمارک، هەرچەندە لەڕووی فیزیۆگرافییەوە بەشێکە لە کیشوەری باکووری ئەمریکا، بەڵام گرینلاند لە رووی سیاسی و کولتوورییەوە پەیوەندی بە ئەوروپاوە هەیە بەتایبەتی نەرویج و دانیمارک.
دانیشتوانی دورگەکە لە 57 هەزار کەس پێکدێن، پایتەختەکەی ناوی "نوک"ە و نزیکەی 17,000 دانیشتووی هەیە، دورگەکە هیچ رێگایەکی وشکانی نییە و ژمارەی بەلەمەکان لە ژمارەی ئۆتۆمبێلەکان زیاترە، هەر بۆیە بەلەم و رێگای ئاسمانی هۆکاری گواستنەوەی سەرەکین لە دورگەکە.
