ژووری ئەندازیارانی ژینگەیی لە تورکیا نوێترین ڕاپۆرتی بڵاوکردەوە و ڕایانگەیاندووە، بەھۆی پیسبوونی کەش و ھەواوە لە ساڵی ٢٠١٨دا ٤٥ ھەزار و ٣٩٨ کەس گیانیان لە دەستداوە و لە ساڵی ٢٠١٩شدا ٣١ ھەزار و ٤٧٦ کەس گیانیان لە دەستداوە، ئەمە لە کاتێکدایە لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی کۆرۆناش تا کۆتایی ساڵی ڕابردوو ٢٠ ھەزار و ٨٨١ کەس بەھۆی کۆرۆناوە گیانیان لە دەستداوە.

پسپۆڕانیش دەڵێن لەگەڵ ئەوەی ژمارەی قوربانیانی خراپی کەش و ھەوا لە کۆرۆنا زیاترە، بەڵام کەمترین گرنگی بە پاراستنی ژینگە لە تورکیا دراوە.

(ئیمانوێڵ ماکرۆن)، سەرۆکی فەڕەنسا لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ (مستەفا کازمی) سەرۆک وەزیرانی عێراق، پشتیوانی پاریسی بۆ بەغداد دووپاتکردەوە و ڕایگەیاند، فەڕەنسا ئامادەیە بۆ ھەڵبژاردنی پێشوەخت و ناردنی چاودێر بۆ پشتیوانی لە کارەکانی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان، پشتیوانی عێراق بکات.

(ئیمانوێڵ ماکرۆن)، پێشوازی لە ھەوڵەکانی بەغدادیش کرد بۆ نێوەندگیری لە نێوان ( تاران و ڕیاز) بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێکی نوێ.

"محەمەد خەفاجی" وەزیری کشتوکاڵی عێراق سەبارەت بە چارەسەرکردنی کێشە کشتوکاڵییەکانی نێوان ھەرێم و عێراق و گەیشتن بە ڕێککەوتن ڕاگەیاند، لەسەردانەکەیان بۆ ھەرێم خشتەیەکی کشتوکاڵی نوێیان بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ ھەرێمدا داناوە بۆ ئاڵوگۆڕکردنی بەروبوومە کشتوکاڵییەکان لە ھەرێمەوە بۆ باشور بە پێی وەرزی بەرھەمھێنانیان.

ڕاشیگەیاندووە، بە پێی ڕێککەوتنەکە بڕی پێویستی بەرھەمی ئاژەڵیش بەردەست دەبێت، چونکە بە ڕێژەی ٣٠٪ بەرھەمھێنانی عێراق لە ھەرێمی کوردستانەوەیە.

ھاوکات لێکتێگەیشتن بۆ کۆنترۆڵکردنی خاڵە سنورییەکان و ڕادەستکردنی بەروبوومەکان لە ھەرێمەوە دوای کۆنترۆڵکردنیان ھاتووەتە ئاراوە و بە پێی ڕێککەوتنەکەش ڕێگە بە ھاوردەکردنی "عەلەف" لە ھەرێمەوە دەدرێت و زۆربەی کێشە ھەڵپەسێردراوەکانی ساڵانی ڕابردوو چارەسەر دەکرێن.

(گاتع روکابی) ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەران ڕایگەیاند، لەناو زۆرینەی لایەنەکان نیگەرانییەکان بۆ دواخستنی وادەی ھەڵبژاردن بۆ ساڵی داھاتوو زیادیکردووە، ئەوەش بەھۆی ئەو ڕەوشە ئەمنی و سیاسییەی ھاتوونەتە ئاراوە و ھاوڵاتیان ھەست بە ئارامی ناکەن، دیاردەی ھەڵگرتنی چەکیش لە دەرەوەی یاسا بەردەوامە.

وتیشی، لەگەڵ ئامادەکارییەکان بۆ ھەڵبژاردن، ناکۆکی لەناو ھۆزە عەرەبەکانیش لە چەند پارێزگایەک پەرەی سەندووە، ئەوەش ڕەوشەکە زیاتر ناسەقامگیر دەکات.

"د. بەرھەم ساڵح" سەرۆک کۆماری عێراق لە ڕۆژی جیھانی ژینگەدا ڕایگەیاند، بە پێی بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ژینگە، عێراق پێنجەم وڵاتی لاوازی دنیایە لە بەردەم گۆڕانکارییەکانی کەش و ھەوادا، بەرزبوونەوەی بەرچاوی پلەکانی گەرما و وشکەساڵی و دووبارەبوونەوەی زۆری خۆڵبارین، کاریگەری لەسەر ٣٩٪ی ڕووبەری عێراق ھەیە، لە ٥٤٪ی خاکیش بەھۆی سوێرییەوە لە بەردەم مەترسی ئەوەدایە چیتر بۆ کشتوکاڵکردن دەست نەدات.

سەرۆک کۆماری عێراق جەختیشدەکاتەوە، بونیادنانی بەنداو لەسەر چەم و سەرچاوەکانی ھەردوو ڕووباری دیجلە و فورات، بووەتە ھۆی کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی ئاو کە ھەڕەشەیە لەسەر بەرھەمی کشتوکاڵی و تەنانەت لەسەر ئاوی خواردنەوەش.

دەشڵێت، دۆسیەی ئاو پێویستی بە گفتوگۆی ڕاشکاو و بنیاتنەرانە ھەیە لە نێوان عێراق و تورکیا و ئێران و سوریا، ئەویش لەسەر پرانسیپی نەگەیاندنی زیان بە ھیچ لایەنێک و ھەڵگرتنی بەرپرسیاریەتی ھاوبەش لە پێناو بەڕێوەبردنێکی دوورمەودای ئاو.

بەھۆی ھێرشی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی تورکیا بۆ سەر کەمپی مەخمور کە کوردانی باکوری لێدەژی، چەند ھاوڵاتییەک شەھید و برینداربوون و گومانیش دەکرێت موشەکەکە لە جۆری قەدەغەکراو بووبێت.

پەیامنێری کوردسات نیوز ڕایگەیاند، موشەکێکی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی تورکیا خوێندنگەیەکی لە ناوەندی کەمپی مەخمور کردووەتەوە ئامانج و لە ئەنجامدا سێ ھاوڵاتی شەھیدبوون و دوو ھاوڵاتی دیکەش بریندار بوون.

بەڕێوەبەرانی کەمپەکە باسیان لەوە کردووە، جەستەی شەھیدکراوەکان و سەرجەم بریندارەکانیش سوتاون، بۆیە پێدەچێت موشەکە لە جۆری قەدەکراو بووبێت.
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی، بەھۆی داخستنی ڕێگای کەمپەکە بەڕووی ھەولێردا، ناتوانرێت بریندارەکان ببرێنە دەرەوە و ھەر لە ناو کەمپەکەدا چارەسەر دەکرێن.

لە نامەکاندا، (ئەنتۆنی فاوچی) تێڕوانین و بۆچوونی خۆی لەسەر ڤایرۆسی کۆرۆنا نیشانداوە، کە داوای لە ڕێکخراوە خێرخوازییەکانی کردووە پاڵپشتی توێژینەوەکانی پەیمانگای (ووھان) بکەن لەسەر دەرکەوتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا.

ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست ئاشکرایکردووە، لە قۆناغی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا (فاوچی) و تیمەکەی فشارێکی زۆری کۆشکی سپیان لەسەر بووە بۆ ڕێگریکردن لە تەشەنەکردنی کۆرۆنا، بە جۆرێک ئاستەنگ بۆ کارەکانیان دروستبووە، بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی ناکۆکی لە ناو ئیدارەکەی تڕەمپ، ئەوەش ھۆکار بووە کە چین پێش ئەمریکا بکەوێت لە کۆنترۆڵکردنی ڤایرۆسەکە.

ئاشکراشیکردووە، بەھۆی ئەو ئاستەنگانەی بۆی دروستکراوە لە ئیدارەکەی تڕەمپ، (ئەنتۆنی فاوچی) لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠ پەیوەندی بە دەیان کۆمپانیا و ڕێکخراوی خێرخوازییەوە کردووە بۆ پشتیوانی ھەڵمەتی ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا.

قەتەر ڕاپۆرتەکە بە "درۆ" ناو دەبات و دەڵێت، ئەم ڕۆژنامەیە ڕابردوویەکی درێژی لە دژایەتیکردنی ئیسلامدا ھەیە و قەتەریش ھەمیشە لە بەرەی دژ بە تیرۆردا بووە و بەردەوام ھەوڵ دەدات سەرچاوە داراییەکانی ڕێکخراوە تیرۆسیتییەکان وشک بکات.

ڕاپۆرتەکەی زە تایمز، باسی لەوە کردبوو، قەتەر ملیۆنان دۆلاری بۆ بەرەی نوسڕەی سەر بە ڕێکخراوی قاعیدە دابینکردووە و چەند بەرپرس و بازرگانێکی قەتەری و دوو بانکی ئەو وڵاتەش لەم کارەدا تێوەگلاون.

ماوەی چەند ساڵێکە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان قەتەر بە پشتیوانی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان تۆمەتبار دەکەن و بەرپرسانی ئەو وڵاتەش سەرجەم ئەو تۆمەتانەیان ڕەتکردووەتەوە.

بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی ھەرێم، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٢٦٨ کەسی تر تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و چوار تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و  ٦٥٤ تووشبووی تری ڤایرۆسەکە چاکبوونەتەوە.

ھێزی ھاوبەشی پێشمەرگە و سوپای عێراق بە ھاوکاریی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی ‏ئەمریکا، ھەڵمەتی کێوماڵکردنی تیرۆریستانی داعشیان لە سنووری زەرگە لە خۆرئاوای قەزای ‏خورماتوو، ناوچەکانی غەڕە و پەڵکانە دەست پێ کرد. 

بەپێی زانیاریی پەیامنێرانی کوردسات نیوز ‏ھێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق لە ناوچەکانی زەرگە و پەڵکانە، بە چڕی رووبەرووی تیرۆریستانی ‏داعش بوونەتەوە. 

لە ناوچەی زەرگەش ھێزێکی ھاوبەشی سوپای عێراق و حەشدی شەعبی رووبەرووی ‏تیرۆریستان بوونەتەوە و لە ئاکامی تەقینەوەی بۆمبێکی چێنراویش شەش سەرباز برینداربوون.‏

 

بەپێی خشتەکە ئەم ھەفتە  مووچەی سەرجەم وەزارەتەکان بە لێبڕینی ٢١٪ دابەشدەکرێت.

بە پێی زانیارییەکان بافڵ تاڵەبانی لە سەردانەکەیدا لەگەڵ ژمارەیەک لە کەسایەتی سیاسی کاریگەری نێو ھێز و لایەنە سیاسییەکانی عێراق کۆ دەبێتەوە و چاویشی بە ژمارەیەک لە لێپرسراوانی باڵای حکومەتی عێراق دەکەوێت. 

ھەر بە پێی زانیارییەکان، سەردانەکەی ھاوسەرۆکی یەکێتی چاوەڕوانی دەرەنجامی باشی لێ دەکرێت، بە تایبەتی لە چارەسەرکردنی ئەو کێشانەی لە نێوان ھەرێمی کوردستان و عێراق بە ھەڵپەسێردراوی ماونەتەوە.

ڤاکسینەکەی ئێران کە ناوی "کۆڤیران"ە، ئەم ھەفتەیە لە چوار شاری وڵاتەکە لەسەر ھەشت ھەزار خۆبەخش تاقیدەکرێتەوە. 

تاقیکردنەوەی ئەو ڤاکسینە لە کاتێکدایە، نزیکەی چوار ملیۆن و ١٨٠ ھەزار کەس لە ئێران، دۆزی یەکەمی ڤاکسینی کۆرۆنایان وەرگرتووە و ٥٨٠ ھەزار کەسی تریش دۆزی دووەمی ڤاکسینیان پێدراوە.

پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، ئەمڕۆ لە کەمپی ئاوارەکانی  شاریا ئاگر کەوتەوە و خێوەتێکی خێزانێکی ئاوارە لەناو کەمپەکە سوتا. 

وتیشی، بە وتەی لێپرسراوانی کەمپەکە ئاگرەکە بەھۆی شۆرتی کارەبا بووە، ئەم روووداوە لە کاتێکدایە کە دوانیوەڕۆی رۆژی ھەینی ئاگرێکی گەورە لە کەمپی ئاوارەکانی شاریا کەوتەوە و بەھۆیەوە نزیکەی ٤٠٠ خێوەتی ئاوارەکان سوتا و زیانێکی زۆر بە دانیشتوانی کەمپەکە کەوت. 

بۆ قەرەبووکردنەوەی زیانلێکەوتوانیش لیژنەیەک لە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و حکومەتی ھەرێم پێکھاتووە و بڕیارە ھەر خێزانێک ٥٠٠ ھەزار دیناری عێراقی قەرەبوو بکرێتەوە.

زیاتر لە ھەفتەیەکە سوپای تورکیا رۆژانە ٤٥٠ تۆن دارو درەخت لەشاخەکانی سنووری پارێزگای دھۆک ‌و شرناخی باکووری کوردستان دەبڕێتەوە، کە بەشێکی بە خەڵکی سنوورەکەی دەفرۆشرێتەوەو بەشەکەی دیکەی ھەناردەی کارگەکانی تورکیا دەکرێن.

چاودێرانی ئابووری ھەڵسەنگادنێکی وردیان بۆ زیانی بڕینەوەی دارەکانی ھەرێم کردووە و ئاماژە بۆ ئەوەدەکەن، سوپای تورکیا ڕۆژانە ١٠٠ ھەزار دۆلار لەبڕین و فرۆشتنی داری شاخەکانی کوردستان دەست دەکەوێت.

بەھۆی لەشکرکێشی بەردەوامی سوپای تورکیا بۆ ناوچەکانی زاخۆ و ئامێدی و گوندەکانی سنات و مێرگە شیش و ماسیس و چەندین ناوچەی تر، زیانی ئابووری گەورە بە دارستان و لەوەڕگا و بەرھەمی جوتیارانی ئەو سنورە کەوتووە و بە ھەزاران داری شاخەکانیش لە رەگەوە ھەڵکێشراون کە تەمەنی ھەندێکیان نزیکەی ١٠٠ ساڵە.

کۆمپانیای فەیسبوک ڕایگەیاند، ماوەی قەدەغەکردنی ھەژماری (دۆناڵد تڕەمپ) سەرۆکی پێشووی ئەمەریکا تا کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ بەردەوام دەبێت، لە دوای ئەو وادەیەش جارێکی تر ھەڵسەنگاندن بۆ بڕیارەکە دەکرێتەوە.

کۆمپانیاکە ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، ئەگەر ماوەی قەدەغەکەش کۆتایی ھات و جارێکی تر سیاسەتەکانی کۆمپانیاکەی پێشێلکرد، سزای توندتر دەدرێت.

دوای ھەڵکوتانە سەر باڵەخانەی کۆنگرێس و بە تۆمەتی ھاندان بۆ توندوتیژی، ھەژمارەکانی تڕەمپ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی فەیسبوک و ئینیستاگرام و سناپچات بۆ ماوەیەکی دیارینەکراو ڕاگیراون.